1384k Telynegion Maes A Mor. Eifion Wyn (x1908). Tan y garreg ls a'r blodau, / Cysga, berl dy fam; / Gwybod mae dy dad a minnau / Na dderbyni gam: / Gwn nad oes un beddrod bychan / Heb ei angel gwyn; / Cwsg, fy mhlentyn, yma'th hunan - / Cwsg, Goronwy Wyn.

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_051_eifion_wyn_maes_a_mor_1_1384k.htm

0001z Y Tudalen Blaen

..........1863c Y Porth Cymraeg

....................0009k Y Barthlen

..............................0960k Y Gyfeirddalen i Gywaith Sin Prys (testunau Cymraeg yn y wefan hon)

........................................y tudalen hwn / aquesta pgina


..

 

 

 

 

 

 

 

0860k y llyfr ymwelwyr

Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Catalunya i Galles

Cywaith Sin Prys - Testunau Cymraeg ar y We

 

TELYNEGION MAES A MOR.
Eifion Wyn (1908)

 

 

 




(delw 6513)

Adolygiadau diweddaraf: 02 07 2002

 


Ein sylwadau ni mewn teip oren

---------------------------------------------------------------------------
Eifion Wyn. Enw barddonol Eliseus Williams (1867-1926, bu farw yn ?58/59 oed). Ganwyd ef ym Mhorthmadog. Ni chafodd fawr o addysg ffurfiol. Serch hynny, a diolch ir addysg a dderbyniwyd yn yr Ysgol Sul, bu wedyn yn athro yn ei dref enedigol, ac wedyn ym Mhentrefoelas. Telynegion Maes a Mor (a gyhoeddwyd yn 1908 pan oedd yn 40/41 oed) yw ei waith mwyaf enwog. Maer arddull yn syml ac yn uniongyrchol. Bu llawer oi gerddi yn boblogaidd fel darnau adrodd.

 

Y mae ym Mhorthmadog ysgol gynradd or enw Ysgol Eifion Wyn.

http://www.eifionwyn.gwynedd.sch.uk/

 

http://www.penrhyndeudraeth.com/cymraeg/history.asp

Ar dudalen Penrhyndeudraeth Deudraeth Cyf y mae sn am Borthmadog ac Eifion Wyn
---------------------------------------------------------------------------
TELYNEGION MAES A MOR.
Cyfrol wedi ei phrynu gennyf yn nhref Ynyswydryn (Glastonbury), Gwlad yr Haf, 21 Awst 2002.
Y mae ar y rhagddalen y cyflwyniad a ganlyn:


Rhodd Cymrodorion Aberdar Medi 25 1925 i Gwilym Edryd Davies am basion uchaf gydag anrhydedd yn arholiad Senior y Bwrdd Canol. Arwyddwyd Mariel Morgan Llwydd, Annie Charles, David O. Roberts. Ysgrifennydd.


---------------------------------------------------------------------------

DECHRAU:

TELYNEGION MAES A MOR.
Eifion Wyn
Awdur Ieuenctid y Dydd ac Awdl y Bugail.
Caerdydd. The Educational Publishing Company.

Im Cenedl er mwyn Men.



CYNHWYSIAD.

(x1) Rhagymadrodd.

1.- Telynegion Bywyd.
(x2) Hwiangerdd Sul y Blodau
(Cyfieithiad i'r Saesneg gan y Parch. J. W. Wynne-Jones, M.A., Caernarfon)
(x3) Flower Sunday Lullaby
(x4) Llawhaiarn Bendefig
(x5) Gwylan
(x6) Priodas Hun
(x7) Ora Pro Nobis
(x8) Ora Pro Nobis
(Cyfieithiad i'r Saesneg gan y Parch. J. W. Wynne-Jones, M.A., Caernarfon)
(x9) Mun ac Oenig
(x10) Nadolig Llawen
(x11) Gobaith
(x12) Credo
(x13) Gwn y Marw
(x14) Yn Erw Duw

II.- Telynegion Men.
(x15) Men
(x16) Hyd fin y maes, ym min yr hwyr
(x17) Bob nos oleu leuad
(x18) Cartre'r Haf yw Deffrobani
(x19) Pe bai gennyt serch
(x20) Hoffais di yn ieuanc, Men
(x21) Tan dy lewyrch, leuad ieuanc

III.- Telynegion Serch.
(x22) Y Blodyn Gls
(x23) Blodau a Serch
(x24) Caru Hf
(x25) Hollt y Fellten
(x26) Yr Afal Melyn
(x27) Serch
(x28) Cynnyg Calon
(x29) Hiraeth
(x30) Merch y Felin

IV.- Telynegion y Misoedd.
(x31) Ionawr
(x32) Chwefror
(x33) Mawrth
(x34) Ebrill
(x35) Mai
(x36) Mehefin
(x37) Gorffennaf
(x38) Awst
(x39) Medi
(x30) Hydref
(x41) Tachwedd
(x42) Rhagfyr

V.- Telynegion y Maes.
(x43) Trioedd y Mynydd
(x44) Y Sr
(x45) Briallen Sul y Blodau
(x46) Bardd a Blodeuyn
(x47) Ystyriwch y Lili (Llyn y Garreg Wen)
(x48) Cyfarch y Llinos (I blant fy mro)
(x49) Mabinogi
(x50) Liw Dydd, liw Nos
(x51) Perthi Mai

VI.- Telynegion y Mr.
(x52) Y Llanw
(x53) Yr Afon

VII.-Telynegion Cymru.
(x54) Y Porth Prydferth
(x55) Os wyt Gymro
(x56) Gwyl a Gwaith..
(x57) Coelcerthi'r Bannau
(x58) Cadwn Uchelwyl
(x59) Ochain y Clwyfawg
(x60) O'r Deffroad
(x61) Cymru'r Diwygiad
(x62) Paradwys y Bardd


(x1) RHAGYMADRODD.

Gerllaw yr Eryri
A Chantref y Lli,
Mi genais i Gymru
O serch ati hi;
Cyweiriais fy nhannau
A gwynfyd fy oes,
Ces fwynder o'm telyn -
Ces lawryf, a loes.

Ond canaf i'm henfro
Tra bo gennyf dant,
Am lys yn ei bywyd,
A bedd hefo'i phlant;
Os sethrir fy nghalon
Fel gwinwryf tan draed,
Caiff Cymru win newydd
O redli fy ngwaed.

Ar deir-rhes fy nhelyn
Rwy'n canu o hyd,
I drioedd fy hoffedd
A thlysion y byd;
A rhowch imi groesaw,
Neu rhowch imi sn,
Caf fwynder o'm telyn,
A chusan gan Men.

EIFION WYN.
Mai, 1908.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x2) Telynegion Bywyd. HWIANGERDD SUL Y BLODAU.

(I fy Mam.)

Tan y garreg ls a'r blodau,
Cysga, berl dy fam;
Gwybod mae dy dad a minnau
Na dderbyni gam:
Gwn nad oes un beddrod bychan
Heb ei angel gwyn;
Cwsg, fy mhlentyn, yma'th hunan -
Cwsg, Goronwy Wyn.

Cofio'r wy, pan oeddit gartre'n
Cysgu gyda ni,
Cadw fynnwn blant y pentre
Rhag dy darfu di :
Ond boddlonwn iddynt heno,
Gyda'u miri iach,
Pe bai obaith iddynt ddeffro
Fy Ngoronwy bach.

Cwsg, fy mhlentyn, heb dy fami -
Cwsg yn erw Duw;
Casglu blodau buom iti -
Sul y Blodau yw:
Chwe briallen fach a ddywed
Mai yr haf yw hi;
Cwsg o danynt heb eu gweled,
Cwsg, fy rhosyn i.

Beth i serch yw mis a blwyddyn?
Cwsg, fy nhlysaf un;
Onid ti ywm hunig blentyn
Nad ywn mynd yn hŷn?
Mae y lleill yn symud, symud,
Ac yn bryder im;
Ond nid felly di, fanwylyd -
Chrwydrar marw ddim!

Tan y garreg las, Goronwy, -
Cysga beth yn hwy;
Rhaid yw dweyd Nos da, Goronwy,
Mynd ath ador wy:
Nid oes eisieu llaw ith siglo
Yn dy newydd grud;
Cwsg, nes gweld ein gilydd eto,
Cwsg, a gwyn dy fyd.

-----------------------------------------------------------------------------------


(x3) Telynegion Bywyd. FLOWER SUNDAY LULLABY

WHERE the flowrs and gray stone hide thee,
Sleep, my pearl, below;
That no harm shall eer betide thee,
I and father know
Little graves are never lonely,
Angels guard their kin
Sleep, my child, thyself there only -
Sleep, Goronwy Wyn.

Well I mind, when thou wert sleeping
In our home with me,
Village boys Id fain be keeping
From disturbing thee:
Would to-night our rest were shaken
By their artless cheer,
If, ah I if they could awaken
Thee, Goronwy dear.

Sleep, my child, without thy mother,
In Gods acre rest;
We, this Flower Sunday, gather
Posies for thy breast:
Six small primroses unfolding
Tell of summer mild;
Sleep beneath them, none beholding,
Sleep, my rose, my child.

What are months and years to mothers -
Sleep, my darling, so;
Thou alone, unlike the others,
Dost not older grow:
They are restless, restless ever,
Causing me dismay;
Not so thou, my darling, never
Does my dead one stray.

Slumber yet awhile, Goronwy,
Under that gray stone;
I must say Good night, Goronwy,
Leaving thee alone:
Strange that cradle ! hand of mother
Need not rock thee now:
Sleep until we meet each other, -
Sleep, and blest be thou.

Cyfieithydd -
J. W. WYNNE-JONES, M.A.,
Ficer Caernarfon.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x4) Telynegion Bywyd. LLAWHAIARN BENDEFIG

GWRANDAWEM riddfaniad y deri,
Gwrandawem ystori fy nhad -
Boed melitith ar Gastell Llawhaiarn,
Ar felltith yn f endith iw had !
Boed melltith, griddfannai y deri,
Ail-gofiai y nefoedd y cam;
Yn llygad fy nhad yr oedd mellten,
Ond lleithior oedd llygad fy mam.

Fy mhlant, meddai, dyma ystori
Yr anghyfanedd-dra a wnaed;
Hyd heddyw mae cofio yr ormes
Ar adfyd yn poethi fy ngwaed;
Os wyf yn oedrannus a musgrell,
Nid wyf mor anghofus a hyn,
Nad wn i pa bryd y dechreuodd
Fy marf a fy ngwallt droi yn wyn.

Adwaenoch y goedwig helwriaeth
Ymestyn ir mynydd or cwm
Un waith yr oedd honnon dyddyndir,
A chernau y mynydd yn llwm:
Nid oedd y tyddynod ond bychain,
A gwyrog gan oedran, ond O!
Yr oent yn dreftadaeth i rywrai,
A cherid y brwyn ar eu t.

Yn fore llafuriair tyddynwyr,
Gan dyfu en gwenith au haidd;
Au chwiban a glywid or mynydd,
Fin nos, wrth gorlannu eu praidd;
Pan ganai y fwyalch ddyhuddgloch,
Hwy aent i noswylio bob un;
A beth foddai segur bendefig
Y castell am noson ou hun?

Chwareuai eu plant ar yr aelwyd,
Eu chwarae, fel ŵyn ar y ffridd
Eu hoffter oedd torri eu henwau
Ar wyneb y pantlawr o bridd;
A mynych, ar hirnos o aeaf,
Y clywech eu canu fin hwyr
Ac yna tawelwch gweddo
Ar bopeth - y nefoedd a wyr.

Cyfannedd, fy mhlant, oedd y mynydd
Gan rywrai, cyn plannu y coed,
Hyd angladd hen Yswain y castell,
Ar dydd daeth Llawhaiarn iw oed
Mhen mis ar ol hynny, daeth rhybudd
Ymadael, ar wŷs ac ar fant
Aeth tadau a mamau i wylo,
A safodd chwareuon y plant.

Tan ergyd y gwae, y nos honno
Bu eiriol wrth ddrysau y nef
A thrannoeth - wrth ddrysau Llawhaiarn,
Ond byddar fel tynged oedd ef
Ni fynnai fod mwy mewn cyfiawnder
Na gwneuthur a fynnai ei hun; -
Cyfiawnder yw chwalu cartrefi,
Os gwell yw petrisen na dyn.


Mi gofiaf i medd yr ymadael -
Ar nos Galangaeaf bu hyn;
Edrychai y lloer yn dosturiol
Ar ddaear gan farrug yn wyn -
Edrychai ar gaethglud yr ormes
Yn symud, fel angladd y byw
Heb do, ond y nef wrth eu pennau -
Heb gyfaill yn unman, ond Duw.

Ymlaen elair wledd yn y castell,
A gwinoedd Llawhaiarn yn waed
Ymlaen elair ddawns, a chalonnaur
Tyddynwyr yn ysig dan draed;
O Dduw! pam goddefir i fympwy
A thrais gael diffeithio y byd?
Ai byth y bydd bywyd mor ddibris?
Ai byth y bydd Rhyddid mor ddrud?

Yr ydych yn teimlo, fy mechgyn,
Mi welaf eich dial yn fflam
Yn cynneu yn wyllt yn eich llygaid,
Wrth wrando ystori y cam;
Mynegwch hir nos i fy ŵyrion,
Gan ddweyd fel y dwedai eich tad -
Boed melltith ar gastell Llawhaiarn,
Ar felltith yn fendith iw had!

-----------------------------------------------------------------------------------

(x5) Telynegion Bywyd. GWYLAN

YN ymyl y mr y mae caban,
Un caban yn ymyl y mr
Ei gerrig yn llyfn ac yn wynion,
Ar gwmon yn br wrth ei ddr
Ac yno mae merch elwir Gwylan -
Ieuengaf a thecaf ei thad;
Gwylanod y mr ei llateion,
Ac erwau y mr ei hystd.

Un lon fel chwerthiniad yw Gwylan,
Chwareus, a pheryglus o ffraeth;
Nid dwyrudd liwr ewyn sydd iddi,
Ond dwyrudd liw tywod y traeth:
Chwiorydd ywr awel a hithau -
Hin felys, ar awel yn hallt:
Mae glesni y mr yn ei llygad,
A chrychni y mr yn ei gwallt.

Os serchus ei henw yw Gwylan,
Mwy serchus yw Gwylan ei hun
Ni ellir ei gweld heb ei charu,
Ond ni eill hi garu ond un:
Os Llion y cychwr ym gelwir,
Waeth gennyf pa swynwr a ddaw -
Myfi bia gusan ei gwefus,
Myfi biai chalon ai llaw.

Ar ddistyll y trai, pan ollyngaf
Fy nghwch oi fordwyfa yn rhydd,
Bydd Gwylan yng nghysgod y caban
Yn sefyll ai llygad yn brudd
Maer eigion yn ffals, meddai wrthyf,
A llithiwr hudolus ywr trai;
O Llion, ni fedraf ei garu,
Heb garu fy Llion yn llai!

Ond pan gydar llanw dychwelaf
Ir gilfach, er gwell ac er gwaeth,
Bydd Gwylan, ai llygad yn llonnach,
Yn sefyll ar leithder y traeth:
Gwna gymod diwrnod ar eigion,
A geilw ei hofn yn beth ffol -
Mae Gwylan yn caru y llanw,
Maen dyfod a Llion yn ol.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x6) Telynegion Bywyd. PRIODAS HUN

Ar fwsog lawr Mehefin
Yng nghysgod onnen ls,
Breuddwydiai rhiain ieuanc
Freuddwyd am serch a chs.

Ai merch y lloergan ydoedd,
Neu dylwyth tg y gwŷdd
Yn flin ar ol y nosddawns,
Ac wedi cysgu ir dydd?

Roedd ganddi fysedd gwynion,
Ac ar y gwynnaf un
Roedd modrwy dyweddad,
Fel pleth oi gwallt ei hun

Y gwallt ddisgynnain felyn
Ddiofal, ar wahan
Dros ls ei llygad caead,
Yn fil pelydrau mn.

Breuddwydiair rhiain freuddwyd
Hudolus dlws ac erch,
Yng ngofid llonnaf bywyd,
Yng ngwynfyd chwerwaf serch.

Yng nghanol ei gwyryfon
Yn wyryf gwelaii hun;
Ei dydd priodas ydoedd,
Ei dydd melysaf un.

Trwyr dellt yr haul dywynnai
Ar chwaer ir lili wen
Trwyr dellt, edrychai hithau
Am nefoedd ls uwchben.

Gwrandawair clychaun canu,
Fel gwnaethent lawer tro
A gwyddai fod ei henw
Ar fin cariadaur fro.

Air cerbyd gwynfeirch heibio
Yng nghanol llygaid syn;
Hi glywai sibrwd rhywbeth
Ai gwnaeth yn wyn, yn wyn.

Arafai ger yr allor,
Arafai yn ei braw -
Nid oedd priodfab yno
Yn disgwyl am ei llaw.

O Aled, Aled, meddai
Mewn syndod, trwy ei hun;
Tydi, fy mhopeth puraf,
Yn caru mwy nag un!

Breuddwydiai fod y galon
Oedd ar ei modrwyn ddwy;
A thoriad yn ei chalon
Ei hunan oedd yn fwy.

Ni wybu ddim ond hynny -
Oi hun deffrodd, oi braw -
Roedd modrwy serch yn gyfa,
A mab ei serch gerllaw.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x7) Telynegion Bywyd. ORA PRO NOBIS

MAER curwlaw yn dallu
Ffenestri fy nhŷ,
A thymestlwynt Tachwedd
A gyfyd ei ru
Mae cedyrn y derlwyn
Yn siglo iw gwraidd,
A brefu am loches
Wna ychen a phraidd -

Ein Tad, cofiair adar
Nad oes iddynt gell;
Maer eira mor agos,
Ath haf Di mor bell.


Maer gorlif yn ddisglair
Hyd wyneb y fro
A gyrr y cymylau
Fel gwersyll ar ffo
Gan ergyd y ddrycin
Fy mwthyn a gryn
Gwell aelwyd na heol
Ar noson fel hyn -

Ein Tad, cofiar arab
A gwsg tan y lloer;
Maei wisg ef mor deneu,
Ath wynt Di mor oer.


Maer ewyn yn wyn
Ar y mordraeth gerllaw -
Cyn wynned a dalen
Y llyfr yn fy llaw -
A hed y gylfinhir
Fel cri trwy y nef,
Gan ofn y rhyferthwy,
Ai ddicter ef.

Ein Tad, cofiar morwy
Rhwng cyfnos a gwawr;
Maei long ef mor fechan,
Ath fr Di mor fawr.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x8) Telynegion Bywyd. ORA PRO NOBIS



My windows are darkened
By rain-storms without,
The gale of November
Is raising its rout
The stalwarts of oak-forests
Shake to their base,
The sheep and the oxen
Crave sheltering place -

Our Father, remember
The birds in their woe
So far is Thy summer,
So near is Thy snow.


In flood oer the valley
The river gleams bright;
The clouds are swept onward,
Like legions in flight
My cot feels the buffet
Of squalls as they smite,
Yet, better the hearth - side
Than street such a night -

Our Father, remember
The arab out there;
So thin is his garment,
So biting Thy air.


The white foam is fringing
The edge of the sand,
As white as the leaflet
I hold in my hand
The curlew above us
Is whirled, like a cry,
In fear of Gods tempest
And anger on high.

Our Father, remember
The sailor by night;
So vast is Thy ocean,
His vessel so slight.


Cyfieithydd -
J. W. WYNNE-JONES, M.A.,
Ficer Caernarfon.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x9) Telynegion Bywyd. MUN AC OENIG

GWELAIS hi ar fin y traeth,
Yn y mis blodeuair perthi;
Geneth fwyn llygad ffraeth,
Ar gwefusau cochaf ganddi.

Cawsai, pe fel llawer mun,
Gymaint arall o fodrwyau
Ag oedd yn ei gwallt ei hun,
Gan gynifer o gariadau.

Yn ei chanlyn fel peth hoff,
Pleth o flodau am ei gwddw,
Yr oedd oenig fechan gloff,
Elwid ganddi wrtlh ei henw.

Pethau ieuainc oedd y ddwy,
A chwareuent mor ddiniwed,
Fel yr oedais beth yn hwy -
Haws oedd oedi nag oedd myned.

Safair oenig fach yn gall,
Rhedai, safai am gydymaith;
Brefair oenig, chwarddair llall -
Yna rhedair ddwy ar unwaith.

Ni fu chwarae gwell erioed,
Na dedwyddach, nes ir oenig
Golli ei hanafus droed
Ar y gwmon llyfn a llithrig.

Heibior greiglan, dacw hi
Yn diflannu yn yr ewyn -
Clywais frf, a chlywais gri,
A bur don yn fwyfwy brigwyn.

Crynair eneth ar y lan,
Yn y llif y crynwn innau
A rhyw fywyd ofnus, gwan -
Hwnnwn crynu yn fy mreichiau.

Gwnes beth difraw, gwnes beth ffol,
Ond yr oedd y fun mor brydferth
A chyn mynd or traeth yn ol,
Cefais fwy na gwerth y drafferth.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x10) Telynegion Bywyd. NADOLIG LLAWEN

I.

BOED eich Nadolig
Yn gn i gyd;
Eira neu beidio,
Gwyn fo eich byd;
A byddwch yn blant
Ir hn Ddraig Goch -
Yn Gymry pur
Ble bynnag y boch.

II.

Boed lon dy lys,
Boed lawn dy wledd;
A chofia flys
Yr hwn na fedd.

III.

Cadwth Nadolig, fy mrawd,
O newydd i Fab y Dyn;
Cr dy gymydog, fy mrawd,
A chr ef fel ti dy hun.

A phan wrth dy fwrdd, fy mrawd,
Ai prin ai helaethwych fo -
Cadw dy friwsion, fy mrawd,
Ir frongoch a llwyd y t.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x11) Telynegion Bywyd. GOBAITH

LLONNAF or engyl wyt ti, medd Duw -
Dos i ddiddanu calonnau briw.

Ac yntau Gobaith, mor wyn ar wawr,
I seren Ofnau a ddaeth i lawr.

Efe syn canu goruwch y crud,
Holl hwian gerddi melys y byd.

Mwyn ei addewid yn nhrallod dyn -
Oni ddwg hanner bob croes ei hun?

Erys yn olaf gerllaw yr Yw
I sychur deigr uwch blodau gwyw.

Ni ddaw ymhellach na phorth y Nef -
Gweinin y byd yw ei nefoedd ef.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x12) Telynegion Bywyd. CREDO

YN Ei nef mae Duw -
Yn y goleu cannaid,
Pur, nad eill seraffiaid
Ddyfod ato a byw.

Ynon wyn Ei fyd,
Clyw berffeithgan engyl
Rhwng y pyrth o beryl,
Clyw riddfannaur byd.

I, i lygaid Duw
Nid oes dim hy fychan -
Gwel y cread cyfan,
Gwel fy meddwl briw.

Mwy nai Orsedd fawr
Yw Ei galon dyner;
Trig y goruchelder,
Gwyr am lwch y llawr.

Yn Ei nef mae Duw,
Eto ca y cydfyd
Le yn Ei feddylfryd -
Onid cariad yw?

-----------------------------------------------------------------------------------

(x13) Telynegion Bywyd. GWN Y MARW

IR ystafell aem yn ddistaw,
Un ac un,
Heb ddywedyd dim i dorri
Ar ei hun.
Yno llaw amddifad blentyn,
Tan ei graith,
Dynnair caead ar llieiniaur
Olaf waith.
Gwelem tanynt mewn tangnefedd
Wyneb tad;
Syllem, synnem ar ei degwch,
Heb nacad.
Wylair ieuainc gan y dwyster,
Wylair hn;
Ar wynepryd un yn unig
Yr oedd gwn.
Cannaid weddnewidiad angau
Ydoedd hi
Gwn arhosai i oleuon
Gofid ni.
Gwyn eu byd y llygaid hynny
Oedd ynghau;
Tlws gan wawrddydd anfarwoldeb
Oedd y ddau.
Fyrred, ac mor ddiflanedig
Gwn y byw;
Gwn yr arch - gwn olaf, hwyaf,
Bywyd yw.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x14) Telynegion Bywyd. YN ERW DUW

Cu oeddit gennyf fi, fy nhad,
Cu oeddwn innau gennyt ti -

O! boed fy moes fel moes fy nhad,
A boed ei Dduw yn Dduw i mi.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x15) Telynegion Men. MEN

YN yr allt ar lannau Dwyfor
Y cyfarfum fy Men,
Clychaur gg oedd yn ei dwylo,
Gwallt fel heulwen ar ei phen;
Tecach oedd na neb a welswn
Yn rhodianna yn y coed -
O! mi deimlais yn fy nghalon
Beth na wnes erioed.

Yn yr allt ar lannau Dwyfor
Ar foreau wedi hyn,
Bum yn un o ddau yn casglu
Clychau glas i ddwylo gwyn;
Onid oedd yn drafferth felys,
Hedfan fel rhyw loyn hf? -
O! ni fum erioed cyn llonned,
Nac erioed mor glf.

Yn yr allt ar lannau Dwyfor
Tyf y glaslwyn f el or blaen
A chwedleuar don barablus
Chwedlau serch wrth r a maen;
Hoff gen innaur eneth honno
A gyfarfum yn yr allt
Gydar clychau yn ei dwylo,
Gydar heulwen yn ei gwallt.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x16) Telynegion Men. HYD FIN Y MAES, YM MIN YR HWYR

HYD fin y maes, ym min yr hwyr,
Rhodiannai dau yn wyn eu byd
Ac iddynt, caru r oedd y sr,
A chartur oedd ysgubaur ŷd:
Gwna serch erioed bob dau yn ffol,
Gwna serch erioed bob dau yn ddall;
Pwy rodiair maes ym min yr hwvr?
Myfi oedd un, a Men y llall.

Y mis pan oedd y berth yn ls,
Ar mis pan oedd gari eiran wen,
Rhodiannair wenlloer gydar sr,
Rhodiannwn innau gyda Men:
Rhy fyr i serch yw hirddydd haf,
Rhy hir ywr disgwyl byrra erioed
Ac am y ddau pwy wyddain well
Nar llanc ar eneth ddeunaw oed?

Cynhaeaf arall welais i -
Roedd chwerthin yn y llwyni cnau -
Ond Men, ai dwyrudd fel y lloer,
Yn son am fedd a chartren cau
Hyd fin y maes, ym min yr hwyr,
Rhodiannai dau yn fud, yn tud
Ac iddynt, wylo r oedd y sr,
Ac wylo r oedd ysgubaur ŷd.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x17) Telynegion Men. BOB NOS OLEU LEUAD

BOB nos oleu leuad,
Fel deuain ei thro,
Rhodianna i garu
Wnai deuoedd y fro;
Mordwyo wnaem ninnau
O gilfach y gro

Mordwyo, mordwyo,
O gyrraedd, o glyw,
Myfi wrth y rhwyfau,
A Men wirth y llyw.

Roedd cariad yn ieuanc
A ffol ar y pryd,
Y mr oedd ei degan,
Ar cwch oedd ei grud,
A difyr oedd chwarae
Hyd wyneb ei fyd;

Mordwyo, mordwyo,
Ar galon yn llon;
Ar lloergan fel barrug
Y mr ar y don.

Mwy hoff na chwedleua
Ac eistedd tan bren,
Oedd gwrando chwerthiniad
Y tonnau, gan Men,
Neu gri y gylfinhir
Ar wylan uwchben;

Mordwyo, mordwyo,
O olwg y tir,
Ar rhwyfau ar brydiau
Yn sefyll yn hir.

Rhyw Ros oleu leuad
A ddaeth yn ei thro,
Rhodianna i garu
Wnai deuoedd y fro
Mordwyo wnaem ninnau
O gilfach y gro;

A gwnaethom cyn dychwel
Y llw i gyd-fyw -
Myfi wrth y rhwyfau,
A Men wrth y llyw.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x18) Telynegion Men. CARTRE'R HAF YW DEFFROBANI

CARTRER haf yw Deffrobani,
O na ddeuit, Men,
Gyda mi i chwilio am dani
Yn fy rhwyflong wen:
Hwnt i fr y mae yr ynys,
Hwnt i lawer tir;
Ond gwnai serch y siwrnain felys,
Er yn siwrnai hir.

Gardd y byd yw Deffrobani,
Wennaf Ynys Wen;
Tyrr y wawr yn ei ffenestri,
Cod dy angor, Men:
Oni hoffet fyw ar ddiliau
Gwell na breuddwyd bardd?
Cysgu ar welyau blodau,
Heb i neb wahardd?

Gls yw daear Deffrobani,
Glasach yw ei nen;
Gls ywr don syn curo arni -
O! na ddeuit Men:
Caem fordwyo hyd y glannau
Tan oleuach sr
Gydag awel yn yr hwyliau
Oddiar lysiau per.

Tŷf y palm yn Deffrobani,
A phob prydferth bren;
Haf o hyd sydd yn ei llwyni -
Gwnar adduned, Men:
Pe na bai o fewn yr ynys
Neb ond ni ein dau,
Byddet ti a minnaun hapus,
Fory - paid nacau.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x19) Telynegion Men. PE BAI GENNYT SERCH

Pe bai gennyt serch at dy fardd, fy Menna,
Ti ddaethet fel cynt;
Rhwng llwyni y brwyn a gwmon Gorffenna,
Ath wallt yn y gwynt;
Mae cleyn y mr yn holi am danat,
Pan elwyf fy hun;
A phet a ddywedaf am nad wyt yn dyfod,
Fy mun, fy mun?

Mordwywr, fel cynt, sydd ar lif yr afon -
Yn ddeuoedd fel cynt;
Au dwylo ymhleth, fel y rhwyfau gwynion
Ymhleth yn y gwynt:
Mae cymar gan bawb - gan fordwywyr a gwylain -
A mi heb yr un!
Gwyn fyd na ddychwelit im cwch ac im calon,
Fy mun, fy mun.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x20) Telynegion Men. HOFFAIS DI YN IEUANC, MEN


HOFFAIS di yn ieuanc, Men,
Gŵyr fy nghalon ath un dithau:
Cyn ith Ebrill lithro, Men,
Cyn ith flagur dorrin flodau;
Onid fi, tan gaead bren,
Gafodd gyntath gusan felys,
Cyn ir gwenyn gwylltion, Men,
Unwaith ddisgyn ar dy wefus?

Hoffais di yn hoffach, Men,
Forer dydd yth welais lonnaf
Yn dy wyn yr oeddit, Men,
Yn dy flodau, fel Gorffennaf
Glasliw oedd y nef uwch ben,
Fel dy lygaid llaith, teimladwy;
Ger yr allor gwridet, Men,
Ond dy chwaer oedd biar fodrwy.

Hoffais din dynerach, Men,
Pan oedd craith ar y dywarchen;
A phan safet tithau, Men,
Yn y fynwent gydar ywen;
Gwelais ynoth wefus wen
Oedd gynefin thrallodion;
Wylet fel y gawod, Men -
Wylwn innau yn fy nghalon.

Hoffais di yn ieuanc, Men
Cyn ith flagur dorrin flodau;
Hoffais di drwy bopeth, Men,
Drwy dy wn a thrwy dy ddagrau.
Doed a ddel o honot, Men,
Ni eill neb dy garu eto
Fel y gwnaeth dy Alun, Men,
Fel y gwna dy Alun heno.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x21) Telynegion Men. TAN DY LEWYRCH, LEUAD IEUANC

I.
TAN dy lewyrch, leuad ieuanc,
Yn nhawelwch min yr hwyr,
Y seliasom, Men a minnau,
Lwr cyfamod - Duw a wŷr:
Ti a fydd fy mhriod bellach,
Meddwn wrthi, doed a ddel;
Bydd y lloer yn dyst or amod,
Dymar fodrwy - dymar sl.

II.
Tan dy lewyrch, leuad ieuanc,
Ar ol misoedd blin i Men,
Y siglasom law ddiweddaf,
Fin wrth fin, dan frigog bren
Clywem chwerthin y medelwyr,
Yn y maes cynhaeaf draw
Ond nid chwerthin oedd ar galon
Dau mor hoff wrth siglo llaw.

III.
Tan dy lewyrch, leuad ieuanc,
Ydwyf heno hebddi hi,
Fel aderyn heb ei gymar -
Menna am gadawodd i;
Nid i garu rhywun arall,
Wrth y llyn, na than y pren
Ar y garreg - medraf ddarllen
Tair llythyren enw Men.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x22) Telynegion Serch. Y BLODYN GLS


HOFFTER bardd a llatair galon,
Tlws gan natur a chan Serch
Galwant ef yn Nad-fin-anghof -
Enw taerni mwynaf merch.

Glasach yw nar nefoedd lasaf,
Glasach yw nar mr ei hun:
Sut y medraf lai nai garu?
Llygad gls sydd gan fy mun.

Pe bair ddaear heb friallu,
Byddair haf yn haf i mi;
Byddai lliw y mr ar nefoedd
Yn ei lygad ef a hi.

O, ni fedraf lai nai garu,
Flodyn glas yn anad un;
Oni wn am gymar iddo?
Llygad gls sydd gan fy mun.

Digon yw o lythyr caru,
Pan ar ddalen wen y daw,
Os bydd tano enw Rhywun
Wyf yn adwaen wrth ei llaw.

Gall fod rhywrain beio arnaf -
Ni waeth gennyf fi pa un;
Gwn nas gwnaent pen cofio unpeth -
Llygad gls sydd gan fy mun.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x23) Telynegion Serch. BLODAU A SERCH

GWYNNODD yr afallen,
Lawer tro, fy merch,
Er pan safem dani
Yn ieuenctid serch
Heno blodau ereill
Welaf uwch fy mhen,
A chariadon ereill
Chwarddant dan y pren.

Er ein cariad cyntaf
Gwelsom ddeuddeng Mai,
Eto yn y galon
Nid yw serch yn llai:
Er heneiddior blodau
Ceidwr pren yr un -
Gwreiddia serch yn ddyfnach
Fel yr elon hŷn.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x24) Telynegion Serch. CARU HF

Ym mis briallu ac awel fwyn,
Mis glesni gwybr a glesni llwyn;

Canai yr adar, yng nghoed y fro -
Canent a chanent, drwodd a thro.

Canai mwyalchen yn llwyn y ty,
Un gylfin melyn ac aden ddu -
Arafai weithiau i drwsioi phlu.

Mwyalchen unig, heb ganddi fun,
Canai am gymar heb gael yr un.

Ir llwyn, ryw fore yn llewyrch haul,
Daeth gwcw nwyfus i blith y dail -

Canodd ei deunod am hafaidd hin,
Llediaith y Dehau oedd ar ei min.

Hoffodd y fwyalch y gwcw gu,
Hoffodd y gwcw y fwyalch ddu,
A nythu wnaethant yn llwyn y ty.

Bore cawodog, a haul ar fryn,
Rywbryd yn Ebrill neu Fai oedd hyn.

Canai y gwcw, tan ls y nen,
Canai, hedfanai o bren i bren.

A chanair fwyalch ei serch iw mun -
Canai yn effro a thrwy ei hun.

Canol Mehefin ar fyr a ddaeth,
Canol Gorffennaf - ar hafddydd aeth.

Yna bu helynt, a helynt flin -
Canfu y gwcw ddalen fach grin;
Ai chalon oerodd mor oer ar hin.

Dalen y gaeaf yw hon, medd hi,
Hafddydd - dim gaeaf, dim serch, i mi!

Clywsai draddodiad yng ngwlad yr ha
Am aear gogledd - gaeaf ac ia:

Trwsiodd ei haden ar fin y nyth -
Ni welodd y fwyalch mor gwcw byth.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x25) Telynegion Serch. HOLLT Y FELLTEN

I.
Mi wn am dderwen yn y ddl,
A hollt y fellten ynddi;
Mi wn am graith blynyddaun ol
Sydd dan y dail eleni
Maer gangen ddringwn gynt yn ddwy,
Ar rhisgl wedii ddeifio;
Ac ni ddaw mesen ieuanc mwy
Or gainc ddolurus honno.

Fe saif y dderwen wrthii hun,
Ai brig yn araf grymu,
A gwyr y plant na bydd yr un
Aderyn ynddin nythu;
Tan awel fwyn a haul yr haf,
A thyner wlith yr hwyrnos,
Dihoeni mae y dderwen glaf,
Ar graith, ar graith yn aros.

II.

Myfi ywr pren a welais ti
Ai gangen wedi dyllio;
Mae gofid yn fy mywyd i
Na ŵyr y byd am dano
Maer blwyddin awr yn amlhau,
Ar fellten wedi diffodd,
Ond dal yn hir, yn hir heb gau,
Maer galon a anafodd.

Ni chaea mwy - dywedaf pam,
O lygad fy anwylyd
Y daeth y fellten, wedi cam,
O gwmwl ei hwynepryd.
Maer graith yn aros, am fy mai,
Ond dim aderyn llawen,
A minnau sydd, o Fai i Fai,
Yn marw gydar dderwen.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x26) Telynegion Serch. YR AFAL MELYN

I.
MAE pren afalau yng nghoed fy ngardd,
Ac arno un afal, mor felyn, mor felys;
Maer adar fun nythu ym mherllan y bardd,
Yn canu eu hoffedd ir afal cariadus;
Ond caned yr adar ar ben y brigyn,
Myfi bia galon yr afal melyn.

Gwelais yr afal yn flagur gls,
Ac nid oedd yr adar yn canu bryd hynny;
Gofelais am dano drwyr barrug ar ias,
Cyn iddo felynu, cyn iddo felysu
A chaned yr adar ar ben y brigyn,
Myfi bia galon yr afal melyn.

II.
Maer ferch a garaf yn dg o bryd,
Ac unig yw hithau ar frigyn y teulu;
Mae nghyfoed yn hoffi ei thegwch i gyd,
A phawb yn ymryson am gael ei chusanu
Ond caned a gano glod fy anwylyd,
Myfi bia galon fy nghariad hefyd.

Cerais hi gyntaf yn rhiain fach,
Yn nhlysni plentyndod, ym mlagur ieuengoed;
Bum iddi yn gysgod yn glaf ac yn iach -
Ar ereill bryd hynny roedd llygaid fy nghyfoed
A chaned a gano glod fy anwylyd,
Myfi bia galon fy nghariad hefyd.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x27) Telynegion Serch. SERCH

HEDAI dau aderyn
Hwyrol tros y ddaear;
Clywn y naill yn galw,
Galw ar ei gymar -

O, mae serch ym mhopeth
Trwy y cread llydan;
Chr yr un adeiyn
Hedfan wrthoi hunan.

Hedair ddau aderyn
Heibio mewn cymundeb;
Clywn y naill yn galw,
Clywn y llall yn ateb -

O, mae serch ym mhopeth,
Pe bai dyn yn deall
Unig pob aderyn,
Heb aderyn arall.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x28) Telynegion Serch. CYNNYG CALON


CYMER hin drysor,
A chadw hi
Ceisiaf wneud hebddi,
Os boddiaf di.

Cymer hin galon
Gyfan, fy mun;
Ni fynnwn hanner
Calon fy hun.

Cymer hin degan -
Ond, gwybydd hyn:
Gall chwarae ei thorri,
Ond aur nis pryn.

Cymer hin unig,
Na chais ddim mwy;
Ni chydfydd calon
Yn un o ddwy.

Anfon dy hen un
Ar ffair, da thi
Gwnar galon honno
Y tro i mi.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x29) Telynegion Serch. HIRAETH

GYDAR ts eleni eto,
Galw wnaethost, alltud fach;
Dyfod ar dy aden heibio,
Cyfarch gwell a chanun iach.

Dyna wnei ar hyd y blwyddi,
Fel aderyn glas yr haf
Trydar ennyd i fy llonni,
Yna ngadon fwyfwy claf.

Nid wyn cofio dydd croesawu,
Nac yn cofio dydd mwynhau,
Heb fod borer ymwahanun
Taenui gysgod dros y ddau.

Oni fuom fwy na digon
Yn dy ddanfon i dy daith?
Onid yw fy nghalon wirion
Am bob tro yn dwyn ei chraith?

Dywed im, pa bryd y deui
Yma i aros, alltud fach?
Pryd y deui i orffwyso
Cyfarch gwell heb ganun iach?

-----------------------------------------------------------------------------------

(x30) Telynegion Serch. MERCH Y FELIN

GERLLAW y bompren, ddoe,
Mi sefais i enweirio;
Ac fel tywyniad haul
Daeth merch y felin heibio.

Arafodd i fy ngweld,
Gan bwyso ar y canllaw,
A swp o flodau maes
A rhedyn rhwng ei dwylaw.

Ni welais ddim erioed
Mor ls a than ei haeliau;
Ni welais ddim erioed
Mor felyn ai llywethau..

Meddyliais am y mr,
Ond nid oedd ton cyn lased -
Ar tywod ar y traeth,
Ond nid oedd cyn felyned.

Wrth syllu ar ei llun,
Yn nwr y llyn o tani,
Mi deimlwn fel pe bai
Fy nghalon bron a boddi.

Ni wyddwn, gan fy serch,
Ller oeddwn i yn sefyll;
Ac ni ofalwn ddim
Am eog nac am frithyll.

Ergydior dwr wnair plyf,
A glynu yn y cangau
Ergydio wnai fy ngwaed,
A glynu wnelwn innau.

Eiriolwn fel pe bawn
Yn eiriol am ymwared,
Dos ymaith benyd hardd -
Ond ofnwn iddi fyned.

Dos, ynte symud gam,
Yn lle bod yn dy unfan,
Ni syniwn ar y pryd
Y medrwn fynd fy hunan.

A glywodd hi y gair?
Ni wn i ddim am hynny,
Ond mynd wnaeth hi ai llun,
A minnaun edifaru.

Ai tybed bu erioed
Enweirio mor ysmala?
Y pysg yn chwareun rhydd,
A minnau wedi nala!

-----------------------------------------------------------------------------------

(x31) Telynegion Misoedd. IONAWR

WYT Ionawr yn oer,
Ath farrug yn wyn
A pha beth a wnaethost
I ddwr y llyn?
Mae ir fach yr hesg
Yn cadwn ei thŷ,
Heb le i fordwyo
Na throchi i phlu.

Wyt Ionawr yn oer,
Ath f arrug yn wyn
Ac nid oes uchedydd
Na grug ar fryn;
O liaws y lawnt
Ni welaf ond un,
Or pridd wedi codi
Fel pe drwy i hun.

Wyt Ionawr yn oer,
Ath farrug yn wyn
A sigli yr adar
O frig yr ynn;
Ni cheir ar y coed
Griafol fel bu -
Maer frongoch ar fwyalch
O dŷ i dŷ.

Wyt Ionawr yn oer,
Ath farrug yn wyn
Ac ni fedd pawb aelwyd
Ar hin fel hyn;
Mae rhywrai heb dŷ,
A rhywrai heb dn,
A rhywrai heb fara,
Na chwsg, na chn.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x32) Telynegion Misoedd. CHWEFROR

CHWYTH, aeafwynt, fel y mynnot, -
Cryn fy ffenestr a fy nr
Plyg y deri fel mieri -
Dyro ddawns i longaur mr;
Byr yw dydd a dyddiau Chwefror,
Cynt y dl yr hwyr nar wawr;
Chwyth y crynddail hyd y cwmwl,
Chwyth y ceinciau hyd y llawr.

Yn dy rwysg ac yn dy ryddid
Tros y Cnicht ar Moelwyn chwyth;
Cadwr moethus yn ei gaban,
Cadwr neidr ar ei nyth;
Cr y wennol awel feddal,
Car y gloyn glaear si,
Caraf finnauth ruad dithau -
Edn y ddrycin ydwyf fi.

Chwyth, aeafwynt, fel y mynnot, -
Cladd y mynydd dan y lluwch,
Cladd y mr o dan yr ewin,
Chwyth, aeafwynt, eton uwch;
Ond pe clywit ar ryw dalar
Oenig cynnar yn rhoi brf,
Tro oddiwrth y dalar honno,
Paid a chwythu arno ef.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x33) Telynegion Misoedd. MAWRTH

BETH a welais ar y lawnt,
Gyda wyneb gwyn, edifar?
Tlws yr eira, blodyn Mawrth,
Wedi codi yn rhy gynnar.

Beth a welais ar y llyn,
Rhwng y dwfr a brig yr onnen?
Lliw a modrwy brithyll Mawrth -
Ple maer enwair, ple maer bluen?

Beth a welais ar y twyn?
Wyneb oen, y cynta eleni:
Onid oen yw Mawrth ei hun
Pan for ŵyn yn cael eu geni?

Beth a welais yn y dref?
Mynwent gydai phorth yn ddatglo;
Aed y claf oi dŷ ym Mawrth,
Ni ddawn ol i gysgu yno.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x34) Telynegion Misoedd. EBRILL

I.
MEDD y bardd yn wyn ei fyd -
Wele Ebrill glas ei lygad;
Wele Ebrill, medd y byd,
Trwy ei flodau hanner-caead.

Ti, freuddwydiwr, gwrando, saf, -
Medd aderyn yn y berllan;
Cana lawen garol haf,
Wedi gŵyl o flwyddyn gyfan.

Fardd y blodau, wele fi -
Medd briallen yn y cysgod;
Hoff gan bawb ei hwyneb hi,
Blentyn llonnaf haul a chawod.

Yn y galon, yn y pridd,
Nid yw bywyd fud na byddar;
Dywed cn a llygaid dydd
Deimlad dyfnaf dyn a daear.


II.
Pwy fu neithiwr hyd y ddl,
Mewn sandalau aur ac arian?
Pwy fun galwr dail yn ol,
Ac yn llithior blodau allan?

Gydai dylwyth tg y daeth
Heibio eleni fel y llynedd
Gwyn ei lwybr fel y llaeth -
Mwyn ei dymer fel rhianedd.

Cn mwyalchen yn yr ardd,
Rhwng y blagur ar y perthi;
Gydag Ebrill pwy na chwardd?
Ber ywr gawod - hwy ywr glesni.

Gd dy do, dy wyneb cul,
Tro i wrando cainc mwyalchen
Onid gwell yw cn na chnul?
Calon iach yw calon lawen.

Cyfod, heuwr, ds i hau,
Oni weli seithliwr enfys?
Ni ddaw bendith o nacu,
Ni ddaw bara i esgeulus.

Gwr l allan cyn y wawr,
Pan for briall yn eu tymor,
Fed ei faes ar decach awr -
Gasgl ei wenith iw ysgubor.

III.

Gls yw wybyr Ebrill,
Gls fel llygad Men -
Mae enfys ar y cwmwl,
A blagur ar y pren.

Croesaw fis diferion
A phelydr bob yn ail;
Tyred gydath flagur,
A thyred gydath ddail.

Gwyn yw wyneb Ebrill,
Gwyn gan lygaid dydd;
A pha sawl llwyn briallu
Ym min y ffordd ymgudd?
Croesaw fis y meillion,
A mis yr oen ar mynn;
Tyred yn dy felyn,
A thyred yn dy wyn.

Gwin yw awel Ebrill -
Pob aderyn ŵyr,
Or hedydd gn y bore,
Ir mwyalch gan yr hwyr;
Gwyn dy fyd, aderyn,
A thithau bren a dardd
Gwyn fyd pawb a phopeth
Ond calon brudd y bardd.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x35) Telynegion Misoedd. MAI

GWN ei ddyfod, fis y ml,
Gydai firi yn yr helyg,
Gydai flodau fel y barrug -
Gwyn fy myd bob tro y dl.

Eis yn fore tuar waen,
Er mwyn gweld y gwlith ar wasgar,
Ond yr oedd y gwersyll cynnar
Wedi codi o fy mlaen.

Eistedd wnes tan brennaur Glg,
Ar ddyfodiad y deheuwynt;
Edn gls ddisgynnodd arnynt
Gan barablu enwr gg.

Ni rois gam ar lawr y wig
Heb fod clychaur haf o tano,
Fel diferion o ryw lasfro
Wedi disgyn rhwng y brig.

Gwn ei ddyfod, fis y ml,
Gydai firi, gydai flodau,
Gyda dydd fy ngeni innau -
Gwyn fy myd bob tro y dl.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x36) Telynegion Misoedd. MEHEFIN

MELYS rhodianna
Hyd faes Mehefin,
Pan ddychwel rhegen
Yr ŷd iw chynhefin;
Melys lluestu
Tan onn a bedwen,
Pan for dail fel cwmwl
Rhwng gallt ac wybren.

Melyn ywr banadl
Ar draeth y Laslyn,
Teced ag enfys
Ar lawr y dyffryn;
Cyfyd y llinos
Ei thŷn yr eithin;
A deffry uchedydd
Ym mrwyn Mehefin.

Nwyfus gan fywyd
Yw nant ac awel,
O wawr ar fynydd,
Hyd hwyr yr orwel;
Gwrendy y weirglodd
Am lais y bladur,
A phrennau y berllan
Nid ydynt segur.

Eirin ar lwyni,
A phlant yn chwerthin;
Pa fis ddifyrred
A mis Mehefin?
Cynnes ei hirddydd,
A mwyn ei lasdon;
Hoffus ei enw
Ar fin cariadon.

II.
Onid ywr caeau yn wyrdd, yn wyrdd,
A melyn eithin
Tan haul Mehefin
Hyd fin afonydd a min y ffyrdd?

Onid ywr suon yn fwyn, yn fwyn, -
A beth mor dirion
A thrydar cywion
O bebyll adar yng nghoed y llwyn?

Onid ywr wennol, fu cyd ar ffo,
Yn ei chynhefin
Yn nhs Mehefin,
Wedi anghofio fod tecach bro?

Onid ywr blodau yn hardd, yn hardd,
Yn y gwelyau -
Ar frig y prennau -
Au harogl esmwyth yn llenwir ardd?

Onid ywr ddaear i gyd, i gyd,
Fel pe yn chwerthin
Tan haul Mehefin, -
A phwy chwenychai ddifyrrach byd?

Maer fron llifeirio o gn a ml,
Y bardd mewn breuddwyd
Am ardd a gollwyd,
A Duw ym mhopeth ir sawl a wl.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x37) Telynegion Misoedd. GORFFENNAF

UN ohonoch, adar cerdd,
Yw fy nghalon innau,
Pan y cwsg y glaswyrdd lwyn
Uwch ei fil cysgodau;
Pa fo wyneb mr a nef
Fel pe am y glasaf -
Gwae aderyn gn cyn pryd,
Gwae na chn Gorffennaf.

Oni wnaed y fro yn ardd
Heb yr un diffaethwch?
A phob gardd o fewn y fron
Wyllt-dir o brydferthwch?
Fel y gloyn, clf o serch
Yw fy nghalon innau;
Gwn pa beth yw cael fy nal
Yn nyrysnir blodau.

Chwa Gorffennaf ddaw im
Yn y bore melys,
Gyda neithdar maes a mr
Ar ei lleithiog wefus;
Onid merch y mr ar maes
Yw fy nghalon innau;
Cr fugeilior gwenith gwyn,
Cr gyfeillach tonnau.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x38) Telynegion Misoedd. AWST

WYNNED oedd maenol Mai,
Gydai chynhaeaf blodau;
Gwynnach yw ydfaes Awst,
Gydai fil-mil tywysennau.

Chwilied y llaw fun hau
Bellach am fenn a chryman -
Esmwyth yw tonnaur twf
Cyn llifo i fewn ir ydlan.

Onid ysgrepan fach
Gadwai y grawn yn Chwefror?
Casgler corsennau Awst,
Ac onid rhy fach yr ysgubor?

Ceinciau o dan eu ffrwyth,
Ffrwythau o dan y braenar -
Pwy a ddyfalai fod
Bechadur ar wyneb daear?

Erchwch i wŷr a phlant
Eistedd ar lawr y lasfro;
Bu Duw yn cyflawnir wyrth
O borthi y miloedd eto.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x39) Telynegion Misoedd. MEDI

CROESAW Medi, fis fy serch,
Mis y porffor ar y ffriddoedd;
Pan y cenith glychau ml
Casgl y gwenyn or dyffrynnoedd:
Os yw blodau cyntaf hf
Wedi caead yn y dolydd,
Onid blodau ereill sydd
Eto nghadw ar. y mynydd?

Croesaw Medi, fis fy serch,
Pan for mwyar ar y llwyni,
Pan for cnaun melynur cyll,
Pan fon hwyr gan ddyddiau nosi:
Tlws ywth loergan ar y mr,
Yn ymsymud ar y tonnau
Tlws ywth loergan ar y maes
Ym mhriodas yr ysgubau.

Croesaw Medi, fis fy serch,
Clir fel grisial ywth foreau -
Clir fel grisial er fod Duw n
Arogldarthu ar y bryniau:
Nid oes gwmwl ar y grug,
Nid oes gysgod ar y rhedyn;
Pan y cenith glychau ml,
Cyrchaf finnau gydar gwenyn.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x40) Telynegion Misoedd. HYDREF

CADWAF fy ngwyl, medd bywyd,
Galwaf fy ngwyrdd yn ol;
Casglaf fy mlodau adref
Or mynydd, yr ardd, ar ddl -
Clybu y maes ar prennau,
A rhywbryd rhwng hwyr a gwawr
Cyfododd y gwersyll blodau -
Maer pebyll yn llwyd hyd lawr.

Caea y dydd ei lygad
Cysglyd yn gynt a chynt;
Clywir lle bur uchedydd
Ryferthwy y glaw ar gwynt:
Crin y binwydden ieuanc,
Cydian y mynydd mawr -
Ni ellir goroesi gaeaf
Heb wreiddio yn ddwfn i lawr.

Cyfyd y mr ei donnau,
Cyfyd yn uwch ei ru;
Tybed ddawr llong i borthladd,
Ar morwr yn ol iw dŷ?
Diolch i Dduw am aelwyd,
A diolch i Dduw am dn;
Mae rhywrai heb dn nac aelwyd,
Na chalon i ganu cn.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x41) Telynegion Misoedd. TACHWEDD

Pwy sydd yn dyfod fin nos i lawr,
A chuwch ar ei ael, dros y Moelwyn Mawr?
Gwyntyll y corwynt sydd yn ei law,
A thrwy ei lawrdyrnu yfory y daw;
Caeaf fy nr nes dywedor wawr
Pwy syfl dylathau y Moelwyn Mawr.

Chwardd yn ei afiaith fel cawr mewn gwin,
Ai fantell am dano fel enfys grin;
Casgl y crinddail wrth swn ei droed
Ir aelwyd aniddos ym murddyn y coed:
Pwy sydd yn crechwen yn droiog flin,
Ai fantell symudliw fel enfys grin?

Cwsg yn anesmwyth, a sang bob bryn,
Cyn diosg ohono i sandalau gwyn -
Rhiain ei serch ywr gelynen werdd,
Ac adar y ddrycin ei adar cerdd:
Pwy sydd yn cerdded o fryn i fryn,
Cyn diosg ohono i sandalau gwyn?

-----------------------------------------------------------------------------------

(x42) Telynegion Misoedd. RHAGFYR
(Bu Tachwedd, 1902, yn fis prudd i mi: torrodd fedd i fy nhad.)

CASGL y nifwl, chwl y nifwl
Ei lywethau uwch y dref;
Nid oes swn ym mrig y morwydd -
Nid oes belydr yn y nef:
Acw ar ei gorsen ysig
Gwelaf un blodeuyn clf -
Bu fy nhad fel yntaun edwi,
Edwin dlws fel ffarwel hf.

Cryn yr eira, syrth yr eira
Ar yr heol, ar y coed,
Nes ywr ddaear fel y Ddinas
Na lychwinodd neb erioed:
Cudd y graith ar y dywarchen,
Fel na welwyf moni hi;
Ond ni chudd yr eira gwynnar
Graith sydd ar fy nghalon i.

Cn y clychau, chwardd y clychau
Yn eu dawns yn nhŵr y dref -
Ai fel hyn y ceidw rhywrai
Heddyw Ei Nadolig Ef?
Heddyw wedi gŵyl a defod
Ugain canrif namyn un,
Os yw Duw yn caru dynion,
Nid yw dyn yn caru dyn!

-----------------------------------------------------------------------------------

(x43) Telynegion y Maes.
TRIOEDD Y MYNYDD

UCHEDYDD.
CERIR gls a cherir twyn,
Codi a disgynni eilchwyl;
Rhaid fod rhywun yn y brwyn
Yn.dy garu, yn dy ddisgwyl;
Gydath gn gadewi hi,
Gydath serch doin ol ir ddaear -
Canwn innau, fel tydi,
Pe bai gennyf finnau gymar.

LLYN.
Onid wyt, i mi, fel deigryn,
Gyll y mynydd mawr?
Cwsg y byd, - defnynni dithau
Ddydd a nos i lawr:
Wyr y mynydd unig yntau
Am ryw ofid cudd?
Mae ei galon fel fun innaun
Wylo nos a dydd..

GRUG.
Gwyn dy fyd di, rug y mynydd,
Gwyn dy fyd o wydd y dref;
Er dy fwyn mae haul a chwmwl,
Gwlith y wawr a sr y nef;
Gwyn dy fyd di, rug y mynydd,
Heb yn ymyl un oth ryw:
Ni ofeli dros yfory, -
Gwyddost y gofala Duw.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x44) Telynegion y Maes. Y SR

Eis neithiwr heibior llyn,
Gan edrych dan y feisdon;
Ac yno gwelais fil a mwy
O berlau gloewon, gloewon.

Eis heibio gydar wawr,
Gan feddwl casglur perlau;
Ond nid oedd drannoeth berl ar ol,
Nac ol neb ar y glannau.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x45) Telynegion y Maes. BRIALLEN SUL Y BLODAU

UN fechan, croesaw, croesaw, -
Ai ti ywr unig un
I gofio Sul y Blodau,
A deffro o dy hun?
Ni welais i un arall
Ar hyd y llwybr troed
Briallen Sul y Blodau
Heb gymar yn y coed.

Un fechan, aros, aros
Yn hwy heb droi yn wyw;
Yr wyt rhy dlws i farw,
Os wyt rhy wan i fyw;
Eleni oer yw Ebrill -
Dy Ebrill cynta rioed,
Heb lesni yn yr awyr,
Heb lesni ar y coed.

Un fechan, gwywaist, gwywaist,
O hiraeth cyn y wawr
Dy galon dyner dorraist,
A dymath ben ar lawr
Mi daenaf fwsog drosot,
A gwyliaf ar fy nhroed
Briallen Sul y Blodau
Yn farw yn y coed.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x46) Telynegion y Maes. BARDD A BLODEUYN

CANODD bardd o genedl arall
Gn i ti;
Yn ei ysgol, llai nar lleiaf
Ydwyf fi.

Eto canaf finnau ganig,
Fyrred fydd,
Gan dy alw wrth dy enw,
Lygad Dydd.

Leied wn i o dy hanes,
Fywyd tlws!
Tithau yn gymydog agos,
Ger fy nrws.

Ym mhle gwelwyd dy wynepryd
Gyntaf un?
Drowyd dithan o baradwys
Gyda dyn?

Sut y gwyddost ddyfod gwanwyn
Heibior ffridd?
Eilw rhywun, Cyfod, bellach,
Yn y pridd?

Byddin cau dy lygad, meddir,
Yn yr hwyr;
Ai i gysgu a breuddwydio -
Pwy a ŵyr?

Ai wyt ti yn bod, un bychan,
Fel myfi?
Ynte cysgod ar fy meddwl
Ydwyt ti?

A oes deimlad gan flodeuyn,
Fel gan fardd?
Lonnir ef gan haul a chawod
Nes y chwardd?

Pe bai rhywun yn dy fathru -
Mynn neu oen
Dwed, a feddi galon fechan
Deimlai boen?

Gyrraedd ymson bardd hyd atat,
Wyn wrandawr?
Wyddost ti ryw beth am enaid
Yna i lawr?

A! nid ydwyf er dy holi
Ddoethach ddim
Gweni arnaf, ond ni roddi
Ateb im.

Cadw i siglo ar dy gorsen,
Lygad Dydd
Mae yn Fai - tydi yn llawen,
Minnaun brudd.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x47) Telynegion y Maes. YSTYRIWCH Y LILI (Llyn y Garreg Wen)
(Ymson haf ar fin llyn y Garreg Wen.)

O, LILIR dyfroedd - eiryr llyn -
Bob haf, yn nwfr y gilfach hon,
Mor dlws ywth bluen fechan, gryn
Heb doddi yn yr haul nar don.

Y lariaidd wawr ith ddeffro ddaw
I dreulior hirddydd ar ei hyd
Yn syllu ar lyn y sr uwchlaw,
Fel un yn gweld tawelach byd.

Cyn nos, dy lygad gaein dynn,
Ac yn dy galon rhagddi hi
Y cedwir dydd mewn purdeb gwyn -
Nid oes na lloer na sr i ti.

O, lili fechan! mae yn syn -
Yn syn dy weld, mewn byd mor ddu,
Yn dyfod allan yn dy wyn -
Ai angel yn dy blannu fu?

Maer llyn yn dywyll ar ei hyd,
Wyt tithau yn ei ganol ef,
Fel enaid sant wrth newid byd,
I lif y dwr yn tynnur nef.

Ar frys daearol, pa sawl un
Aeth heibio i ti er y wawr,
Heb gofio am na Duw na dyn,
Heb feddwl ond meddyliaur awr?

A! bu yn werth gan Fab y Dyn
Arafu ar Ei ffordd ir groes
Uwchben blodeuyn wnaeth Ei Hun
I ddysgu gofal Duw iw oes.

Mor flin yw ffrwd y Garreg Wen -
Ai onid yw ei murmur hi,
Ac oernir llyn o dan dy ben,
Yn torri dy freuddwydion di?

Mae ffenestr fechan gennyf fi,
Ai llygad gloew tuar de;
Mwyn yw yr awel arni hi, -
Pe mynnet, gallet newid lle.

Na. yn fy nhŷ ni allet fyw
Heb oernir llyn o dan dy ben
Hiraethet hyd nes troi yn wyw
Am furmur ffrwd y Garreg Wen.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x48) Telynegion y Maes. CYFARCH Y LLINOS
(I blant fy mro.)

CANAI llinos benddur eithin
Neithiwr, ar y Morfa Mawr;
Uwch ei haelwyd fach o fwsog,
Gydai Chrewr yn wrandawr;
Beth mor br a chan aderyn,
Pan for haf yn glasur byd?
Beth mor bur a serch aderyn,
Pan for Morfan aur i gyd?

Ewch, fy mhlant, i wrandor llinos,
Ond na thorrwch ar ei chn;
Ac na thorrwch galon llinos -
Na rowch dŷ y dlos ar dn:
O, fy mhlant, i pe baech yn gwybod
Fel gall llinos garui nyth,
Gwn nad aech ag ŵy ohono,
Gwn na thynnech mono byth.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x49) Telynegion y Maes. MABINOGI

AR blygain ym mis Ebrill
Neu Fai, - ni wn pa un -
A mi drwyr dellt yn syllu,
Rhwng trwmgwsg a dihun,
Mi welwn Rywun cynnar, -
Yn rhodio yn yr ardd, -
Mor dg a duwies ieuanc,
Neu riain serch y bardd.

Pwy oedd i fod mor gynnar
A hynny, tan y coed,
Ni wyddwn, - pwyn fwy gwisgi
Nag Olwen ar ei throed
Am dani yr oedd mantell
O bali gwyrdd hyd lawr;
Ei gwallt fel cwmwl gwlithog,
Ai llygad fel y wawr.

Edrychais arnin rhodio
Y llwybr ol a blaen,
Gan fwrwi thrysor disglaer,
Oi chaead law ar daen:
O dan y prennau safai,
Gan gyffwrdd yn ei brys
Ar gwiail, heb eu siglo, -
Mor ysgafn oedd ei bys.

Mi fynnaf wybod, meddwn,
Pwy yw y Rhywun hardd
Agorais ddrws fy mwthyn -
Agorais ddrws yr ardd:
Bu yn edifar gennyf
Fy myned gam or tŷ;
Ni welais ddim ond bronfraith,
Cyn canun trwsioi blu.

Ond euthum hyd y rhodf a,
Lle cerddai ol a blaen,
Gan fwrwi thrysor disglair
Oi chaead law ar daen;
Ac yno gwelwn flagur
O felyn, gwyn, a rhudd;
Dau wely rhos a briall,
A dau o lygaid dydd.

A sefais lle y safai,
Gan gyffwrdd yn ei brys
Ar gwiail, heb eu siglo
O dan ei hysgafn fys;
Ac ar y prennaur ydoedd,
Lle cyffyrddasair Rhith,
Ryw ddwylaw bychain gwyrddion
Yn dal y gawod wlith.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x50) Telynegion y Maes. LIW DYDD, LIW NOS

Ai hoff gennyt fyned, liw dydd,
I ddeffror ehedydd i ganu?
Ai hoff gennyt gyffro, liw dydd,
Y grug lle maei gymar yn nythu?
A welaist ti ef,
Ai aden yn wlithog yng nghanol y nef?
A glywaist ti i gn,
Trar cwmwl oedd rhyngoch yn wyn fel gwlan?

Ai hoff gennyt fyned, liw nos,
I ddisgwyl y sr i dywynnu?
Ai hoff gennyt wrando, liw nos,
Ar fydoedd soniarus yn canu?
A welaist ti Dduw,
Or sr ir ehedydd ym mhopeth byw?
A glywaist ti lef
Gyfriniol yng nghn a distawrwydd y nef?

-----------------------------------------------------------------------------------

(x51) Telynegion y Maes. PERTHI MAI

WEDI mynd o blu yr eira,
Ereill ar y perthi gryn;
Onid ydynt fel breuddwydion
Maboed, gydau golud gwyn?

Tlws ywr dail fel gwerdd phylacter,
Eddi gwisg o liain main;
Tlws ywr blodau yn eu gwynder,
Fel o serch yn cuddior drain.

Hoff yw gennyf flodaur perthi
Onid oedd eu brodyr hŷn
Yn blodeuo fis fy ngeni?
Blodyn Mai wyf fi fy hun.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x52) Telynegion y Mr. Y LLANW

I.

BETH ywr llanw? Swyn y lloer
Ar y dyfnfor yn ymsymud;
Yntaun carur Wen yn ol,
Ac yn ceisio ei anwylyd:
Unwaith, dwywaith yn y dydd,
Tyrr ei galon ar y morfin;
Oni ŵyr y gwmon crin?
Oni ŵyr y gro ar cregin?

Beth ywr llanw i dydi,
Pan fon torri ar ei dywyn?
Nid yr un i bob gwrandawr
Ywr gyfrinach yn yr ewyn:
Gwrendy un ar lais y llif -
Clyw y tonnaun chwerthin, chwerthin:
Gwrendyr llall, a beth a glyw?
Mabinogi nos y ddrycin!

II.

Chwery plentyn ger fy mron,
Marchog bychan un diwrnod
Gerllaw eddi gwyn y don,
Cyfyd Gastell yn y tywod.

Crug o dywod, mur a thŵr,
Caer o dywod iw amddiffyn;
Pyrth o wmon llyfn y dwr -
O, gadernid Castell plentyn!

Casgl y cregin iw decau -
Oni chlyw y llanwn dyfod?
Hr iw Gastell gael ei gau
Gan y mr, fel Cantrer Gwaelod.

Ofer fur saernio hir, -
Newid bryd wnar arglwydd bychan;
Myn ir llanw ennill tir
Ar y Castell wnaeth ei hunan.

Chwardd y marchog, cymer ffon,
A thyrr gamlas yn y draethell,
Er mwyn gollwng llif y don,
Fel Seithenyn, at ei Gastell.

Beth ywr mr, y glasfor maith, -
Beth yw llanwr mr i blentyn?
Onid tegan - tegan llaith?
Cymar chwarae rhwng dau gyntun!

III.

Nawnddydd arall, ger y mr,
Eistedd brenin yn ei gadair;
Corsen teyrnas yn ei law,
Uwch ei arlais dalaith ddisglair:
Chwardd y feisdon oddi draw,
Chwardd yr haul ar emaui goron;
Yntau gan ei ddoethed chwardd -
Chwardd y brenin yn ei galon.

Saff sidanog wŷr ei lys
Ar y traeth, gan sisial wrtho -
Rhaid ir llanw, pan yth wl,
Gilion ol cyn hanner llifo:
Nid ywr mr yn fwy nath air,
Nid yw Duw yn fwy nan brenin, -
Yntau gan ei ddoethed chwardd -
Chwardd y llanw yn y cregin.

Uwch a ns y dl y llif,
Tros y tywod, tros y gwmon
Ac ni chymer arno weld
Corsen aur a gemaur goron
Eber brenin wrthoi hun, -
Min y traeth a ddysg ddoethineb;
Os mai ffals yw gwŷr fy llys,
Nid ywr mr dderbyniwr wyneb.

Pan y sisial ar y traeth,
Ond ni phaid y tonnau lifo,
Hyd nes gylch y nawfed don
Odrer brenin, gan ei leithio:
Gwelwch, ebe yntaun ddoeth,
Gan ostegur mwynder seithug,
Nid ywr Llanw n ofni teyrn,
Nid yw mawredd ond dychymyg.

IV.

Geilw y llanw ym mhorth y mr,
A chlywir ohoian ym mrig y dydd:
Codwch yr angor i fwrdd y llong,
Gollyngwch garcharor y trai yn rhydd;
Taenwch y lliain i gyd ar led,
Maer awel, fy mechgyn, ar llif on tu -
A dring yr angor i fwrdd y llong,
A dacwr banerin cyhwfan fry.

Cenir y clychau ym mhorth y mr,
A mwy yr ohoian ar twrf na chynt
Gwthiwch, fy mechgyn, y llong ir llif,
Ni erys y llanw, a theg ywr gwynt
Acwn y golwg maer dyfnfor llaes,
Gwrandewch arnon gwahodd, er gwaeth neu well:
Ac etyb yr hwyliau i dro y llyw; -
Yfory, hwy fyddant ymhell, ymhell.

Geilw y llanw fel serch y mr,
Ar llong iw ganlyn - briodferch hardd -
Gwynned ei delw yn nrych y dwfr,
A chysgod yr alarch ynghan y bardd:
Cenwch yn iach i bererin y llif,
I long y marsiandwr, ei llwyth ai da
Mordwyed yn esmwyth, a doed yn ol
O Ynys y Trysor a Thir yr Ia.

V.

Yngolwg Ynys Enlli
Mae caban mab y mr
Bob dydd y gylch y llanw
Y gro o flaen ei ddr;
Ac yn y caban hwnnw
Mae Meinir ysgafn fron;
Fel un or morforwynion,
Neu dylwyth tg y don.

Y gwylain yw ei cheraint,
Ar draethell ei hystd;
Ond goreu gan ei chalon
Yw cwch pysgotai thad;
Aml dro yn ei mabandod
Y cwch fu iddin grud
Y tonnau yn ei siglo,
A minnaun wyn fy myd.

Liw nos pan fwy yn cychwyn
I gynnull maes y don,
Bydd Meinir ger y caban,
Ai grudd mor wen ai bron:
Un ofnus yw ei Chalon,
A chs yw ganddir trai
Nis gall, medd hi, - i garu,
Heb garui thad yn llai.

Ond pan fo nghwch yn dychwel,
Liw dydd, at Graig y Llam,
Bydd Meinir yn fy nisgwyl,
Ai gwn fel gwn ei mam;
A beth mor fwyn ai chroeso,
Ar ol y cyfnos hir?
Mae mherl yn carur llanw,
Maen dwyn ei thad i dir,


VI.

Cyffrous yw crir ystorm,
Wrth geuddor fy ystafell;
A dyna dwrf y lluwch
Yn dymchwel ar y draethell.

Mae llawer mam a mun
Yn dweyd eu gweddi heno;
Ond byddar yw y mr,
Ac nid ywr gwynt yn gwrando.

Ni ddaeth y cwch yn ol,
Cyn iddi godin awel;
Ac ni eill serch gael hun,
Na phryder fod yn dawel.

Pwy ŵyr y ffordd i dir,
Heb loer na sr iw dywys?
A dwfn yw gwelyr mr,
Ai draethau yn fradwrus!

Bydd llawer mam a mun
Yfory ar y tywod,
Yn holi llanwr wawr
Beth ddaeth o lanc a phriod?

Mae baran brin, yn brin,
A rhaid i wŷr anturio;
Mae serch yn benyd oes,
A rhaid i riain wylo.
A welir etor cwch,
Ai astell gydai enw?
Ni ŵyr na mam na mun, -
Maer ateb gan y llanw.

VII.

Aros, lanw, ar y draethell,
Paid a gwrando ar y gwynt;
Galw im cof yr wyt o hirbell
Lawer cyfoed gerais gynt:
Wele fi, ar cychod segur,
Eton sefyll ar dy fin;
Ond pa le mae nghyd-fordwywyr?
Yn dy ddwfn, mewn mwynach hin!

Cf gan serch eu gweld yn cychwyn,
Gan fy nghyfarch dros dy li:
Down yn ol ymhen y flwyddyn, -
Mordaith hir im golwg i;
Ond ni ddaethant o fordwyo,
Er eu disgwyl lawer dydd;
Llanw arall syn eu suo,
Yn eu pell welyau cudd!

Gorwedd maent o dan y tonnau,
Yn Nhawelfor mawr y De;
Hunon ddwfn ym mysg y perlau -
Llygad Duw sydd ar y lle:
Na wahardder im eu cofio,
Yn y ganig ysig hon,
Hyd nes delont adref eto,
Gydar llanw, dros y don!


VIII.

Gadewais wlad fy nhad am mam,
O hiraeth pur yn wysg fy nghefn;
Edrychais ar ei glannaun hir,
Rhag ofn na welwn hi drachefn:
Pan aeth om golwg, yr oedd un
Yn glf o galon ar y bwrdd;
Ble mae y gŵr nas car ei wlad,
Pan fo ei long yn mynd i ffwrdd?

Om hol yr oedd fy Ynys Wen,
Ar mr oi chylch yn gn i gyd;
O mlaen yr oedd yr Eidal dg,
Lle mae yr haf yn hf o hyd:
Om hol yr oedd cyfandir byw -
Cyfandir bywyd newydd dyn;
O mlaen yr oedd yr Aifft, mor hn
Nas gŴyr yn iawn ei hoed ei hun

Ond beth i imi, ar galon glf,
Oedd tesnir Aifft ar Eidal dlos?
Nid arnynt hwy yr oedd fy mryd,
Yng ngoleu dydd, na breuddwyd nos:
Fel Gwenffrwd a Goronwy Mon,
Am Gymru yr hiraethwn i;
Tan awyr ls a haul y de,
Ni cheisiwn decach bro na hi.

Cyrhaeddais lannau Cymrun ol,
Or tiroedd hud, tros erwau llaith;
Yn ol heb golli dim om serch
Na cholli sill om hn, hn iaith:
Maen werth troin alltud ambell dro
A mynd o Gymru fach ymhell,
Er mwyn cael dod i Gymrun ol,
A medru caru Cymrun well.

IX.

Goris y llanw
Mae dinas fud,
Cantref y Gwaelod
Ai lledrith dud;
Caerog brifddinas
Y dwfn yw hon,
A brenin ei llys
Yw Dylan eil Don.

Neuaddau saffir
Sydd iddi hi,
A gerddi o rs
A meillion y lli;
Hyd ei heolydd
Y gwmon dardd,
A iarllod y mr
Au rhiannedd chwardd.

Ambell fin nos,
Ar berlewyg byd,
Clywir ei chlychaun
Canu ynghyd;
Clychau soniarus
Nas clybu dyn
Eu mwynach erioed,
Mewn llesmair na hun.

Glasnef y cwmwd
Ywr mr uwch ben,
Cysgod y llongaun
Gymylaui nen;
Tlws yw yr ieuainc
Ar hn i gyd,
Yng Nghantref y Gwaelod,
Y ddinas fud.

X.

Saif henuriad wrth y mor,
Neilltuedig broffwyd Ir,
Gyda gwallt mor wyn ar gwln,
Gyda llygaid fel y tan -
Ei ddoethineb fel ei ddydd,
Ai welediad fel ei ffydd.

Gwl y diluw dwfr ar daen,
Fel yn toi y mr oi flaen;
Yntau ysgrifenna i lawr,
Megis un a wl y wawr -
Fel y llanw, yn ei bryd,
Taen Cyfiawnder tros y byd.

Gwl y traethaun mynd n llai,
Ac yn darfod - blant y trai;
Yntau ysgrifenna i lawr,
Megis un a wl y wawr -
Derfydd cyfundraethau dyn,
A Gwirionedd fydd yn un.

Cudd dylifiad gwyn y don
Greithiaur tywod ger ei fron;
Yntau ysgrifenna i lawr,
Megis un a wl y wawr -
Pan orffenno Duw Ei waith,
Ni bydd ar Ei ddaear graith.

Gwl y mr yn fr o hedd,
Yn llonyddu yn ei wedd
Yntau ysgrifenna i lawr,
Megis un a wl y wawr -
Wedi i gamwedd fynd ar goll,
Erys Cariad oll yn oll.

XI.

Beth ywr mr, ei drai ai lanw -
Creadigaeth gyntaf Duw?
Onid dameg fawr yr oesau?
Onid drych tragwyddol yw?
Fel ei lesni dwfn, nas dichon
Fod yn llonydd yn ei grud,
Onid ydyw bywyd yntau,
Yn dygyfor drwyddo i gyd?

Nid ywr Ysbryd fun ymsymud
Unwaith ar y dyfnder maith,
Wedi llaesu Ei adenydd,
Na gorffwyso yn Ei waith.
Nerth Ei fywyd annherfynol -
Perffaith rym Ei Berffaith Fryd,
Sydd yn creii yr anniddigrwydd
Deimlir ym mhob oes a byd.

Mae y Cread yn ymestyn
At berffeithrwydd, at y wawr;
Ac yn nhrai a llanwr oesau,
Cwblheir Un Amcan mawr:
Creir nef a daear newydd,
Ac fel mellten rhwng y ddwy
Ehed angel, gan ddywedyd
Na bydd mr na llanw mwy.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x53) Telynegion y Mr. YR AFON

CAETHES y glannau,
Ai chri am ryddhid;
Dyna ywr afon -
Merch fach yr eigion
Gaethgludwyd oi gwlad.

Hirnos a gwawrddydd,
Ar dywod a gro -
Ceidw ym mhoblle
Ei hwyneb at adre,
Fel rhiain oi bro.

Nid eill y marian
Arafu ei lli,
Nar glasgoed ei llithio,
Ond i orffwyso -
Y mr iddi hi.

Sian wylofus,
Ar lechwedd a dl
Hiraeth sydd arni,
Ac nid ywn ei golli
Nes cyrraedd yn ol.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x54) Telynegion Cymru. Y PORTH PRYDFERTH
(Ar ddechreu Canrif.)

GER y porth maeth Fardd yn canu -
Byw, fy nghenedl, fo dy ln
Cenir it farddoniaeth newydd,
Cystal ath farddoniaeth hn;
Cyfod dithaun swn y delyn,
Fel y dydd pan wnaed dy frd;
Ni ddaw eto Forfa Rhuddlan
Ar dy ymdrechfeydd, fy ngwlad.

Ger y porth maeth Athrawn galw -
O fy nghenedl, canlyn fi;
Yng nghymanfa y cenhedloedd
Cedwir heddyw le i ti;
Golch dy lygad a goleuni -
Eiddot y meddylfryd mawr;
Bydd yn Roeg y ganrif newydd,
Wlad marchogion Arthur Fawr.

Ger y porth maeth Broffwyd yntau,
Gwrando, Gymru, ar ei lef -
Croes y Crist fo yn dy galon,
Cerdd, fy nghenedl, tuar nef
Gwell yw Dysg na golud lawer,
Gwell nar ddau yw sanctaidd foes;
Glŷn, fy ngwlad, fel disgybl annwyl,
Ganrif arall wrth y Groes.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x55) Telynegion Cymru. OS WYT GYMRO

Os wyt Gymro hoff oth wiad,
A hoff oth dadau dewrion,
Cadw ŵyl er mwyn dy hd -
Ni waeth beth ddywed estron, -
Gwisg genhinen yn dy gap,
A gwisg hi yn dy galon.

Os wyt Gymro hoff oth iaith,
A hoff oi bardd ai phroffwyd
Heddyw twng y filfed waith
Iw chadw fel ei cadwyd:
Boed yn amlaf ar dy fin,
Boed olaf ar dy aelwyd.

Os wyt Gymro hoff oth Sant,
A hoff or cysegredig;
Cadw ŵyl, er mwyn dy blant,
I Ddewi,ŵyr Ceredig; -
Cs ywr gwr nas cr ei wlad,
Boed dlotyn neu bendefig.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x56) Telynegion Cymru. GWYL A GWAITH..

MAEN ddydd uchelwyl o Went i Fon,
Maer hn alawon ar fin a thant;
Ac is ei nennawr pob Cymron son
Am liwr genhinen, am Ddewi Sant;
Ond nid gwladgarwch yw cynnal dydd,
Undydd mewn blwyddyn, i ganu cn -
Gwnewch Gymru heddywn ln ac yn rhydd,
A gwnewch hi yfory yn rhydd ac yn Ian.

Maen ddydd uchelwyl, yn llawen ddydd,
Mewn tre a phentref, pentref a thre
Ac er yn llawer, un enw sydd
Ar fin y Gogledd, ar fin y De;
Ond nid gwladgarwch yw cynnal gwledd,
A dweyd Fy nghenedl, fy iaith, fy ngwlad, -
Glanhewch y byrddau - or gwin ar mdd,
Ac na foed wehelyth i Drioedd Brd.

Maen ddydd uchelwyl, a phawb yn son
Am liwr genhinen, am Ddewi Sant;
Cenir alawon o Went i Fn,
Gan wŷr a mamau, mamau a phlant;
Ond gwell gwladgarwch yw bod yn un
Mewn tref a phentre, pentre a thref, -
Gwneud Cymrun burach iddi ei hun,
Ai gwneud yn ffyddlonach iw Sant ar Nef.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x57) Telynegion Cymru. COELCERTHI'R BANNAU
(Hwyr yn Ionawr; goddeithio ay y mynyddoedd; hynnyn awgrymur gn.)

DACW goelcerth ar Eryri,
Gwenfflam lygad yn y gwyll!
Chwiliwch, dadau, am y gwayw,
Chwiliwch, lanciau, am y cyll;
Doed a ddelo, rhaid yfory
Gadw erwaun bro ai braint;
Hawl gwladgarwch fyth yw gofyn
Gwaed y byw dros lwch y saint.

Dacwr Moelwyn Mawr yn galw,
Dacw fflam yn ateb fflam!
Mae pob mynydd yn deimladwy,
Oni ddial Cymrur cam?
Gaiff yr allfro ffordd yr elo
Gwympon cestyll hyd y llawr?
Beth a wnewch chwi yn yr ogof
Fintai segur Arthur Fawr?

Dacw goelcerth gwŷr Ardudwy
Fel yn troi y mr yn waed!
Iorwerth - Harri - pwy ywr brenin?
Pa ddyhirwch ganddo wnaed?
A wnawn ni, a ni yn Gymry,
Oddef hyn heb ei wahardd?
Drodd y delyn yn fradwrus,
Neu a wywodd llaw y bardd?

Dacw dafod gwahanedig
Eto ar yr Eifl yn Lleyn!

Rhaid in dwylaw fod yn llawer,
Rhaid in hergyd fod yn un;
Na foed neb yforyn fradwr,
Rhag iw blant felltithior dydd;
Gwell na byw yn ddynion arwerth,
Fyddai syrthion ddynion rhydd.

Cynneu allan maer coelcerthi -
Llosgin llwch o un i un;
Ond ni chlywaf heno gyffro
Gwŷr rhyfelgar ar ddihun;
Ac ni ddilyn hirllais utgorn
Neb i gasglur dewr ynghyd, -
Maen goleuo ar ein Hanes,
Os ywn nosi ar y byd.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x58) Telynegion Cymru. CADWN UCHELWYL

O CADWN uchelwyl
A thelyn a thant;
Boed annerch a cherdd
Yn nhafodiaeth y Sant;
Ond cadwn or ddefod
Y cwpan ar gwin,
Ar Cymro un diwrnod
A ffug ar ei fin.


O hyd y mae Dewi
Yn dyfod am dro,
I weled ei hil
Ac i weled ei fro:
Maen dda ganddo genedl
Yn gwisgo ei gwyrdd,
Ond gwell ganddo genedl
Yn dilyn ei ffyrdd.


O cadwn uchelwyl,
Mewn pentref a thref,
Gan anfon un weddi
Gymraeg hyd y nef -
Boed Cymru y tadau
Yn Gymru y plant;
A Chymru gorwyrion
Yn Gymru y Sant.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x59) Telynegion Cymru. OCHAIN Y CLWYFAWG

MOES ddafn or gostrel, gymrawd,
Mi wn mai marwr wyf,
Gan fel y syrth bargodion
Fy nghalon o fy nghlwyf:
Mae ngwefus fel y marwor,
Ond heno, dan y lloer,
Hi fydd mor wen ar barrug,
Ar lloergan arnin oer.

Fy nghymrawd, fy hen gymrawd -
Cydymaith llawer cd
O gas at fradwyr Cymru,
O serch at lyw a gwlad -
Bydd un yn llai yfory
Yn ymladd gyda thi;
Ac un yn llai dros Gymru -
Beth ddaw ohoni hi?

Ond cyn dy ollwng, gymrawd,
A chyn im ganun iach,
Am byth! - gofynnaf gennyt
Ryw un gymnwynas fach;
A gwn na wnei warafun
Cyn lleied peth - i un
Syn marw wrth ei ofyn,
Ymhell oi fro ei hun.

Fy nghymrawd, pan ei adref
Ac adref hebof fi,
Dos, galw gydam Creirwy -
Ti wyddost pwy yw hi;
A dywed iti glywed
Ei henw ar fy min,
Ar ddwthwn ola mywyd,
Gerllaw y farwol ffin.

A dos a nghleddyf iddi -
Y bylchog hanner Hafn
Syn weddill - dos a hwnnw,
Ond sych y gwaed bob dafn:
Bydd Creirwyn falch ohono,
A gŵyr, pan wel y darn,
Mai nid deheulaw llwfrddyn
A gydia yn ei garn.

A dywed imi syrthio,
A ngwaed Cymreig yn llif,
Ller oedd yr ornest boethaf,
Ar meirwn fwyau rhif.
A syrthio fel gwnaeth Arthur,
A gŵyr hn Ford Gron, -
Fy wyneb at y faner,
A nghlwyfau ar fy mron.

-----------------------------------------------------------------------------------

(x60) Telynegion Cymru. O'R DEFFROAD
Bu Tom Ellis farw yn Ffrainc: ni fydd byth farw yng Nghymru.

ENNWCH imi or Deffroad
Ei ladmerydd ef,
Hwnnw safodd buraf drosto,
Safodd dros y nef;
Ennwch ddewin a thywysog,
Ennwch lawer mwy -
Enwaf finnaur marw ieuanc
Oedd yn ns na hwy.

Tuar Cynlas, bore - deimlodd
Enedigaeth-wawr
Cenedl burach Cymru fyddai
Yn ei feddwl mawr;
Credodd yn y weledigaeth,
Credodd yn ei Dduw;
Credodd Cymrur ddau, ai hunan,
A dechreuodd fyw. -

Ysbryd tanllyd rhy angerddol
Oedd i losgin hir;
Trwyr Deffroad, cerdda allan
Gan oddeithior tir:
Bydd yn ynni ar y bryniau,
Rhyngddynt ym mhob cwm;
Bydd ei enwn ysbrydoliaeth
Mewn bythynnod llwm.

Y Deffroad, onid bywyd
Goreu Cynlas yw,
Gan un galon genedlaethol
Eton cael ei fyw?
Onid yw ei ysbryd trwyddo
Gyda ni yn awr,
Yn y wlad yn ysgrifennu
Ei farddoniaeth fawr?

Hawdd yw wylo ngwydd ei aberth -
Hawdd gan wlad a thref;
Hawddach gweithio wedi aros
Ger ei allor ef;
Collodd Cymru ail Lywelyn,
Bellach, hi a fedd
Ynnot ti, O Gefn y Ddwysarn,
Hoffach Gefn y Bedd.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x61) Telynegion Cymru. CYMRU'R DIWYGIAD

Ardaloedd ar eu deulin! - beth yw hyn?
Gobaith oes ddilychwin;
Eneidiaun troi: Duw yn trin
Agoriad calon gwerin.


BEDYDD Duw fedyddiodd Gymru,
Pentecost yr Ysbryd Gln;
Nid oes ardal heb ei hallor,
Nid oes allor heb ei thn;
Cwmwl goleu gweddnewidiad
A gysgododd dros y wlad -
Gwelwyd dyn i Dduw yn blentyn,
Gwelwyd Duw i ddyn yn Dad.

Clybu cenedl farn a chariad
Yn cyniwair trwy ei bro;
Ysodd tn or nef Gwm Rhondda,
Oedd i galon fel y glo;
Mynwy ddu - Gomorra Cymru
Gwyrth o ras ar honno wnaed;
Cadd gydwybod wedii channun
Ddisglair yn y Dwyfol waed.

Un yw Cymru nghwlwm gweddi,
Un, er gwahaniaethau oes;
Gydar nef a chydai hunan
Fei cymodwvd wrth y Groes;
Nid oes son am Wyddfa mwyach -
Onid ydyw Calfari
Wedi mynd goruwch y bryniau
Pennaf yn ei golwg hi?

Gwnaed o Gymru berth yn llosgi,
Heb ei difa gan y tn;
Ac yn fflam ei phuredigaeth,
Cafodd ddawn a gwefus ln:
Hn emynaur gwaed ar diolch -
Maent i gyd ar lafar gwlad;
Rhai fun fudion syn clodfori
Duw am iachawdwriaeth rad.

Nid oes ardal heb ei hallor,
Nid oes allor heb ei thn -
Gydai dysg y cafodd Cymru
Bentecost yr Ysbryd Glan:
Os mai marwi thywysogion,
Byw ei Phentywysog hi -
Dyma gariad fel y moroedd,
Tosturiaethau fel y lli.


-----------------------------------------------------------------------------------

(x62) Telynegion Cymru. PARADWYS Y BARDD

CYMRU fach i mi

Bro y llys ar llynoedd,

Corlan y mynyddoedd,

Hawdd ei charu hi.

 

Son am diroedd hud

Tecach nar rhai hynny

Ydyw erwau Cymru,

Gwell na broydd byd.

 

Yn ei hanes hn

Enwir mil o arwyr,

Llin marchogion Arthur,

Cedyrn cd a lln.

 

Mg ereill mwy

Gwŷr fon olud daear,

Na bun llys Gwenhwyfar

Hafal iddynt hwy.

 

Cymru fach i mi

Cartre crwth a thelyn,

Cysegr salm ac emyn,

Porth y nef yw hi.


-----------------------------------------------------------------------------------
DIWEDD

 



DOLENNAU AR GYFER GWEDDILL Y GWEFAN HWN

1796k
Yr iaith Gymraeg

0005k
Mynegai yn nhrefn y wyddor ir hyn a geir yn y gwefan; or tudalen hwn gellir hefyd
chwilior gwefan hwn r archwiliwr mewnol

0052c
Testunau Cymraeg throsiad Catalaneg yn y gwefan hwn
(Textos en galls amb traducci catalana en aquesta web)

1051e

Testunau Cymraeg throsiad Saesneg yn y gwefan hwn
(Texts in Welsh with an English translation in this website)

 

Adolygiadau diweddaraf: 02 07 2002

Sumbolau arbennig: ŷ ŵ Prif Ffeil: DOC_ sion_prys_051_eifion_wyn_maes_a_mor_1k

Bler wyf i?
Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

CYMRU-CATALONIA

 

 

Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats