kimkat0928k Nin Doi, sef Hanes Ysmala Dai a Shoni yn y Rhyfel. Gan Glynfab. 1918. Pishyn o waith Mynyddog, w in gretu oodd y pishyn ganas i nawr. Ma fan iitha pert, a yn atab y mwfmants yn well na allwn i ddishgrifio. Os yw y pishyn yn goparplt, a jail i fod am i brinto fa yn y papra...

 

2017-06-03 / 17-42

 

● kimkat0001 Yr Hafan www.kimkat.org

● ● kimkat2001k Y Fynedfa Gymraeg www.kimkat.org/amryw/1_gwefan/gwefan_arweinlen_2001k.htm

● ● ● kimkat0960k Mynegai ir testunau Cymraeg yn y wefan hon www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_mynegai_0960k.htm

● ● ● ● kimkat0190k Mynegai i lyfrau gan Glynfab www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_017_glynfab_mynegai_0190k.htm

● ● ● ● ● kimkat0928k Y tudalen hwn

 

 

 

0003_delw_baneri_cymru_catalonia_050111
(delwedd 0300)


Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Galles i Catalunya


Cywaith Sin Prys (Casgliad o Destunau yn Gymraeg)
El projecte Sin Prys (Collecci de textos en galls)


Nin Doi
Glynfab. 1918

6512_delw_map_cymru_pc_drenewydd_050112
(delwedd 6512)

 

Dyma i chi un o lyfrau Glynfab yn nhafodiaith y de-ddwyrain - sn y mae am anturiaethau Dai a Shoni, dau fachan ysmala o ochrau Caerffili.


Nin Doi
Ar ddiwedd y ddeunawfed ganrif ac ar ddechraur ugeinfed cyhoeddwyd swmp o ddeunydd poblogaidd (llyfrau, dramu, erthyglau) yn nhafodiaith De-ddwyrain Cymru (Y Wenhwyseg). Erbyn hyn maer dafodiaith hon wedi diflannu or tir i bob pwpras ar l i bobl y cymoedd ddechrau cefnu ar y Gymreg a chodi eu plant yn Saeson yn negawdau cyntaf yr ugeinfed ganrif. Ond ar yr adeg hynny - a hyd at ryw hanner canrif yn l - hon oedd y dafodiaith ag iddi y nifer fwyaf o siaradwyr o blith y tair tafodiaith bennaf (De-ddwyrain, De-orllewin, Gogledd).



(delwedd 5108K)

Mae ein sylwadau isod mewn teip oren

 



(delwedd 0419a (clawr blaen)



(clawr blaen) (clawr gwyrdd tywyll ywr clawr gwreiddiol - yr ym ni wedi newid y lliw iw wneud yn haws ei weld)

Llyfr mwyaf Difyrus yr Iaith.
Nin Doi.


Sef Hanes Ysmala DAI a SHONI yn y Rhyfel.


Gan GLYNFAB.


CARMARTHEN.

W. M. EVANS & SON, HALL STREET.


PRIS SWLLT.

(dim tudalennau x1, x2, x3)

 

 

 

 

 



(x4) (= tudalen gwag)

 

 

 

 




(delwedd 4402) (tudalen 5)

(x5)

 

THIRD EDITION

NIN DOI.

Diccyn o Anas Dai a Finna ar Ryfal. I gatwr en Dafottiath yn fyw.

Gan GLYNFAB. [Awdwr THE RAVEN, Buddugol yn Eist. Gen. 1911; SILVANO, a Nofelau eraill.]

Shift y Bora.

CAERFYRDDIN: W. M. EVANS AI FAB, SWYDDFA SEREN CYMRU.

Cymraeg safonol:

Nin Doi = Ni ein Dau.
Dicyn o Anas Dai a Finna ar Ryfal = Ychydigyn / Tipyn o Hanes Dai a Finnau ar Rhyfel.

I gatwr n Dafottiath yn fyw = I gadwr hen dafodiaith yn fyw.

 

 

 

 




(delwedd 4403) (tudalen 6)

(x6)
First Edition:................... 1918
Second Edition:...............
1919
Third Edition:.................. 1920


 

 

 

 



(delwedd 4404) (tudalen 7)

(x7)

 

(Ein hychwanegiadau ninnau ywr rhifau mewn print oren)

Cynwysiad.


(:1) Shwrna Ginta Racymattrodd.
(:2) Yr Ail Shwrna Ar y Ffordd Sha Gardydd.
(:3) Y Dryttydd Shwrna Yn Gardydd.
(:4) Y Betwarydd Shwrna Off gyttar Train ir Camp.
(:5) Y Bimfad Shwrna Yn y Camp yn Cal yn Shapo.
(:6) Y Wechfad Shwrna Mynd i Settlo Squars Will.
(:7) Y Seithfad Shwrna Racor o Shapo.
(:8) Yr Wythfad Shwrna Shoppa Dicyn yn Bolougne.
(:9) Y Nawfad Shwrna Noswath o Gonsitro.
(:10) Y Ddecfad Shwrna Yn Nes at Will y Kaisar.
(:11) Yr Unfad-Shwrna-ar Ddeg Off Shar Trenches.
(:12) Y Ddoi-Ddecfad-Shwrna Yn y Baw ar Slwdge.
(:13) Y Dryttydd-Shwrna-ar Ddeg Talur en Wech.
(:14) Y Betwarydd-Shwrna-ar Ddeg Wmladd Dychrynllyd.
(:15) Y Bymthecfad-Shwrna Wado Mlan ar Wmladd.

 

 

 

 



(x8) (= tudalen gwag)


 

 

 

 



(delwedd 4405) (tudalen 9)

(x9)

 

(:1) SHWRNA GINTA.

 

RACYMATTRODD.

O nin doi yn ishta ar y partin dwpwl, yn y ddwy-a-naw, ym mwll y Winsor, un diwetydd dydd Gwenar, Dai a finna. (Glofa Windsor, Ynys-y-bŵl, Rhondda-Cynon-Taf)

Shoni, mynta Dai yn syttan, Wy tin darllan yr Ecco spo, a yn gwpod diccyn o anas y ryfal ma.

Ottw, ottw, bachan, myntwn i. Wy tin cretu mod i weti cl y ngwnni o dan dwbin?
No fears my, boy.

Sdim eesha i ti golli di wallt, Shoni; dim on gofyn o ni; shwt ma petha, otti fe My Nabs o Berlin jest cal diccon?

Wel, myntwn i, yn eetha prysur nawr, Wel, ma arno i ofan, Dai, y cymrith a diccyn racor cyn cal diccon, bachan.

Hm, mynta Dai, yn symud y bilsen bacco o un ochr idd i ben ir ochor arall, Hm.

Odd lot yn yr Hm, na, cretwch chi fi. odd. O odd. Odd Dai wedi cal cwnnad da, a weti passor standards yn yr yshgol-bob-dydd. Peth odd Dai ddim yn wpod am Martha Matics a Jograffy, a phetha feln, odd a ddim gworth i chi a finna foddran yn pen o bothdi fa. I gs i gwnni y drws nesa ir wyrcws, on dyw ynny ddim yn gwd fod Dai yn dlawd, mwy na gwd

 

 

 

 



(delwedd 4406) (tudalen 10)


(x10) fod bachan yn geffyl achos iddo gal i gwnni yn acos i stapal. A gweyd y gwir, fi allsa Dai shiglo o bothdi iccan punt yn i boccad ar ddiwadd y mish, ar ddydd Satwrn pai.

Dim weti cal diccon, bachan! Cistal i ti a fi joinor showdwrs; i garrantia i y caiff a ddiccon wettyny, mynta Dai.

Right O bachan, wetas i, eetha bolon, a fi setlon miwn bothdi shiffad.

Scrifenna at King George, Shoni, a gwed bod nin dod.

Sdim eesha, bachan, myntwn i, dim on mynd lawr sha Gardydd a there you are.

Im your man, mynta Dai, yn cwnni ar i drd, a yn roi stretch idd i freecha. Yes, Shoni, Im your man, a cistal ir Kaisar baccoi fox, a gweyd goo-bye wrth y glomman sy gytta fa. I should like to see My Nabs procrastinated, ser.

Ble wyt tin cal y geira mawr na Dai? myntwn i.

O, wrth ddarllan y pappra, mynta Dai, yn lleti frest. Wel, nawr Shoni, pryd ewn ni? Walla daw Will-eddin-galad gytta ni, ma Will yn ddicon tal.

Diccon tal! Otti wir ddyn; fydda fa ddim ffl o blan i lifo Will yn i annar, a neyd doi showdwr o no, myntwn i.

Paid an ela i wyrthin, Shoni, paid wir, mynta Dai.

Cistal i Will geesho mynd yn spessial constable, Dai, er mwyn watcho diccyn sha thre.

Ia, mynta Dai, a sa fan cwrdd German, dim on cwmpo ddwywaith fyssa eesha arno, cyn bod i ben a miwn trw drws i dŷ, fel ergyd o raw.

 

 

 

 



(delwedd 4407) (tudalen 11)

(x11) I wyrthinson yn doi nes bon ochra ni yn stitches.

I ddath Morgans yr Under-Manager eebo.

Ar fencos i boys, mynta fa, be syn bod? Otti chi off o ar ych penna?

Wel, wetas i, dyw i ddim gworth troir gath yn y batall; cistal gneyd clean breast;
ma Dai a finna yn mynd i joinor Regilars.

Whew! mynta Morgans, fel swn gwynt trw dwll y clo. Whew! Na bombshell i Will o Berlin. Ottich chin wir, boys?

Ottin, ottin, mynta Dai, os dim eesho pilo wia o bothdir fisnas.

Catw di wallt mynta Morgans, W in gweyd dim i di fychanu di, w in dy fraggo di a Shoni bob amsar. W in falch fod boys och short chi yn barod i roi poced ortbaginet ir Germans. Cerwch ych doi, a i fydd gwaith yn barod i chi ym mwll y Winsor, - os dewch chi nol yn fyw.

I ethon yn tri mor ddishtaw ar bedd. W in gwpod fod dwr yn llanw llicced Morgans, wath i gwelas a yn i sychu fa off llewish i got.

Good-luck, boys, myntar Under-Manager, a off yr ath a fel llechetan.

Bachan piwr yw Mock, mynta Dai.

Ia, myntwn i.

A gweyd y gwir i gwnnws lwmpin bothdi size wi Plymouth Rock yn dwll y ngwddwg i.

Cyn starto mas, i ishteddson diccyn. O nin gweld Dai fel sa fan stidio, a chympohir i dorrws mas i ganu. Odd Dai yn diccyn o fardd, a weti ennill llawer peeshin wech miwn cwrdd attrodd.
O nwn wispran fod boys yr

 

 

 

 



(delwedd 4408) (tudalen 12)

(x12) ysteddfota mawr a ofan Dai, a yn i gatw fa mas or ring o spite. On rwng gwyr y clecs au bisnas. Weetha odd i ganion a yn ddiccon i ela ceffyl i wyrthin, on nawr, wrth feddwl am fatal, i dynsa ddwr mas o fricsan. Ma gn Dai.

Ffarwel i Mock yr over-man,
Ffarwel ir partin dwpwl,
Pan greiddwn ni yn doi Berlin
I gaiff y Kaisar drwpwl:
Ffarwel ir Winsor ar glo mn,
Y cogs ar sprags am diccyn,
Lle nesa gwelwch Shoni a Fi
Fydd yn Red Cow yn Berlin.

Bu Shoni unwaith yn i dro
Yn Fireman Pwll Winsor,
Yn mynd a lamp i drio gas,
Caiff ddiccon yn y Kaisar,
Wath dyna wd pappyrar wlad
Am Will Berlin bob amsar,
Ma fe sdim doubt o bothdir peth
Ywr European Blower.

Gad i nawr Dai, myntwn i, ar dwr yn ryttag lawr i mocha i, Gad i Dai bach.

Hoult Shoni, mynta Dai, dychra w i. Os na allu di jofadd diccyn o fyrddoniath shwd jofeddi dir bwlets ar baginets. Bachan, bachan, cŵn di galon.

Fire away, Dai, myntwn i. Nid jofadd syn plwmpo dwr mas on llicced i, on gweld bachan bach o weethwr, fel ti, yn gallu gweetho cn, na os dim eesha i King George fod a chwilydd i ongan i ar wal y back kitchen, yn Buckin-am Palace.
Fire away, Dai, w in barod.

 

 

 

 



(delwedd 4409) (tudalen 13)

(x13) I gossodd diccin ar i ben, a ma fa off fel llysŵan.

Mar hyd yn gwpod erbyn yn
Beth sydd i neyd a Blower,
Eb wasto munad clirior r
Roi brattish lan bob amsar;
A phan ewn ninna Shoni a Fi
I glirior r yn Berlin,
Rown Brattish made-in-Wales ir lan
I ddiffodd tn y gelyn.

Bachan, myntwn i, na Dyfed, a Gwili, a Job weti cl Knock-down blow. Mar ddwy line ddiwetha na yn ddiccon i roi snuffar ar i cnwylla nw am byth. Na ddiccon nawr Dai, ne i fydd Will o Berlin yn Sant Elena cyn di fod tin cwppla.

Stoppa nawr Dai, alla i ddim jofadd sn am y crottesi. Put the brake on, Dai, w in becan arno ti, myntwn i.

Wel, mynta Dai, yn wyrthin, sdim diolch i fi stoppo. W in ffeilu cal gair i ottli Maggie Elen.

W innan cofio am ddim ond y Dwymyn Felen; i gs i onno nes y mod in cratchan (cratshan = to creak). Newitar enw bachan, ne, gwd Maggie dirion.

I ethot ar gair o men i bachan, mynta

 

 

 

 



(delwedd 4410) (tudalen 14)

(x14) Dai, Maggie dirion gaiff i fod. I ddechrwn ytto.

Ffarwel i Mary Catherine dlos,
Ffarwel i Mary Catherine dirion,
I ewn ir gad i gollin gwd.

Ma i yn stop trucks to, Shoni.

Cymmar bwyll, bachan, myntwn i, stidia ddicyn.

Got im, mynta Dai, ai licced yn dishgleero. Got im, myn yffryd i.

Ni ewn ir gad i gollin gwd,
Ewn ar y Spree yn union!

Na ergyd, Shoni, yn y line ddiwetha na, na sdim eesha i fi dinni nhap i neb.

I gwnsan yn syttan, a off a ni i weelod y pwll; i lan yn y carredge fel ergyd o fwa sath, a chympohir i greiddson y lodgins.

(:2) YR AIL SHWRNA.

 

AR Y FFORDD SHA GARDYDD.

I folchson yn doi yn gwick, i wisgon, a i yfson d, a nawr pun o nin doi odd i wd wrth wraig y lodgins. O nin pocan Dai, a Dai yn y mocan i ymlan. Or diwadd i facws Dai ddicon o cheek i fwmlan rwpath.

I gasglws Mrs. Jones fel sa chin towli llond scleish o gols pth ar i thraws i.

 

 

 

 



(delwedd 4411) (tudalen 15)

(x15) Beth! mynta onno. Joinor showdwrs?

Peedwch screchan, Mrs. Jones, mynta Dai, mor gool a chwcymer. Sdim eesha screchan. Ottin, ottin, ma Shoni a fin mynd i joinor Welsh Ridgemant yn Gardydd y fory nesa.

I ath mas or gecin fel perth o ddraen, a na beth odd llefan.

Otti ddin bwrw glaw? wetas i.

Bwrw glaw, mynta Dai, yn eetha sharp; w in cretu ma dwr syn cwmpo o licced Mrs. Jones ir bwccat yn y back-kitchen.

Ddath i ddim nol am amsar, on, pan ddath i, odd i doi licced i fel llicced scatan. Wetws i ddim, dim on staran arno nin doi fel sa collad arni.

Wel, boys, mynta i, man ddrwg gen i am ddoi fachan ryspectable fel chi, ych bod chin meddwl am joinor fath set, a off a i shar gecin. I ddath nol men ticcyn yn shigloi chwt fel jack-a-daw.

Mrs. Jones, mynta Dai, Ma pob bachan ryspectable, pob bachan gworth i alan, syn caru i wlad, yn joino. Dywr tacla syn catw nol ddim gworth i notisso. I ninnan doi yn cretu ma dyletswydd pob bachan shengal, cryf, a iach yw attab King George trw wd Im your man, myn-yffrydi. I nin mynd sha Gardydd. Dewch chi, Mrs. Jones, i dwca i br o glocs o wrth wedgen y Kaisar, a i ddwa a nwn l yn bresant i chi.

Wel, os do fa, i newitws Mrs. Jones, a anodd gwpod pun a wyrthin ne lefan odd i, rwpath rwng Ton-y-botel a The March of the Men of Harlech, rwy alf an alf. On i ddath idd i lle.

I ath yr anas drwr pentra fel sa chin tano

 

 

 

 




(delwedd 4412) (tudalen 16)


(x16) shavins; odd rai yn clochdar, rai yn yn ryttag ni lawr, on pan glyw-ws y ddwy wedgen, ma i yn iwb-wb-murdar.

Raid i chi gesso lot or anas o bothdi matal ar ddwy wedgen, a shiglo llaw a Mrs. Jones. Y lle nesa fydd y stashion. I ethon ir stashion, gwnson bobo diccat i Gardydd, a miwn a ni ir carredge.

Right! myntar guard.

Ay, ay, mynta Dai, Ow are you?

Bachan, myntwn i, paid neyd mwnci o dunan. Gweyd wrth yr injindriver odd y Guard.

Odd menyw fach eetha bert, a chrottin bach bothdi petar d, i mab i allwn i feddwl, yn ishta yn un pen; menyw arall a diccyn o dwtch ladi yn y cornal arall, a Dai a Finna. Nar cwmpni bob cam sha Gardydd.

Allwn i feddwl ma Sysnag ma rain wilia, myntwn i, yn wispran yn nglust Dai.

I trafota i nw sa nwn wilia French, ne German, ne High-talian, mynta Dai.

W in gwpod ni, on walla ma gwell bod yn dawal; sdim shw beth a napod dynon na menywod yn yr s ma, wetas i.

Sysnag a lot o dwang odd y fenyw fach yn wilia ar crottyn, ar ladi yn towli amall i air i miwn, allach gretu ma o Yorkshire, ne o weelod Shir Bemro, odd in dod. Odd y crottyn bach yn fishi yn sycno loshin.

Os na watchith y fenyw fach y crottyn i daccith, mynta Dai: cistal i fi roi warnin idd i.

If I nevar to move, mynta Dai wrth y fach, that crwt will be chokin.

 

 

 

 





(delwedd 4413 (tudalen 17)

(x17) Gyttar gair ma fa yn dychra corndaci.

Plump im on is back, wetas i.

I gitchws Dai yn scrwff i wddwg a, a i shiglws a fel tarriar yn shiglo lligotan.

Thenkyew ser, mynta i, you ave saved my boy.

Ay, ay, mynta Dai. It was a good job the loshin did come out, or praps the doctors in Cardiff would ave to give im a Epidemic.

I ffeelodd y ladi a pheedo smilan nawr.

Bacha, Dai, ma gen ti Sysnag fel Membar o Parlamant. Wy ti weti ticclor fenyw fach, ar fencos i.

Gd i Shoni. I dont want any of your suppliments, Mr. Morgan, mynta Dai.

I wyrthinws y fenyw fach, a i wetas,

Wot a appy lot you colliars are, myntar ladi.

Ay, ay, mynta Dai, yn cwnni ar i drd. The carredge is gettin very stuffy mum, I better open a bit of the window jest to putrify the air.

Wel, i gretas i y byssar ddwy yn cal bobo ffit wrth fel o nwn shiglo gan wyrthin.

O ow droll, myntar ladi, a regilar Malapro.

Sa chin gweld Dai yn lleti fel un o gilicod twrcis y Cwm.

Gat fin llonydd, mynta fa, Shoni, wy tin eetha sf yn y ngwmpni i. W i weti darllan diccon ar y llyfra bach na Mother Seigels Syrup idd i styffaglan i yn French a German eb son am Gymrag a Sysnag.

 

 

 

 





(delwedd 4414) (tudalen 18)


(x18) We ave come to the conclusion that you are two Welshmen going to join the army, myntar ladi.

Ay, ay, mynta Dai, an your conclusion is A1 at Lloyd.

I stoppws ytrain yn stashion Cardydd, a diolch am ynny, ne w in cretu y byssan raid cal raffa i gatwr ddwy fenyw rag mynd yn bishes, o nwn wyrthin o yd.

(:3) Y DRYTTYDD SHWRNA.

 

YN GARDYDD.

Otti di fag din sf ? myntwn i.

Otti, otti, cer mlan. Remembar, my friend, you are now in the Necropolis of Wales, odd attab Dai, a nawr am bip ar y Marcws o Bute.

Odd na blisman tidy yn sefyll tu fs ir stashion, a fi gwelas a yn towli llicad arno ni.

Go on, Shoni, mynta Dai, yn roi eetha scwt i fi. Go on my comrade in arms. Remembar we are two extinguished men to-day. Off a tin straight at y Marcws o Bute.

Mar bobby yn dod mlan.

Excuse me, gentlemen, the Marcws is not at ome.

Not at ome, myn yffryd i, mynta Dai, Tisnt often a pub goes from ome.

 

 

 

 






(delwedd 4415) (tudalen 19)

(x19) I beg your pardon boys, myntar bobby.

Hm, mynta fa, yn peswch fel sa fa yn ngenol y ps,

Otti chi ddim yn yn napod i boys?

I avent any complexion of you, mynta Dai.

No recollection wy tin feddwl, Dai, myntar Bobby. Dai Jones a Shoni Morgan on tefa?

You ave knocked the cokernut down with the first ball, mynta Dai.

I chin cofio Ted Williams briotws a Polly, merch yr Under-Manager yn mwll y Winsor?

Dyn-di-shefon-i! myntwn i.

Paid a recu, Shoni, mynta Dai.

I nabyddson yn gilydd miwn shiffad, a i gretas i na fyssa ni ddim yn cwppla shiglo deelo.

Os ma yn y Marcws fyddwch chin aros eno, i boppa i miwn i gal chat, mynta Ted, a diccon tepyg y galla i roi cwppwl o dips i chi shwd i fiafio o flan yr officars.

I fydawson an gilydd, a off a Dai a Finna shar Marcws o Bute, tafarn bach eetha omely; i geson lodgins yn gwmws, achos fod gwraig y tŷ yn gnithder i war-yng-nghyfraith Mrs. Jones yn lanlady ni. Yno lle buon ni, fel doi bwnsh, yn smoko a wilia, nes i Ted Williams wn i beeg miwn o bothdi wech or gloch, wedi gwishgo yni shuit ddiwetydd.

All ail, mynta Williams.

No, mynta Dai, It is not all ale, we ave some portar an cider, or wotevar your Majesty would like.

Na grottan bert diginnig yn dod miwn.

Dinner is ready, gentlemen, mynta i.

 

 

 

 




(delwedd 4416) (tudalen 20)

(x20) Miwn a ni ir dining room yn tri.

Ffamws. wir ddyn, mynta Dai, Duck an green peas an chips: Cistal i ni fytta yn arty, walla chaiff Shoni a Fi ddim chips nes bo ni yn y Red Cow yn Berlin.

Ordson bobo lewishyn i ifad gyttan cinno, a na buzzle i chir Ragabites i ffindo mas beth ifson ni. Cympohir i ddath y grottan i miwn ar pwdin.

My purty gel, mynta Dai, Where is the conflaggratoin?

Bachan, wetas i, paid bod mor ewn ar y grottan.
Ble tin cal y geira mawr na? Wy ti fel walkin Accordian.

Allu di, Shoni, beedo trior geira mawr; w in gwpod beth tin feddwl walkin concrudance on tefa.
Eesha gweld y fflamma round ir pwdin o ni!

Odd Ted yn byttan arty, a mynta; Dal, yn winco ar y grottan, I am afraid our butty will die from avocation between the puddin an everything!

Ddibenson, a mar peepa mas, man well i beeb na shigards.

Well, boys, mynta Ted, I chich doi yn sf o gal promotion.

Os cwnna i yn ddiccon uchal i fod yn Bompadour i fydda i weti ratifyo to infection, mynta Dai.

Smilan nath Williams.

Am wyth o ni yn Drill All, buildin mawr yn acos ir Marcws. Sa chin gweld y boys odd no, fyssach yn gwpod fod y Kaisar ar gal i setlo.
Odd no un bachan o bothdi wech a dwy, slimyn tal, a chot goch gento.

 

 

 

 



(delwedd 4417) (tudalen 21)

(x21) Pwy yw wnna bachan a brest yn depyg i Ropin Goch? mynta Dai.

Bachan, ma wnna yn slight, walla gna nw fwa sath ne blatur o no.

Gyttar gair mar officars yn dod a Ropin Goch yn un o nw.

Jest the short of men, myntar chief officar, ealthy an strong, both over six feet.

Ay, ay, mynta Dai, the doctor in Dinas said our institutions was all right.

I can see your constitutions are all right, myntar officar.

Are you going to medjar us for shuits? mynta Dai.

Pass on, mynta fa.

A on a ni i room fach ar y law wth.

Na le! Odd y gola na ma nwn i alw yn indecent light, yn gneyd y lle fel gola ddydd.

Ma nwn gweŷd i fod a mor ddishglar nes mar Oil weetha yn douto pun a cwnnith a ne beedo.

Cympohir i ddethon ms yn ddoi showdwr glana glapsoch chich llicced arni nw ariod.

Miwn wsnoth o ni yn stasion y Westarn yn barod i starto ir camp, a na growd odd yn yn gweld ni off!

Etrych co, mynta Dai, yn pippan trw ffenast y carredge, ar y crowd. Ettrych ar y bloke co.

W in cretu ma German Spy yw a, a barnu wrth i beeg a.

Wel, ble ma di German Langwedge di? myntwn i.

 

 

 

 



(delwedd 4418) (tudalen 22)

(x22) I ro drial iddo nawr, mynta Dai.

Eau-de-Cologne! mynta fa.

Wimlws y bloke ddim.

Ma rwpath yn rong, Dai. Wy tin siwr ma German wy tin wilia?


Siwr? Ottw, ottw mynta Dai, wath i beeco fa lan netho i o ar bottal scent odd gyt ta Mrs. Jones: odd Made in Germany, ar weelod y bottal.

Wel, treia diccyn o French, Dai, wetas i.

Cognac, mynta Dai. I shiglws y bloke diccyn ar i gs.

Wy ti ar i drack a Dai, myntwn i, ma fan byw yn eetha acos i Ffrainc allu di fentro.

I dreia Belgium, mynta Dai . Saturdach!

I drows i roun fel wirligwgan. Belgian odd a, un or bois gatws y Germans nol nes i ni ddod yn barod. Yn dyletswdd ni yw elpur Belgians: i ymladdson fel dynon. Na pam ma Dai a Fi weti joinor showdwrs, i Nin Doi yn mynd i dalu nol.

(:4) Y BETWARYDD SHWRNA.

 

OFF GYTTAR TRAIN IR CAMP.

Miwn a ni ir train yn doi. Licswn sa gwyr Shirgar, Shir Bemro, a Shir Barteifi yn gweyd train a llon pen o a. Ry depyg i chi yn i wd a bob amser ir merchettach sy yn cal i cwnni yn y boardin school. Na gwetwch train. Or gora ta, na ni weti gneyd rwy ddioni yn yn os ta beth.

 

 

 

 



(delwedd 4419) (tudalen 23)

(x23) I wistlws yr injin. Wir ddyn mar gair wistlws yn yn ela i i gofio am stori fach glywas i am weethwrs tn yn acos i ______, os sdim ots ble, os a. Rai o bydlars Shir Fynwa o nw. Odd y railway yn ryttag yn acos i lot o dai, a fel odd in diccwdd, i ddath dyn mas o dŷ pan odd yr injin yn passo. I gas i ladd ar y spot.

Gorffod cl inquest, on i gas y bobby draffarth mawr i gal jury. Or diwadd gorffod iddo alw deuddag or gweethwrs tn i miwn ar i ffordd sha thre. I ddotwd Dai-pull-up yn foreman o ddryccioni, a fi alwd yr injinairs.

Ti ywr injinaire? myntar foreman.

Ia.

Troaist ti yr en andle fach na?

Pwy andle wy tin wilia o bothdi fa? myntar injinaire.

Yr andle fach na syn gneyd ir injin wistlan.

Do.

Wistlws i ?

Do.

Na ddiccon, myntar foreman.

Fur jury yn cwnsela am diccyn, on or diwadd i gwnws Dai-pull-up ar i drad a i wetws y verdict: Wilful murdar yn erbyn yr injin, but recommended to mercy achos i bod i weti wistlan.

En stori yw i, on sdim shw beth a anghofio peth felna.

Ble o ni? O ia, i wistlws yr injin a off a ni. Cympohir i ddethon i stashion, stoppws y train, a i ddath clempyn o ddyn mawr, a locsis melyn, i miwn ir carredge. Sais odd a, o nin gwpod wrth i gewc a. Run fan

 

 

 

 



(delwedd 4420) (tudalen 24)



(x24) i fi wd, fuas i ariod lawar gyttar train, dim on diccyn o Gluttach i Bompridd, ac i geso i drate wrth fynd o Gardydd shar camp. Pippan ms o ni ran fwya on amsar; ettrych ar y ffermydd, dishgwl ar y cd, yr atar, ar gwiningod, a Dai yn smoko.


I notissas fod bachan y locsis melyn a smile yn woblan bothdi cil i foch a.

Smila di, myntwn i wrth yn unan, w in ynjoyo pippan mas trwr ffenast ar y byd ai betha.

Un, wetas i, Doi-tri-petwar-pum-wech.

Bachan, mynta D:ai, beth din reckno? Wy tin mynd i roi gair ms i ganu?

Nacw, myntwn i.

Wel, o tin gwmmws run peth a sa tin mynd i bitcho tune Clycha Abardyfi, mynta Dai.

Na, saith, wetas i.

I bippws Dai mas drwr ffenast.

Beth sy gytta ti, Shoni? mynta, fa.

Gweld y poor dabs na yn gorffod aros yn y c, au dillad yn jibbadares, a i allwn gretu i bod nw bron starvo. Poor dabs. A ninna n kicko cymant o row o bothdi ffeedor Belgians. Startwn yn yn gwlad yn unen. Na number eight. Gwl di fa? Ma wnnan wath i olwg na un o nw.

Shoni, Shoni, ca di ben, mynta Dai, bachan, bachan, nid ffarmwrs i nw, on shps dynon i ela ofan ar y brain ar jackadaws.

Your friend seems to ynjoy the train, myntar boy ar locsis melyn.

Ay, ay, mynta, Dai, ai wynab mor gochad a

 

 

 

 



(delwedd 4421) (tudalen 25)

(x25) chrib giar odd yn mynd i ddetwi, ay, ay, e as got inslamation of the brain. Look ere my man, remembar we are two showdars of the King, an we are not going to be resulted by any one.

I ddishtew-ws y boy ar locsis, a i ath mas yn stashion Casnewydd.

I geias i fox wnna, Shoni, mynta Dai, a man dda i fod a weti mynd mas; fydd dim eesha ordro crownar i gatw inquast nawr.

Off ar train, a ma stashion fach berta welsoch chi ariod yn dod ir golwg, odd in flta o un ir platform ir pen arall. I slow-ws yr injin, a ma in stop.

Ettrych co, Shoni, mynta Dai, yn pwyntoi fys at gartws jest tu fas ir stashion, Ettrych co, dishgwl bachan!

Wela i ddim on doi gart, myntwn i, cart mawr a chart bach o dano fa.

Bachan, mynta Dai, mar tro cinta i fi weld cart bach yn sucnor en gart.

Wyt ti, Dai, myntwn i, yn depyg i bishin welas i yn y Mail, os blynydda nol. Ladi odd yn cal i symynso am grualty to chickens, peedo rhoi bwyd ir tacla bach. Mar stori yn eetha gwir, os na wetws y Mail gelwdd. Ant you ashamed of yourself? myntar Judge, yn eetha saucy.

I thought, myntar ladi, yn snwffan llefan, I thought the old en would give them plenty of milk.

I wyrthinws pawb yn y police cwrt.

Wel, mynta Dai, mar tro cinta ariod i fi glywad i fod yn bosib i ti ottro giar.
Ia myn yffryd i.

Na fel treulson nin amsar ar y shwrna shar camp. Story a story wettyny.

 

 

 

 



(delwedd 4422) (tudalen 26)


(x26) Bachan, myntwn i yn syttan, ble ma cn Mishtir? Cystal i fi idd i thoncan i on tefa? Beth tin weyd?

Ia, ia, mynta Dai, mas a i Shoni.

CAN MISHTIR (Can y Rhyfel).

O Gaerdydd i ben Caergybi,
Chlywir ddim ond diarebu
Ar y Kaisar - dyn ar andras
Rhwn a luniodd yr alanas.

Galanastra, melldith, difrod,
Ydywr hanes sydd yn dyfod.
Ar ein clustiaun gyson, cyson,
O gigyddfar Armageddon.

Belgium ddiwyd a anreithiwyd,
Ei haelwydydd a anmharchwyd;
Berlin mwy a adnabyddir
Fel Gehenna fawr mewn gwewyr.

Udgorn rhyfel a udganwyd
Draw yn Canadia fei clywyd;
Yn Awstralia yr adseiniodd
Llais pob gwron ai atebodd.

Yn New Zealand fe ddeffrowyd
Teimlad gwladgar - a chynhyrfwyd
Deiliaid Prydain, trwyr bedryfan,
Rhedodd ffrwd deyrngarol allan.

Daeth o Rwsia ddewr gatrodau
I amddiffyn gwlad eu tadau;
Daeth y Cossak hyf ai biccell
I roi taw ar frad a dichell.

Thyn y Jap moi gap i Gaiser;
Gwell gan Foer ei George o lawer;
Ni fyn glewion gwlad y delyn
Blygu elin i deyrn yr Ellmyn.

 

 

 

 



(delwedd 4423) (tudalen 27)


(x27) Synar fall! Fe wrida Satan
Tra yn gwylio y gyflafan;
Maer ellyllon yn rhoi rhybudd
Am front seat i Billyr Cigydd.

Dwed pa beth, nawr Billyr Kaiser,
Fu wrth wraidd y gwaith ysgeler ;
Onid trais ac hunanoldeb
Heddyw sydd yn rhychioth wyneb?

Onid digter dyn hunanol?
Onid trachwant dyn annynol,
Onid blys am lywior cread
Fun dy ysur bodyn anfad?

Nid yw gwaedd y llu anghenus
Nid yw gweddi yr adfydus;
Nid yw ymbil y gwyryfon
Ddim ith glustiau, Gaiser creulon!

Daw, fe ddaw y Dydd, fel dwedi,
Fe ddaw pen ith holl ddireidi
Ond ni fydd yn ddydd gorfoledd
I tir Ellmyn di-drugaredd.

Dydd yw hwnnw sydd ar wawrio,
Pan ith welir wedith lorio;
Pan y clywir, llef gwareiddiad,
Yn adseinio, creigiaur cread.

Beth? Nid ti sydd yn gyfrifol
Am y Rhyfel erch andwyol?
Am yr Uhlans oent fel geri
Ar ol sychu y seleri?

Nid tydi? Bydd son am danat
Fel dy gefnder Pontius Pilat;
Golch dy ddwylo byddent duon
Pe baer byd i gyd yn sebon.

Nero yr ugeinfed ganrif,
Gwrando - rhaid fydd rhoddi cyfrif

 

 

 

 



(delwedd 4424) (tudalen 28)


(x28) Am bob Ffrancwr a Phrydeiniwr
Syrthiodd yn y gad fel milwr.

Am bob Goorkai, Sikh, ac Ellmyn
Sydd o dan briddellaur dyffryn
Am bob gweithred hyll ysgeler
Wnaed i foddio balchder Kaiser.

Saf am enyd fer i syllu
Ar dy gampwaith, os y gelli
Fagu nerth, ah pa sawl truan
Laddwyd i foddloni hunan.

Daw y Dydd bydd Tommy Atkin
Quite at home ar strydoedd Berlin!
Pan fydd Dai a Shoni ddoniol
Yn neuaddauth balas breiniol.

Wacht on Rhine ywth gan wladgarol,
Fe newidir honon hollol;
Boys Shiigar a ddont ar garlam
Canant Sospan Fach it William.

O! feth gospir di, y Kaiser!
Beth ywr gosp? Fe ddywed amser;
Ebe Rees: rhown iddon union
Bymtheg mis o indigestion.

I St. Helena, or alanas,
I dreulio oes o benyd caethwas;
Ebe arall - doeth ymattal
Mae Un a dal Rhwn bia dial.

Cyfyd cri y lladdedigion,
Tery ddiscord iw freuddwydion
Synnwn ddim pe bai i ddychryn
Rewi gwaed y Kaiser cyndyn.

Fechgyn Cymru! Cofiwch Glyndwr
Gafodd gryd yn Nhreffgarn, - arwr
Suglodd wlad drwy wi byrbyrwch;
Loriodd luoedd drwy wladgarwch.

 

 

 

 



(delwedd 4425) (tudalen 29)

(x29) Fechgyn Cymru! Fynwch chwithau
Weled Cymru Fd dan greithiau?
Fynwch glywed trwst yr Ellmyn
Yn anrheithio Gwlad y Delyn?

O Eryri, yspryd Arthur
Danio eich gwladgarwch pybyr;
Ni cha Kaiser ai gatrodau
Gochu glaswellt Gwlad ein Tadau!

Bachan, mynta Dai, na beth yw cn syn roi yspryttiath miwn dyn, fel mar prygethwrs ar ffeeraton yn weyd. Screggo Will o Berlin fydd y jobbin nes. Beth tin weyd Shoni?

Ia, lar y mencos i, myntwn i, i fydd na dwcsid o bwlffagan pan gwrddiff My Nabs Nin Doi.

Cana, gn, Dai, jest i gwnnin calon ni.

Right you are, mynta Dai, a i ddechrws.

Mae en ld fy nata yn anwl i mi,
Gld beirdd a chantorion, enwoccion o fri;
Ei gwrol ryfelwyr, glatgarwyr tra md,
Dros ryddid collasant eu gwd.
Gld, - gla -.

Ma in stop, a fel y gwetws Watcyn Wyn,

I gysgws ar wlad yn i enau.

Odd Dai nawr yn wrni fel un o beepar eggsost ar ben pwll y Winsor, a fi settlas i i lawr, an nrad ar y st, i gal neppyn, a, am w in wpod, i slippas inna, i wlad y byrddwyton. I welas mwy miwn byrddwyton na bippas i ariod an llicced arni nw ar ddi-un.

Byrddwyton ywr boys am cheap trips. O ni cyn ir, wynab yn wynab a Will o Berlin. Sa chi yn i weld an spriwingad wrth geesho dod mas on ngafal i! Yr arcol! Na sight! Odd in worth talu wech i weld yr olyccfa, odd myn

 

 

 

 



(delwedd 4426) (tudalen 30)

(x30) yffryd i. Ond - ma ergyd ar yn ngoppa i fel sa sledge Dair gf yn yn ngyrradd i. I needas ar yn nrad, i ddinws Dai achos y mod i weti damshal ar i gorn a, a beth welson i on bachan o dickat-collectar yn smilan.

Tickets, please, gentlemen, mynta, fa, You change ere for the camp. I see you are gallant boys on your way to the front.

I roison yn tickats i lan, a i catws nw, i ethon ninna i mas ir platform. Odd in dywyll erbyn yn. Cympohir ma fachan y moto yn dod diccon awdd i napod a wrth i ddillad lletar. I slingws yn cwta ni ar i gefan i ddilynson a, a miwn a ni ir moto fel doi farcws.

Bachan o wr-boneddig odd y tickat-collectar na, Shoni, mynta Dai. Os dewn ni nol yn fyw, i licswn i gl i wodd a i gl dishglad o de gytta ni yn y Marcws o Bute yn Gardydd.

Poop- poop, myntar moto.

Right o, wetas i.

Ay, ay, myn yffryd i, mynta Dai.

A ma ni off i ddrecsiwn y camp.

(:5) Y BIMFAD SHWRNA.

 

YN Y CAMP YN CAL YN SHAPO.

Bothdi annar awr weti wech i dynson yn acos ir camp. I ddotws y shaffer y brake mln, a i stopson dwp o fln tent mawr, a ms a ni.

Landed, ar mencos i, mynta Dai.

I dalson bobo annar coron ir shaffer am y ride, a bobo wech yn extra iddo gal llewishyn ne ddoi ar ddiwadd y shwrna , wath odd in eetha r, ar shaffer yn good short.

 

 

 

 



(delwedd 4427) (tudalen 31)

(x31) Ma fachan tal yn dod mlan, a ar ol dishgwl a starn diccyn, diccon awdd gwpod ma un or crachach odd a. On cofiwch chi, bechgyn ffamws yw bechgyn y crachach. I ni weti bod yn i ryttag nw lawr, a sportan ar i pen nw. Odd Esgob Llundan, myntar pappra, weti gweyd i bod nwn wara gormod o pol, a golf, a football. On wara teg ir crachach. Pippwch ar y pappra. Pwy syn ledor showdwrs? Pwy syn shoutan Stick-it-Welsh? Pwy syn stoppor ambylance i cymryd nw yn ginta, er mwyn i rwy poor dab o showdwr cyffretin i gl y chance? Pwy syn cwmpo yn lleepa ar fas y gd wrth geesho catw anrytadd Pryttan Fawr ir lan? Pwy syn sceepor Germans ou bln? Dyrllenwch beth mar showdwrs bach cyffretin yn scrifenni or trenches. Beth? Our officar was a ero. Wara teg ir crachach, ma nw weti dangos i unen yn ddynon.

O ni jest mynd i wyl, wir ddyn. I ddath y bachan ifanc y mln
.
Wot company? mynta fa

Only Shoni an me, mynta Dai, yn pwsho i gap nol ar i wecil. You can join us if you like.

I see, myntar bachan ifanc. I dont mean that. But come along, I will put you right. Were are you from?

Dinas, wetas i, yn twymo at y bachan, o nin gweld ma thoroughbred odd a.

Cardiff Welsh Ridgemant, mynta Dai.

Cyn y galla chi dowli wink, in arwinws nin doi i miwn ir tent mawr.

Give these gentlemen refreshmants, mynta fa, a i dowlws bishyn coron ar y cowntar. Odd y waitars yn bowo, yn scrapo, a yn syrro, sdodd yn arswd idd i gweld au clywad nw.
Wrth fynd mas i wetws

 

 

 

 



(delwedd 4428) (tudalen 32)

(x32) Ynjoy yourselves my lads, I will unt up the pyrticilars,

I ynjoyson, ar mencos i, pobo blatad o sossinjers, a thattws, a bobo lewishyn o --. Cistal i gatal i ar y strokan na, ma na gymant o iwancry yn erbyn roi rum ir showdwrs sy yd i byrddwytydd yn y dwr ar slwdge yn y trenches. Gewch amsar i gessor missin word tra bydd Dai a Finna yn bwtcherach y Germans. Os dim eesha gweyd ma nid rum odd a, wath dyw rum a sossinjers byth yn concordo un amsar myntar boys syn gwpod.

I ddath y bachan ifanc nol, a i welson miwn wincad ma un or officars odd a.

Line B. Tent No. 2, mynta fa.

Thenkyw ser, mynta ni gyttan gilydd, fel sa nin canu duett - Gwys ir Gd. Off ag e, a off a Nin Doi.

Tent or short ora odd a; diccon o ddillad gwely, a dim on Nin Doi.

Bothdi naw odd yr ylectric light yn cal i ddiffod, a i ethon yn doi ir gwely. I ddi-unson fel arfadd o bothdi annar awr weti petwar, on odd in dywyll. All coliars ddim peedo dino yr un amsar a arfadd, na fel ma i yd yn nod ar ddy Shul yn y gweetha.

Cisca diccyn, mynta Dai, i nin siwr o glywad y cornat yn canu pan fydd eesha cwnni.

On cyn bor cornat yn canu o nin doi mas yn cal walk rounir tent.

Ma beth yw ffresh r, mynta Dai. Os dim lliwch i dicclo twll di wddwg di mas ma, Shoni, r ffresh sy ma. I do feel the air very aggravatin this mornin, it as made a new man o me.

Ay, ay, myntwn i, yn ceesho scrapin diccyn o

 

 

 

 



(delwedd 4429) (tudalen 33)

(x33) Sysnag, Ay, ay, Dai, I am of the same confirmation, it are ffresh r.

Nar bugle yn canu; a off a ni ir ranks. Sar Kaisar yn yn gweld ni, i gesa ffit. Sdim eesha gweyd beth odd yn mynd mlan bob dydd, s a? Drill, drill, drill. I geson yn drillo nes y cretas i y byssa ni yn syrffeti ar y consarn.

Y men bothdi tair wthnos i geson yn promoto; i gas Dai a finna yn gneyd yn gorporals. Un noswath i geson yn galw i dent yr Officar, y bachan piwr ny dalws am refreshmants y noswath ddetho ni ir camp.

I expect a spessial lettar by train from the Commandar-in-Chief, mynta fa. You are two trusty fellows, please go to the stashon to fetch it.

Sa chi yn yn gweld ni an penna yn yr r.

Na bromotion, Shoni, mynta Dai, i liccas i y bachan na pan dalws a am y sossinjers.
Do ar mencos i.

Right, myntwn i, bachan piwr yw wnna.

O ni ar y ffor nol, a yn syttan ma laish yn gweyd,

Who goes there?

Stopson.

Who goes there?

I attepws Dai. Dai Jones, Dinas Cross, an Shoni Morgan, Yet-y-bompren.

Advance Dai Jones an Shoni Morgan, myntar llaish, an give the countersign.

I sefson fel doi ddelw, a wyddwn i ar y weddal nes ir llaish ddod mlan, a gweld baginet yn twtch a stwmog Dai, a phistol yn pointo at y men i. I ath crips dros y ngefan i, rwpath fel sa snow-ball yn

 

 

 

 



(delwedd 4430) (tudalen 34)

(x34) cwrso lawr i main y nghefan i, a cholsyn pth yn starto ryttag ar i ol a i geesho i ddala fa. Sentry odd no!

Boys en wlad y Brynia, myntar llaish, shwd i chi?

Ted Williams y bobby odd a, newydd gyrradd or train. I wetws wrtho ni i fod a weti cl i bromoto yn Lifftenant, a ryngo nin tri odd dim gopath ir Kaisar gal byw ynir.

Fu na ddim llawar o gysseitmant am bothdi mis. On un noswath odd Dai a finna weti cal yn ela i ffarm i wilo am diccyn o gig moch i gal i ffreio fa yn frecwas ir officars. Odd na wispran weti bod am spy yn y camp, a notiss weti roi am i bob un fod yn wide-awake. Odd bothdi milltir ir ffarm. Off a ni yn eetha jokose.

Eisht, myntwn i, ma rwy swn ar y law with. Eisht Dai.

I stopson.

Hoch, hoch.

Bachan na iaith German, mynta Dai. W i weti darllan rwpath tepyg yn y pappra.

I symitson mlan, fel sa nin cerad ar wia.

Hoch, hoch, hoch,

Paid mwfid, Shoni. mynta Dai, ma fachan bach o Gymro daccliff y boy. I i i gal pip.

Odd y swn yn para, a i ath Dai mlan i folar clawdd. On i ddath nol miwn clippad.

Chap miwn dillad llwyton yw a, yn crippan ar i drad ai ddeelo. Now for it comrade, mynta Dai.,

Yn ddishtaw, fel sa ni yn cerad miwn slaps, miwn parlwr gwrboneddig, i nesson at y spy.
Dros y

 

 

 

 



(delwedd 4431) (tudalen 35)

(x35) clawdd a Dai, a ma in scuffle! Odd y screchan ar gwichlad yn ddiccon i ollti pilyn ych clust chi.

Low tackle! mynta Dai. Play the game mun.

Ma i yn ddishtawrwdd.

Cnoi efa? Kicko efa?

Eisht-taw-son am diccyn to.

Wheres the Ryfaree? mynta Dai. Off side, off side.

Wir ddyn allsach gretu fod foothall match yn cal i wara.

I netho spring dros y clawdd.

Eres the Ryfaree, myntwn i, yn wyrthin nes o ni jest mynd yn gatta. Alf time, Dai.

Mas ar electric lamp, fflashas y gola. Na bantomine! Beth welas i on Dai ar ascwrn i gefan yn wthi fel mecin a thwll yndi, a mochyn, bothdi petar-scr-ar-ddeg yn twrior ca, yn eetha tawal.

Cor Spy Dai, wetas i.

I gretas y ceswn i gompulsions ar y spot.

Catwr secrat, Shoni, mynta Dai. Paid gwd wrth Ted, ne i fyddwn yn sport ir camp.

Wetas i ddim, a mar tro cinta ir anas ddod mas miwn print r, fel ma nwn gweyd. Ir ffarm a ni, a i geson y cig moch. Wrth fynd nol ir camp i dorrws Dai y dishtawrwdd.

Nar sell mwya geso i yn yn s, Shoni; ma arno i want mynd nol i dori scleishen or German spy na.

Der mlan, wetas i, der mlan.

Pan greiddson nir camp odd no alibalw or short ora: odd taligrafft weti cyrradd yn gwed fod yn Ridgemant ni i fynd ir front. Odd y boys yn ryttag o un tent ir llall, yn gweiddu nes odd Solsbri Plain

 

 

 

 



(delwedd 4432) (tudalen 36)


(x36) yn ecco. I joinson ninna pan ddiallson ni beth odd achos y randiboo.

Shoni, mynta Dai, we are booked for the Red Cow in Berlin my boy as shure as nineteen pence. Cistal i My Nabs y Kaisar shpoi wyllys, ma na gome to i fod am ladd plant bach, a merchettach, a mynwod, a en ddynon. Os, s. I fydd William o Berlin yn gorffod shiftoi lodgins. Gobeetho ma fi fydd yn i garco fa am y wech mish cinta. Fydd bytta tin-tacks ddim yn roi mwy o bn iddo na fydd en gl undar Dai Jones tratemant. Dim on Wil a finna! Yr arcol na lle fydd circus myn yffryd i. Bachan ------------.

Wn i ddim beth fyssa Dai yn wd yn racor sar bugle yn peedo apto canu ar y pryd. W in gwpod fod Dai yn eetha parod i gitcho yn scrwff i wddwg a, a shiglor anal mas o no. Ryttag? Odd myn yffryd i, pob un yn falch fod y Commandar in Chief wetin peeco ni mas. Sdim eesha roir pyrticilars, on i fentra weyd tho chi, i fydd anas Nin Doi ar fs y gad siwr o neyd ich gwallt chi -os s gwallt i gal gytta chi, - i gwnni fel brwsh cns. Fel y canws Dai, -

Ni ewn ir gad i gollin gwd,
Ewn ar y Spree yn union.

 

 

 

 



(delwedd 4433) (tudalen 37)

(x37)

 

(:6) Y WECHFAD SHWRNA.

 

MYND I SETTLO SQUARS WILL.

I ddath y bora, borar Kick off odd Dai yn i alw fa. Odd yr officars yn brasgamu nol a bln, ar showdwrs yn bisnessan fel sa chin acos i gwch gwenyn. W in siwr bod bona clusta Will o Berlin yn ddiccon pth i chi bopi blotars ou bln nw.

O nin cal amall i bip ar Lifftenant Ted, on wrth gwrs odd a yn yn napod ni, a dim yn yn napod ni ar y pryd. Ryw weyd bach od yw wnna, ontefa? On i chin diall beth w i yn wilia o bothdi fa. Fel officar odd a ddim yn yn napod ni - yn gorffod catw dishtans, on fel partnar odd an tywli amall i winc pan yn cwrloi fystash.

On in falch i weld a fel y gwetws bachan o fardd

Yn gneud cest fel brest brān.

Ma ni off yn nrecsiwn y stashion.

Cŵn ddou dickat i Berlin, mynta Dai, yn cellwar diccyn, a taligraffta at Wil, a gwed

Meet me by moonlight alone.

Gwell peedo bachan, myntwn i yn sbortan diccyn. Na, gwell peedo, ar mencos i, i fydd ynny yn i ddoti fa ar y watch. Na, Dai, i goleri fa eb yn wpod daliff y ffordd.

Daliff y ffordd, Shoni? Gnaiff walla. Os cwrddiff Wil a fi, i dwlla ffordd r trwr boi, a fydd dim eesha spyin-glass i bippo ar y sers ar planeta wettyny.

 

 

 

 



(delwedd 4434) (tudalen 38)

(x38) Miwn ir train a ni.

Ergyd a phwff, a miwn annar wiff
Hwlti, heltar, skilt a skeltar.
Ffwrdd a ni fel rai ar baddella
Ne rs o diccella
Link lonk wrth gynffon ci.

Pishin o waith Mynyddog, w in gretu odd y pishin ganas i nawr. Ma fan eetha pert, a yn attab y movemants yn well na allwn i ddishgrifo. Os yw y pishin yn gopparplate, a jail i fod am i brinto yn y pappra, os dim i neyd on jofadd diccyn o bunishmant. I na i wech mish yn rwydd ar ol croppo mystash y Kaisar.

Ma Southampton or diwadd! Yr arcol na sight! Llonga a llonga, a mastis wrth y milodd, fel sa chin gweld gallt fawr o gd cinna-banes.

Bta bach wrth y cannodd, stemars wrth y milodd, a showdwrs fel crowd o forgrug, ner jack-i-jwmpars i chin weld yn y c amsar lladd gwair. Chlappas i ddim on llicced ar gymant o boppath ar yr un pryd ariod.

Shoni, mynta Dai, Bachan, ma rwpath yn depyg i sgyrshon Pwll y Winsor i Ilfrancwn. Bachan ma soppyn o boppath.

Os, wetas i, a men yn acor allsach stwffo magna bona i miwn iddo. Os wir Dai. Ma beth yw golyccfa ar mencos i.

Mas a ni ir platform a golwg ffyrs arno ni, yn barod i waith.

Fall in! myntar officars.

I ddishgwilws Dai arno i.

Fall in! mynta fa.
I ble bachan diarth?

 

 

 

 



(delwedd 4435) (tudalen 39)

(x39) Ir docs ar dŵr r? Dim o di Fall in, di my boy.

Fall in.

Ma Ted yn dod a yn wispran.

All right boys

Ffamws, myntwn i.

Wel, Fall in, ready to go eu board the troopship mynta Ted.

Aros dicyn bach, Ted, mynta Dai. Os rwy sense fod eesha mofiad ir llong, a dicon o fta yn secur yn y docs?

Cer mlaan, Dai, mynta Ted, gad di jcs, Dai. Cofia di fod ti a Shoni yn ryw short o officars, a bod eesha i chi garco dicyn ar y showdwrs cyffretin.

Bachan, myntwn i, o ni weti angofio y mod in gorporal.

Same ere, mynta Dai.

Left - Right.

Ma ni off yn grs ir pro-mened-i, y drylla ar baginets, a bwndal ar yn cefna ni, fel Dai Pen-rhiw yn newid i lodgins.

Mark time!

Sdim shalc da fi, mynta Dai.

I beth? wetas i.

I mark time, mynta Dai. Ma rwpath fel yn yn ela irath arno i wrth feddwl am farco drams ym Mwll y Winsor. W in cretu sa well gytta fi i rippo top a thorri pwccins na ryw wara plant fel yn.

I greiddson y dec or diwadd, mor appus a dou ganary bach miwn crge.
Na randiboo! Odd in wath na Ffair Llwnpia.

 

 

 

 



(delwedd 4436) (tudalen 40)



(x40) All ands on deck!

W in diolch fod Ted ar yn pwys ni pan glywws Dai y command - All ands on deck! Ma fan dychra recu!

Wel Shoni, mynta fa, This is the last straw that breaks the camomiles back. All ands eu deck! No fears my boy, man well gen i down tools na dotin neelo ar y deck. Beth sy i stoppor bois r trd nth na i ddamshal ar y neelo i? On strike, mynyffrydi.

Best joke of the war, mynta Td. Dewch chi boys mar llong yn starto sha Ffrainc.

I sobrws Dai, a i wyrthinws pan ddiallws a ma galwr sailors
at i jobs odd yshtyr All ands on deck!

Gen-u-ine, mynta Dai. Ma beth yw trip!

I fuon yn walko diccyn ar yd y deck i gl pip ar y mr, on cympohir i th gwynab Dai fel y shalk.

Shwd tin teemlo Dai? myntwn i

Teemlo? mynta fa. Teemlo rwpath tepyg ir whale ar ol iddo lyncu Jona - something like a revolvar inside.

I ffeelws weud racor. Os gen inna ddim gwell na doti dots,
rwpath fel yn..........................................................

I fydd y dots yn ddicon o iaith i ddangos shwd o Nin Dou yn teemlo ar ddychra y shwrna sha Ffrainc, wath o nin gwpod fawr o ddim am beth odd yn mynd mlan.

Sa Wil o Berlin yn cl dose extra superfine (fel ma nwn weyd

 

 

 

 



(delwedd 4437) (tudalen 41)



(x41) ar y cwta cn,) o glefyd y mr fyssa ddim want arno starto ryfal am i s. On, erbyn y bora o nin dou fel crics.

Shoni, mynta Dai, dim racor o glefyd y mr ir bachan ma: man well da fi gerad sha Ffrainc, sa nin gorffod i thrafeulu ddi yn drotnoth. Bachan, odd yn inside i fel sa rasus moto-cars yn cymryd lle no.

Same ere, myntwn i. Odd y men i fel sa sr pen pwll yn drilo twlla yndo i neyd gwacar i ridlo glo mn.

Shwd tin teemlo nawr? mynta Dai.

Fel y boy, myntwn i. Yn eetha parod i frecwas. I alla weud fel conductor y tramcar - plenty o room inside.

W inna yn shapo rwpath yn depyg, mynta Dai. A os na ddaw feed cympohir ma gen i set o ddannadd alla i i roi yn y pawnshop.

Ma gloch yn tinklan.

Beth ywr gloch na, Dai? myntwn i.

W i ddim yn gwpod os nace bachan yn gwyrthi oil sy na, ma far un swn a cloch y bachan syn gwyrthu paraffin yn Dinas.

I geson wpod miwn crack; i ddth Ted mlan.

Wake up, boys, file on to brecwas.

Off a Td, a i symutso ninna gyttar crowd.

Arno i ofan, Shoni, mynta Dai, ma diccyn o fwyd eetha tough sy yn yn weetan ni, cyn bo eesha file idd i dacla fa. I dreia i gillath bock i starto.

I wyrthinas i, a i wetas ma yshtyr file odd mynd mlan, rwpath tepyg i - gwt, gwt wrth y ngwt i.

I grampws Dai yr idea, a miwn ni ir

 

 

 

 



(delwedd 4438) (tudalen 42)



(x42) rwm. Y chi wedi clywad aid o wydda yn cacklan wrth fytta sg; wel, na amcan i chi or row yn y rwm pan ni i gyd yn bytta. On wara teg, on tefa, llanw drams gwg o ni.

Odd Ted weti bod yn drwmpyn unwath ytto, a weti catw bord fach roun i Dai a fi. Coffee, a bara a am odd i frecwas.
Dicon? O odd wara teg. Ar genol y ford odd dishgil fach yn llawn o fwstart, a llwy yn i chenol i.

Arfadd Mrs Jones, gwraig y lodgins, odd doti mwstart ar yn plts ni, na pam odd Dai yn synnu wrth weld y llwy.

Allu di fentro, Shoni, mynta Dai, ma style newydd o fytta mwstart sy ma. Bobo lond llwy ar y tro. I should like to ave an exclamation from our friend, Ted.

Wel, myntwn i, ma let go ar lwyad Dai.

I fytas lond llwy, i dasgws y dwr on lliced i.

Beth din llefan Shoni? mynta Dai.

Cofio yn syttan netho i am en wr y nacci gs i groci am dwccid defed, myntwn i. Treia lwyad, Dai. Ma fan first-class.

I dreiws Dai lwyad, a mar dwr yn tasgu mas oi liced a.

Beth din llefan, Dai, myntwn i, jest ollti eesha wyrthin.

Llefan achos na cheso ti di groci gytta di dacci.

Wyrthin fuo nin doi am amsar, a mln ar frecwas.

Myn yffridi, Shoni, sa ni eb gl brecwas fysa raid i fi lyncu pr o brops i ddal ochran stwmog ir lan, mynta Dai.

I ddibenson, a mar cornat yn kicko row. Off

 

 

 

 



(delwedd 4439) (tudalen 43)



(x43) a ni, an anal yn yn dyrna., a miwn wincad odd pob un yn sefyll ar y deck i gal i expecto.

Passa di neeshad book ma, mynta Dai, mar mwstart yn briweddu o yd, i di dla di nol yn droring-rwm My Nabs yn Berlin.

Odd Dai yn fachan o natur dda, odd ddim diccio yn i anas a, a o nin gwbod yd a lled i fwcwth a. I ddath yr expection i ben, a i geson rwpath fel free an easy.
Rai yn pippo ar y mr, rai yn lorchan ar y deck, rai yn cerad nl a bln. Y mr yn wyrdd, a mor smooth a billiard table y Queens. Amall i stemar yn dod in cwrdd ni; a llong hwylia (sic = wylia) wettyny yn tacan nol a bln, yn depyg i Will Mab Ann yn i thrackan i sha thre or clwb ar nos Satwrn pai. Man-o-War ar l ny.

Dishgwl Dai, myntwn i. Co long gnociff dwll yn gweelottion llongar Kaisar.


Ia, myn yffrydi, mynta Dai.

Chollson ni ddim golwg ar dir Lloegar yn ir cyn i fachan miwn cot a ribbana weiddi mas trw dromboon -

Land Ahoy!

Bachan o ble yw wnnw, Shoni? mynte Dai.

Pwy? myntwn i, y bachan ar tromboon?

Nace, y bachan ma fan i alw yn Landa. W i weti clywad Dai Oi a Shoni Oi, on chlywas i ddim fod bachan or enw Landa wedi joinor Welsh Ridgemant.

Bachan, Dai, myntwn i, Gweud fod y tir yn acos ma fa.

O, i ni jest cyrradd Bo-loug-ne ta?

 

 

 

 



(delwedd 4440) (tudalen 44)



(x44) Ottin, ottin, bachan, cor docks yn y golwg, myntwn i.

Ia wir ddyn, wy tin eetha rait, Shoni. Co nw.

Mar bugles yn canu, yr officars yn rytag, y showdwrs yn mwstro, a chyn po Dai a finna yn cll amsar i acor yn lliced mar troop-ship yn stoppo. Mlan to dicyn bach, a wiw a ni i ochor y landin stage.

Sn am waith arn Dwlash! Y wistlan, y stm, an so on, odd gwaith arn Dwlash on rwpath fel cr plant wrth ochor Cr Caradog os slawar dydd.

Myn amsar o nin sefyll ar y landin stage, showdar tw showdar, fel sa Wil meiswn sych weti bod yn gneyd wal o ono ni.

Ma Ffrench Officars yn passo i gal pip gyttan officars ni, a dicon awdd darllan wrth i gwynepa nw i bod nw weti cal i pleso.

Form fours. - Left wheel - March!

Off a ni shar Barricks yn Bolougne, yn canu, fel y Royal Male Voice, y don Tipperary, yn Gwmrg a Sysnag, yn betwar part, a ar bwla yn annar dwsan o barts fel bysar wyl


O maen bell iawn i Gwm-y-Rhondda...

Mishtir Nin Dou nth y geira, a man worth i chi gl i clywad nw.
Watchwch y Shwrna nesa.


 

 

 

 



(delwedd 4441) (tudalen 45)

(x45)

 

(:7) Y SEITHFAD SHWRNA.

 

RACOR O SHAPO.

O ia, mar chorus o nin ganu.

.....Mae yn bell i - Rhosllanerchrugog,
.......Ac i Llanfair P. G.;
.....Mae yn bell iawn Gwmsyfiog,
.......Aberaeron a Thondu;
.....Good-bye Cwmyrecclws
.......Ffarwel Mountain Ash,
.....In in mynd i setlo squrs ar Kaisar
.....A chroppoi fystash.

I chi boys y Solffa, yn diall y strokes na; mar dn Tipperary a lot a jerks yndi, fel sa chin cl ffit o iccoops ar genol y gn. Ne a bod nin cl cydmariath arall, fel mar ffeeraton yn arfadd gweyd, fel bachan yn cal twtches o reumatics yn i drd wth bob dwy lath. Ma na erc yndi. Notissoch chi?

...............Mae yn bell i - Rhosllanerchrugog.

I fuas yn ceesho gan Dai i roir enw right ar y short ma o ganion, y canion ar erc. W in cofion ffresh pan ddath y gn mas ginta yn bod nin doi yn ishta ar ddram wg. Na wetws Dai y pryd ynny ma short o Syphonated notes o nwn cal i galw gytta boys yr A.C. i shiglas y men ar y pryd, fel sa nin douto odd a yn ry depyg i swn syphon o soda water an so on, a ma nwn gweyd wrtho i ma yn


 

 

 

 



(delwedd 4442) (tudalen 46)



(x46) y so on mar drwg. Walla ma fa. W in cofio cacwnan yn cerad ar yn llaw i pan o nin grotyn nin grottyn, i geeso beecad nes i fi screchan.

Beth syn bod, mynta mam.

Yr en gacwnnan ma ishteddws lawr ar yn llaw i, myntwn i, yn para i neyd wep.

Odd y cerad yn eetha diniwad, y so on, yr ishta, nath i fi deemlo.

On mlan o nin mynd. I gretas i wir ddyn, y byssar ffenestri yn cracco, ar slts yn fflyan eebo men i wrth fel odd y boys yn rattlor Rs yn Rhosllanerchrugog. I gas Dai ordars gan yr officars i newid y geira yn y chorus rag ofan gneyd damage ir tai. I nath ghorus mor bertad ag a glywsoch chi ariod, i gewch donc arno jest nawr. Sa chin gweld y merchettach yn tywli lliced arno ni (ar y showdars i gyd w in feddwl, w i ddim shwd sledge a mynd i frawlan ma arno Nin Doi o nwn dishgwl, er yn bod ni yn ddoi fachan eetha gln).

Are we down-earted? mynta un or boys.

No, myntar Ridgemant yn un llaish, fel swn tyrfa. Os odd un yn gweiddu Dai odd wnnw. Ma officar acha cefan ceffyl gls gola yn dod at Dai.

Dont yell like that my man, mynta fa, or the Crown Prince will ear you, an youll put a stop to the war.

I gwnnws gwrych Dai, i ath i wynab mor gochad a thomato. I blyccas y men, a ngn ar y mrest fel crottan fach pan yn cal shawns ar y cusan cinta, w in gwpod fod gwyn yn lliced i yn y golwg.

Eisht, Dai, paid a attab: jofedda fel dyn, myntwn i.

 

 

 

 



(delwedd 4443) (tudalen 47)

(x47) I jofeddws wara teg, a cympohir odd an gweiddu cistal a neb.

Sdim use attab Officar, wetas i.

I greiddson y Barricks.
Na le! Yr arcol odd no flags a ribbana o bob lliw a llun.

Shoni, mynta Dai, the perforation is perfection. Dishgwl ar y fflags na, na beth yw sight, ar mencos i, werth i ettrych arno.

I ishteddson wrth y ford; odd poppath yn barod, te, bara menyn, teeshan gurrans, teeshan blt, jams a jellies. Odd yn bleser ettrych ar y feed. Mar officars yn dod eebo, a i ath eisht taw son drwr lle, a phawb yn clustfeeno ar i ora i gal clywad y speeches. Bachan ifanc, golyccus wetws diccyn i starto. I startws i speech bothdi dychra anas y Cymry, a ynan crippan mlan trwr oesoedd nes cyrradd y spot yn Ffrainc lle nath y Cymro ir Sais fytta bwnshin o genin. Odd an drate wir ddyn.

Shoni, mynta Dai, allu di fentro fod na stwff M.P. yn y cheppyn na, os daw an fyw or ryfal. W i yn liccoi dorrad a, good short fydd a w in cretu.

I dwymws at i destyn, fel mai nwn gweyd, a a ma i off. I glywas bantnar (sic = bartner) i fi yn dishgrifo prygethwr odd a diccyn o gift o the gab, i fod an bwrlwmu geira mas fel trochion sepon. A na fel odd wn. Mowcedd annwl! Mlan a ge trwr Crimea, a Ffrainc, a Waterloo, ar Boer War a phob war arall am wn i. Nawr a yn y man, odd gento fa gwestshwn.

Who came out on top?

Odd an attab wettyny

Gallant little Wales!

Fen windws ni gyd ir lan, fel windo

 

 

 

 



(delwedd 4444) (tudalen 48)



(x48) gramaphone, a gorffod iddo stoppo o achos y randiboo.

Now my gallant Welshmen, mynta fa. I want you to make an attack, not upon the Germans, but upon the good things laid before you you on the tables by the kind ladies of Bolougne. Now Charge!

Ar ol i bawb stoppo wyrthin i ddychreison ar y bwyd, a i fytson yn arty cretwch chi fi.

Dai, myntwn i a phishyn o deeshan yn y men. I tin galw enwr lle man wrong bachan. Bolong wetws yr officar, Bo-long-ne wetast ti.

Wel, mynta Dai, Bo Bo, Long - Long, Ne Ne on tefa, Beth neyd di o na Shoni. Paid a chleppran; passar shigligwt na ma; wnna syn depyg i jam.

Shigligwt! myntwn i, Jelly yw wnna bachan.

Wath da fi beth ywr enw, passa fa ma, ma fan depyg ir piscotyn na yn Cwmyrecclws a strings yn ongan mas oi inside a; dere waff Shoni.

I netho fel odd Dai yn mofyn. Wel, i fu Dai yn cwrso pishyn or jelly roun idd i blt am amsar.

Shoni, mynta fa, mar peth tepycca i cyclin track Carfyrddin welas i ariod: mar tammad jelly ma bothdi cyrradd y sixth lap, cistal i ti ganur gloch i fi gl y final sprint.

Treia fa ar di lwy, myntWn i.

W in cretu mar ffordd ora, os na fiafith a wettyny i glymma gordin roun ddo, mynta Dai.

Mar byta ar ben.

 

 

 

 



(delwedd 4445) (tudalen 49)

(x49) Ope you ave enjoyed yourselves, my men, mynta un or officars.

O ay, myn yffrydi, mynta Dai.

I ddotas in llaw ar i wefla fa, a i watas:

Ca di fox, er mwyn dyn, Dai, ne i di boppan di i miwn ir guard-room cyn y diwadd.

Right O, Shoni, mynta Dai, on allwn i ddim peedo attab y bachan, wath w i weti cwmrid ffansi yndo. Gobeetho ma fe fydd wrth y ngefan i pan bippa i ginta ar fechgyn y sossinjers, a i fydd no gneua gwair.

You are at liberty to smoke, myntar officar, but first of all I ave great pleasure in calling on Corporal Dai Jones to entertain us with Tipperary in Welsh.

Walla na wetas i ddim or bln fod Dai a fi yn yn ddoi dop tenor yn y Dinas Male Voice. Wel, nar gath ms or cwtin. I ath Dai lan ir platform, a i ath yr officar i unan at y piano i warar ac-com-pan-i-ment. I ddechrws wara! Na wara! I gofias am beth wetws bachan bach i fardd o fardd (en bantnar i fi) am Bowen Dwlash

...........Piano bach ar bob pen bys.

A na fel odd yr officar yn wara. I ddechrws, fel y gwetas i, a ma Dai yn roi start. Odd pawb yn llicced i gyd, au penna au clusta yn acor.

Mar gn

...MAE YN BELL IAWN I GWM-Y-RHONDDA.

...Llawer Cymro ieuanc aeth i Lundain ar ei hynt,
...Stick-it yn ei natur fu yn troi y swllt yn bunt,
...Nid anghofiodd gretydd, na chynghorion mam a thad,
...Erbyn heddyw mae yn ymladd dros ei anwyl wlad.

 

 

 

 



(delwedd 4446) (tudalen 50)

(x50) ..............Cydgan

...Mae yn bell iawn i Gwm-y-Rhondda
......Ac i Lanfair P.G.
...Awn ir gd yn wrol dyrfa
......Tua Berlin ar y Spree:
...Good-bye ein cariadon,
......Ffarwel Gwlad y Gn,
...Awn i setio squrs a Billyr Kaistar,
......An mynwes ar dn.

Cofia yn y frwydr am Wroniaid Cymru Fad, Glyndwr a Llewelyn fuont feirw dros eu gwlad; Yspryd Arthur ddyry nerth iw fraich i drin y cledd, Dros Hen Brydain hoff ymladdan ddewr, yn ddewr fedd.

..............Cydgan.

Cofia am anrhydedd Gwlad yr Hen Geninen Werdd,
Loriodd fyd pan yn ymryson ar lwyfannan Cerdd:
Cofia eiriau Haggard ddewr am Stick-it Welsh, a bydd
Prydain Fawr, er gwaethar Huns, o hyd yn Brydain Rydd

..............Cydgan.

Banllefa o gymradwyath fel ma nhwn gweyd yn y pappra, nar anas pan gwpplws Dai i gn. On os buas i jest cal ffit ariod ma pryd odd i. Ar ol ir clappo, smootho lawr, mar officar yn cwnni. After such a treat, mynta fa, we long for more. There are English lads present, an I call on Corporal Morgan to sing a translation of the words.

.......Tis a long way to Rhonddda Valley.

I etho i lan ir platfform, a mar geira yn Sysnag fel y canas i nw.

Many a youthful Cymro went to London in his day,
Stick-it in his nature turned his shillings pounds they say,
Loved his home-religion, prized his parents last behest,
Now hes fighting bravely for the Land that he loves best.


 

 

 

 



(delwedd 4447) (tudalen 51)

(x51) Chorus:

...Its a long way to Rhondda Valley,
......And to Llanfair P.G.,
...Round the flag we daily rally,
.....Now for Berlin-on-the Spree:
...Good-bye dear old Cambria,
.....Farewell sweethearts all,
...On we go to settle with the Kaisar,
.....Weve heard Dutys call.

He remembers Gwalias heroes on the field with pride,
Glyndwr and Llewelyn who for Cambria fought and died
Arthurs spirit still gives strength to him the sword to wield,
For old Britain now he fights upon the battlefield.

....................Chorus.

He remembers Gwalias banner was one day unfurled,
Celebrating Victory in Song throughout the world:
Haggards all-inspiring Stick-it Welsh remembers he,
And remembring lets the Huns know Britain must be free.

....................Chorus.

Wrth beth o nin weld trw gornal yn llicced i gwnnws pob coppa walltog ar i trd i weiddu - Bravo. A nar lot yn joino yn y chorus.
Na ganu, wel, na fe, gesswch.

Duty is off tobacco, myntar officar.

Ma ni mas an peepa miwn shiffad, a off yn smoko, nes odd y room fel gwaith coppor Glandwr. Cympohir sa chi am beeco rwyun mas or crowd fyssan raid i chi gerad o bothdi a mecin yn ych deelo i wthir mwg bant. Miwn annar awr odd y mwg yn ddicon tew i chi dorri scleishes o no i neyd carpat. I ddath yr officar roun i shiglo deelo a phob un o ni.

Wy tin gwpod Dai, myntwn i, pwy w i yn gretu yw y gent ar mystash brith?
Sir John French, na ti.

 

 

 

 



(delwedd 4448) (tudalen 52)

(x52) Efa, bachan, mynta Dai miwn stwmp.

Efa?

Ia. ia, myntwn i.

Silence, mynta llaish fel swn ootar y Winsor. Sir John French wishes to address you.

Wetast y gwir Shoni, mynta Dai, wetast y gwir, fe yw a wir ddyn.

Men of Wales! mynta fa. In camolws ni ir cymyla.

Alla i ddim cofio poppath wetws a on mar winding up ta beth.

Now that the Welshmen ave arrived the Kaisar bettar look out.

Na chi eira, on tefa. I ethon trwyddo ni fel sa nin citcho yn andles yr ylectric machine na yn y ffeira.

(:8) YR WYTHFAD SHWRNA.

 

SHOPPA DICYN YN BOLOUGNE.

W i off am dro trw Bolougne bora fory, mynta Dai, i gal pyrnu pickshar cards ir ddwy wedgen. Ddiwid di, Shoni?

Dwa i os naiff yr officars yn gatal ni, mytwn i.

Yn gatal ni? Gnnt on gofyn, allu di fentro, mynta Dai.

 

 

 

 



(delwedd 4449) (tudalen 53)

(x53) I ofynson, a i synson pan wetwd wrtho ni fod awl ir showdwrs fynd mas am dair awr trw Bolougne.

I ethon yn doi, a i ddath Lifftenant Ted gytta ni. Sefson o flan shop o fancy goods yn y ffenast, ethon miwn. Odd no ladi yn ceesho bargenna ar shoppwr ar y pryd.

Bachan, mynta Dai, na depyg ywr shoppwr ma i Mainz odd yn catw shop watches yn Yet-y-bompren; ma far un gewc.

Ma lliced da gytta di Dai, mynta Ted. Ma fan depyg bachan.

I gitchws Dai miwn ornament bach o ar y cowntar idd i jidgo fa. I drows y shoppwr a i wetws yn French, Permettez-moi.

Pair-met-ay-mwah,- i wyrthinws Dai.

Beth ma fan wd, Shoni? mynta Dai.

Rwpath o bothdi bytta mŵar, mynta Ted.

Eisht Dai, myntwn i, eisht.

I want a pickshar card, mynta Dai.

Veuellez vous asseoir, myntar shoppwr.

Wel, myn yffryd i, mynta Dai i fyddwn ma am fish.

Catw di wallt, myntwn i, w in cretu ma gweyd fod lle am fooze ar y squar ma fa. I wetws rwpath yn depyg i voo-sa-swr: ma fan swnon depyg Ted?

Otti, otti, mynta Ted yn smilan.

Shoni, mynta Dai, s dim on pop weti passo lawr trw :twll y ngwddwg i o ar y gydawson ni y Marcws o Bute. I ro i un yn mn i glust a jest nawr.

Coola lawr Dai, mynta Ted, i ddiallwch ych gilydd miwn shiffad. Coola lawr.

I drows y shop i dendor ladi, on miwn bothdi munad ma fa nol at Dai.

 

 

 

 



(delwedd 4450) (tudalen 54)

(x54) Sil vous plait, mynta fa, yn wn o glust i glust.

No, mynta Dai, I dont want any silver plates. I want a card with a pickshar mun.

Day Kahrt? myntar shoppwr.

Beth wetws a? mynta Dai yn werwi.

Moyn cart? Otti fan cretu y mod i yn dod i Boulogne i wyrthu glo? Dim fears my boy.

I dynnws Dai garden oi bock, a fi dangosws i ir shoppwr.

Tres bien, tres bien, myntar Frenchman.

Three be anged! mynta Dai. Croca di unan, ne crocar Kaisar.

I ath y shoppwr i room fach, a fi ddath y ol a llond dwplar o bickshar cards.

Right O, me boy, mynta Dai. Wy tin dychra acor di licced: ma rwpath yn di gen di bachan diarth. Bachan, Shoni, w in peeco French i lan fel yr awal.

I gitchws Dai miwn petar pickshar card.

Kahtr? myntar shoppwr.

Sdim ots, mynta Diai, Os dim reesha catar arno i, bachan diarth, i shifta i ar y nrd. I am takin these. Ow much?

I dywlws Dai swllt ar y countar, i ddishgwilws y shoppwr ar y coin, a i rows newid nol yn arian Ffrainc. Wrth bo nin mynd mas, i wetws

Au Revoir.

Whos at war? in mynta Dai. Everybody mun. Ware ave you been brought up? All the bloomin world is at war mun, cant you see our showdars shuits.
Do you think we are blongin to a circus?

 

 

 

 



(delwedd 4451) (tudalen 55)

(x55) Der mlan, Dai, myntwn i.

Mas a ni i steppin y drws, ar shoppwr yn sefyll gytta ni, yn jabran a shottoi freecha, a smilan,

So long, mynta Dai.

A bientot, myntar shoppwr yn French.

Buan to, mynta Dai, yn tro roun a startan. Ar mencos i bachan, w in cretu ma bachan o war Llandeelo ywr shoppwr ma wetir cyfan - Clywast ti i bartin shot a, - Buan to?

Tin gwpod yn y byd, walla ma fa wir ddyn, mynta Ted, wath ma boys Shirgar a Shirbarteifi yn mb twll a chornal. I ddyrllenas i pan o nin grottyn, i bo nw weti cwrdd a bachan o war Abarystwth yn gwyrthu. sana yn acos ir North Pole. I ganws un or boys ar gwallt ir rwpath fel yn

Dyma ni miwn eira oesol,
Dyma ni yn mendraw byd,
Dyma Gardi efoi elor
Weti gwyrthui sanai gyd.

Bachan, mynta Dai, ma tonc angladd yn wnna.

Anglodd, mynta Ted, beth din wilia. Elor ma nwn galwr consarn na sy fel cs racca yn dala.r sana.

O, mynta Dai. Efa wir ddyn. Mawr yw di wybtath ti. Olive oil!

Tanks, myntar Frenchman.

Off a ni i ddreckshwn y Barricks.

Rosswch, mynta Ted. Rosswch diccyn bach boys.

I rosson.

 

 

 

 



(delwedd 4452) (tudalen 56)

(x56) Beth sy yn di lewish di, Mishtir Lifftenant? mynta Dai. Ma rwpath w i n gwpod.

Os Dai, ma fa, mynta Ted.

Beth ywr secrat Ted? myntwn i.

Yn, mynta Ted, yn smoothoi fystash. Walla na wetas i ddim or blan, eu ma wr i fi yn catw walk lth yn Bolougne.

Bachan, mynta Dai, yn sefyll ar i sottla, Wr i ti?

Os, os. I briotws a Frenchman odd fwtlar i wrboneddig yn Shir Bemro, a ma nw nawr yn Bolougne yn i gneyd i yn A1. Stoppa, Dai, i fi gl cwppla, w in gweld di bg di yn dychra acor. Wel, ma gwoddiad i chich doi i ddod gytta fi y diwetydd ma i gl dishglad o de. Cistal mynd nol shar Barricks, i na i boppath yn all right gyttar officars. Off a chi, fich dilyna i chi jest nawr, ma raid i Lifftenant gatw dishtance.

Os, os, myntwn i, os, os.

I ethon yn doi shar Barricks. O bothdi doi or gloch o nin tri yn ishta yn parlwr gora tŷ wr Ted.
Na beth odd gresso, ia, myn yffryd i. Cyn t i geson, beth odd Dai yn i alw fa yn Sham-pag-nee, rwpath tepyg i bop, ne ddiod fain o ran i liw, a eetha, diniwad ar y start. Weta i ddim racor, nawr, on walla bo chi yr en warriars yn gwpod, a chithar Ragabites - fel y bleenor gollws i fochyn - yn specto. Wel, odd an gryfach na lemonade. Odd, odd. On i focws dishglad o de y ddoi dwmlar cinta o Sham-pag-nee, a odd Dai a finna yn eetha clir yn penna.

Son am diod fain! W in cofio i Dai a Finna fynd am dro sha Gardydd, ar ddiwetydd Satwrn. I ynjoyson yn unen. Do wir ddyn. I geson bip ar y docks, a nol a ni yn dawal

 

 

 

 



(delwedd 4453) (tudalen 57)

(x57) fach lan trw Bute Street. Ma rwpath od miwn pippo ar y mor i gwnni sichad. Os wir ddyn. Yr alan sy yn y dwr myntar druggistar, a ma wnnw yn apal i analiso poppath. Wel treiwch a ta os ych chin douto.

I droison miwn i rai or tyfarna, a wettyny, wrth ddod trw St. Mary Street, i droison i miwn i amall i dafarn yn lle shimplo un street a chwnni run arall.

Treat all alike, mynta Dai, with droi i Queen Street, i ddrecshwn stashion y Taff.

I ethon i miwn nawr a yn y man, a or diwadd greiddson y stashion erbyn y train un-ar-ddeg.

Dishgwl am gompartmant i nin unen, Shoni, mynta Dai.

Right O Dai, myntwn i.

I wilas am un a fi ceso fa.

Der mlan Dai, myntwn i, Ma gompartmant genuine.

I ddath Dai, yn tacklan diccyn odd a, a miwn etho ni. I ishteddws Dai yn un pen, a i gysgws dap; i ishteddas inna yn y pen arall, a o nin slwmran miwn wincad. Odd newid trains y pryd ynny yn Mompridd.

Ma ddrws y carredge yn cal i acor, a slimmin tal, tena, o dickat collector yn dangos i bg.

I ddiunas i.

Tickat please, mynta fa, yn eetha saucy.

Right O, bachan diarth, myntwn i, Ma tickat da fi i gl.

Lets ave it, mynta fa, And wake your butty, I cant keep the train waitin.

 

 

 

 



(delwedd 4454) (tudalen 58)

(x58) Dai, myntwn i, Diuna bachan. Ma gwrboneddig yn moyn di dickat ti.

I gwnnws Dai ar i ledorwadd, a un lliccad yn annar acor.

Olo, mynta fa, Olo, bachan diarth! Pwy wyt ti?

Portar, portar, myntar boy. Lets ave your tickat.

Portar myn yffryd i, mynta Dai, yn ffwmlan yn boccad i wascod. Wy tin fwy tepyg i ddiod fain lawar. Wra, a cheran weddol o gwick, ne i na i fwa sath o ti.

Mas or train yr ethon ni.

O ia, te yn tŷ wr Ted, on tefa, na destyn y brecath.
I ynjoyson ni y turn out. On, fel y gwetws gwaddan yr esgid ar ol ir sprigs dreelo mas - ma yn bryd matal, i ddath yn bryd i ninna fatal a wr Ted. Odd in slashan o fenyw bert diginnig, odd in siwr o fod yn worth pymtheg swllt o flan y ffeerad.

Wrth gwrs gorffod i ni ifad bobo dwmlar ne ddoi o Sham-pag-nee, a wir ddyn odd an ffine. W in ffeelu diall beth sy eesha ir Blue Ribbans gicco cwmant o row o bothdi fa, sa nwn cal twmlar ne ddoi, w i bron yn siwr y byssa want racor arni nw. Rwy short o uppar ten ymlith y pop brigade, allwn i feddwl, y byssa nin consitro shampagnee.

Nid arath ar ddirwast yw beth wetas i, w in cofio flynydda nol i signo mawr gymryd lle. Odd no un en frawd yn gweld i ddyfotol yn eetha tywyll, weti arfadd cal glassad i swppar bob nos, a pan byssa fan mynd ar shwrna ar dywydd pth.

Beth ga i ifad ar ol y

n, mynta fa.

 

 

 

 



(delwedd 4455) (tudalen 59)

(x59) O, Ginger Beer, myntar gwinitog.

Ginger Beer? myntar en foy.

Ia, ia, myntar gwinitog.

Men wthnos odd yr en foy yn mynd ar daith, a i alws miwn tafarn bach ar i ffordd.

Pint o gwrw Mrs. Jones os gwelwch yn dda, mynta fa.

Glywas i ych bod chi Shn weti signo, mynta Mrs. Jones, yn cewcan yn eetha cellweris.

Do, do, on dewch a phint o gwrw fel arfadd, mynta, Shon, a os s tammad o gingar diccwdd bod gytta chi, dewch a wnnw efyd.

I nath Mrs. Jones fel odd yr en foy yn mofyn.

Nawr Mrs. Jones, mynta, fa, Mar gingar on tefa? A mar Beer on tefa? Wel, dotwch y ddoi at i gilydd, a na nw fel twice-one-are-two - Ginger-Beer. Ma gen i awl i ifad ginger-beer, yn ol peth wetws i gwinitog.

Iechyd da, Mrs. Jones.

Wel, ble o ni? O, ia, bobo dwmlar o sham-pag-nee.
Shigglwd llaw goo-bye a wr Ted, a i fydawson. Odd y Lifftenant yn gorffod weetan i weld gwr i wr.

Jest pan o Nin Do yn acos ir Barricks i wetas wrth Dai.

Aros yn ol diccyn bach, Dai, a watcha os w i yn cerad yn straight.

Right O, mynta Dai.

Wel, myntwn i, Ottw i yn cerad yn straight?

Ottit, ottit; wy tin cerad yn eetha straight, on i licswn i gl gwpod pwy ywr bachan sy gytta ti, mynta Dai, yn wilia fel sa marblan yn i been a, Ottit, ottiyt.

 

 

 

 



(delwedd 4456) (tudalen 60)

(x60) Bachan, snb da fi, myntwn i.

W in gweld doi, myn yffryd i, mynta Dai.

I welas fod y Sham-pag-nee weti cwnni i gopyn Dai.

Arno i ofan di fod tin dychra gweld yn ddwpwl, myntwn i
.
Dwpwl ne beedo, eetwn i ddim llawar colli turn i gal mynd i de i dŷ wr Ted ytto, Shoni, myntai Dai.

I gitchas yn i fraich a, a miwn a ni ir Barricks. Mar bugles yn canu cympohir, pawb yn ryttag ir ranks, a ma officar yn gneyd speech.

Prypare to move to the base tomorrow, mynta fa.

Cistal ela taligrafft at Will i Berlin, i weyd yn bod Nin Doi yn dod i gal dishglad o de gyta fa a Mrs. Kaisar, mynta Dai.

Na, myntwn i, Y ffor ora yw roi suprise i My Nabs.

Erbyn y bora odd pob un yn barod i starto ir base.

 

 

 

 



(delwedd 4457) (tudalen 61)

(x61)

 

(:9) Y NAWFAD SHWRNA.

 

NOSWATH O GONSITRO.

 

Y noswaith na, on Nin Doi yn ishta yn room y gwely; Dai yn shinoi ddryll, yn ishta ar weelod y gwely, a finna yn gomffwrddis yn ynjoyon unan ar en fox sepon. Odd dim llawar o glepar yn mynd mlan ryngo ni, o nacodd - odd i weti dod yn amsar prysur - gwynepur ryfal yn i fan gweetha.

Ma diccyn o jobin on blan ni nawr, Dai, myntwn i.

Os, s, ma fa w in gwpod, mynta Dai, yn para i rwbbo.
.
Diccyn o edin galad, Dai, myntwn i.

Ia, ia, mynta Dai, yn gwascu i ddwy wefus mor dỳn a chorcyn miwn pottal bop. Ia, ia, bachan.

Ma arno i ofan bydd raid uso dinah-mite, myntwn i.

Diccon tepyg, mynta Dai.

Peth onatw yw ryfal, Dai, myntwn i, i fydd yn ddobbino ar lawar i boor dab.

Bydd diccon tepyg, mynta Dai. Passar garrag oci na ma: passar garrag oci, Shoni.

I bassas y garrag oci.

W in cofio clywad ffeerad yn prygethu bothdi dychrar ryfal, a yn gweyd geira fel y geira wetws


 

 

 

 



(delwedd 4458) (tudalen 62)


(x62) John Bright. I cofias nwn syttan. Ma nw, myntwn i, ar bishyn o bappar.

Half the people that talk about war have not the slightest idea what it is. In a short
sentence it may be summed up to be the combination and concentration of all the horrors, atrocities, crimes, and sufferings, of which human nature or this globe is capable.

Na beth odd gweyd, mynta Dai.

Ia, myntwn i, On pwy ddechrws y ryfal ma?

Will o Berlin, mynta Dai.

Pwy benniff i? myntwn i.

Nin Doi, mynta Dai, yr rwbbor baginet nes odd an dishgleero. Nin Doi, Shoni, os nacw in camsyniad.

Beth mar Germans yn i gretu, myntwn i, Na s dim awl da neb i fyw os nag yw an Deuton. na Nin Doi mas o ni, Dai. I ni fel gld yn wmladd dros gal wara teg i wletydd bach fel Belgium, am gyfiawndar, am gal awl i fyw. Ottin, ottin, Dai, wmladdwn dan ganu.

Passar garrag oci na nol, Shoni, mynta Dai, I fydd y baginet cympohir mor sharpad a nyttwdd. Pan gwrddiff Will o Berlin a blan wn i fydd yn ffeelu diall pwy syn i gocclish a mynyffryd i.

Sharpor baoinet odd Dai o yd.

Dan ganu myntwn i, Ia, Dai, fel y gwetws Mishtir Ben Davies, y canwr mawr na, ar ol bod yn canu ir poor dabs yn yr ospital, -

They are appy with only one arm or one leg an ar thankful they ware not blown to pishes.

 

 

 

 



(delwedd 4459) (tudalen 63)


(x63) Glewion wlad y Brynia! mynta Dai. Gwetws Mishtir Ben na bachan?

Do, myntwn i.

Wel, mynta Dai, yn stoppor garrag oci, Wy tin gwpod fod diccyn o fyrddoniath yn y ngpyn. i, a i weta am y Tenor o Bartawa - Ben D - getic.
Wy tin gweld y point?

First Class, Dai, wir ddyn, myntwn i. Cistal mynd shar gwely, i fydd y clarinet yn kicko row cyn dydd.

Aros diccyn bach Shoni, mynta Dai, ma pwt o bennill da fi.

Ffarwel Bolougne,
We shant be long,
Fore ketchin Will the Kaisar;
I shafar Bwtchwr,
Gna wir ddyn,
Ar baginet yn razar.

O nin strippon doi pan ddath swn trad in dishturbo ni; i etho i acor y drws, bippas mas, a beth welas i on showdwrs yn mynd a cheppyn ir guardroom. I wisprws un or boys ma German Spy odd a.

Ma wnnan saf am gwad, myntwn i.

Otti gobeetho, mynta Dai, on ar mencos i ma boys yn Llywottrath ni yn eetha slack o bothdi German Spies. Ma nwn gweyd i bod nw wrth y milodd yn yn gld ni o yd. Na beth odd pob German Waitar Spy. Ma eesha clymu lot o fois yn Llywottrath ni yn soun wrth gwppwl o German Spies am bothdi mish.

On, cwestshwn y dydd yw - Beth neir a Bill y Kaisar.

 

 

 

 



(delwedd 4460) (tudalen 64)



(x64) Walla gwetiff Will na odd a ddim yn rysponsible am i showdwrs meddw, myntwn i.

Gweted Will beth wetiff a, mynta Dai. No go my boy. You William is the gaffar, weta i, an so look out for your mystach.

I grafws Dai i ben am diccyn bach, on cympohir ma fan cymryd swn, a yn pitcho un o ffancy tunes y Prif Winitog.

BETH NEIR A BILLYR KAISAR.

Beth neir a Billyr Kaisar
Ia, dyna destyn byd, -
I feddwl diccyn arno,
A gneyd - man eetha pryd;
Priotir cecryn creelon
A phetar gwraig run pryd,
Cl petar mam-ynghyfrath
I greepoi wallt o yd.

Cistal i chir top tenors ddala mas diccyn ar ol mam-ynghyfrath er mwyn ir en wraceddd i gal amsar i greepo, ontefa?

Bachan, bachan, myntwn i, beth fysa anas Will wettyny? Fyssa dim blewyn ar i ben a cyn pen wthnos, a i fyssa dangar ir cooks yn i balas a idd i fistako fa am bledren o lard.

Wel, mynta Dai, i newitwn y dune.

Beth neir o Billyr Kaisar, ser?
Wel, nid cal dant am ddant,
Ma ynny yn ry dda i un
Fun tori deelo plant:
Na, saethu shot, bob dydd, nawn i,
A yntan soun wrth bren, -

 

 

 

 



(delwedd 4461) (tudalen 65)

(x65) Gan ddychra wrth fys bawd i drod,
A lan i goppai ben.

Bachan, bachan, stoppa wir ddyn, myntwn i, yn wyrthin nes on in shigglo. Stoppa, ne wy tin siwr o weetho gwacar o My Nabs.

Ia, Shoni, mynta Dai, Os dim yn ry ddrwg i un syn spwylo byd; ma Wil bron ela Ewrop yn garlibbwns, fe ai officars, - w in dotir lot yn yr un cwtin.

Go on Dai, myntwn i, mlan a ti ar mencos i.

Ia, Shoni, mynta Dai. Ar ol y muskatel practice fel mar showdwrs yn galw diccyn o seithu at dargat, wettyny i brynswn fecin dwpwl powar, a chwppwl o bouns o beepyr, a fi wthwn y peepyr trwr twlla am bothdi wthnos.

Stoppa wir ddyn, myntwn i, Wy tin greelon dychrynllyd; wyt mynyffrydi. Wy tin ela th trwn ngefan i.

Ath! Beth din gleppran? mynte Dai. Faint o th mar mynwod ar plant bach yn Belgium a Ffrainc weti deemlo? A sdim eesha mynd mor bell. Cer i Scarbro, cer i Yarmouth, cer i Llundan. Beth am dywli bombs at rai odd ddim miwn dillad showdwrs? Beth am shinko llonga yn yr Irish Sea? Beth am ollwn torpedo at Ospital Ship? Play the game William weta i. Sdim awl gytta neb on showdwr i seithu, a w in beccso diccyn o bothdi Will mab Ann.

Beth o bothdi Will mab Ann, myntwn i
.
Wel, wy tin cofior German ni odd yn catw shop watches yn accos ir Yet?

Ottw, ottw, myntwn i, Wad y mlan.

 

 

 

 



(delwedd 4462) (tudalen 66)

(x66) I ath Will mab Ann a watch i dacci iddo i gal i thaclu ddi i fynd; i cas i nol, a cherws i, byth. I symitws y bloke cyn pen wthnos, a ma Will weti tyngu, y lladdiff e fa, ne rwy German arall. Nawr, be sa ynnyn diccwdd? I gesa Will gwrt marshall, ai seithu miwn gwd r.

Sdim eesha i ti feccso Dai, myntwn i fyssan raid i Will mab Ann gal diccyn o dutch courage cyn y mentra fa gitcho miwn dryll. Rwpath tepyg i storir ligotan fach fyssa anas Will w ingretu.

Beth ywr storir ligotan Shoni? Gwd i.

Myn depyg, myntwn i, fod bothdi anar dwsan or young swells, ma nw yn i galw nw, weti cal gwoddiad i dreelo noswath yn rooms bachan odd a diccon o goin. Odd no swppar ffirst class yn i aros nw a diccon o whisky a port wine, a Sham-pag-nee. I fytson a i ifson amsar bytta, a i ifson a i smokson am oria ar ol ynny. Bothdi un or gloch i ddechreuson fatal, a cympohir dim on gwr y tŷ odd ar ol. I ddath i was a i gliror ford, i ishteddws y swell ifanc i gal y final lap fel ma nwn gweyd. I gwnnws miwn amsar, a i geeshws i thrackan i sha drecshwn y room gwely. Struggle odd i, ar mencos i, wath odd John Barleycorn weti bod yn interfero ar taligrafft odd oi ben a idd i drad a. Odd cwmant o sense a odd yn i ben a yn wispran - cer ir gwely, ond chesai drad a ddim chancei dderbyn y necas. On i gwnnws, a fi geeshws fwfyd, on yr arcol, i gnocws yr annar pottal whisky, odd ar ol, i lawr, a i ddath y whisky i mas nes gneyd pwllyn bach ar y llian bord. I gadewn ni ir boy i ffindoi ffordd shar gwely, i ni weti cwppla ag e.

Miwn twll yn y wal odd lligottan fach weti bod yn pippo ar y party, a want diccyn or feed. Ma i mas or diwadd, a lan i ben y ford.
Wrth fynd o un

 

 

 

 



(delwedd 4463) (tudalen 67)



(x67) briwsionyn ir nall i ddigwyddws lyscoi chwt trwr whisky. I stoppws! Man depyg na all lligotan ddim jofadd cwt gleeb. I liws i chwt. I goccws i phen, odd rwpath yn eetha nice yn i flas a. I lyscws i chwt o bwrpas nawr, a i llws an sych ytto. Nar performance fu am diccyn, on or diwadd i deemlws diccyn or effath. Yr arcol i stoppws, i ishteddws ar i thrad ol, a myntar ligotan fach Now, where is the bloomin cat?

Na beth ma nw yn i alw yn Dutch Courage Dai, a i fydd eesha llawer i dro roun ir poun ar Will mab Ann cyn y mentriff a daclo German.
Nawr Dai, os os racor o fyrddoniath gytta ti mas a ge.

Stori fach eetha bert, mynta Dai, a ma i siwr o fod yn genuine, wath mar pappran gweyd ma trw gal i drencho a brandy ne whisky, mar sbowdwrs o Germany yn macu diccon o blwck i wynepun boys ni.
Nawr am shfad i My Nabbs ytto, a yna shar gwely.

Gneyd Records or wylofan,
A or screchfeydd i gyd;
O swn y shells fun llosci
Eglwysi pertar byd:
Eu roi miwn gramaffon nawn i,
Cloir Kaisar ai holl griw
Miwn chains, miwn room, i wrando
Tra bydd r en set yn fyw.

I sobras i wrth glywad Dai. O nin cofio geirar Yshgol Sul o bothdi madda in gilydd. Ar mencos i i gatwas y meddwl yn dawal, wath rwng sharpor baginet a gneyd pynnillion, odd Dai weti mynd mor werw a Welsh tarriar o flan casgan a mochyn daiar yndi.

Paid ettrych, Shoni, mynta fa, ma meddwl am yr avoc wetin ffyrnico i. I jibetson lond ca or

 

 

 

 



(delwedd 4464) (tudalen 68)

(x68) taccla sa nin cal alf a chance. Der shar gwely.

I ethon shar gwely, a w in siwr ma byrddwyto am Germans fuo ni drwr nos. I gysgson yn first class, a Nin Doi odd y cinta i attab y bugle bora wettyny. Odd na fwfyd o bothti, a ar ol brecwas dda i startson shar stashion. I miwn ir carredges, a phawb mor appus a atar y to o flan cwtin feed yn stappla cyffylar Winsor.

Odd merchettach a phlant Bolougne yn y stashion wrth y cannodd, a phob un yn becan am dammad o strap, ne neepan, ne fwttwn, ne rwpath. I ddath gwr war Ted i weyd goo-bye efyd.

Vive LAngleterre! mynta brawd yngyfrath Ted.

Ay, yndeed, mynta Dai. I am of the same conclusion. I am afraid these boys an gels will tare everything off. Bachan, Shoni, os na stopiff y merchettach ma, ma arno i ofan bydd raid i fi gal llond dishgil o bast, i basto nillad at i giddil, fydd dim bwttwn ar ol cympobir.

Trw lwc i startws y train, a off a ni, ne w in cretu y byssa raid i Nin Doi wmladd a Will o Berlin yn yn cryssa nos.
Off a ni yn nes at Will. Vive LAngleterre!

 

 

 

 



(delwedd 4465) (tudalen 69)


(x69)

 

(:10) Y DDECFAD SHWRNA.

 

YN NES AT WILL Y KAISAR.

Off ar train a ninnan canu Mae yn bell iawn i Gwm-y-Rhondda, ac i Llanfair P. G.

Bachan, mynta Dai, Beth ywr P.G. na?

Wn i yn y byd, os nacce Pottin Germans yw a, wetas i.

Wel, na fydd i, Shoni,myntai Dai, Di ni ddim yn cal llawar o amsar i gal spel ar y partin dwpwl nawr. Ma rwy ddrams gwag o yd yn weeto i gal i llanw, on nes at Will i nin mynd. Mar shifto o bothdi ma yn ela i i gofio am Dai Evans pen steps.

A finna, efyd, myntwn i, Shifto o yd odd anas Dai.

Ia, ia, myntwn i. O nwn gweyd fod y ieir ar cilocod weti arfadd cal i shifto o dŷ i dŷ mor amal, sa nwn on gweld furniture van yn dod yn acos ir ty, o nwn ryttag ir back yard, yn cwmpo ar i cefna au bagla ir lan yn barod ir dynon i glwmi coesa nw.

Na fydd anas Will, cympohir w in gobeetho, mynta Dai, a fi glwma i i fagla fi with a vengeance.

I wyrthinws Dai, a mynta fa.

Rwy short o Arry Lauder fyssat ti, Shoni, sa tin cal cwnnad ar gyfar y Music Alls.


 

 

 

 





(delwedd 4466) (tudalen 70)

(x70) Right O, myntwn i, yn canu Mae yn bell iawn i Gwm-y-Rhondda.

Ettrych ar yr ecclws na yn yfflon jibbadares! Dishgwl ar y fferm co, myntwn i.

I ddishgwilws Dai.

Na effath German Kultur; myntwn i.

Beth yw wnnw bachan, rwy freed o ffowls, mynta Dai yn wyrthin.

Wel, nace Dai, myntwn i. Nid ffowls efyd, on raid lwo y mod i weti darllan yn y pappra lawar gwaith am German foul deeds. Nace Dai, anodd gwpod beth i weyd; rwy short o grefydd allwn i feddwl yw Kultur.

Short yw i, myn yffryd i, mynta Dai. Rwy grefydd od syn dishtrywo Cathedrals, a phalasa, a tai y Belgians bach; yn lladd en ddynon, a gwallt fel eira, a phlant bach wrth y cannodd. Os short o grefydd yw Kultur catwad Billyr Kaisar i yn i fambox ar mencos i. W i ddim yn i mofyn i, there you John Morgans.

Arno i ofan fod peth o no weti cyrradd y wlad on, eeshws, myntwn i.

Weti cyrradd bachan! Wel ma fachan bach gymriff i nockeelato y siawns ginta gaiff a, yn lle bo fa yn citchor complaint. Sa well da fi gal y lumbago, ne sciatica nar clefyd na, wath myn yffryd i, clefyd yw crefydd or short.

Otti, Dai, ma, fa weti cyradd. Na beth yw ighar (higher) criticism ar New Threeology fuws fel influenza drw bwlpittar wlad os blynydda nol. Rwpath o Germany mynta nw. Odd y boys ifanc ar gwallt cwrlog ar trilby at, ar chaps ifanc ar colars roun ar Jim Crows au lliced ar fynd yn ffeeraton, want roi treial ir made


 

 

 

 



(delwedd 4467) (tudalen 71)

(x71) in Germany religion ma. Onshort o dn shavins odd a, a i ddiffotws. Ma lot or prygethwrs ar ffeeraton a teitla made in Germany, Ph.D, an so on. On cofia di w in gweyd dim yn erbyn y teitla, mar boys, ddiccon tepyg weti gorffod
passo saminations eetha calad. Ottin, ottin.

Wel, mynta Dai, I wetast fod Will o Berlin ai officars weti setlo elar medals geso nw yn Mryttan yn ol. Os netho nw, i gingora ir boys sy weti cal teitla o Germany, idd i bwndlo nwn nol er mwyn bod yn quits a Will.

W in cretu, myntwn i, fod rwpath tepyg weti anar setlo. Ta beth, ma rai o foys y
cwrdda yn gwed na randawa nw ddim ar brygethwr ne ffeerad y prygethu os ceso nw i teitla o ffactri Will o Berlin. A beth sy miwn teitl? W in cofio am gwrdd politics yn Rummy, a lot or big bugs, yr M.A.s ar D.D.s, a felly yn y blan yn brygawthan. On, ma fachan bach o weethwr yn cal i alw i wilia.

Ma eesha diccyn o gymshon, mynta fa, i gwnni ar y nrd i wilia yn goeddus yn ngenol dynon y dygrees. On walla naggich chin gwpod fod teitl da fi. Os, s. I alla i scrifenu C.C. wrth gwt yn enw. Pan aptwch chi scrifenu ato i o yn i mas, cofiwch ddoti - John Jones, C.C., Cistal teitl a un sy ma eno. A pheth arall, i alla i ddangos o leia wyth o fedals nillas i wrth gal y dygree o C.C. C.C., o ia! Comman Coliar - a wyth corn caled ar y neelo i - wyth o Mabons Medals.

I ath yn w, w, drwr cwrdd.

Ear, ear, ar mencos i, mynta Dai. Wy ti a fi Shoni a Systificats or colledge na, onottin i? Eetha right. Pwy eesha mynd sha Germany i foyn crefydd a gwell stwff da ni yn nre.


 

 

 

 



(delwedd 4468) (tudalen 72)

(x72) Allwn i weud racor, Dai, myntwn i, On i weta fel y prygethwr o dop Shirgar - Nis ymelaethaf. Bachan i nin tynu yn acos ir Base siwr o fod, on alla i ddim peedo cofio stori - Nis Ymelaethaf.

Beth yw onno? Mas a i Shoni , mynta Dai, yn glusta i gyd.

Gwinitog miwn cwrdd, myntwn i, yn brygethwr da, a en wraig, odd yn eelod da fe, yn cretu nag odd dim oi short a i gal. Na brygethwr, mynta i, yw yn gwinitog ni. Ia, chi.

Twt, twt, mynta bachan odd yn diccyn o wag, Twt, precath o bappyr sy da fa.

Nace, nace, mynta Mari, yn werwi.

Ia, ia, watchwch a, Mari, myntar wag.

Gna, mynta i, i i ochor y gallary dy Shul nesa.

I ath Mari fel y gwetws i, a i dychreuws y gwinitog i brecath cympohir. Pyrnanwn pth odd i yn yr af, a gorffod acor ffenast sha cefan y pilpit. Cyn diwadd y brecath i ddath pwff o wynt yn syttan a fi wthws rai o ddail y brecath mas drwr ffenast. Chollws y gwinitog ddim oi ben, on i wetws yn eetha cool.

Yn bimfad ac yn ola, - on nis ymelaethaf.

I gwnnws Mari ar i thrd ar ochor y gallary a i wetws, Sdim diolch i chi, ser, ath ych pimfad ac yn ola chi mas drwr ffenast gytta pwff o wynt. Do, do, wath i gwelas an mynd yn fflyan.

I ddicciws wrth y gwinitog, a rwng poppath fi wnnw ddim yn ir cyn cwnni i back ar i gefan, a mynd i wilo am dalcan atrall.

I stoppws y train am diccyn, o eesha ewl glir, a na nin cal pip ar y North of France.



 

 

 

 



(delwedd 4469) (tudalen 73)

(x73) Odd dim llawar o ol clocs y Germans i weld: o nw weti cyrradd yd at 30 miles i Paris, on weti gorffod troi nol, a odd genti nw fawr amsar spar i ela clecs na gneyd avoc. O nwn ry depyg i Mock Cefan-Bryn yn ryttag sha thre achos fod taro Ty-Coch am stidio pattrwn i drowsis a! I wistlws yr injin a off a ni.

Yn fora, cyn bor oil weti clippoi licced, o nin landed yn y Base.

Mas a ni, boys yn ryttag i shigglo deelo; motors yn toot-toot; showdwrs fel gwlith y bora wywrddydd, fel i nin canu yn y cwrdd; tramcars o Piccadilly; cyffyla, da, a phoppath allach feddwl am dano - shang-di-fang drw i gilydd.

Ma ni, mynta Dai, yn stretchoi freecha. Ma ni, bachan, yn y Bath an West of England, Shoni.

Tents fel mush-rooms, mwg fel gwaith tin Llanelly, a phob un ar i ora yn ceesho ffindo mas ble odd a i fod. Diolch am Ted; i ddath my lord, a fin arweenws ni in lodgins, a odd yn dda da ni gal snwffan diccyn ar smell soup.

I geson diccyn o gleppran am awr ne ddwy, fel y gwetws yr officar penna, i gal jest napod in giddil.

You will be comrades soon in the trenches, mynta fa. Form a comradeship now that will make you stick it to the end.

O Nin Doi yn smoko yn eetha jokose pan ddath bachan o Sais ymlan.

Pwy yw wn, bachan? mynta Dai, ma far un drawad a Mockyn Brattish.

Ma fa, myntwn i, Ma fan shottor en drd wth na yr un spit a Mock.
Otti wir ddyn.

Mar boy yn dod mlan.

 

 

 

 



(delwedd 4470) (tudalen 74)

(x74) Ow are you? mynta fa; ave you got a bit of bacca to spare. I ave left my pouch on the sheffoneer in Bolougne.

I dwymson at y bloke miwn wincad, os dim yn well na diccyn o joke i symento calonna.
O nacos

Ay, ay, mynta Dai, yn estyn i fox bacco.
Elp yourself mate.

We might as well smoke bacca together now, mynta fa. it is the smoke of Black Marias well
ave soon.

Black Maria? mynta Dai, yn staran. Otti onno ma, ta?

Pwy? wetas i.

Black Maria? mynta Dai. Bachan, wy ti ddim yn cofio yr en fenyw ni odd yn byw yn dŷ top Queen Street? Odd in arfadd gweetho ar ben y tips. Ia, allu fentro bod i ma.

Bachan, paid wilia nonsance, Dai, myntwn i.

Nonsance? Black Maria o nw.n galw onno. On wn gweyd i bod i mor frwnt, y byssa raid cal un or lamps na sy gyttar paintars yn crafu paint off o ar y drws, cyn dychra i wmolch i!

Sd.im mynwod yn wmladd bachan. myntwn i.

Wel, mynta Dai, walla gwetid di nag s Jack Johnsons yn wmladd.

Wot is Black Marias an Jack Johnsons? myntwn i.

Cannons my lads, mynta fa.

O, mynta Dai, She is not a ooman then?

No, of course, myntar Sais.
I am blowed,

 

 

 

 



(delwedd 4471) (tudalen 75)

(x75) you Welsh chaps can sing an fight; but aftar all you are conundrums.

Ma Dai ar i drad.

Wot! mynta fa. Wot! You call us conundrums agen an Ill knock you into small coal.

Odd i got a off miwn wincad.


(:11) YR UNFAD-SHWRNA-AR DDEG.

 

OFF SHAR TRENCHES.

O ia diccyn o scwffwl rwng Dai air Sais, ontefa, ddibenws y ddecfad shwrna. Wel, mlan ar anas ta. I needas i ryngo nw; i fyssa Dai weti tynur bachan yn ribbana on bai i fi geesho doti brake ar i fashine ia.

No offence old chap, myntar Sais.

Can I fence? mynta Dai. I ddangosa i ti pun a alla i fenso ne beedo. Galw di Conundrum arno ni to, a fi di ddota di ar ascwrn di gefan yn cellar Will o Beilin. Sa mas.

Ma Ted yn dod

Be sy mattar, Dai?, mynta Ted. Wy ti fel bull-tarriar.

Y bachan ma alws Conundrum arno ni, mynta Dai, ai weflan ffroth i gyd.

I wyrthinws Ted.

 

 

 

 



(delwedd 4472) (tudalen 76)

(x76) I only said, myntar Sais, that the Welsh chaps can sing an fight an that they were Conundrums.

Dai bach, gwisg di got; talu compliments i ni y Cymry mar bachan. I ni shwd dynon od a out-of-the-common mar byd yn ffeelun deg an diall ni. Ffeelu diall shwd i nin gallu canu a sportan, a galavntn pan mar shells yn fflyan fel cessar o bothdin penna ni. Ddim yn diall y bachan o ti Dai, fel Shn fach ar prygethwr. Myn depyg fod y grottan fach weti cal ffrock newydd; y ath ir cwrdd, a odd prygethwr diarth yn olir atnota.

Pwy ach gwnaeth chwi? odd y cwestshwn gath Shn fach.

Mari Jones nath y corff a mam nath y godrau, mynta Shn fach, wath y ffrock newydd odd yn llanw i phen i. Shigla law ar bachan.

Shiggle, mynta Dai, yn estyn i bawan. Shiggle mun.

I shiglws y bachan law a Dai, a na lle buo nw yn smoko miwn heddwch unwath ytto.

I pity the Kaisar, myntar bachan, when our friend meets him. It reminds me of the story of the Deacon.

Wots the story? myntwn i.

A deacon in a well known church was seriously ill. As he was very popular among the congregation, a notice was posted in front of the church, to inform his friends of his condition. It read :

One oclock. Deacon Jones very ill.

Two oclock. Deacon Jones is worse and sinking rapidly.

Three oclock. Deacon Jones dead.

 

 

 

 



(delwedd 4473) (tudalen 77)

(x77) A wag passing by that evening read the notice, and, seeing no one in sight, added at the bottom: -

Seven oclock. Great excitement in heaven. Deacon Jones has not yet arrived. The worst is feared.

When our friend meets the Kaisar, there will be some feathers flying about. Mrs. Caisar will probably put a notice up: -

The Kaisar has not come home to tea. The worst is feared.

Bachan cloi yw wn, mynta Dai. Shiggle ands agen myn yffryd i.

I fi Dai yn ddishtaw am diccyn, odd a weti gweld i gamsyniad. On i glosws at y bachan a na lle buo nwn wilia fel sa dim weti diccwdd. Fel ma petha bach yn starto petha mawr on tefa, o eesha diall yn giddil. Na fel buws i gyttar par ifanc odd newydd brioti. Gwr ifanc yn dod miwn ir tŷ or ardd, y wraig ifanc yn gweyd:

John, cwnnwch y shishwrn na sy ar sill y ffenast a dewch a fa i fi.

Shishwrn? mynta John. Cillath odd na Mari.

Nace, John, shishwrn odd na.

Nace. Mari, cillath odda na; w i ddim mor dwp nag w in gwpod gwaniath rwng cillath a shishwrn.

O, mynta Mari. Y fi syn dwp efa? I i nol at mam.

Mar dwr yn ryttag oi llicced i, i baccodd i box a off a i. I gwrddson men mish.


 

 

 

 



(delwedd 4474) (tudalen 78)

(x78) Na ddwl i ni weti bod, mynta Mari, Cistal i ni fynd at yn giddil ytto.

Right o, mynta John.

I ethon a am gwppwl o ddyrnota odd poppath yn A1. Wrth swppar un noswath i wetws Mari: -

Dishgwl mor ddwl buo ni dim on achos shishwrn.

Ia, mynta John, i wetast ti shishwrn a i wetas i cillath.

Ia John, mynta Mari, a llond i phen o fara menyn, Ia, on shishwrn odd a.

Mar randiboo yn dychra to a off a Mari at i mam.

Na fel buws petha am yn acos i flwyddyn on i ath Mari yn eetha tost o ryw ffeevar a i cartwd i ir Ospital. I wetwd yr anas wrth John, a fi ath am dro idd i gweld i. Odd fawr gopath am wella a allsa Mari ddim wilia fawr ddim.

Mari mynta John, yn ceesho snwffan diccyn, pan wellwch chi raid i ni starto byw gyttan giddil ytto. a uso diccyn o sense.

Raid John, mynta Mari miwn llaish gwan.

Dim on shishwrn; mynta. John. Twt, i fuon yn ddwlach na phlant.

Do, mynta Mari, ai llaish yn mynd yn wannach. John!

I nesws John at ochor y gwely, a ma Mari yn cwnni doi fys nes gneyd shap shishwrn.

John, mynta i, John.

Warar ddoi fys odd Mari fel shishwrn; odd in ffeelu wispran, a na fel buws i farw yn pleto o yd ma shishwrn odd a.



 

 

 

 



(delwedd 4475) (tudalen 79)

(x79) O ia, Dai ar bachan diarth. Odd wnnw yngorwadd ar ascwrn i gefan yn wyrthin, w in gwpod fod Dai yn gweyd rwpath smala.

Share the joke, mynta Ted.

Pwt o bennill Sysnag netho i o barch ir bachan ma, mynta Dai.

Wel, myntwn i, Read it out, Dai.

Ma fa, mynta Dai.

.....Let the Kaisar send is showdars
.......In excursion trains to fight;
.......Let im shovel Black Marias
.......An Jack Johnsons day an night;
.......E will find the Welsh Conundrums
.......Always ready for a fight,
.......When e chucks the sponge for evar
.......Then ell know that Right is Might.

I ddath yn amsar gwely, a da i gal a, wath y bora nesa o nin starto ir Front i neyd yn ran i ddoti snwffar ar ganwll Will y Kaisar, a walla, eb opth am wely am wthnosa.



Wrth gwnni yn y bora i wetws Dai:-

Erbyn ettrych, Shoni, mar gair Conundrum weti nicklo i. Ma cymant or beirdd ma a doi enw, ma want arno i ddotir enw miwn yn yn enw i. Shwd fyssa, Dafydd Conundrum Jones yn dishgwl yn y Seren bachan? Dim ffol, Shoni? Bethdin weyd?

Na fel byddi Dai, myntwn i. Os ewn ni nol yn fyw, i fyddwn yn di napod ti fel Mr. Conundrum Jones.

 

 

 

 



(delwedd 4476) (tudalen 80)

(x80) Wots in a name? mynta Dai, na wetws Shakespeare.

Lot my boy, myntwn i. W in cofio stori am dad yn mynd a babi at ffeerad i gal i fydyddio yn Yr Ecclws.

Name the child, myntar fferad.

Dinah M., myntar tad.

A funny name, myntar ffeerad. Wot does the M stand for?

It depends, myntar tad.

It depends? myntar ffeerad.

Yes ser. If she grows up a nice sweet-tempered girl like er father, Ill call er - Dinah May.

Yes. Very good, myntar ffeerad,

But if she grows up a surly, naggin, ot-tempered ooman like er mother, then Ill call er - Dinamite.

Off ar train sha -

O ia, sdim awl gweyd enw lle, s a, Shoni, mynta Dai.

Nacos bachan, myntwn i, Mar Censor yn byrticilar iawn.

Censor? Pwy ywr bloke? Bachan sy ar contrack i neyd sense on llithyron ni? mynta Dai.

Rwpath eetha tepyg, myntwn i.

I basws y train stashion -, stopyws yn - er mwyn ir injin gal anal, a mlan wettyny i ----; a mas a ni. Mlan a ni i ----.

Ma ni yn y Front, Dai, ar trenches o fiwn cyrradd, myntwn i. Bwccla lan! W in cofio geira Mock yr Overman -

Os dewch chi nol yn fyw.


 

 

 

 



(delwedd 4477) (tudalen 81)

(x81) Torcha di lewish, wath ma gwaith calad on blan ni.

Nel Referendem, mynta Dai.

Nil Desperandum, wy tin feddwl Dai, myntwn i.

Wath gen i beth yw ia, mynta Dai. I newn drenches y Sossinjer yn banarmonium cyn pen wthnos ar mencos i..

Mar ordiars yn dod! Cant o onno ni i starto ir trenches er mwyn ir poor dabs odd yndi nw os tri dwyrnod i gal spel. Off a ni drwr cd mor ddishtaw a lliccod; mlan dros bishyn agorad, pob un yn crippan fol brca, a plwmp a ni ir trench.

Landed, mynta Dai.

Yn ble? myntwn i, ar slwdge yn splashan ar yd y ngoesa i, Yn ble Dai?

Yn y swmp ar mencos i. Ia Shoni, mynta Dai. Ble mar itchwr iddo gal cnocco ar yr injinaire in cwnni ni dros y fflanges. Ma
le! Jaist ariod w i weti bratu shuit o ddillad first-class eeshws; on der di Shoni, i gaiff our friend Will o Berlin dalur teelwr am y shuit nesa. Caiff, myn yffryd i. Now the fire works begin.

Bachan, na dop line i bwt o bennill, myntwn i.

Cistal cnocco cwppwl o lines at i giddil, Shoni, efa?

Ia, wetas i, yn crafu peth or slwdge o ar yn ngwynab.

..........Now the fireworks begin
..........Tell my Nabs, Will of Berlin,
..........In the trench hell find Nin Doi,
..........Now Bill repent, a ynnyn gloi.

Na, ddiccon ar Will ai fab, Shoni.

Yn y trenches or diwadd!


 

 

 

 



(delwedd 4478) (tudalen 82)

(x82)

 

(:12) Y DDOI-DDECFAD-SHWRNA.

 

YN Y BAW AR SLWDGE.

O ni weti darllan llawar am biccil y trenches, a erbyn yn ma nin gwpod trwy brofiad. Dim i neyd on bod yn folon. Cwttar, a diccyn o ddwndar yndi, yw trench, a thwlla yn depyg i lefla bach; amall i man-ole fel nin gweyd, lle i scwtto miwn pan fyssa Mrs. Maria a Mrs. Johnson yn teemlo want gneyd aftar-noon call.

Pan fyssan nwn dod odd yr officars yn yn pyrswato ni i weyd - Not at ome, run peth ar gwyr mawr, yr uppar ten (ar gwyr bach efyd) pan i nw ddim on speakin terms ar tacla syn galw.

O bothdir - Not at ome na odd yn raid bod yn byrticilar. W in cofio am fenyw fach odd a diccyn o en gownt ir packman fuws ddim yn ddiccon pyrticilar. Odd i weti gweyd wrth i chrottan fach, os desar packman i ettrych am i arian, am weyd - Mothars not at ome, Ser.

Un bora dy Llun, pan odd y fenyw fach yn cwrloi gwallt, i ddath y packman eb yn wpod. I ryttws y fenyw fach lan ir stars gan weyd, -

Not at ome, cofia Liza fach, mynta i.

Stars cerryg odd ir tŷ yn mynd lan or gecin shar lofft, a drws ar y gweelod. Odd y sr ddim weti bod yn ddiccon pyrticilar gyta gweelod y drws efyd, odd

 

 

 

 



(delwedd 4479) (tudalen 83)

(x83) no le gwag rwng y drws ar steps. I geiws y fenyw fach y drws, a i ddath y packman i miwn.

Mothar at ome, little girl? mynta fa.

Mothar is not at ome, mynta Liza fach yn cochi fel tn.

I ddishgwilws y packman at weelod y strs.

O, mynta fa, Not at ome? Wel, tell your mothar when she coes from ome next time to take er feet with er.

Odd trad y fenyw fach yn y golwg o dan weelod y drws.

Yr un peth gyttar Jacks ar Marias, odd dim use gatal dim yn y golwg. Fyssan ard lines ar Will o Berlin sa fa miwn trench, wath, a barnu wrth i bittwr a, i fyssa blan i fystash a yn siwr o bocan ir golwg o yd.
Na pam ma Will yn lodgo miwn tent yn ddiccon pell or trenches. Odd in dywyll dychrynIlyd a dim on amall i ganwll ne lamp, man yn a man arall, wath odd boys y Sossinjers eb fod yn bell.

Bachan, mynta Dai, i ni fel sa nin barod i starto talcan yn yr Ouse Coal, a ettrych ar y gola nth.

Ottin, wir ddyn, myntwn i, i licswn weld gola ddydd i ni gal dychrar performance.

Ishta o Nin Doi pan ddath officar eebo.

Right boys? mynta fa yn wispran.

I begson ninnan penna.

German trenches within two undred yards; keep quiat an listen for the Marias an the Johnsons; cool does the trick lads,

I beggon yn penna wettyny.


 

 

 

 



(delwedd 4480) (tudalen 84)

(x84) Snipars are busy about ere, keep your eyes open, mynta fa, a off ag e ar ras trwr trench at y boys erill.

Na shawns i ti Dai gyttar snipars na i ddangos beth allu di neyd, myntwn i.

Ia, figinta Shoni, mynta Dai, a shawns i titha efyd. Wel, i newn yn gora, ond cofia gatw wrth yn ochor i, showdar to showdar - Nin Doi - wath ma ingagemant gytta ni yn y Red Cow yn Berlin.

Gwrando Dai, myntwn i, ma ddarllenas i yn un or pappra.

The collier boys of our Company have earned undying fame: we have a party employed in tunnelling or sapping, and they have done fine work. Their hard-heading experience is worth untold gold to our side now. The Commanding Officer of the Welsh came down the trench whispering, Now you men of the Welsh and boys from Monmouthshire, show them what you can do.

Sa fa ma nawr, mynta Dai, i wetswn -Ay butty we will mynyffryd i. I licswn gal clip ar y bora, Shoni, w in teemlo nawr fel sa nin weeto ir aliar ddod a drams.

Gwrando to, Dai, myntwn i.

The flower of the aristocracy as well as the flower of the democracy were giving their lives in the service of the country.

Y gwyr mawr ar gweethwrs on tefa, mynta Dai.

Ia, ia, myntwn i, rwpath yn depyg ir en bennill,-

.....Pawb or brotyr yn gyttun
......Eb neb yn tynnun gros.


 

 

 

 



(delwedd 4481) (tudalen 85)

(x85) Ia, ond y Pro-Germans, mynta Dai. I grogswn i pob Pro-German wrth winadd i drad, ma nwm wath nar Germans i unen. Otti pawb or brotyr yn gyttun ywr point? Beth am y submarines sy yn i dodgan i roun Shir Bemro? Ma nwn bell o Germany. Ble ma nwn cal i supply o oil ir injins, a bwyd ir morwrs? Na gwppwl o gwestshyna licswn i gal attab idd i nw, Shoni. Ma amo i ofan fod rai or brotyr eb fod yn gyttun.

Ma rwpath yn beth din weyd, Dai, myntwn i.

Os Shoni. On ma gytta Nin Doi waith on blan, a sdim amsar gytta ni i ffindor ins ar outs. Gwaith y blokes syn cal yr arian mawr yn y Parlamant yw dod o yd ir racsach syn elpu Will.

Odd y Germans weti cal ffit o ddishtawrwdd, na shwt odd Dai a finna yn cal amsar i foddrach o bothdi submarines. On cyn ir oil gal amsar i acor drws y ffront ma ergyd gan y Black Marias.

Wiw, mynta Dai dan i anal, mar consart yn dychra a Will o Berlin yn wara Bonaparts March ovar the Alps ar i yrdigyrdi.

I bippws Dai yn sly dros ben y trench.

Eisht, Shoni, mynta fa, ma ddoi liccad fel doi golsyn o dn yn dod yn acos; now for the first shot.

I anelws Dai at y ddoi liccad, on cyn iddo dano ma laish bach yn gweyd, - Miaou! Ma yn yn eetha gwir, cath fach odd no.

Wel, mynta Dai, sa nin gwpod fod cathar Germans yn dod mas i wmladd, i fysswn weti dod ar en gwrcyn melyn or lodgins, i netha wnnw avoc ar gathar Germans.

Pws, pws, mynta Dai.


 

 

 

 



(delwedd 4482) (tudalen 86)

(x86) I ddath y gath, odd in eetha swcci; gitchws i yndi, a i dotws i yn y man-ole.

Eisht, mynta Dai, ma rwpath yn dilyn y gath.

I bippws ytto. Odd in fwy gola erbyn yn, gwelswn an plyccu diccyn.

Eisht, mynta fa.

Yn syttan i straitnws i unan.

Got im, mynta fa.

Ma in struggle! Y peth cinta ddath ir trench odd elmet German; y nesa, dryll, a wettyny, fel cwtin o flawd llif, German showdar - clempyn o fachan listy. Listy ne beedo, odd Dai weti golei fa, a chympohir odd y bloke ar ascwrn i gefan yn y trench a Dai yn i annar dacu fa.

Gott in Immel! myntar German.

Got you wotevar an were-evar, mynta Dai. Cistal i ti gau dy fox. Os ta Immel wy ti yn galw twll di wddwg, wetast ti ariod mwy o wir miwn un anal.

Dont kill - dont kill? myntar en wlanan.

Shut up bachan diarth, mynta Dai, or youll frighten the cat.

Give in, - give in, make me prisonar, mynta fa.

Ay, ay, mynta Dai, Ill tie you safe an soun a shot you into the gob.

Welsh? myntar poor dab, a lliw i wynab a fel bar o sepon melyn.

Ay, ay, mynta Dai

Like Welsh, mynta fa.

Ottit figinta, mynta Dai, weti cal di ddala. Gorwadd yn dawal boy bach.

Travelled in Wales, mynta fa.


 

 

 

 



(delwedd 4483) (tudalen 87)

(x87) Bachan, ma My Nabs a chistal Sysnag a Nin Doi, mynta Dai. Shut up now.

I ddath yn officar eebo.

Numbar one, ser, mynta Dai.

I glappws yr officar Dai ar i gefan, i wetws men ticcyn,

Corporal, tie im fast, and carry im back, an and im ovar to our men.

I nethon ar unwath, a o nin ol yn y trench pan ddechreuws y cenyns roaro.

Travelled in Wales, myntwn i. Do ddiccon tepyg, a box oi flan yn gwyrthu studs a bwtwna. Na mar Germans weti neyd am flynydda. Ma nwn gwpod am bob twll a chornal. Spies odd bob coppa. Ma nwn siwr o fod yn gwpod am bob drws back a thwlc mochyn yn y Yet.

Ma i off! Dim ond ping, ping, y drylla! Odd pob un yn cyscoti - yn pippan ar y Germans, a, os odd shawns, yn gollwn ergyd.

Na, numbar two, mynta Dai. I cas i yn i dalcan, a fi gwmpws fel stack gwaith bricks. Wel, ma i; ma rwpath yndi yn depyg i dune roun - Yr Aberdar Market Cries - pob un ar i ora yn ceesho dalai giddil. Ma in dychra twymo, otti ar mencos i.

I glywas ferch ifanc yn gweyd am andle y tepot i fod a mor dwymad a Chariad pythywnos d.
A na fel ma i ma, Shoni. Tana mlan myn yffryd i.


 

 

 

 



(delwedd 4484) (tudalen 88)

(x88)

 

(:13) Y DRYTTYDD-SHWRNA-AR DDEG.

 

TALUR EN WECH.

Odd y Germans yn cwmpo fel skittles miwn ali-bwl-binna, on, raid lwo, odd lot on boys ninna yn i chal i efyd. On na beth yw ryfal. Ma rai dynon yn catw randiboo os dyrllena nw fod yn a yn on boys ni weti lladd, ishta sa nwn creta fod yn raid
clirior Germans eb golli bywytta on ochor ni.

Nonsance yw rwpath felna. No, no, boys. Give an take yw i miwn ryfal, a os gallwn ni gal y give yn fwy nar take ma poppath yn all right.

Cease firing, myntar officar.

I nethon wath man depyg fod y Germans weti cal diccon am diccyn bach, ta beth.

Rush the trenches, myntar officar.

I nethon ynny efyd! Yr arcol, na beth odd mynd! I nillson y trenches. Son am ladd gwair! Fel y gwetws Will Macci yn Coduon o nin metir Germans fel nin torri bona cabbedge. Erbyn yn o nin nes o ddoi cant o latheidi i Berlin, lot or Germans yn brisnars ar ascwrn i cefna yn stidior sers, a lot mor farw a oelon clocs.

Good old Wales, mynta Dai.

I geson spel.


 

 

 

 



(delwedd 4485) (tudalen 89)

(x89) Bachan, mynta Dai, Otti ddi ddim yn bryd te? I allswn gwatto cwlffin o fara chaws yn eetha rwydd.

Wish-sh-sh-!

Beth odd wnna, Shoni? mynta DaL

Un or Snipars, allu fentro, myntwn i.

Efa bachan, mynta Dai, ar mencos i i gretas i ma swn tecil yn berwi odd a.

I dynnws i beeb mas i gal smoke.

O chin gallu gweld lot or Germans yn i brasgamu ddi dros ben bryn bach; o bothdi milldir off, a dim on amall i boerad o wrth y Jack Johnsons fu yn yn dishturbo ni am bothdi dwy awr.

You deserve a rest, myntar officar, the blaggards ave ad enough for a bit.

I ishteddson ar ochor y trench, odd eesha spel, odd wir ddyn ar ol dwy noswath yn y trench yn wmladd fel tigars. I ddath bachan diarth i ishta wrth ochor Dai a fi, Sais o north.o Loegar. Weti wilia diccyn i dynnws gwppwl o lithyron mas o boccad i
wascod, a pittwr o grottan bert dychrynllyd. Theres the little gel that will meet me at the stashion wen this bloomin war is ovar, mynta fa. I gitchws Dai yn y
llithyra a i dyrllenws nw.

Oh, mynta Dai, Ay, ay, if I nevar to move. (= Cymraeg: Tawn i byth or fan)

Read that one out mate, myntar bachan.

I ddyrllenws Dai y llithyr yn uchal, a fl geson bip ar y pittwr.

Ay, at, mynta Dai, yn rwy annar snwffan, wath i gofiws am Mary Catherine a Maggie Elen. Ay, ay, ffirst cliss mynyffryd i.

Sa cistal da fi beedo gweld llithyr y boy ma, Shoni, yn rwbbo droppin o ddwr odd yn tricklan lawr i foch a, byssa ar mencos i.


 

 

 

 



(delwedd 4486) (tudalen 90)

(x90) First class my boy, mynta Dai, yn andor llithyr nol.

I ddishgwilson ar y bachan, - odd golwg od arno fa.

Take the lettar mun, mynta Dai.

Wimblws y bloke ddim.

Jaist i, myntwn i, yn shigglo fel deilen, ma rwpath ar y bachan, Dai.

I ddishgwilson ytto! Odd a mor farw a ffost, yn ishta fel pren, ai ddoi liccad a fel y glass. Yn ochor i dalcan a i welson spottyn o wd. Odd y poor dab weti cl bwlat trw i fenydd tra odd Dai yn darllan i lithyr a. Allwch gesso teemlata Dai a fi, sdim dishgrifo i fod. On, na beth yw ryfal! I ddath yr atnod ddiscas i yn blentyn in meddwl nin doi, -

Canys yn yr awr ni thybioch.

I ddath yr officar eebo, a fi garson y poor dab or trench, a nol ag e iddi gladdu miwn gallt o gd ar bwys, i ddotson y llithyra yn yn poccad, a phittwr y grottan - i gariad - ar i frest a.

W in teemlo at y grottan, mynta Dai, a i ela i i weyd wrthi.

I ethon nol ir trench yn eetha trisht, on i gollas Dai yn syttan. I weiddas, -

Dai Oi.

Dim attab.

Wel, myntwn i, ta ble ma Dai i fydd yn saf, gobeetho y cwrddiff a ar Crown Prince, a i fydd no sight, yn depyg ir gath yn crage (craj) y cynaries, i fydd diccon o
blyf yn fflyan o bothdi i neyd ticcyn gwely.

Mar Sais fu Dai yn cal scwffwl ag e yn dod mlan.

Weres your butty Morgans? mynta fa.

I don no, myntwn i.


 

 

 

 



(delwedd 4487) (tudalen 91)

(x91) Gone on is own ook I spose, myntar Sai. Well I ope hell meet the Kaisar.

Miwn o bothdi awr odd no rackets yn acos ir trench: i gitchws pob un yn i ddryll; mar officars yn ryttag, a ma un yn gweyd,

Wot the is up? Wheres your butty Morgans?

Gair bach eetha cryf ywr strokan na, ma gan yr yr officars awl i weyd a weetha. Ma amall i air fel na yn sharpo dyn, fel ma mwstart yn sharpo bls y cig. Ma weiddu or diwadd, -

Shoni Oi! Der ma! Der ma bachan.

Wel ar mencos i, myntwn i, Ma Dai weti dala My Nabs.

I ryttws y Sais a finna i wilo am Dai, a mowredd, i fuas jest mynd yn yfflon drw wyrthin. Na lle odd Dai, i wallt an ffliwch, i got an acor, i drywsis an slwdge, ai wynab yn wad.

Be sy gytta ti, Dai? myntwn i, yn shigglo gan wyrthin.

Dwy ligotan ffrenig, spo, myntai Dai, yn pwffan jest mas o anal.

Doi German yn gorwadd ar i yd ar y llawr odd no, a phen un wedi itcho wrth drad yr un arall; odd raff o dan gessal y bachan bln.

Bachan, mynta Dai, W i weti llysco box
cwrlo am flynydda, on mar jobbin cletta w i weti treion llaw arno, llyscor ddoi sclemyn ma.

Haul away! Haul away, mynta Dai, yn toncn Cydgan y Morwyr.

Ma fan dychra Ilycsor ddoi German fel sa cart llysc gento.

Old on, Dai, myntwn i. Gad nw gerad.


 

 

 

 



(delwedd 4488) (tudalen 92)

(x92) I stoppws Dai a i ddotws y Sais i law ar frestis y ddoi Sossinjer i gal ffindo mas os o nwn fyw.

Gad nw gal diccyn o anal Dai, myntwn i.

Right O, mynta Dai, On sw ni eb dala nw i fyssa lot on boys ni eb anal. Doi snipar i nw, a ma bobo fwlat genti nw yn inside passengars o ddryll Dai Jones.

Walla cera nw nawr, myntwn i.

W in cofio am anglodd trempyn yn starto o Berdar i Mardy, os blynydda nol. Odd dim on bothdi annar dwsan o goliars yn apal i atal i gwaith y dwyrnod ni, a nid wara plant odd cario coffin trwm i lan dros y mynydda. Odd yn raid cal spel yn amal. Odd na en wraig fach yn byw wrth weelod y mynydd, a fel llawar o en wracedd eesha cal gwpod poppath. I safws y coliars jest o flan i drws i, i gal wiff cyn dychra dringo. I ddath yr en fenyw fach i steppyn y drws, a mar gymanfa pwnc yn starto.

Dear, dear, mynta i, Boys bach, ottich chin mynd y mell?

Ottin, wraig fach, ottin, ir Mardy, mynta un or boys.

Pwy yw a, fechgyn? mynta i.

Neb nawr, motryb, myntar boys, on trempyn odd a.

Dear, dear, ottich chi.yn mynd idd i gario fa bob cam? myntar fenyw fach.

Wel, naccin wraig fach, dim ond i dop y mynydd, myntar boy.

Dear, dear! A beth wettyny? mynta i.

 

 

 

 



(delwedd 4489) (tudalen 93)

(x93) Wel, wraig fach, myntar boy, ma fa weti addo cerad wettyny.

I ath y fenyw fach ir tŷ mor gwick a brythill yn ryttag o dan garrag. On, odd gwaniath ma,! allsr ddoi scelffyn ma gerad, a cherad geso nw ir camp. Y bora wettyny odd gan Will o Berlin ddoi snipar yn llai, a deiar Ffrainc ddoi fawgi yn fwy yn! chrombil i. Dead O odd i anas nw. I wetws Dai yr anas.

Weti gatal y trench yn ddishtaw, a cherad mlan diccyn, ddath at dds o wair.
I bippws o bothdi, a beth welws a on par o scitsha yn pocan mas o dan y gwair.

Hm, mynta fa, i ddaw rain yn andy.

I rows eetha blwck, a mar scitcha mas, a rwpath yndi nw - German cyfan! Wiw ag e ar i gefan ar y llawr. Ma Dai yn cyrradd un yn mn i glust a, i glwmws a, a i ddotws neeshad bock yn i ben a i stoppo fa i gatw row.

Na wnnan sf, mynta Dai.

On yr arcol! Ma br arall yn pocan mas! I gitchws yn reiny to a mas a nw. Yr un peth, gweelottion German,a i gas y boy wn yr un driniath. Beth odd i neyd? Wel! dim on gneyd cart llysc or ddoi. A na nath a.

Lwc i Dai i fi ar Sais i glywad a yn gweiddi, Shoni Oi. Odd Dai weti talur - En Wech. I ethon i gal golwg ar y Shop Scitsha - y dds wair. Odd no dwll dwfwn yn y chenol hi, a diccon o fwyd am dair wthnos. I ddath yr Early Closing Act i weetho ar y shop scitsha ma, o do.


 

 

 

 



(delwedd 4490) (tudalen 94)

(x94) Na betwar or Sossinjers yn di gwtin di Dai, myntwn i.

Ia, Shoni, mynta Dai, W in cretu na i fel Robinson Crusoe, torri ack ar bost am bob un setla i.

Yn y rate wy tin mynd mlan, fydd dim diccon o bostis yn Ffrainc i ti roir score i lawr, myntwn i yn wyrthin.

Eisht! Ma in alibaloo ytto!

Ready to charge the Germans, myntar officar.

Ma ni lan miwn rhiffad.

Long work nawr Dai, myntwn i.

Mar Kernal yn gweiddu.

Is Dai Jones an Shoni Morgan presant?

I gamson mas yn doi a i wetson

Presant, Syr.

Then, myntar Kernal, let the battle proceed.

Off a ni fel trucks o lo cnappa yn rwshian lawr drwr screens ar ben Pwll y Winsor.


 

 

 

 



(delwedd 4491) (tudalen 95)

(x95)

 

(:14) Y BETWARYDD-SHWRNA-AR DDEG.

 

WMLADD DYCHRYNLLYD.

Na startws y fisnas clywad swn y tins ar sospana yn rattlo ar y barb-wire, odd yn yn arwdd fod y Germans yn crippan yn acos. Mas a ni, fel y gwetas i, ishta trucks o lo cnapyn yn twmlan lawr ir screens, dim eu baginets to baginets. eu fuo ni fawr amsar yn setlor crowd na, o nw au deelo lan miwn shiffad, a annar cant yn brisnars cyn bo chin cal amsar! beswch. Odd in ddiccon! ela ceffyl! wyrthin, odd wir ddyn.

Nol a nw! eu miwn ticcyn! welson fachan yn cario bachan arall ar! gefan; ddethon mln. German yn cario un on Tomis ni odd no. O na, dywr Germans ddim! gyd yn flaggards, a odd wn y apal! frygawthan diccyn o Sysnag.

This Tommy an me, mynta fa, worked for fourteen years in the same shop in Cardiff; we dont want to fight; it is the Kaisars fault.

I garson y Tommy ir Ospital, a fi ddath y German bob dydd i ofyn shwt odd a. Na beth odd tywli marwor tanllyd ar yn penna ni on tefa? Son am farwor tanllyd! W in cofio anas am en br - Shon a Mari - odd yn byw yn Shir Fynwa. O nw wastod yn ffreio, a bob mish, odd odd Shon yn symynso Mari, ne Mari yn

 

 

 

 



(delwedd 4492) (tudalen 96)

(x96) symynso Shon am i wado i. Odd y Justice yn lan-lord ir en gwppwl, a wet cal en ddicon ar i squabbles nw.

Wy ti Mari, mynta fa, weti arfadd tendor Yshgol Sul?

Ottw, ser, mynta Mari, yn gneyd cwrtshi.

Wy ti walla weti darllan diccyn ar y scrithyr, mynt afa.

Ottw ser, mynta Mari.

Wy tin gwpod rwpath o bothdir atnod na syn gweyd am bentyri marwor tanllyd ar i ben a.

Ottw, ser, w in cretu, mynta Mari.

Wel, cer sha thre, a threia diccyn or marwor tanllyd ar ben Shon; ma arno i gweelydd gweld yn neelaton (= fy neiliadon) i o mlan i fel yn bob mish. Cerwch sha thre ych doi, myntar Justice.

I ethon sha thre fel y gwetws a. Y pen mish ar ol yn mar ddoi ytto po flan y bench.

Mari, Mari, myntar Justice, Chich doi sy na to?

Ia ser, mynta Mari yn eetha compose.

Be syn bod Mari? myntar Justice.

Ma Shon wetin wado i nes mod i yn Black eyes dros y ngefan i a mreecha i gyd, mynta Mari.

Black eyes ar di gefan di, Mari! myntar Justice. I wyrthinws pob un odd yn y cwrt.

Ia, ser, mynta Mari.

Sdim shw beth a black eyes ar gefan neb, myntar Justice, roun ir lliced ma black eyes, Mari.


 

 

 

 



(delwedd 4493) (tudalen 97)

(x97) Wath gen i ser, mynta Mari, On ma spots cwmment a phishyn coron yr Old Age ar yd y ngefan i. I gewch i gweld nw os liccwch chi.

A ma Mari yn gwneyd moshwns i strippo.

Old on, Mari, myntar Justice, jest ollti eesha wyrthin. I di gretwn di ar di air. Gnewn, gnewn.

Cretwch ne beedo ma nw ma, mynta Mari, yn gwascu y dannadd doti at i giddil, Ottin, ottin, ma nw ma, ser. Treiast tir marwor tanllyd, mari? myntar Justice.

Na ddo ser, mynta Mari.

Pam ni ferch? myntar Justice.

Achos odd dim marwor tanllyd yn diccwdd bod o dan y grt ar y pryd, mynta Mari.

Beth wetast ti? myntar Justice. Dan y grt?

Ia ser, mynta Mari, On i dreias y peth mwya tepyg, i dywlas lond patall o ddwr poth ar i draws a, on i ath yn wath yn lle yn well. Dim on y mwnsho (= fy mhwnsio i) i fuws a y rest or diwetydd.

Ma in wa-wa trwr cwrt i gyd.

Mari fach, myntar Justice, nid na o nin feddwl nid tywli lleeti (= lliti, lludu, lludw) ne ddwr poth, on bod yn garetig wrtho. Cerwch sha thre a threiwch diccyn o gareticcrwdd.

I ethon, fraich ym mraich, fel par ifanc newydd brioti; chlywas i ddim i bod nw yn y cwrt-pen-mish wettyny, a diccon tepyg fod Mari weti stoppo scwror grt i gal gafal nmiwn marwor tanllyd, a weti treio rwpath arall yn lle scaldan Shon a dwr pth.


 

 

 

 



(delwedd 4494) (tudalen 98)

(x98) On, nar point, i dywlws y German ma farwor tanllyd careiccrwdd ar yn penna ni, a i gloson atto ar ol yn. I gas fynd ir lock-up, wrth gwrs, nes byssar ryfal ma ar ben.

It is the Kaisar an the Chancellor an the chief officers ave engineered this War; mynta fa, an they are traitors to our country. They ave poisoned the minds of the nation, an deliberately deceived the people.

Na wetws a, a ma geira mor fawr na, ma arno i ofan y cracciff y machine printo. I glywas rwy un yn gweiddu. Dai odd a.

Be syn bod Dai? myntwn i.

Ma scleishyn o nghlust i off, mynta fa.

I ti weti safio yn angomon Dai, myntwn i.

Dant am ddant, clust am glust, Shoni,, on tefa? I fynna i scleishyn o glust rwy German yn i le fa, mynta Dai.

I beth, bachan? myntwn i, Os stitchi di wnnw ar di glust ti i fydd poppath wy tin glywad ar ol ynny yn rwy alf-an-alf, rwy gross breed rwng German a Chwmrag.

Clust am glust, myntai Dai.

Odd na lot or criatur na odd o dan Balaam os llawar dydd yn Dai. Unwath y gwetsa fa, odd in ddobbino ar i neb droi Dai nol. Odd in eetha plaen fod na fachan a phen scwr, fel ma nwn galwr Germans, i gal gwpod, rwy ddwyrnod, beth odd ffindo pishyn oi glust an eesha, rwpath i chi yn i alw fa yn Arfath, on tefa?

I symmitson nol am bothdi milltir a annar or trenches i gal anal am noswath ne ddwy.
No buo ni miwn ty fferm yn bytta, yn gorwedd

 

 

 

 



(delwedd 4495) (tudalen 99)

(x99) yn cyscu, wath o ni weti cal amsar calad. Odd y scouts yn dod ar anas am y Sossinjers bob wip-stitch (bob whip-stitsh = constantly) a o nin gwpod yn bod ni yn eetha saf am spe The Singin Showdars mar Germans yn yn galw ni, a ma fachan llaish tenor yn roi start ir Marsellaise yn Gwmrag. Ma betar line or dychra a diccyn or diwadd. W i ddim yn cofior pishyn cenol a i nath Dai betar line or frest. Gobeetho na ddiccyiff yr awdwr gwreiddiol ddim. Os naiff a s dim i neyd on treior marwor tanllyd, on w i ddim yn gweyd pun o nw - pun a Ome Brew Mari, ne un yr Yshgol Sul. I gaiff wpod os cicciff a row. Mar pennill. -

...Chwi feibion dewrion Gwlad y Bryniau,
.......Clywch clywch yr udgorn croch o draw;
.....Llewelyn sydd yn chwifioi ddreigiau,
.......Ai gleddyf gloew yn ei law.
....Gwrandewch ar ddadwrdd y gelynion,
.......Ust, clywch yr erchyll ryfelgri,
.....Doed glewion fyrdd o fro a bryn
.......I daron ddewr dros ryddid Cymru.
.....Ymlaen, ymlaen ir gad!
.......Dadweinied pawb eu cledd!
.....Ni awn, ni awn, dros freiniau ein gwIad,
.......I Ryddid neu ir bedd.

W i ddim yn cofio enwr awdwr, yr unig beth w i yn i gofio y mod in fembar o barti cymyshg yn -----, pan o nin grottyn, a yn practisor pishyn ma.Odd y ledar ddim yn A.C. ne G. and L., a felly yn y blan, on i gwnnws want ledo cor arno, mor syttan a sa fa yn cal twtch o frech y ieir. Amsar y practice odd an colli i bitch-fork yn amal, a o dan ford, yn wilo am i bitch-fork odd an treelo y ran fwya or Yshgol Gn.
Na syn smala, odd y cor bach yn canu


 

 

 

 



(delwedd 4496) (tudalen 100)

(x100) llawn cistal pan odd y ledar o dan y ford, a phan fyssa fa yn wafo i ffreecha uwchben y ford. Am wn i ma rwpath
tepyg fyssa i eddi gyta pack o ledars.

Cyn ir German prisnars gal i ela nol i ath Dai i gal shigglo deelo a bachan marwor tanllyd, a i ddath a chwlffyn o black bread y Germans yn speciman

Wel, mynta Dai, ma lwn yn ddiccon calad i ela insuggestion ar drackshon injin, myn yffryd i.

Otti wir ddyn, myntwn i. On odd y poor dabs yn gweyd i bod nw yn cal i annar starvo, ar officars yn cal Igh Life.

Wel Shoni, ma i yn wanol gytta ni, mynta Dai. Ma arno i want catw y speciman ma, ai ddoti yn garrag sylfan ir bungaloo w i yn meddwl i fildo yn Cwmrecclws.

Y noswath ma i geson wpod fod wmladd or right short yn yn aros ni men cwppwl o ddwyrnota; a os ca i alf-a-chance i ddodgor Censor, i gewch anas y scwffwl yn ----, somewhere in France, fel ma nwn gweyd.

Odd pappra Ffrainc yn gweyd fod y Germans weti troi y Grand Otel Bruxellois yn Casino. I chin gwpod spo beth yw Casino; rwy short o gamblin consarn, yr un peth ar en ford fach roun na yn y ffeira, ar en belen fach goch na yn rolo nes cwmpo i un or cwtches scwar. Na shw beth yw Casino, on i fod an rwpath on a large scale, fel y gwetws Ianto Black Orse pan yn caru clampen o Sysnas.

I am goin to be married on a large scale, mynta fa.

Odd an eetha right efyd, large scale odd i ar mencos i. I ath i wraig a i sefyll ar y penny- in-the-slot


 

 

 

 



(delwedd 4497) (tudalen 101)

(x101) weighin mashine yn un or stashions; i drows y nyttwdd mor syttan nes taro y peg arn nes y cretws y Station-master fod yr Irish Express miwn collision. Odd y glomman yn pwyso bothdi icean score, i a ath yr and i gwrso roun i wynab y mashine, a na wetso nw idd i bara mlan am ddwyrnod.

Wrth gwrs, allwch chi ddim cretu pob stori, on odd gwraig Ianto yn glatchan o fenyw olyccus; a na syn smala, criatur bach eetha salw odd Ianto. On sdim ots am ynny. Y Sysnas odd i dryttydid wraig a.

Odd gan Ianto fachan ol bartnar, bachan glan listy.

Ianto. mynta wnnw, Shwd ma rwy glimmlercyn bach salw fel ti yn manago i gal gwraccedd? Ma fi yn cheppyn eetha likely, yn ffeelu cal un.

Wel, mynta Ianto, yn lispan ar flan i dafod, Wel, Ropin, oth w in thalw w in therchus.

Ble o ni? O ia, wilia o bothdir Casino. No buo nw yn bytta, yn ifad, a gamblo uwch ben i diccon. I gollws un or officars fwndal o bappra pyrticilar, odd rwy un weti i twicid nw mas oi boccad a. Na lle odd alibaloo! Y diwadd odd, i grocws rai or officars i unen. Tro arall, ar ol eetha booze i fur Anoverians, y Bavarians, y Saxons, ar Prwssians yn wmladd au giddil, a i gas pump i lladd.

Ear, ear, mynta Dai. Na waith ir Parish Councils i acor cwppwl o Casinos yn y Consternation Camps ar yd a lled y wlad, i geson warad or scrwff i gyd wettyny.

Ia, myntwn i, a sa nin gallu coccso My Nabs o Berlin i joinor wara i gesen waradicath walla.

 

 

 

 



(delwedd 4498) (tudalen 102)

(x102) Eisht! Ma doi ne dri o Scouts yn dod au anal yn i dwrna! Be sy gytta nw? Ma golwg eetha prysur arni nw? Wel, catwch y secrat. Y Germans ar fryn bach o bothdi milltir off. Ia, ia, a ma Nin Doi gyttar rest, yn cal y contrack i fynd mlan i gliroi Rwbbetch off o ar y bryn. Goobye now wotevar.

(:15) Y BYMTHECFAD-SHWRNA.

 

WADO MLAN AR WMLADD.

Wiff o Ringars a felly yn y blan!

Trw gyttol y nos odd cenyns y Germans yn clatcho arno ni eb stop, a phan bipws y wawr mar ping-pong yn yn plastro ni or German lines.

Pan gwnnws yr oil odd dim byd yn dangos fod rwpath mas or cyffretin i gymryd lle fwy na rwy ddwyrnod arall, wath i geson amsar eetha tawal ar ol y pipprad roiso ni i showdwrs My Nabs. On, pan dynnws y brynna i cryssa nos, i welsen y gola yn fflashan ar fr o baginets. Odd showdwrs Will o Berlin yn dod ar y tramp shag atto ni ytto.

Ma nwn dod fel c o wenith, cot wrth got, penlin yn rwbbo penlin, shouldar to shouldar, fel i chin darllan am y Zulus ner Arabs yn Affrica ner Soudan. I chi weti gweld pittwr or short miwn tai bach yn y wlad.

Dod o nw, a ninnan aros, a phoppath yn barod


 

 

 

 



(delwedd 4499) (tudalen 103)

(x103) fel sa nin growd ar weelod y pwll yn weeto ir fireman ddod nol oi roun.

Shoni, mynta Dai. Ma i or diwadd! Watch oir ne glin bren, ar mencos i.

Catwn gool, Dai, myntwn i.

Right you are, Shoni, myntai Dai.

Nes o nwn dod. Brigades o wyr trad a amall i gap ryngi nw; yn y gaps odd y gwyr cyffyla yn ciccor dwst. Y cenyns trymon ar i ol nw fel byttynna duon, ar eu dacla bach, y quick-firers fel clr meirch o flan pawb.

Shwt o nin teemlo wrth i gweld nw? Raid cal dickshonary newydd yn yr iaith Gymrag cyn y galla i roi true supscription, fel ma nwn gweyd yn y
pappra Sysnag.

Odd y fflags, ma a co, yn fflappan rwpath tepyg i glwttin llestri y line dillad. Dim swn bugle, a dim swn drwm; o nw weti gatal y brass band ar ol yn rwy le. Walla ma ynny odd ora, wir ddyn, wath all dyn ddim wmladd llawar yn wara cornat ne dromboon, a fyssa ddim llawar o shp ar y bachan odd yn warar drwm fawr miwn scyffle. Anodd roi pocad or baginet a drwm fawr yn ongan wrth ych gwddwg chi.

W in cofio brass band yn cal starto yn ----- a i gas Ropin y bwtchwr i neyd yn ddrwmmwr. Odd gan Ropin diccyn o beth ma nw yn i alw fa yn gorporashon, a diccon o le ir drwm fawr i orwadd arno. Criatur byrr o gorff odd Ropin, rwpath tepyccar byd i bledran Iard weti i ffito phr o goesa.

I ddysgws y band i wara yn angomon o dda, a i ddath diwetydd y first parade, - y march mas trwr pentra.
Na sight! I fuws pagad or mer


 

 

 

 



(delwedd 4500) (tudalen 104)

(x104) chettach a r gwraccedd miwn styrrics am wthnos o achos wyrthin - Na beth odd wthi! Odd bocha Will mab Ann. jest byrsto wrth warar clarinat. Dai Pen Steps, cendar Will, odd yn warar cornat a gwynab fel sa fa yn ngenol y mwmps. Chi allsach weld y gwithienna ar wddwg Moccyn yr Itchwr odd yn warar wnt-a-yma, y tromboon, a o nwn ettrych fel coesa y ford fach roun sy yn y ffront room yn dala y Family Bible ar brass clasps.

Yr arcol! Cyn por band trw Igh Street odd gwynepa pob un or warwrs mor gochad a lopstar ar ol i fyrwi.

On, i mishtir nw i gyd odd Ropin y Drwmmwr. Wel, i gretas i, y byssar drwm yn fflintars, gan fel odd Ropin yn clatcho. Wrth ettrych ar y band yn marcho shag atto chi dim ond drwm o chin weld, a jest diccyn bach o gpin Ropin, ar wŷs yn cwnni fel stm o dwbbin golchi.

Mlan ar band!

I ddethon, miwn amsar, i ewl gros, i ath y warwrs y mlani un ewl, a Ropin, tn wyddo fel pollath ir ewl arall. Weedda Ropin ddim am y partin dwpwl, a
mlan ag e ar i ook i unan. On, wara teg, i alla weyd yn, i gas mwy o growd idd i ddilyn a nar boys odd yn warar brass instrymiants. O do, i ddath y pentra i gyd ar i ol a, yn wyr, gwraccedd, a phlant eb son am y cwn.

Ropin, mynta, un or wags, Cistal i ti gymryd spel ar wador drwm.

Not undar the circumferances,mynta Ropin.

Na sy ora, bachan, mynta un arall.

Ddim fears, mynta, Ropin, tra bor band yn wara.


 

 

 

 



(delwedd 4501) (tudalen 105)

(x105) I stoppws yn syttan! I ddishgwilws o bothdi fel bachan a chollad arno. I lawr ar drwm, a off g e sha thre fel llychetan. I gas Ropin dwtch creelon o brain ffeevar ar ol yn.

Walla ma gwpod anas Ropin ma Will o Berlin a ofan arno ir band fynd ar goll.

Ma nwn dod, y Germans w in feddwl a nid y band; Officars yn gyrlappo o un bwnshyn o showdwrs i un arall. Co un, eetha, stylish yn ishta acha cefan ceffyl fel sa fa weti cal poun ne ddoi o iron-shavins i frecwas. Dim gysseitmant on ochor ni. O nwn depyg i donnar mor yn rolan ar y trath. Wrth yn ochor ni y Welsh, odd y showdwrs na, dyn cal i alw yn Zouaves, y chaps bach na ar cappa cochon, yn perthyn i Ffrainc.

Fel odd yn oil yn cwnni yn uwch, a baginets y Germans yn dod yn fwy ir golwg, chi allsach weld y Frenchmen bach brown ma yn fyw i gyd. Welso chi Welsh tarriar ar ol iddo gal pip ar ligotan ffrenig? Os do fa na idea i chi.

Mas an cenyns mawr ni ir tir agorad, i lawr a snouts cenyns ar ymyl y trenches - Wiw! Ma i off! Lan ar Zouaves ar Welsh - Nin Doi yn y ffront rank eb ofan Will na neb oi freed a.

Tacla bach smala ywr Zouaves, o nwn jocan wyrthin wrth ryttag i gwrdd ar Sossinjers fel sa nw miwn picnic Yshgol Sul. Maen well gan Zouaves, mynta nw, gal shawns ar faginet charge na sa nwn cal gwoddiad i ffest clwb. Odd ridgmants erill yn dychra mwstro, y gwyr cyffyla miwn cwtches bach rwng y brynna, pob showdwr yn sefyll wrth ben i geffyl yn barod i needo ir saddle miwn bothdi shiffad.

Mlan a gwyr cyfflyar Germans i neyd ffordd ir gwyr trd, ma diccyn o stretch gytta nw i


 

 

 

 



(delwedd 4502) (tudalen 106)

(x106) ddod, a llawar i fwlat yn barod i ddoti stop arni nw.

Poor dabs. A mynta un or boys sy yn scrifenu ir pappra. -

Worthy of a better cause an a better Kaisar.

Mar Zouaves yn sefyll fel wal! Co German ar ol German wiw dros ben i geffyl yn cwmpo yn farw cg, cha nw ddim ride acha cefan ceffyl ytto. Volly ytto gan yn drylla ni, ar Zouaves. Mar German cavalry ar yn penna ni, on i nin sefyll eb fwdgid - y rank ginta yn annar penlino ar baginets yn pointo shag i lan; yr ail rank yn annar plygu yn barod i gymryd i lle yn y ffront; y ranks wrth i cefan nw yn tano nes odd i yn arswd i clywad nw, - yn tano, ia, fel clock-work. Sn am ddoi drain miwn collision! Wel, na rwpath tepyg.

Crash ar ben yn baginets ni ar rank ginta or Germans; miwn ar baginets i frestis y cyffyla, a reiny yn screchan fel bota dynol, an cicco fel y venjance! I brofws y rwsh diccyn yn ormod i ni ar y pryd, a gorffod ir rai allsa neyd gwmpo nol ir second rank. Mar second rank yn y ffront rank nawr ar baginets yn barod, amsar eetha calad i allwch gretu.

On, i ddath yr amsar i ollwn yn gwyr cyffyla ni yn rydd, a ma nwn dod, fel sa nw yn rasis y Derby, y cyffyla gynrwg ar dynon am gyrradd y Germans. I ddalson cyffylar Germans yn i gwendid; mlan yr etho nw fel mashine lladd gwair trwr Sossinjers. Welso chi y Red Indians, yn show Buffalo Bill yn mynd roun a roun? Wel, na fel nath yn gwyr cyffyla ni ar Germans, a ar ol gneyd avocc yn ranks y scamps - they wheel out of the line of fire.


 

 

 

 



(delwedd 4503) (tudalen 107)

(x107) Na line fach yw Sysnag jest i gal spel fach.

I nillson y battle. Nol ar gwyr trad, wath odd i gwaith nw weti neyd, yn grand efyd. I adawson y poor dabs odd weti cal i clwyfo i boys yr ambylance; - ar marw - i ofal Duw y Ryfeloedd.

Erbyn yn ma gwyr trd y Germans weti cyrradd o fiwn ergyd tn y drylla; ma pob motfadd or tir ma nwn cerad arno weti cal i fesur. Ma Nin Doi, a boys erill y Welsh, yn gorwadd or golwg tu cefan ir spot netho ni avoc ar German cavalry. Mlan o nwn dod! On - mlan i Anga.

Mar trenches yn dychra cleppran - seventy five thousand rifles roar as one, mynta pappar Sysnag, a eetha gwir efyd! I safws Germans fel sa earthquake weti diccwdd. Dose a all idd i nw. Mar Germans yn stoppo, - yn shigglo - fel tŷ pan bo n waith o dano fa yn roi ffordd, - yn cwmpo nol, a ar unwath yn ceesho ryttag nol ir lle y detho nw o ono, - rai o nw, ia, - dim on rai.

Na ffordd y cwpplws The Battle of -----.

[Ma Nin Doi, fel sa chin gweyd, ar weelod y pwll, weti cwppla Shift y Bora. Os cystal gatal y gath mas or cwtin ma Shwrnion Shift y Diwetydd (sef Y Partin Dwpwl), Pris 1/5, a Shwrnion Shift y Nos (sef Y Twll Cloi), Pris 1/5, yn awr yn barod.
Elwch daligrafft ir office am gopies].

 

 

 

 



(delwedd 4504) (tudalen 108)

(x108)

LLYFRAU

CYHOEDDEDIG GAN W. M. EVANS Al FAB,
Swyddfa Seren Cymru, Caerfyrddin.

WELSH DRAMAS

-----------------

Y FERCH O CEFN YDFA. Drama Gymraeg Newydd, yn awr yn barod. Gan J. BONFYL DAVIES,
Treorky.
Pris 1s. 3g.; trwyr post 1s. 5c.

Y PERL DIADDURN neu ENW DA. Drama Gymraeg Newydd, mewn Tair Act. Gan E. E. HUGHES.
Pris 1s 6g.; trwyr post 1s. 8g.

Cymeradwyaeth.- Y mae plot y Ddrama hon yn gywrain a chyffrous. Nid oes foment anniddorol yn yr holl olygfeydd.- GWILI.

TEULU BRONYGRAIG. DRAMA AR ADDYSG. Drama Newydd ar Addysg, gan Z. MATHER. Gyda Rhagymadrodd gan SYR ED. ANWYL. Tuedd yr holl Ddrama hon ydyw ein dwyn i garu dysg a goleuni yn hytrach nag anwybodaeth a thwyllwch.
Pris 1s. 6g.; trwyr post 1s. 8c.

DIC SION DAFYDD (RICHARD JONES-DAVIES, ESQ.). Y Ddrama mwyaf (sic) poblogaidd a llwyddiannus yn yr iaith. Gan y Parch. J. TYWI JONES.
Pris 1s. 6g.; trwyr post 1s. 8c.

JACK MARTIN, neu BOBL LLANDDERWYDD. Mae y Ddrama hon yn llawn o humour, ac wedi ei threfnu fel ag i fod yn un or chwareuon mwyaf derbyniol. Gan y Parch. J. TYWI JONES.
Pris 1s. 6g.; trwyr post 1s. 8c.

ELUNED GWYN OWEN, neu YR ENETH GOLL. Credaf y bydd ir agweddau i fywyd ein gwlad, drwg a da, Cymreig ac Anghymreig a bortreadir yn y Ddrama hon, yn ddyddorol ac yn adeiladol. Gan y Parch. J. TYWI JONES.
Pris 1s. 6g.; trwyr post 1s. 8c.

SAMSON A DALILAH. Drama Ysgrythyrol (seiliedig ar Barnwyr XVI.), mewn Pump Act,. Caneuon a Chydgannau yn y Sol-ffa.
Gan J. BONFYL DAVIES.

Pris 7c.; trwyr post 9c.

 

 

 

 



(delwedd 4505) (tudalen 109)

(x109) 16 o Lyfrau Adroddiadol.

l.-YR ADRODDWR IEUANC.
Yn cynnwys dros Hanner Cant o Ddarluniau Syml a Byrion at Wasanaeth y Plant. Gan y Parch. J. TAFIONYDD DAVIES.
Pris 1s.; trwyr post 1s. 2g.

2.-ADRODDLYFR DIRWESTOL. Yn cynnwys Dadleuon, Caneuon, a Darnau priodol iw hadrodd.
Gan AWENYDD.

Pris 1s.; trwyr post 1s. 2c.

3.-Y GWENITH GWYN. Amcenir ir llyfr hwn fod at wasanaeth yr Yagol Sabbothol a Chyfarfodydd Llenyddol. Gan y Parch. D. OLIVER EDWARDS.
Pris 1s. 3g.; trwyr post 1s.
5c.

4.-YR ARDD FLODAU. Un or llyfrau goreu i Adroddwr, &c. Gan yr un Awdwr.
Pris 1s. 3g.; trwyr post 1s. 5c.

5.-Y PREN AFALAU. Llyfr yn cynnwys Traethodau, Dadleuon, &c., at wasanaeth yr Ysgol Sabbothol ar Cyfarfodydd Blynyddol. Gan yr un Awdwr.
Pris 1s. 3g.; trwyr post 1s. 5c.

6.-Y DADLEUWR. Yn cynnwys Casgliad o Ddadleuon Digrif a Chrefydclol. Gan y Parch. D. Oliver Edwards.
Pris 1s. 6g.; trwyr post 1s. 8c.

7.-LLYFR YR ADRODDWR. Yn cynnwys Casgliad o Adroddiadau. Dadleuon, ac Ymddyddanion. Gan AWENYDD.

Pris 1s. 3g.; trwyr post 1s. 6c.

8.-YR ADRODDWR DIFYRUS. (The Welsh Comic Reciter.). Sef Adroddiadau, Dadleuon, Caneuon ac Actau Difyrus. (English and Welsh.) Gan T. M. MORGAN.
Pris 1s. 4g.; trwyr post 1s. 6c.

9.-Y DADLEUWR DIFYRUS. (Welsh Comic Dialogues.) Sef Casgliad o Ddadleuon Difyrus.
Pris 9c.; trwyr Post 11c.

I1.-YSGOL YR ADRODDWR, ei hanes cyntaf, 82 tud., yn cynnwys Gwersi Yr Adroddd, gyda darluniau Eglurhaol, gan y Parch. J. Gwrhyd Lewis; Yr Hanes Olaf, 62 tud., yn cynnwys darnau Adroddiadol gan tua 60 o Bigion Beirdd y Genedl, detholedig gan Cynalaw.
Pris 1s. 6g.; trwyr post 1s. 8c.

 

 

 

 



(delwedd 4506) (tudalen 110)

(x110) LLYFRAU ADRODDIADOL.

11.- YR ADRODDWR YSMALA, sef Adroddiadau, Dadleuon, Caneuon, Difyrus a Ffraeth, cymhwys i Gyfarfodydd Adloniadol a Chystadleuol.
Gan D. Luther
1s. 6g.; trwyr post 1s. 8c.

12..-Y DADLEUWR YSMALA. Welsh and English Humorous Sketches. Gan amryw Awdwyr.
Pris 1s. 6g.; trwyr post 1s. 8c.

13.-DADLEUON BUDDUGOL. (Buddugol yn Eisteddfod Genedlaethol Caerfyrddin.) Yn cynnwys Deg o Ddadleuon at wasanaeth Cyfarfodydd Llenyddol.
Pris 8c.; trwyr post 9c.

14. -YR ADRODDWR DONIOL. Casgliad o Adroddiadau a Chaneuon Digrif, allan o Farddoniaeth Telynog.
Pris 1s.; trwyr post 1s. 2c

15. -Y RHOSYN DIWEDDAF, sef Darnau Barddonol a Rhyddiaethol, yn gymhwys fel Adroddiadau. Gan Alltud Glyn Maelor (Awdur Y Fodrwy Aur).
Pris 7c.; trwyr post 8c.

16.- PERLAU ADRODDWR, yn cynnwys dros 70 o Ddarnau Adroddiadol. Gan Cynalaw.
Pris 1s.; trwyr post 1s. 2c.

_________________

LLYFRAU DYDDOROL.

Y GWIR ANRHYDEDUS D. LLOYD GEORGE: Ei Hanes or Cryd ir Cyfrin-Gynghor, gan y Parch. J. TAFIONYDD DAVIES. Un or Llyfrau Rhataf a gyhoeddwyd or Wasg Gymreig erioed. Cynwysa 12 o Benodau, 100 o Dudalenau, ac amryw Ddarleniau-Cyfaddas iawn fel Anrheg i Bobl Ieuaingc.
Pris 7c.; trwyr post 9c.

THE RIGHT HON. D. LLOYD GEORGE: The Story of his life. By REV. J. TAFIONYDD DAVIES. (English Edition.) Price 7d., through post 9d.

Y FFRAETHEBWR, yn Cynnwys Casgliad o Ffraeth-Ddywediadau, Byr-Chwedleuon, &c.
Pris 7c., trwyr post 9c

 

 

 

 



(delwedd 4507) (tudalen 111)

(x111) LLYFRAU DYDDOROL.

IRFON MEREDYDD: Nofel Newydd gan Elwyn a Watcyn Wyn. Yn darlunio cymeriadau gwladol y D fel Rhys Lewis, rhai y Gogledd. Pris 1s. 2g., mewn Llian 1s. 6ch. Dylai pob Cymro ei ddarllen.

LLYTHYRAU CARU BUDDUGOL: Yn cnnnvys Amryw Lythyrau Caru Buddugol yn Gymraeg a Saesneg, &c., gan Ap Noah.
Pris 7c, trwyr post 9c.

JOHN JONES: Yr Hen Gymmeriad Ysmala. Ei Hanes ai Ystraeon Digrif. Y Llyfr mwyaf difyrus a doniol yn yr iaith. Llawn o WIT Gymreig.
Pris 7c.; trwyr post 9c.

CARU, PRIODI A BYW. Y Llyfr Poblogaidd. Argrafflad Newydd. Gan y Parch. R. Gwesyn Jones, D.D.
Pris 7c.; trwyr post 9c.

JOHN JONES: an Original Welsh Character. His History, Adventures, and Witty Sayings. A book full of Mirth and Humour. By Taf. (English Edition.)
Pris 7d., post free 9d.

HANES DIC ABERDARON A TWM OR NANT. Dau Gymeriad Hynod. Mewn Un Llyfr, Pris 7c.; trwyr post 9c.

DYWEDIADAU DAFYDD EVANS, FFYNONHENRY. (Wedi eu dethol allan oi Gofiant.) Llyfr Dyddorol a Darllenadwy.
Pris 7c.; trwyr post 9c.

CASGLIAD O GERDDI CYMRU, sef Casgliad o Gerddi gore y Genedl, wedi eu dosranu yn dri Dosbarth: 1af Caneuon Gwladol; 2il y Dosbarth Digrifol; 3ydd Dosbarth y Delyn.
Pris 7c.; trwyr post 9c.

GWEITHIAU BARDDONOL TELYNOG, yn cynnwys nifer fawr o Bryddestau, Awdlau, Caniadau Digrif a Gwladgarol, Cywyddau, ac Englynion; yn nghyda Byr Gofiant or Awdwr Talentog. (Y Pedwerydd Argraffiad.) Wedi eu rhwymo yn gyfrol hardd.
Pris 2s. 6c., trwyr post 2s. 10c.

COFIANT DAFYDD EVANS, FFYNONHENRY,
gan y Diweddar Barch. Benjamin Thomas (Myfyr Emlyn). Pris 1s. 2g. Y Cofiant mwyaf gwreiddiol, doniol, digfirol - y mwyaf bywyd debyg yn y Gymraeg.
Trwyr post 1s. 4c.

 

 

 

 



(delwedd 4508) (tudalen 112)

(x112) LLYFRAU DYDDOROL.

YR YSGOL FARDDOL.
Gan Dafydd Morganwg. Y Pedwerydd Argraffiad yn awr yn barod. Yn cynwys Cyfarwyddau eglur i ddeall Rheolau Barddoniaeth Gymreig. Dylai yr Ysgol Farddol gan Dafydd Morganwg fod yn llaw pob bardd ieuanc. - Hwfa Mn. Mewn Llian destlus, lythyrenau aur, 3s.


COFIANT Y PARCH. EVAN THOMAS, CASNEWYDD.
Gyda nifer or Erthyglau Mwyaf Galluog a Ysgrifenodd, a Darlun Rhagorol o hono ar Acme Paper, gan y Parch. W. Jones (Ap Rhys), Casnewydd. Yn Rhwym mewn Llian Hardd.
Pris 2s.

JOHN PLOUGHMANS TALK (Dywediadau John Ploughman); Neu Siarad Plaen i Bobl Plaen. Gan y Parch. C. H. Spurgeon. Mewn Gwisg Gymreig gan y Parch. Thos. Morgan, Skewen. Gwerthwyd dros 400,000 or llyfr byd-enwog hwn yn Seisneg.
Pris 1s. 2g.; trwyr post 1s. 4c.; mewn llian hardd 1s. 6ch.

JOHN PLOUGHMANS PICTURES (Darluniau John Ploughman); Neu Ychwaneg o Siarad Plaen; Bobl Plaen. Gan y Parch. C. H. Spurgeon. Cyfieithiedig gan y Parch. Thos. Morgan. Darluniadol trwyddo. Gwerthwyd dros 200,000 or llyfr enwog hwn yn Seisneg.
Pris 1s. 2g.; trwyr post 1s. 4c.

DRYCH Y PRIF OESOEDD: Yn cynwys hanesion am hen ch y Cymry, eu dyfodiad i Brydain, rhyfeloedd a fu rhyngddynt r Rhufeiniaid, y Brithwyr, ar Saeson; au moesau gynt cyn troi at Gristioiogaeth. Hefyd, traethir am bregethiad a llwyddiant yr efengyl ym Mhrydain, athrawiaeth y brif eglwys, a moesau y prif Gristnogion. Gan Theophilus Evans.
Pris 1s. 2g,.; trwyr post 1s. 4c.

EFAIL Y GOF. Sef Ymddiddanion ar Brif Bynciaur Dydd. Y Llyfr Poblogaidd.
Pris 1s. 2g.; trwyr post 1s. 4c.

LLAWLYFR DUWINYDDIAETH, Gan y Parch. John Stock, yn nghyd a Hysbysiad Rhagarweiniol gan y Parch. C. H. Spurgeon. Cyfieithiedig gan y Parch. Thos. Nicholas.
Pris cyhoeddedig 4s.
Pris gostyngol 2s., trwyr post 2s. 4c.

 

 

 

 



(delwedd 4509) (tudalen 113)

(x113) LLYFRAU DYDDOROL.
Chwe Cheeiniog (sic) yr un.

CYFRES CORONAU O LYFRAU GWOBRWYON.
Yn Cynnwys Cronfa o Wybodaeth Fuddiol a Dyddorol i Ddarllenwyr yn Gyffredinol.

1. Coron Llafur; yn cynwys hanes -
1. Thomas Charles, B.A., or Bala
2. Howel Harris o Drefeeca
3. William Williams o Bantycelyn
4. Daniel Rowlands o Langeithio
5. Dr. Doddridge, Gweinidog yr Efengyl
6. Francis Spira, y Gwrthgiliwr oddiwrth Brotestaniaeth, ai gyflwr arswydus mewn anobaith.
7. Moses Roper y Caethwas, ei Ddiangfa ryfedd ai ddyfodiad i Brydain.
Pris 6ch., trwyr post 7c.

2. Coren Diwydrwydd; yn cynnwys hanes -
1. John Wesley
2. George Whitfield
3. Samuel Hick, Efengylwr hynod
4. Ned Wright y Pechadur Mawr, a ddaeth yn Gristion gloyw
5. Darganfyddiadau rhyfeddol o fyd arall mewn Llewyg
6. Anerchiad i Ieuenctyd ar rai o elfenau bywyd llwyddiannus.
Pris 6ch., trwyr post 7c.

3. Coron Gwroldeb; yn cynnwys hanes -
1. Martin Luther
2. Brad y Powdwr Gwn, sef dyfais y Pabyddion er dinystrio y Protestaniaid
3. Yr Archesgob Cranmor ai Ferthyrdod
4. Gau-Grefyddwyr
5. Yr Erlidigaethau ar Merthyriadau ar y Cyfamodwyr yn yr Alban.
Pris 6ch., trwyr post 7c.

4. Coron Anrhydedd; yn cynnwys hanes
1. John Howard, y Dyngarwr nodedig
2. Oberlin, Gweinidog Protestanaidd enwog
3. William Wilberforce, Prif Offeryn Diddymiad y Gaethfasnach
4. Albert Dda, Priod-Dywysog y Frenines Victoria.
5. Syr Hugh Owen ai Weithrediadau diaionus iw wlad.
Pris 6ch., trwyr post 7c.

5. Coron Goruchafiaeth; yn cynnwys hanes -
I. Yr Huguenots, sef y Diwygwyr Protestanaidd yn Ffrainc
2. John Roberts y Crynwr. Ymdiddanion rhyngddo g Esgob Caerloyw
3. Peter Williams, Awdwr yr Esbioniad ar y Beibl
4. Jospeh Harris, Sylfaenydd a Gol. Seren Gomer
5. John Elias o Fn.
Pris 6ch., trwyr post 7c.

 

 

 

 



(delwedd 4510) (tudalen 114)

(x114) LLYFRAU DYDDOROL

6. Coron Werthfawr; yn cynnwys hanes
1. Y Cospedigaethau y sonir amdanynt yn yr Ysgrythyrau
2. Dinystr Jerusalem, y Gyflafan fwyaf arswydus a welodd y byd erioed
3. Teml Juggernaut, yn yr India
4. Socrates yr Athronydd, ei Fywyd ai Farwolaeth
5. Cyfieithiad a Chyfieithwyr y Beibl ir iaith Gymraeg
6. Triugain o fn-hanesion i ddenu y meddwl i lwybrau Duwioldeb a Rhinwedd.
Pris 6ch., trwyr post 7c.

7. Coron Buddugoliaeth; yn cynnwys hanes 1. Y Chwilys Pabaidd ai Weithrediadiau arswydus
2. William Penn, y Crynwr Cydwybodol a Dyngarol
3. John Penry, Efengylwr LIafurus a Diwygiwr Puritanaidd ai Ferthydod
4. John Jones o Dalysarn, Desgrifiad o hono fel Pregethwr.
5. Ynys Madagascar: Llafur y Cenhadon Cymreig yno ar Erledigaeth a fu arnynt yno.
Pris 6ch., trwyr post 7c.

8. Coron Sobrwydd; yn cynnwys hanes
1. Dr. Benjamin Franklin or America
2. Treial Alcohol, cyhuddedig o Ysbeilio, Llofruddio, a Drygau aneirif ereill
3. John B. Gough, y Darlithydd Dirwestol angydmarol or America
4. Merched Cymru: eu Cymeriad au Sefyllfa bresenol
5. Bywyd Meddwyn ai Gyflwr truenus
6. Thomas Edwards yr Helw-heliwr, a ysgrifenwyd ganddo ef ei hun oi Alltudiaeth.
Pris 6ch., trwyr post 5c..

Y BEDYDD EFENGYLAIDD. Traethawd Rhyddfrydig ar y Bedydd Efengylaidd yn ol y Testament Newydd, gan y Parch. D. M.:Williams, Rhondda.
Pris cyhoeddedig 1s. Pris gostyngol 4c., trwyr post 5c.

YR YSTORGELL: Yn cynnwys Hanes Bywydau Personau Hynod - Teithiau, Anturiaethau, a Darganfyddiadau ar Dir a Mr - Prif Chwildroadau a Rhyfedeodd Hen a Diweddar - Amgylchiadau neillduol yn Hanes y Byd ar Amserau - Rhyfeddodau Natur a Chelfyddyd - a materion ereill adeiladol i filoedd Cymru.
Bargen Ardderchog!
Pris ls., trwyr post, 1s. 3c.

 

 

 

 



(delwedd 4511) (tudalen 115)

(x115) LLYFRAU BARDDONIAETH, &c.
_____________________________

Blodau-Gerdd Newydd, sef yr AWENYDD, yn cynnwts Casgliad o agos i 150 o Brif Ganiadau Gwynedd, a Deheubarth, ar Destynau moesol a difyrus, o gyfansoddiad Awduron hen a diweddar. At yr hyn yr ychwanegwyd Awdl odidog ELUSENGARWCH, gan y diweddar DEWI WYN o EIFION.
Pris, mewn llian, 2s. 6c.; trwyr post 2s. 9c.

Barddoniaeth Cynddelw: yn cynnwys Awdlau, Cywyddau, Englynion, Pryddestau, Caneuon, ac Emynau, ar destynau Gwladol, Crefyddol, Marwnadol, ac amrywiol. Dan olygiad IOAN ARFON. Hefyd TRAETHAWD ar fywyd ac Athrylith Cynddelw, gan y Parch.J. SPINTHER JAMES, M.A. Gyda Darlun or Awdwr.
Cyhoeddedig am 5s. 6ch.;
Pris Gostyngol, wedi eu rhwymo yn hardd mewn llian, 3s. 6ch.; trwy y post 3s. 9c..

Gwaith y Parchedig Evan Evans (Ieuan Brydydd Hir), yn cynnwys Awdlau, Cywyddau, ac Englynion, yn nghyd ag yn agos i hanner cant oi Lythyrau at amryw bersionau. Hefyd, yn Saesoneg, THE LOVE OF OUR COUNTRY, a Poem, with Historical Notes; and also a Treatise, entitled, A short View of the State of Britain from the time of Maximus the Tyrant to the final Conquest of Lioegria (England) by the Saxons, &c. Golygiedig gan D. SILVAN EVANS, B.D. Cyhoeddedig am 3s. 6ch.; Pris Gostyngol mewn llian, 2s. 6ch.; trwyr post 2s. 9c.

Teithiau a Barddoniaeth Robin Ddu Eryri: yn cynnwys hanes ei fywyd, wedi ei ysgrifenu ganddo ef ei hun, yn mha un y gosodir allan ei deithiau yn Ewrop ac Amerig, yn nghyd ar holl helyntion ar dygwyddiadau a gyfarfu y dyn rhyfedd hwn yn ei oes; hefyd ei Gyfansoddiadau Barddonol.
Y cyfan wedi eu hadolygu au trefnu ganddo ef ei hun. Arddurnir y gyfrol hefyd darluniau cywir or Awdwr, Gutyn Peris, Twm or Nant, Richard Llwyd, Lewis Morris, Thomas Pennant, ac Esgob Heber. Cyhoeddedig am 5s.; Pris Gostyngol 3s. 6ch., mewn llian; trwyr post 3s. 9c.

 

 

 

 



(delwedd 4512) (tudalen 116)


(x116) LLYFRAU SAFONOL.

GEIRIADUR MATHETES. Argraffiad Newydd yn awr yn barod, y cynnwys Nodiadau Eglurhaol, &c., ar bob pwnc a berthyn o fewn gwybodlaeth ddynol. Mae yn Llyfrgell ynddo ei hun. Yn.gyflawn mewn Tair Cyfrol.
Prisiau - Mewn Croen Llo (3 cyf.) ₤3. Haner Rhwym eto ₤2 15s.

HANES Y BEDYDDWYR YN NGHYMRU, Gan J. Spinther James, M.A. (Yn Gyflawn mewn Pedair Cyfrol.)

Cyf. 1.- Mewn Llian, 8s.; Haner Lledr, 10s.; Croen Llo, 10s. 9c.

Cyf. II. - Mewn Llian, 7s.; Haner Lledr, 9s.; Croen Llo, 10s.

Cyf. III. - Mewn Llian, 7s.; Haner Lledr, 9s.; Croen Llo, 10s.

Cyf. IV. - Mewn Llian, 7s.; Haner Lledr, 9s.; Croen Llo, 10s.

GEIRIADUR Y BARDD, sef Geirlyfr Odlyddol at wasanaeth y Beirdd; yn yr hwn y trefnir y geiriau yn ol eu Hodlau (ac nid yn ol y llythyren gyntaf, fel y trefnir Geiriaduron yn gyffredin). O dan Olygiad CYNDDELW. At yr hyn yr ychwanegwyd CYFRINACH BEIRDD YNYS PRYDAIN: cynnwys ef Llwybryyddiaeth ag Athrawiaeth ar y Farddoniaeth Gymraeg ai Pherthynasau yn ol trefn a dosparth y Prif Feirdd gynt ar y Gelfyddyd wrth Gerdd Dafod. Gan IOLO MORGANWG. Y ddau wedi eu cydrwymo, Pris 7s. 6ch.

GWEITHIAU FLAVIUS JOSEPHUS, yn cynwys Hynafiaethau yr Iuddewion, yn nghyd a hanes eu Rhyfeloedd hyd ddinystr Jerusalem; traethawd Josephus ar Hades, mewn atebiad ir Groegiaid; ac amddiffyniad Josephus i hynafiaethau yr Iuddewon, yn erbyn Apion; yn nghyd ag amddiffyniad i dystiolaethau Josephus, o berthynas i Iesu Grist, Ioan Fedyddiwr, ac Iago y Cyfiawn. Cyfieithiedig or Groeg ar Hebraeg, yn nghyda nodiadau eglurhaol, hanesyddol, bywgraffiadaol, beirniadol, a daearyddol; testynau cyfeiriol or Ysgrythryau, ac Amseryddiaeth cywir yr amrywiol hanesion. Gan William Whiston, M.A. At yr hyn yr ychwanegwyd, Parhad o hanes yr Iuddewon hyd y dydd hwn, gan Dr. Bradshaw ar Parch.
John Mills, Llundain.
Pris Gostyngol, llian 11s., Croen llo 15s.


DIWEDD Y LLYFR

 

 

 



Dolennau Cysylltiedig

Cyfeirddalen y Wenhwyseg llyfrau eraill yn nhafodiaith y De-ddwyrain, nodweddion y dafodiaith, ayyb
kimkat0934k www.kimkat.org/amryw/1_gwenhwyseg/gwenhwyseg_cyfeirddalen_0934k.htm
....

Nodweddion tafodiaith y De-ddwyrain - dengys y gwahaniaethau rhwng Cymraeg llenyddol ar Wenhwyseg: cadair, Y Wenhwyseg catar, etc

kimkat0926k www.kimkat.org/amryw/1_gwenhwyseg/gwenhwyseg_nodweddion_y_wenhwyseg_0926k.htm
.....
 
Y testun hwn (Nin Doi) mewn orgraff gysonedig

kimkat1351k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_045_hunan_gymhorth_01_1898_1351k.htm

Aquesta pgina en catal (text en el dialecte del sud-est de Galles)
kimkat1060kc http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_017_nindoi_01_1060kc.htm

This page in English (text in south-eastern Welsh)
kimkat1061ke http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_017_nindoi_saesneg_06_1061ke.htm

 

Ac os cewch chi flas ar y storau bach uchod, cerwch hefyd at kimkat1225k Isaac Lewis y Crwydryn Digri www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_015_isaac_lewis_01_1225k.htm


Maer llyfr i gyd yma ar ffurf delwau, ac ar ar ffurf print. Mae yma 116 o dudalennau

 


Sumbolau arbennig: ŷ ŵ

Diweddariad diwethaf 18-03-2017, 11-11-2006, 09-12-2005, 17-07-2001,

www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_017_nindoi_01_0928k.htm

Bler wyf i? Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I? You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website


CYMRU-CATALONIA

fel ma-nwn weud ar y cwta (??rails??) cn)

DIWEDD / FI / END 

hit counter script
Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats