Tudalen mynegeiol ir deunydd sydd gennym ar y Wenhwyseg, tafodiaith de-ddwyrain Cymru. Iaith y Gwennwys yw ei hystyr, wrth gwrs, sef gwyr Gwent. Gan mlynedd yn l tafodiaith bennaf Cymru oedd hon - ond erbyn heddiw y mae wedi diflannu i bob pwrpas, fel canlyniad ir hunanladdiad ieithyddol a fu yn negawdau cyntaf yr ugeinfed ganrif, wrth i bobol y cwr hwn or wlad gefnu ar y Gymraeg. 0934k Gwefan Cymru-Catalonia.

http://www.kimkat.org/amryw/1_gwenhwyseg/gwenhwyseg_cyfeirddalen_0934k.htm

0001z Yr Hafan

..........2657k Y Fynedfa yn Gymraeg


....................0009k Y Barthlen

............................1796k Y Gymraeg

.................................................y tudalen hwn




(delw 0003)





Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Galles i Catalunya



Y Wenhwyseg (tafodiaith y de-ddwyrain)
(1) cyflwyniad, a
(2) mynegai in tudalennau ar y dafodiaith hon


(delw 0285)

Adolygiad diweddaraf 08 12 2000

...
2184c Aquesta pgina en catal

1004e This page in English


(1) CYFLWYNIAD

Mae ir Gymraeg ddwy brif dafodiaith, sef iaith y Gogledd a iaith y De. O fewn y ddwy dafodiaith hon, y mae yn draddodiadol ffurf orllewinol ac un ddwyreiniol. Felly os dychmygwn mai gwlad ar sip sgwr yw Cymru, ceir yn y cornelyn uchaf ar y chwith y Wyndodeg, iaith Gwynedd; cyferbyn hon y maer Bowyseg, iaith Powys; yn y cornelyn isaf, ar y chwith, y maer Ddyfedeg, iaith Dyfed; ac ar y gwaelod, ir dde, y Wynhwyseg. Gellir dadlau nad ywr rhaniad hwn yn hollol gywir, a bod mwy na phedair tafodiaith, ac nad ywr ffinau mor eglur hyn. Bid a fo am hynny, nid ywr cynllun syml yn bell ohoni, ac wrth sn am y tafodieithoedd yn fras maen ddadansoddiad defnyddiol or sefyllfa


(delw 0082)


Yn l Geiriadur Prifysgol Cymru bu sn am y Wenhwyseg am y tro cyntaf yn y ganrif ar l 1300 - "mor didlawt ynggwawt yggwennhwyssec" (mor ddi-dlawd yng ngwawd yng Ngwenhwyseg). (di-dlawd - gair hynafol am gyfoethog; gwawd = gwatwar yn yr iaith gyfoes wrth gwrs, ond yn y Canol Oesedd = canmoliaeth, canu mawl)

Yn 1632 fe ddywedwyd mai iaith went, Dialectus Ventae prouincie oedd; ac yn 1688 Iaith-gwent; the Dialect of Chepstow formerly, and now of all South Wales.

Diffiniad Geiriadur Prifysgol Cymru yw -Tafodiaith Gwent, iaith y Gwennwys yn wreiddiol, ond bellach y maen cynnwys iaith Morgannwg hefyd .


Can mlynedd yn l, dyma oedd tafodiaith bennaf Cymru - iaith y Gwiitha. Daeth Cymry or Gorllewin, o Geredigion a Shir Gr; daeth rhai or Gogledd hefyd i geisio gwaith yn y Mynyddoedd. Ar Wenhwyseg siaradai plant y mewnfudwyr. Ac er gwaethaf y mewnlifiad mawr o du Lloegr, Iwerddon, a pharthau eraill, ar y dechrau fe ddaeth y rhan fwyaf or newydd-ddyfodiaid yn Gymry gln, neu o leiaf eu plant. Ar Wenhwyseg oedd ar eu gwefusau.

Ar l 1900, am wahanol resymau fe dehreuodd gwyr Gwent a Morgannwg gefnu ar y Gymraeg - ond yn anad dim am nad oedd grym gwleidyddol gan genedl y Cymry i amddiffyn eu hiaith, yn wahanol i rai cenhedloedd ar dir mawr Ewrop fel y Tsheciaid ar Slofeniaid, er enghraifft, a lwyddodd i ennill annibyniaeth a chodi eu hieithoedd yn eu hl. O fewn canrif maer iaith Gymraeg yn y broydd hyn wedi cilio, ac er bod yr iaith yn gyfrwng llawer o ysgolion yn y de-ddwyrain ar l blynyddoedd maith o ymgyrchu a brwydro, nid iaith y fro sydd yn cael ei harfer yno.

Yn nhref Rhymni, tua 1983, fe welais rwyg rhyfedd rhwng y cenedlaethau - y tad-cu ar fam-gu yn Gymry dwyieithog, eu meibion au merched yn Saeson uniaith, ar wyrion ar wyresau yn siarad rhyfaint o Gymraeg am iddynt fynychu ysgol gynradd Gymraeg. Yn aml iawn, nid oedd y tad-cu nar fam-gu yn fodlon siarad ar plant hyn yn Gymraeg - nid oeddynt am ddifetha iaith gywir neu iaith lyfr y plant u mwngral Welsh. Nid oedd cyn-ddisgyblion yr ysgolion Cymraeg yn gyfarwydd r iaith leol o gwbl. (Ffynhonell - gwaith maes wrth wneud doethuriaeth na orffennais)
Pwrpas yr adran hon yn ein gwefan yw darparu gwybodaeth a deunydd ar gyfer Cymry Cymraeg a dysgwyr yn y de-ddwyrain. Ar hyn o bryd mae diddordeb mawr yn y Gymraeg, nid yn unig yng Nghymru ond hefyd y tu draw i Glawdd Offa a dros y mr. Ond gobeithio bydd dysgwyr y de-ddwyrain, neu ddisgynyddion y Cymry o Went a Morgannwg aeth i wledydd eraill i ennill eu tamaid, yn dod i adnabod eu hiaith nhwthau yn well, tafodiaith sydd wedi ei dibrisio ers canrif, ac efallai byddant yn mabwysiadu rhai oi nodweddion.

Peth chwithig imi yw clywed dysgwyr yn y de-ddwyrain sydd yn mynnu siarad iaith y Gogledd am ei bod, yn eu tyb nhw, yn burach, yn ddilysach neu yn fwy ceinwych. Ond nid yw hyn yn wir o gwbl - mae iaith y Gogledd yn fwy gogleddol na iaith y de, a dynar cwbl!


Dewch i napod iaith y Gwiitha!

Bror Wenhwyseg yn fras:

(delw 6977)


(2) MYNEGAI IN HADRANNAU AR Y WENHWYSEG

 

1049k

Testunau yn y gwefan hwn wedi eu hysgrifennu yn y Wenhwyseg; neu lyfrau ac erthyglau yn Gymraeg ac yn Saesneg ar y Wenhwyseg

 

0937k

Llyfryddiaeth - cyfeiriadau at lyfrau ac erthyglau wedi eu hysgrifennu yn y Wenhwyseg; neu lyfrau ac erthyglau yn Gymraeg ac yn Saesneg ar y Wenhwyseg

 

1387e

Geiriadur ymledol y Wenhwyseg (yn Saesneg)

 

0926e

Nodweddion tafodiaith y De-ddwyrain - dengys y gwahaniaethau rhwng Cymraeg llenyddol ar Wenhwyseg

 

 

 

 

 

 

DOLENNAU ALLANOL

http://www.bbc.co.uk/cymru/eisteddfod2004/cefndir/geiriau.shtml
Tudalen y BBC ar y Wenhwyseg
----------------------------------------------------------

http://www.cyfieithwyrcymru.org.uk/cymraeg/adnodd/word/cymraegllafargwent.doc (dogfen word)
http://www.cyfieithwyrcymru.org.uk/cymraeg/adnodd/pdf/cymraegllafargwent.pdf (dogfen pdf)
Cymdeithas Cyfieithwyr Cymru
Cymraeg Llafar Gwent / Mary Wiliam, Darlith Goffa Hedley Gibbard 3/08/04
----------------------------------------------------------

http://ead.llgc.org.uk/arddangos.php?math=manylion&iaith=eng&xmlfile=297664.xml&proto=&sec=intro
Ffurflen gais ar gyfer gweld
Llawysgrif Llyfrgell Gendlaethol Cymru NLW MS 1148E (Fe welir fod yn well gan ein Llyfrgell Genedlaethol ddefnyddio talfyriadau or Saesneg ar gyfer eu cyfeirnodau - NLW MS. Rhag cywilydd).

The Gwentian Dialect -
Awdur: Isaac Craigfryn Hughes
Diwedd y ddeunawfed ganrif
Geirfa or Wenhwyseg a siaredid ym Morgannwg. Mae iddo gyflwyniad yn Saesneg.

Adolygiad diweddaraf 08 12 2000


Sumbolau arbennig: ŷ ŵ

Bler wyf i?
Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

CYMRU-CATALONIA