kimkat0934k Tudalen mynegeiol ir deunydd sydd gennym ar y Wenhwyseg, tafodiaith de-ddwyrain Cymru. Iaith y Gwennwys yw ei hystyr, wrth gwrs, sef gwyr Gwent. Gan mlynedd yn l tafodiaith bennaf Cymru oedd hon - ond erbyn heddiw y mae wedi diflannu i bob pwrpas, fel canlyniad ir hunanladdiad ieithyddol a fu yn negawdau cyntaf yr ugeinfed ganrif, wrth i bobol y cwr hwn or wlad gefnu ar y Gymraeg.

 

03-06-2017

● kimkat0001 Yr Hafan www.kimkat.org

● ● kimkat2001k Y Fynedfa Gymraeg www.kimkat.org/amryw/1_gwefan/gwefan_arweinlen_2001k.htm

● ● ● kimkat2045k Tafodieithoedd Cymru www.kimkat.org/amryw/1_cymraeg/cymraeg_tafodieitheg_gymraeg_mynegai_2045k.htm

● ● ● ● kimkat0934k Y tudalen hwn




baneri_cymru_catalonia_050111
(delw 0003)





Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Galles i Catalunya



Y Wenhwyseg (tafodiaith y de-ddwyrain)
(1) cyflwyniad, a
(2) mynegai in tudalennau ar y dafodiaith hon

0285_map_cymru_trefynwy_061117
(delwedd 0285)



...
cylch_baner_catalonia_00-772184c Aquesta pgina en catal

cylch_baner_uda
1004e This page in English


(1) CYFLWYNIAD

Mae ir Gymraeg ddwy brif dafodiaith, sef iaith y Gogledd a iaith y De. O fewn y ddwy dafodiaith hon, y mae yn draddodiadol ffurf orllewinol ac un ddwyreiniol. Felly os dychmygwn mai gwlad ar sip sgwr yw Cymru, ceir yn y cornelyn uchaf ar y chwith y Wyndodeg, iaith Gwynedd; cyferbyn hon y maer Bowyseg, iaith Powys; yn y cornelyn isaf, ar y chwith, y maer Ddyfedeg, iaith Dyfed; ac ar y gwaelod, ir dde, y Wynhwyseg. Gellir dadlau nad ywr rhaniad hwn yn hollol gywir, a bod mwy na phedair tafodiaith, ac nad ywr ffinau mor eglur hyn. Bid a fo am hynny, nid ywr cynllun syml yn bell ohoni, ac wrth sn am y tafodieithoedd yn fras maen ddadansoddiad defnyddiol or sefyllfa

0082_cymru_tafodieithoedd_051127
(delw 0082)


Yn l Geiriadur Prifysgol Cymru bu sn am y Wenhwyseg am y tro cyntaf yn y ganrif ar l 1300 - "mor didlawt ynggwawt yggwennhwyssec" (mor ddi-dlawd yng ngwawd yng Ngwenhwyseg). (di-dlawd - gair hynafol am gyfoethog; gwawd = gwatwar yn yr iaith gyfoes wrth gwrs, ond yn y Canol Oesedd = canmoliaeth, canu mawl)

Yn 1632 fe ddywedwyd mai iaith went, Dialectus Ventae prouincie oedd; ac yn 1688 Iaith-gwent; the Dialect of Chepstow formerly, and now of all South Wales.

Diffiniad Geiriadur Prifysgol Cymru yw -Tafodiaith Gwent, iaith y Gwennwys yn wreiddiol, ond bellach y maen cynnwys iaith Morgannwg hefyd .


Can mlynedd yn l, dyma oedd tafodiaith bennaf Cymru - iaith y Gwiitha. Daeth Cymry or Gorllewin, o Geredigion a Shir Gr; daeth rhai or Gogledd hefyd i geisio gwaith yn y Mynyddoedd. Ar Wenhwyseg siaradai plant y mewnfudwyr. Ac er gwaethaf y mewnlifiad mawr o du Lloegr, Iwerddon, a pharthau eraill, ar y dechrau fe ddaeth y rhan fwyaf or newydd-ddyfodiaid yn Gymry gln, neu o leiaf eu plant. Ar Wenhwyseg oedd ar eu gwefusau.

Ar l 1900, am wahanol resymau fe dehreuodd gwyr Gwent a Morgannwg gefnu ar y Gymraeg - ond yn anad dim am nad oedd grym gwleidyddol gan genedl y Cymry i amddiffyn eu hiaith, yn wahanol i rai cenhedloedd ar dir mawr Ewrop fel y Tsheciaid ar Slofeniaid, er enghraifft, a lwyddodd i ennill annibyniaeth a chodi eu hieithoedd yn eu hl. O fewn canrif maer iaith Gymraeg yn y broydd hyn wedi cilio, ac er bod yr iaith yn gyfrwng llawer o ysgolion yn y de-ddwyrain ar l blynyddoedd maith o ymgyrchu a brwydro, nid iaith y fro sydd yn cael ei harfer yno.

Yn nhref Rhymni, tua 1983, fe welais rwyg rhyfedd rhwng y cenedlaethau - y tad-cu ar fam-gu yn Gymry dwyieithog, eu meibion au merched yn Saeson uniaith, ar wyrion ar wyresau yn siarad rhyfaint o Gymraeg am iddynt fynychu ysgol gynradd Gymraeg. Yn aml iawn, nid oedd y tad-cu nar fam-gu yn fodlon siarad ar plant hyn yn Gymraeg - nid oeddynt am ddifetha iaith gywir neu iaith lyfr y plant u mwngral Welsh. Nid oedd cyn-ddisgyblion yr ysgolion Cymraeg yn gyfarwydd r iaith leol o gwbl. (Ffynhonell - gwaith maes wrth wneud doethuriaeth na orffennais)


Pwrpas yr adran hon yn ein gwefan yw darparu gwybodaeth a deunydd ar gyfer Cymry Cymraeg a dysgwyr yn y de-ddwyrain. Ar hyn o bryd mae diddordeb mawr yn y Gymraeg, nid yn unig yng Nghymru ond hefyd y tu draw i Glawdd Offa a dros y mr. Ond gobeithio bydd dysgwyr y de-ddwyrain, neu ddisgynyddion y Cymry o Went a Morgannwg aeth i wledydd eraill i ennill eu tamaid, yn dod i adnabod eu hiaith nhwthau yn well, tafodiaith sydd wedi ei dibrisio ers canrif, ac efallai byddant yn mabwysiadu rhai oi nodweddion.

Peth chwithig imi yw clywed dysgwyr yn y de-ddwyrain sydd yn mynnu siarad iaith y Gogledd am ei bod, yn eu tyb nhw, yn burach, yn ddilysach neu yn fwy ceinwych. Ond nid yw hyn yn wir o gwbl - mae iaith y Gogledd yn fwy gogleddol na iaith y de, a dynar cwbl!


Dewch i napod iaith y Gwiitha!

Bror Wenhwyseg yn fras:

6977_gwenhwyseg_1900_060525

(delwedd 6977)

 

TESTUNAU YN Y WENHWYSEG, NEU SYDD YN YMDRIN ’R WENHWYSEG, NEU YN CYNNWYS RHYWFAINT OR DAFODIAITH

 

Atgofion Hen Lowr
John Davies (Pen Dr)
1934
kimkat1482k
http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_057_atgofion_hen_lowr_1934_1482k.htm

..........
Ble m fa?

D. T. Davies
1913
kimkat1243k
http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_030_ble_ma_fa_01_1243k.htm

..........
Buchedd Gitto Gelli Deg yn yr wythnos gadw

Siencyn ap Tydfil
1820
kimkat0940k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_004_guto_gelli_deg_0940k.htm

..........
Cadair ap Mwydyn

Hen Fyfyriwr
1900
kimkat2669k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_082_ap_mwydyn_1900_2590k.htm

..........
Cyfarfod Dirwestol a Dadl Gyhoeddus
(Ystradowen, Y Bont-faen)
1842
kimkat0967k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_002_ystradowen_0967k.htm

..........
Diarhebion Lleol Merthyrtudful

Gwernyfed
1897
kimkat0851k http://kimkat.org/amryw/1_diarhebion/13_diarhebion_merthyr_1895_0851k.htm

..........
Dŵr y Mr
Papur Pawb 27 Ionawr 1900. Hanes yn Nhafodiaith y Rhondda.
kimkat0086k www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_108_dwr-y-mor_1900_0086k.htm
..........
Dyffryn Cynon
Jenkin Howell
1904
kimkat1358k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_048_dyffryn_cynon_1900_1358k.htm

..........
Ewyllys Sin Morgan
Glynfab
kimkat1353k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_047_ewyllys_shon_morgan_1353k.htm

..........
Hanes Tonyrefail

Thomas Morgan, Owen Morgan (Morien) 1899
kimkat1223k
http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_013_hanes_tonyrefail_01_1223k.htm
..........
Hanes Tredegar O Ddechreuad Y Gwaith Haiarn Hyd Yr Amser Presennol. At Yr Hyn Yr Ychwanegwyd Braslun O Hanes Pontgwaithyrhaiarn
Ynhgyd a Chan o Glod i Glyn [Sic] Sirhowy, 
Ac Amryw Ganeuon Ar Wahanol Destynau. Buddugol yn Eisteddfod Cymrodorion Tredegar am y flwyddyn 1862
David Morris (Eiddil Gwent) 1862
kimkat0082k http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_012_hanes-tredegar-1868_0082k.htm

..........
Hunangofiant Silly Billy
Papur Pawb 1897.
Stori yn cynnwys tafodiaith Morgannwg (Y Wenhwyseg).
kimkat0084k www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_107_silly-billy_1897_01_0084k.htm

..........
Hwnt ac Yma - Merthyrtudful
Llywelyn
1908
kimkat0852k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_037_y_gymraeg_ym_merthyr_tudful_1908_0852k.htm
..........
Iantor Shortar 
Cyfres o hanesion yn nhafodiaith Bro Morgannwg 
(Y Wenhwyseg).
a ymddangosodd ym Mhapur Pawb yn y flwyddyn 1897. D. Cynwal Davies.

kimkat0079k www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_105_ianto-r-shortar-1897_01_0079k.htm

..........
Isaac Lewis, Y Crwydryn Digrif (1)

Pelidros (W. R. Jones)
kimkat1225k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_015_isaac_lewis_01_1225k.htm
..........
Isaac Lewis, Y Crwydryn Digrif (2)
Pelidros (W. R. Jones)
kimkat1996k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_016_isaac_lewis_02_1996k.htm

..........
Llanwynno
Glanffrwd, (William Thomas)
1888
kimkat0212kc http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_014_llanwynno_01_0212kc.htm

..........

Llith y Tramp. Y Darian. 17 Mehefin 1915 ayyb (Tafodiaith Morgannwg)

kimkat0118k www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_125_llith-y-tramp_0188k.htm

..........
Llythyra Newydd

Bachan Ifanc
1897
kimkat0924k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_032_bachan_ifanc_1_0924k.htm
..........
Magdalen

J. J. Williams
1910
kimkat1390k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_052_magdalen_1910_jjwilliams_1390k.htm
..........
Mari Lwyd

? 1897
kimkat0975k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_038_mari_lwyd_1897_0975k.htm
..........
Ni'n Doi
Glynfab (Thomas Williams)
1918
kimkat0928k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_017_nindoi_01_0928k.htm
..........
Nodweddion Cymraeg llafar Aber-dr yn y flwyddyn
Jenkin Howell 1902
kimkat0849k http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_018_cymraeg_aberdar_0849k.htm

..........
Randibws Cendl

Dai Shinkin
1860
kimkat0936k
http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_020_randibws_cendl_0936k.htm

..........
Shoni Hoi Oddicartref  
Awdur: Cynwal (D. Cynwal Davies). Papur Pawb 1897. 
Stori yn nhafodiaith Morgannwg (Y Wenhwyseg).
kimkat0083k www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_106_shoni-hoi_1897_01_0083k.htm
..........

Shop Dafydd y Crydd
1 Gorffennaf 1915 ayyb. (Tafodiaith Morgannwg)

kimkat0189k www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_126_shop-dafydd-y-crydd_0189k.htm

..........
Siencyn Pen-hydd
Edward Matthews
1850
kimkat1532k
http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_046_siencyn_penhydd_1850_1_1352k.htm

..........
Tafodieithoedd Morgannwg

T.Jones
1911
kimkat0951k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_023_tafodieithoedd_morgannwg_1911_0951k.htm

..........
Tribannau Morgannwg

kimkat1232k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_034_tribannau_morgannwg_01_1232k.htm

..........
Ymgom Rhwng Dau Ffarmwr (Tavodiaith Morganwg)
Cadrawd (Thomas Christopher Evans)
1888
kimkat0939k http://kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_025_dydd_marchnad_cadrawd_0939k.htm
..........
Ymgom William a Dafydd
Sgwrs yn nhafodiaith Gwent ym y Tyst Cymreig 2 Hydref 1868
kimkat0097k www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_109_ymgom-william-a-dafydd_1868_0087k.htm

..........
Y Partin Dwpwl
Glynfab
1919
kimkat0123k
www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_100_y-partin-dwpwl_0123k.htm

..........
Y Twll Cloi

Glynfab. 1919. (Tafodiaith Morgannwg)
kimkat0126k
www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_120_twll-cloi_0126k.htm
.....

Sumbolau: ā ǣ ē ī ō ū / ˡ ɑ ɛ ɪ ɔ ʊ ə ɑˑ eˑ iˑ oˑ uˑ ɑː ː eː iː oː uː /

ɥ / ɬ ŋ ʃ ʧ θ ʒ ʤ / aɪ ɔɪ əɪ ɪʊ aʊ ɛʊ əʊ /

ә ʌ ŵ ŷ ẃ ŵŷ ẃỳ ă ĕ ĭ ŏ ŭ ẁ ẃ ẅ Ẁ

---------------------------------------

Y TUDALEN HWN /THIS PAGE / AQUESTA PGINA:

www.kimkat.org/amryw/1_gwenhwyseg/gwenhwyseg_cyfeirddalen_0934k

---------------------------------------

Creuwyd / Created / Creada: ???

Adolygiadau diweddaraf / Latest updates / Darreres actualitzacions: 03-06-2017, 08-12-2000

Delweddau / Imatges / Images:

---------------------------------------

Ble'r wyf i? Yr ych chi'n ymwld ag un o dudalennau'r Wefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
Where am I? You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website
Weə-r m ai? Yu a-r vziting ə peij frm dhə CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katəluniə) Wbsait


Freefind.

Archwiliwch y wefan hon
SEARCH THIS WEBSITE
---
Adeiladwaith y wefan
SITE STRUCTURE

Beth sydd yn newydd?
WHATS NEW?



CYMRU-CATALONIA