1225k Gwefan Cymru-Catalonia / la Web de Galles i Catalunya - Wales-Catalonia Website. Isaac Lewis, y Crwydryn Digri gan W R Jones (Pelidros), Merthyr Tydfil. Yr Ail Lyfr. (Blwyddyn: 1908) Cyhoeddedig gan David Davies, Strand, Glynrhedynog.

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_015_isaac_lewis_02_1996k.htm

0001z Y Tudalen Blaen

..........1863c Y Porth Cymraeg

....................0009k Y Barthlen

..............................0960k Y Gyfeirddalen i Gywaith Sin Prys (testunau Cymraeg yn y wefan hon)

........................................y tudalen hwn / aquesta pgina

 


..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0860k y llyfr ymwelwyr

kimkat0806k

Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Catalunya i Galles

Cywaith Sin Prys - Testunau Cymraeg ar y We

 

Isaac Lewis, y Crwydryn Digri -

Yr Ail Lyfr

W R Jones (Pelidros), Merthyr Tydfil

(Blwyddyn: 1908)

1225k y llyfr cyntaf

 

Ein sylwadau ni mewn teip oren

Rŷn ni wedi cadw at yr orgraff wreiddiol - ar wahn i ambell gambrintiad amlwg. Dynodir y tudalennau felly (x20), (x21), ayyb.

 

 

Ail Lyfr. 6ch. (= chwecheiniog)

Isaac Lewis

Y Crwydryn Digrif

Pob Hwlfraint wedi ei ddyogelu.

Cyhoeddedig gan D. Davies, Llyfrwerthwr, &c., Ferndale.

Iw cael gan bob Llyfrwerthwr.

__________________________________________________________

 

 

Llyfrau ar Werth

gan D. Davies, Ferndale

Ysgol Farddol gan Dafydd Morganwg 2/-

Ysgol Gymreig 6c.

Adroddiadau i Blant Cymru gan Pelidros 6c.

Hen Gerddi Cymru gan rai o BRIF FEIRDD y ganrif ddiweddaf 6c.

Hen Lyfrau Cymreig (Ystraeon).

Maid of Cefn Ydfa. Cymraeg a Saesoneg.

Elen Deg or Cwm. (Gan Awdur Maid of Cefn Ydfa). CREIGFRYN HUGHES. 1s.

Y Ferch or Scer. Yn Gymraeg a Saesoneg. Gan CREIGFRYN HUGHES.

Iw cael gan bob Llyfrwerthwr.

__________________________________________________________

 

TUDALEN (x1):

 

ISAAC LEWIS, Y CRWYDRYN DIGRI

AIL GYFROL

gan W R Jones (Pelidros), Merthyr Tydfil.

POB HAWLFRAINT WEDI EI DDIOGELU

Cyhoeddedig ac ar werth gan

 

D. DAVIES, 1 and 2. STRAND, FERNDALE..

__________________________________________________________

 

TUDALEN (x2): GWAG

 

__________________________________________________________

 

TUDALEN (x3):

 

Nodiad yr Awdwr.

 

ANWYL DDARLLENYDD, Yn yr ail Gyfrol hon o ISAAC LEWIS, Y CRWYDRYN DIGRIP, gosodaf yn dy law yr Ystraeon hyny adawyd allan, ac a ddaethant im cf trwy gymhorth cyfeillion i mi a chydnabod ISAAC LEWIS, wedi cyhoeddiad y llyfr cyntaf. Fy unig awydd yn yr ymgymeriad hwn, fel yn y llall, ydyw ceisio cadw cadw ar gf-lyfr ddywediadau ffraethbert un fu yn dra adnabyddus yn ei ddydd yn Nghymoedd Gl Morganwg. Teg yw nodi nad oes a fynof bywyd a moesau y gwrthddrych, eithr yn unig cadw rhag ddifancoll y ffraethebion cyfoethog gysylltir ai enw ef, a thrwy hyny ychwanegu rhyw gymaint ar lenyddiaeth ddifyr, brin, ein cenedl. Cyhoeddir y Gyfrol hon, fel y cyntaf, gan Mr. D. DAVIES, Llyfrwerthwr, Ferndale, yr hwn yw perchenog yr hawlfraint (or ddwy) yn Gymraeg, ar cyfieithiad Saesneg ohonynt. Ebrill 16eg, 1908.

 

__________________________________________________________

 

TUDALEN (x4): GWAG

 

__________________________________________________________

 

(x5, x6):

 

CYNWYSIAD

 

{RHIF YR HANESYN}

{PENNAWD}

{TUDALEN YN Y LLYFR GWREIDDIOL}

 

Nodiad yr Awdwr

x3

 

 

 

 

1 O GYLCH EI WAITH

 

 

 

 

h33

Patshis Gwyn

x7

h34

Cwiror Trowsis

x8

h35

CeffylaGwan

x9

h36

Isaac ai Bartner gwaith Gf

x10

h37

Wthian Fach

x12

h38

Dim Gwaith ma heddy

x13

h39

Gwitho ar Shar

x13

h40

Crotyn Cwrlo

x14

h41

Ti ne fi sy fod ma

x15

h42

Tn! Tn! Tn!

x15

h43

Y rheswm na chawsent waith

x17

h44

Mam-y-lo

x18

h45

Colar i chi?

x19

 

 

 

 

II AR Y TRAMP

 

 

 

 

h46

Tram-tra-rd

x20

h47

Llestar i garior Oil

x22

h48

Het y Forwyn

x23

h49

Ffaelu gweld dim ynddi

x24

h50

Cwm Rhondda fel ffetan

x24

h51

Dim lle i amheuaeth

x25

h52

Y Lilipiwshans

x26

h53

Dywed Naddo, wir

x26

h54

Dyn yn hedfan

x28

h55

Dim Smocio ma

x31

h56

Gofyn am Gino arall

x32

h57

Maeddur Cybydd

x33

h58

Y Tai Secur

x34

h59

Y Dyn Lwcus

x35

h60

Wado Shift [sic] o Bydlars

x36

h61

Cadwu Capa nhwn gwmws

x37

h62

Collii Wadjan

x38

h63

Tarw yw hi

x39

h64

Fe serfas i an reit

x40

h65

Chusaniff neb o nhw hi

x41

h66

Gwasgu Gwad mas o Harn

x42

h67

Lle net yn y Jail

x43

h68

Y Bara yn y Ffenast

x44

h69

Ddim mellach na Byrcaned

x45

h70

Un bach ar i Oetran

x46

h71

Gwell un corph na dou

x46

h72

Pidwch marw man hyn, ta beth

x47

h73

Un o Wain y wlad hyn

x48

h74

Doncis Affrica

x50

h75

Baw Caseg

x51

h76

Gweld y Ffram

x52

h77

Three Meils an a haff

x53

h78

Taro Un

x54

h79

Ffordd Net i Neyd Arian

x55

h80

Gwerthu Cig Llo

x56

h81

Gwerthu Ceiniog o Shrimps

x57

h82

Ledor Cawl iddi le

x58

h83

Isaac ar Dirwestwr

x59

h84

Cyllath heb ddim cwilydd arni

x60

h85

Bytar Ci Bach

x61

 

 

 

1. O GYLCH EI WAITH

 

(x7) h33 Patshis Gwyn

 

Un boreu dydd Llun aeth Isaac yn mlaen at y partin dwbl (am y tro cyntaf yn y lle hyny), ac eisteddodd yno gydag eraill or gweithwyr cyn mynd yn mlaen iw dalcen.

 

Cyn hir, sylwai fod amryw or Glowyr g olion gofal arbenig ar eu dillad, a gofynodd;

 

Fechgyn! Odd in Satwn Pau ma Satwn dwetha, ne beth?

 

 

Pam i tin gofyn ny, Isaac? ebair bechgyn.

 

Gweld cymant o batshis gwyn ar ych dillad chi w i, atebodd yntau, tra chwerthinent oll.

 

 

(x8) h34 Cwiror Trowsis

 

Dro arall aeth Isaac i lodjo mewn lle nad oedd posibl cael gan y wraig i gyweirio ei ddillad gwaith, ond pan fuasai Sadwrn Pau yn agos.

Bu yno am ddyddiau lawer thwll yn ei drowser, ac er gofyn a gofyn nid oedd ffordd cael gan y wraig i dalu sylw iddo. Wedi hir flino ar hyn daeth adref un noson, a gofynodd am y tro olaf iddi:

Mishtras! Oti chin meddwl cwiro hwn heno?

Addawodd y wrag yn dda, fel arfer, ond boreu dranoeth yr oedd y twll heb ei gyweirio, ac ebai Isaac yn ddistaw, Mae hyn tw bad, ta beth!

Cydiodd yn y trowser, ac yn lle ei wisgo taflodd ef am ei ben, gan edrych allan or twll, a gwaeddi;

Mishtras! Na fyr w in ych gweld chi trw hwn.

Erbyn boreu dranoeth yr oedd y trowser yn gyfan.


(x9) h35 CeffylaGwan

 

Cafodd Isaac lawer o ofid yn ei ddydd gan geffylau gwan. Halier oedd wrth ei alwedigaeth, fel y gwyddoch, ond bu yn anffortunus iawn droion yn ei geffylau.

Gweithiai un tro mewn pwll, ac yr oedd ganddo un or ceffyla gwana fu mwn tac yriod, meddai ef.

Wrth ddod allan dram lawn ir partin dwbl aeth y dram dros y rails. Wedi treio a threio, ond yn ofer, i gael y ddram iw lle, ebai Isaac wrth or bechgyn oedd gerlaw;

Welas ti shwd geffyl hwn or bln? Mae on rhy wan i dynui gwt.

Dro arall, dan yr un anffawd, - y ddram dros y rails, ar ceffyl yn wan, ebai Isaac:

Ma geffyl yw hwn! Thyniff o ddim cleran mas o fasin shwgir.

 

 

(x10) h36 Isaac ai Bartner gwaith Gf


Aeth Isaac a Sam Fain i ddishgwl am waith. Wedi cerdded a cherdded daethant at ryw bwll.

Rhoddodd Isaac eu cais o flaen y Manajer, ac ebai hwn, gan daflu ei lygad drostynt:-

Pwy waith allwch chi neyd?

Fe allwn ni neyd unrhyw beth sy eisha arnoch chi, ebai Isaac.

Ho! ebair Gaffer. Ma pob lle lawr yn llawn gen i ar hyn o bryd. Allwch chi droich llaw at waith Gf? Gallwn yn net, ebai Isaac.

Ol reit, ebair Gaffer, Ma eisha Gf a thraw-wr arno i at y tn secur co. Cerwch chich dou ato fa, a gnewch gora gallwch chi.

Yr oedd erbyn hyn yn tynu at amser cinio. Ni wyddai Sam na Isaac ddim, wrth gwrs, am waith Gf, ar pwnc yn awr oedd sut i dreulior amser nes delai yr awr ginio, oblegyd hyd hyny yn unig, o dan yr amgylchiadau, y bwriadent aros yno.

(x11) Ar eu ffordd tuar Efail cyfunasant i actio Sais ac atal dweyd arnynt.

Felly bu. Wedi cyrhaedd a stripio, chwythodd Isaac y tn i fyny, a gosododd ddarn o haiarn ynddo. Bu yr haiarn yn hir cyn poethi digon wrth fodd Isaac, ond or diwedd tynodd ef allan or tn, ac ebai wrth Sam;

Stsststrstreistreic!

Cododd Sam y Sledj fawr, ac ebai yn ol:

Whw--whwwhewhr?

Atebodd Isaac ef mewn tymher ddrwg;

Mmmaman! Iiitits ccocolcold-n-n-n-now!
a thaflodd yr haiarn yn ol ir tn. Nid hir y bur awr ginio cyn dod felly, ac ebai Isaac:

Nawr, Sam! Gad i ni fynd!

Ond beth am y coin, Isaac? ebai Sam.

Gad ti ny i fi! ebai yntau, dilyn di fi.

Gwelodd Isaac y Gaffer, ac wedi dweyd eu hwy wedi dod ir gwaith heb ddim i ginio, cawsant bobo swilt o sub i fynd i brynu cinio.

Ond ni ddaethant yn ol wedi hyny

 

 

(x12) h37 Wthian Fach


Gweithiai Isaac un tro mewn lle ag yr oedd yn arferiad yno gan y Glowyr i gwrddau gilydd yn yr un talcen bob pryd bwyd i fwyta eu lluniaeth. Tra yno unai Isaac, wrth gwrs, gydar cwmni.

Un dydd, aeth yn siarad brwd wedir pryd bwyd yn nghylch gweithio mewn gwythieni bach, a phawb yn dod ai stori yn nghylch bychander y lle yr oedd wedi bod yn gweithio ynddo.

Yr oedd un or bechgyn fel pe yn awyddus iawn i guro pawb eraill ai ystori, ac ebai yn fostfawr:

Fe fuo in gwitho mewn lle on in gorffod mynd nl ir hewl bob tro odd eisha troir mandral arnoi.

Hy! Beth yw cymant a na!i ebai Isaac yn hamddenol, fe fuo in gwitho mwn wthian fach lle onin gorffod tori canwll yn i hanar er mwyn i chal in ddicon bach i fynd miwn no!

 

(x13) h38 Dim Gwaith ma heddy

 

Bu Isaac yn gweithio am ysbaid, fe ddywedir,yn ardal Llanilltyd Faerdref. Un boreu,daeth y Glowyr, ac Isaac yn eu plith, i ben y Pwll, pangafwyd allan fod diffyg ar y peiriant, ac, felly, doedd dim gwaith i fod yno y diwrnod hwnw. Cyn troi adref, eisteddodd y Glowyr i ymgomio u gilydd ar ben y Pwll.

Yn mhen amser, gwelsant yn dod at y Pwll un oedd yn hynod am fod yn ddiweddar yn dod iw waith, ac un oedd, fel Isaac Lewis, yn barotach i fynd oddiwrth y Pwll nac i ddod ato.Wrth ei weld yn llusgo mlaen, gwaeddodd Isaac arno ai holl nerth, Der di mln yn ewn!Os dim gwaith ma heddy!

 

 

h39 Gwitho ar Shar

 

Nid oedd posibl cael gan Isaac i gymeryd neb ato i weithio yn unman, oddieithr fod Sam Fain o gwmpas yn rhywle.Un tro, gweithiai fel arfer wrth ei hunan, ond barnai y Gaffer fod yn well iddo gael partner. Anfonwyd ato grotyn bitw bach, henach nai olwg, yr hwn oedd allan o le.

(
x14) Wedi ir crotyn, ar gais y Gaffer, gyrhaedd y talcen, edrychodd Isaac arno, fel pe yn edmygu ei faint, ac ebai:

Wel, machan i! Faint o hur i ti moyn?

Atebodd y bachgen, ac agorodd Isaac ei lygaid, gan ddywedyd:

Bachan! Well i ti ddod a dy dwls miwn, i ni gl gwitho ar shr. W i ddim yn enill cymant a na munan, heb son am danot ti.

 

h40 Crotyn Cwrlo

 

Dro arall, anfonwyd dyn yn ei faint ato gan y Gaffer. Aeth y bachgen yn mlaen, gan ddywedyd;

Isaac, w i wedi cal yn hala i witho ar shr chi!Beth wetas ti? ebai yntau, gwitho ar shr fi! Chela ti ddim bod yn grotyn cwrlo i fi, warthach na bod ar shr.

 

 

(x15) h41 Ti ne fi sy fod ma

 

Wrth ei weld mor ddiffaith gyda phawb, aeth y Gaffer ato, gan ddweyd;

Isaac! Naiff hyn mor tro! Ma rhaid i ti gymryd partner ato ti, ne ti ne fi sy fod ma!

Begioch pardwn, Mishtir! W in folon mynd nawr! ebai ef, ond fel hyn, Mishtir! i chi mwn gwell ffordd i fatal na fi.Os nag yw a waniath ta chi, fe leicwn ich gweld chin mynd waff, i fi gal llonydd i fynd mln ngwaith.

 

 

h42 Tn! Tn! Tn!

Cafodd Isaac lawer o drafferth yn y lleoedd y bu yn lodjo yn ei ddydd. Un tro gweithiair nos yn rhywle, ac yr oedd yn auaf caled iawn.Yr oedd yntau yn gorfod dod ir tŷ bob boreu heb dn. Fe ŵyr pawb sydd yn gyfarwydd gweithior nos, mai peth diflas iawn fuasai dod i dŷ oer bob boreu, yn enwedig yn y gauaf.

(x16) Fodd bynag, yr oedd Isaac wedi hen flino ar hyn, ac yn benderfynol o gael gwell trefn ar bethau.- [Un boreu daeth i fewn ir tŷ, ac wedi gweld fod yr aelwyd, fel arfer, yn oer, ar wraig yn y gwely, rhedodd allan ir heol gan waeddin wyllt:

Tn! Tn! Tn!

Neidiodd y wraig or gwely, a rhedodd y cymydogion allan ou tai, gan ofyn:

Yn mhle, Isaac? Yn mhle?

Yn mhobman ond tŷ ni! atebodd yntau.

Cafodd Isaac aelwyd gynes bob boreu wedi hyny tra y bu yn aros yno.

 

 

(x17) h43 Y rheswm na chawsent waith

 

Pan yn yr America daeth Isaac o hyd i Gymro arall oedd yn dishgwl am waith.; Yr oedd gan hwnw becyn a rhaw, ac, yn wahanol i Isaac, teimlai yn dra awyddus am gael gwaith. Ni allai y Cymro siarad Saesneg, ond i gwrdd a hyny ysgrifenydd [sic = ysgrifennodd] Isaac nifer o eiriau yn Saesneg sialc ar ei rhaw [sic = raw], ac aethant gydau gilydd i chwllio am waith. Buont yn tramwy am ddyddiau o bwll i bwll, ond yn methu cael gwaith. I bob man ller elent, edrychai y Manajer ar y rhaw, a siglai ei ben dan wenu, a dweyd:-

Na, does gen i ddim lle i ch:

Or diwedd, daethant at bwll lle yr oedd Cymro yn Fanejer, yr hwn, wedi darllen yr ysgrifen oedd ar y rhaw, a roddodd yr un ateb iddynt, sef Dim gwaith i chi ma,

Gan fod hwn yn Gymro, mentrodd partner Isaac ofyn iddo y rheswm na chaent waith yno.

Chwarddodd y Manejer, gan ddweyd, Dych chi ddim yn moyn gwaith! Dishgwl beth sy ar rhaw na!

(x18) Gan na fedrai y Cymro e ddarllen, gofynodd ir Manejer beth oedd yr ysgrifen, yr hwn ai cyfieithodd iddo. A hyn oedd yn ysgrifenedig ar y rhaw Able to work, but not willing.

 

 

h44 Mam-y-lo

 

Aeth Isaac i weithio mewn talcen lle yr oedd y glo yn wan iawn. Hefyd, yr oedd yno lawer or sylwedd hwnw adnabyddir gan y Glowyr wrth yr enw, Mam-y-lo. Sylwedd ysgafn a diwerth ydyw (fel defnydd tn), ac am hyny gwaherddir ei lanw yn y cerbydau glo.

Ond barnai Isaac, gan fod y glo mor wan, ac felly ei bod mor anhawdd cael cnapau yno, mai gwell oedd peidio trin llawer arno, rhag ei ddryllio yn rhy fan i fod o un defnydd o gwbl, ac am hyny llanwai yr oll ir ddram. Ni fu hyn yn hir cyn tynu sylw y gwyliwr ar ben y pwll.

Yn mhen dydd neu ddau, daeth y Manejer heibio i Isaac, gan ddywedyd:-

Isaac, w i wedi cal clywad dy fod ti yn llanw Mam-y-Lo. Nawr, rhaid i ti ddropan y

gwaith hyn, cofia!

(x19) Wir, Mishtir bach! Sguswch chi fi! ebai yntau, ond on in meddwl falla bo hwn rhy ifanc i fi atal a fynd mas heb i Fam.

 

 

h45 Colar i chi?


Byddai Isaac, fel y mwyafrif oi fath, yn gorfod sefyll o flaen ei well weithiau yn llysoedd barn y wlad. Un tro, yr oedd efe a Sam Fain, ei bartner, wedi cyflawni rhyw drosedd, a dygwyd hwy o flaen yr ynadon yn Merthyr. (Gwyr y cyfarwydd gwaith tanddaearol y gwneir pr o goed i fyny o ddwy fraich a cholar). Fodd bynag, Sais oedd yr Ynad o flaen pa un y dygwyd y ddau droseddwr, er hyny, gallai siarad ychydig o Gymraeg bratiog.

Cymerodd Isaac arno nad allai ddeall dim Saesneg, a bu rhaid ir Ynad ei holi yn Gymraeg. Yn yr ymdrech o ofyn iddo os mai colier oedd, ebai yr Ynad:


Colar i chi?

Nace, Syr! Braich w i! Dymar colar man hyn ebai Isaac, gan bwyntio at ei bartner.


(x20) II. AR Y TRAMP.

 

h46 Tram-tra-rd


Agorai y wawr ei llygad clir yn mhell o gyrhaedd llwch Cymoedd Glo Morganwg. Wrth dŷ fferm, gerllaw pentref poblog, gwelid rhywun yn prysur lanw golchon moch i hen ystn din. Nid oes eisau dywedyd mai Isaac Lewis, arwr ein llyfr, oedd.

Yn mhen tuag awr wedi hyn, clywai cwmni difyr yn y Black Lion tŷ tafarn yn y pentref lais rhywun or tu allan yn gwaeddi ai holl nerth: Tram-tra-rd 1 Tram-tra-rd! Moddion gorar os!

Rhedodd y cwmni allan i weld beth oedd y bod, a gwelsant Isaac ar yr heol yn cynyg rhywbeth iw werthu.

Isaac, dera ma! ebai un or cwmni.

Beth sy gen ti yn y jwg na? Beth i tin werthu, bachan?

Moddion yw hwn! ebai Isaac, gan besychu yn llydan, i enw a yw Tram-tra-rd.

(x21) Tram-tra-rd! ebair bechgyn. Beth yw shwd beth ny? At beth ma fa da, Isaac?

Wel ebai yntau, Ma hwn yn dda at dri pheth.
Mae an dda at ddyscu dynon i weyd y gwirwir, at roi stymog dda i ddynon, ac at wellar cof.

Wel, tymar latest! ebai un or cwni, yr hwn oedd stymog wan ganddo, Dyma jest y peth sy eisha arno i. Shwd i tin i werthu a, Isaac?

Swllt y dos! ebai Isaac. Reit! Dera dos i fi! ebair bachgen.

Wedi derbyn y swllt, llanwodd Isaac glawr y stn (oblegyd doedd dim arall wrth law i fesur y ds), ac estynodd ef ir prynwr. Dechreuodd y bachgen ei yfed, ond cyn pen eiliad yr oedd y clawr ar moddion yn y gwter, ar bachgen bron mwgu, yn poeri a gwaeddi Golchon odd hwna!

I tin eitha reit! ebai Isaac, Golchon odd a. Nawr, dyna dy ddyscu di i weyd y gwir am unwaith; a rhaid bo stymog lled dda ta ti i yfad golchon; a w in siwr y cofi di am dano fa am spel fach - beth i chin feddwl, fechgyn?

Cafwyd rali dda, ac aeth y cwmni yn ol ir tafarn i warior swllt.

(x22) h47 Llestar i garior Oil


Galwodd Isaac mewn tŷ tafarn ar ei daith, a chan nad oedd neb arall wrth law, gofynodd y tafarnwr iddo am fynd drosto ir siop i mofyn dau qwart o braffin.

Ol reit! ebai Isaac, ac, wedi cael yr arian, cychwynodd i ffwrdd ag ef.

Aros, i ti gal rwpath idd i garia fa, Isaac, ebair tafarnwr.

Os dim eisha. Fe ffinda i rwpath idd i gario fa, nawr, ebai Isaac, ac i ffwrdd ag ef.

Wedi cyrhaedd y siop, a gofyn am yr Oil, ebai y siopwr wrtho, Mwn peth i ti mynd idd i gario fa, Isaac?

Yn hon, os gwelwch chin dda, ebai Isaac, gan estyn ei het.

Edrychodd y siopwr yn wawdus arno, ond heb ei holi ymhellach arllwysodd yr olew ir het. Cyn fod y mesur yn wag yr oedd yr het yn llawn, ac ebai y siopwr, Beth nei di nawr? Ma dy het din llawn!

(x23) Sefwch chi, cyn bach! Fe shifta i ddi, nawr ebai Isaac. Trodd ei het wyneb i waered, gan wneud pant yn ei chopa, a dweyd Rhowch a yn hwna!

Felly bu. Aeth yn l ir tafarn ar dyferyn olew oedd yn y pant yn nghopa ei het. Pan welodd y tafarnwr hyn, gwaeddodd, Isaac, iefa dynar ddou qwart oil?

Nace, nace! Mar rest tu fiwn iddi! ebai Isaac, gan droi yr het i fyny. Erbyn hyn, wrth gwrs, nid oedd dyferyn y tufewn na thufaes.


h48 Het y Forwyn


Wedi cael maddeuant y tafarnwr am gollir olew, aeth Isaac i un or ystafelloedd i gael spel fach. Yno, gwelai y forwyn wrthi yn gwisgo i fynd allan ar yr un neges ag yr aeth yntau. Nid oedd un gwydr yno, ac ebair forwyn wrtho, Isaac! Otin het in gwmws?

Wel, wn i ddim, wir! ebai yntau, Mae shwd het d; pan maen gwmws maen dishgwl ar gam, a phan mae ar naill ochor maen dishgwl yn gwmws. Treiwch i yto.


(x24) h49 Ffaelu gweld dim ynddi


Yr oedd morwyn arall yn yr un tŷ tafarn, yr hon oedd yn lleithach nar cyffredin, medde nhw. Dechreuodd Isaac siarad hi, ac heb fawr trafferth cafodd allan fod ei chariad wedi ei gadael, ac ebai yn ffug dosturiol, Am beth gadews a chi felna, w i?

Wn i ddim, wir! Alla i ddim gweyd beth welws o ynddo i i ngatal felna, ebair eneth, ar dagraun dod iw gwyneb. Wel, wir, ebai Isaac, Man rhaid ta ffaelu gweld dim yndo chi nath a, ne fe fysa wedi stico mln, suwr o fod.


h50 Cwm Rhondda fel ffetan

Un tro, pan ar ei daith yn Nghwm yr Hondda, cyfarfyddodd Isaac chyfaill. Ebai Isaac wrth y cyfaill, Rhyw Gwm rhyfadd yw Cwm Rhondda ma, bachan!

Pam? Be sy mater arno? ebair cyfaill,

Wel, ma fan gwmws fel ffetan, ebai Isaac. Dim ond un ffordd sy fynd miwn iddo, ar un ffordd sy ddod mas.

(Wrth gwrs, yr oedd y Cwm yn wahanol iawn yr amser hwnw ir hyn ydyw yn awr).


(x25) h51 Dim lle i amheuaeth


Galwodd Isaac i fegian, un tro, wrth fwthyn yn y wlad, yr hwn oedd yn nodedig am ei fychander. Trigai yno wreigen fechan oedranus, yr hon a alwodd ar Isaac i mewn i gael tamaid o fwyd.

Wedi cael ei ddigoni ar fwrdd yr hen wraig, edrychodd Isaac o gwmpas, gan ddechreu tynur llinyn am geiniog trwy ganmol y bwthyn. Boddiodd hyn yr hen wreigen yn fawr, ac estynodd tair iddo; yna, wrth ei arwain allan, ebai yr hen chwaer, yn hollol ddifeddwl;

Wir, man dda gen i i chi alw ma nawr, wath os gen i neb i gal i fytar bwyd spr ma, nawr, ond y mochyn; ag am y bwthyn bach, os gen i ddim amheuaeth ma dymar lle bach mwya cysurus yn y wlad.

I chin eitha reit, eba Isaac, gan dori ar ei stori, A phe bysa gyta chi owns o amheuaeth os ma ddim lle iddo, ta beth am y mochyn, ac i ffwrdd yr aeth.


(x26) h52 Y Lilipiwshans


Mewn cwmni llawen unwaith aeth yn siarad frwd am ddynion bach. Dechreuodd rhywun son am y Lilippiwshans, au hystranciau ar cawr hwnw or enw Gulliver (ystori a ddarllenasai yn un o lyfrau yr ysgol ddyddiol, digon tebyg).

Wedi gwrando am spel methodd Isaac a dal yn hwy, ac ebai:

Hy! Beth yw shwd stori a hona! W in cofio pan on i yn Merica i fi ddod ar draws rhyw dreib o ddynon, r odd mil o nhw yn gallu sefyll ar fodfadd sgwr, r odd i llyced nhw gymant o seis a sosers, a r odd tylla 1 y frech yn i gwynepa nhw ddicon o le i ddyn guddioi ddyrna yndi nhw.


h53 Dweyd Naddo, wir

Aeth Isaac i gwmni llawen mewn lle arall, ac yno cyfarfyddodd ag un or cymeriadau hyny sydd iw gweled yn fynych mewn cwmnioedd or fath un am wneyd i bawb gredu fod cronfa doethineb a ffraethineb yn guddiedig ynddo ef, ai ystum ai lais yn awgrymu mai efe yw Doethawr y cwmni. Siaradai hwn yn drystfawr a bostfawr ei arddull nes peri i bawb lwyr flino arno.

(x27) Ar hyn trodd Isaac ato, gan ddweyd: Dishgwl ma! I tin fachan clefar, os dim dowt. Ond fe ddala i beint o gwrw a ti y gwna i i ti weyd Naddo, wir, heb yn wpod i ti.

Chwarddodd y cwmnin iachus, ond ffromodd y bostwr yn fawr, ac ebai, fel twrci chwyddedig: Fe ddala i beint na nei di.

Reit! ebai Isaac, gan godi ei ysgwyddau, a wincio ar y cwmni, Nawr i ddychra, w i am i ti atab cwestchwn ne ddou i fi.
Rodd na ffermwr un

tro, a dafad, a buwch, a cheffyl, gytag e yn yr un c! Rodd bwlch yn y clawdd rhwng y c ny a ch arall. A rodd y ffermwr eisha cal y tri creatur trwr bwlch hyn ir c arall. Nawr, w i am i ti atab i fi pun or tri creatur na ath trwr bwlch gynta?

Wel, ebair bostwr, gan rwbio ei n. W in meddwl tar fuwch ath gynta.

Reit! ebai Isaac, Fe wetast y gwir. Nawr, pun ath wetyn?

Wel, ebai yntau eilwaitb, w in cretu tar ceffyl ath wet ny.

Old on! ebai Isaac yn wyllt, I ti wedi clywad y stori or bln, suwr o fod!

Naddo, wir! ebair bachgen yn fostfawr.

(x28) Da iawn, atebai Isaac, tra chwarddair cwmni, I ti wedi collir wadger. Nawr, tl am beint i fi.


h54 Dyn yn hedfan

 

Galwodd Isaac mewn tŷ tafarn mewn lle gwledig rhywle, fe ddywedir, rhwng Merthyr Tydfil a Chaerphili.

Achwynai y tafarnwr yn fawr ar arafwch y fusnes yno, ac nid heb achos, gan nad oedd neb, byth, braidd, yn mynd heibio y ffordd hono. Wrth ei glywed yn achwyn meddyliodd Isaac y gallai fod o help iddo, ac ebai, Mishtir! Os rowch chi fwyd a diod i fi, a lle i gyscu, fe ffinda i ddicon o gystymars i chi cyn pen wthnos. (Yr oedd hyn ar ddydd Llun). Aeth yn fargen yn y man.

Nawr, ebai Isaac, w i am i chi hala rownd ir wlad ma i gyd bora fory y bydd dyn yn hedfan o ben clochdy yr Eclws ma Dydd Mercher am dri or gloch yn y dwetydd (os bydd y tywydd yn atab),

ac y caiff pawb i weld a am ddim.

Isaac, i tin meddwl bo collad arno i? ebair tafarnwr.


Nagw, nagw! ebai Isaac, Gnewch chi fel w in gweyd, os otych chi am gal cystymers.

Felly bu. Gwasgarwyd y newydd drwyr holl wlad.

(x29) Boreu dydd Mercher weler bobl yn tyru o bob cyfeiriad mewn ceirt, eraill ar eu traed, eraill ar gefn ceffylau, fel pe yn mynd i ffair fawr. Wedi dod, rhaid oedd yn awr cael tipyn o fwyd a diod, a chan nad oedd ond un tŷ tafarn yn yr ardal rhaid oedd cymerryd en lluniaeth yno, er mawr lawenydd i Isaac ai feistr. Erbyn tri or gloch yr oedd tyrfa fawr wedi crynhoi o gwmpas clochdyr Eglwys i weld y dyn yn hedfan.

Yr oedd rhai erbyn hyn yn dechreu twymno o dan ddylanwad y ddiod, ac yn gweld y campwr yn hir cyn gwneyd ei ymddangosiad. Or diwedd, wele Isaac ar ben y clochdy. Tafla ei olwg at y dorf, yna tuar wybren, yna eilwaith at y dorf. Cyn hir, gwnaeth arwydd ei fod yn mynd i gychwyn, ac ar hyn torodd banllef o gymeradwyaeth o enaur dorf. Ond bu rhai bron dechreu ymladd wrth waeddi am ddistawrwydd, er mwyn ir campwr gael chwareu teg i wneyd ei waith.

Wedi cael distawrwydd, cododd Isaac ei law i gyfeiriad y gvynt, ac ebai wrth y dorf: Fechgyn! Man ddrwg gen i orffod gweyd wrtho chi, ond mar gwynt yn rhy gryf i fi feddwl treio hedfan heddy. Dewch chii ma fory, fe fydd pethach yn well, w in suwr.

(x30) Trodd y dyrfa ymaith yn siomedig, a chyda llawer iawn o rwgnach a dadleu. Ond daeth yr ail ddydd, ac er fod cwmni wedi aros o gwmpas y tafarndy drwyr nos, ac wrth hyny wedi helpu llogell y tafarnwr yn dda, eto, pan ddaeth tri or gloch y prydnawn, yr oedd y dyrfa, meddai Isaac, yn fwy nar dydd blaenorol.

Aeth Isaac eto i ben y clochdy, ac, wedi gwneyd nifer o ystumiau, fel y dydd cyntaf, trodd at y bobl, gan ddweyd; Wir, fechgyn! Man ddrwg gen i, ond ma rhaid i ddyn gal y tywydd reit, cofiwch chi, cyn gall a hedfan. Man rhy gymylog o dipyn heddy yto! Ond dewch chi ma fory, fe fydd y tywydd yn ol reit, w in suwr.

Aeth y bobl ymaith yn fwy siomedig ac anfoddog nar dydd or blaen. Ond daeth y trydydd dydd, ac erbyn hyn yr oedd y dyrfa yn lluosocach eto. Am dri or gloch wele Isaac ar ben y clochdy Wedi edrych o gwmpas, trodd at y dorf gan wenu a dweyd;

Fechgyn! Welsoch chi ddyn yn hedfan yrid?


Naddo, ni, ebair dorf.

Wel, shwd i chin erfyn i fi allu hedfan, ta? ebai Isaac. A hyn fu diwedd y rhyfeddod o weld dyn yn hedfan.

 

(x31) h55 Dim Smocio ma


Yr oedd Isaac eto ar y tramp, ac er nad oedd, hyd y gwyddom ni, yn arferol o ysmocio, aeth i fewn i Goffi Tafarn i brynu gwerth ceiniog o fara gyda phb yn ei ben. Oi flaen ar y mur gwelid mewn llythrenau breision y geiriau

NO SMOKING ALLOWED HERE.

Safai Isaac, er hyny, wrth y counter, yn hollol ddi-ystyr or rhybudd, ar bb yn ei ben.

Ar hyn, daeth gwr y ty ato, gan ddweyd:

Weli di mor notis yco? Os dim smoco i fod ma, cofia!

Begioch pardwn, Syr! W i ddim yn smoco, ebai Isaac.

Ddim yn smoco! ebair dyn yn gyffrous, Ond ywr bb yn dy ben di nawr! Shwd i tin gallum atab i felna?


Eitha reit! W in gwpod bo pp yn y mhen im ebai Isaac, Ma sgitsha am y nhrd i hefyd, ond dyw hyny ddim yn profi bo fin cerad nawr, oti a?

Safodd y dyn yn fud, ac aeth Isaac allan heb y bara.


(
x32) h56 Gofyn am Gino arall


Yr oedd yn rhaid i Isaac fegian cryn dipyn ar ei daith, gan fod yn well ganddo bob amser fwyta bwyd nai enill.

Un dydd aeth at ddrws un oedd wedi ei weld droion or blaen ar yr un neges. Wedi gofyn am damaid iw fwyta, trodd y wraig ato gan ddweyd:-

Pe byswn in rhoi cino dda i chi, Isaac, nelsa chi ddim wetyn!

Gnelswn, wir, fe nelswn un peth wetyn, ebai Isaac.

Beth yw hyny? gofynair wraig.

Gofyn am gino arall tro nesa, ebai Isaac.

 

(x33) h57 Maeddur Cybydd

Un dydd dynesai Isaac at dŷ yn y wlad. Gwyddai nad oedd modd cael dim oddiyno ond ar waethaf y cybydd drigai yno. Ond doedd dim yn ormod i Isaac. Y tu cefn ir tŷ gorweddai perllan ffrwythlawn, a phlygair coed dan eu golud yn addfedrwydd yr Hydref.

Deallai fod pob afal, a pheran, a phlwmsan, yn y berllan mor werthfawr yn ngolwg y cybydd i ddau lygaid [sic] ei hun. Edrychodd Isaac drwyr ffenestr, a gwelai yr hen frawd yn trafod nifer o sylltau ar y ford. Yr oedd wedi bod yn y farchnad y dydd hwn. Gwelai Isaac fod y drws ar haner agor, ac ebai: - Nawr, dyma tshawns i fi, ac aeth i mewn heb guro.

Cyn gynted ag y clywodd y cybydd swn traed ar y trothwy, neidiodd am y sylltau fel dyn yn gafael am fywyd. Ond ebai Isaac wrtho:

Os dim eisha i chi wyllti, rhen frawd! W in galw miwn i weyd wrtho chi am gloi drws y berllan na wath ma lot o grots yn winco ar y falla [sic, = fala] na, os amser.

Yn ei wylltineb, rhedodd y cybydd allan at ddrws y berllan, er dyogelur ffrwythau, ac anghofiodd

(x34) ...fod swllt neu ddau ar ol ar y ford. Cyn iddo gael amser i ddychwelyd pocedodd Isaac y sylltau, gan ddweyd: -

 

Ma llawn cystal i fi gal shr o nhw, a bo nhw yn rwtu man hyn. Fydd a ddim llawar ar i gollad o gymant ag w in gymryd o wrtho fa.

 

Ac aeth i ffwrdd.

 

 

h58. Y Tai Secur

 

Un tro, ar ei daith, daeth i gymdogaeth Abercynon (Ynysowen y pryd hwnw). Yn wahanol ir hyn yw y lle yn awr, nid oedd yno yr amser hwnw ond ychydig o dai, ac yn mhlith yr ychydig hyny ceid rhestr o dai gwag.

 

Daeth Isaac, heibio ir tai segur yma, a gwelai ddyn yno yn sefyll i edrych arnynt. Ebair dyn dieithr wrth Isaac: -

 

Beth sy matar fod y tai man secur, fachan?

 

Ddyn diarth! Sdim o chin diall cymant a na? ebai Isaac.

 

Nagw i, wir, ebair dyn.

 

Wel, ma hwnan ddicon hawdd i atab. Ond ta neb syn byw yndi nhw! ebai Isaac, ac i ffwrdd ag ef.

 

 

(x35) h59. Y Dyn Lwcus

 

Aeth Isaac i dŷ tafarn. Cyn gynted ag yr eisteddodd yno daeth y forwyn ato, gan ofyn: -

 

Isaac, beth gai ddod i chi?

 

Cusan wedii thwymo, a thipyn o fara chaws, os gwelwch chi fod yn dda, Lisi! Ond stopwch chi, ngariad i, ebai drachefn, pryd i chin mynd i brioti, nawr?

 

Fory! ebair eneth, mor sionc r wanol {sic: = ?wennol}.

 

Fory! ebai yntau, gan gymeryd arno fod y fflat, Wel, wir, Lisi, on i wedi meddwl bysa chin aros i fi, hefyd! Ond tyna, pwy yw y dyn lwcus i fod, wn i?

 

O, neb llai na Isaac Lewis! ebair eneth, gan wincio ar ei chariad eisteddai yn y gornel yn gwylior symudiadau.

 

Tyna chin wilia dipyn o sens nawr! ebai Isaac. Nawr, dewch glased bach o gwrw i fi ar gefan y briotas, newch chi?

 

Talodd rhywun am lasied iddo, a thalodd yntau am hyny drwy ei ffraethebion dihysbydd.

 

 

(x36) h60. Wado Shifft o Bydlars

 

Dro arall aeth Isaac i dŷ dafarn yn nghymydogaeth Aberdar, pan yr oedd gwaith tn Abernant yn ei ffwl fflt, ys dywedai ef.

 

Yno eisteddai nifer o bydlars yn diota, ac ebai Isaac wrth Sam Fain, ei bartner, yn ddigon uchel ir cwmni ei glywed: -

 

Dishgwl ma, Sam! Pe byswn i mon dychra, fe wadwn shift o bydlars.

 

Doedd dim eisiau dweyd rhagor. Neidiodd y cwmni fel cŵn cynddeiriog oi gwmpas, ac ebai y cryfaf ohonynt: -

 

Fachan diarth! I tin gweyd y galli di wado shift o bydlars?

 

Otw! ebai Isaac, Ond sa di! Pwy shift {sic} i chi?

 

Shift {sic} y dydd, ebair pydlars gydai gilydd.

 

O, shift {sic} y nos on in feddwl, ebai Isaac, ac aeth yn chwerthin drwyr lle.

 

 

(x37) h61. Cadwu Capa nhwn gwmws

 

Fechgyn! ebai bachgen swrth, mewn tŷ tafarn un tro, welsoch chi ddim clefrach gwraig tafarn yrid na hon, w in siwr.

 

Pam? Be sta ti wneyd am deni? ebai Isaac.

 

O, dim, ebair bachgen, ond ta hi ywr dafarn-wraig glefra welas i yrid. Watshwch chi ddi pan daw rhywrai miwn ma (yr oedd cwmni dieithr wedi dod i mewn y pryd hwnw), fydd i ddim yn hir cyn gweld rheiny, au ledo nhw ir rwm ora, a dyna lle bydd hi gyta nhw, wetny, nes an nhw mas, a ______

 

Wel, ia, sdim o tin diall, ebai Isaac, gan dori ar ei stori, Pe bysa in mynd mas o wrthi nhw am funad, falla tai thrin i nela nhw, fel ti! Wetny, ma well iddi dreio catwu capa nhwn gwmws cyd a bydda nhw ma, wath nid yn amal ma in cal y short na ir ty ma.

 

Aeth y cwynwr yn fud.

 

 

(x38) h62. Collii Wadjan

 

Cyn hir, sylwai un or cwmni yn yr un lle fod Isaac fel pe yn wylo dagrau yn hidl, ac ebai bachgen wrtho,

 

Isaac! Pam i tin llefan felna?

 

Wedi collim wadjan w i, ebai yntau, gan snwffian llefain, fe ath i mam i off i Merica, a fe lefws ithai hunan ir bedd ar i ol i; a wir, fydda ina ddim yn hir cyn mynd ar i ol itha, run ffordd, os na ddaw pethach yn well.

 

Estynwyd ddiod iddo, a chollodd Isaac ei ddagrau yn hwnw.

 

 

(x39) h63. Tarw yw hi

 

Un dydd aeth perchen ystd fawr mewn lle gwledig allan am dro ir caeau. Pan yn dyfod ar hyd yr heol at glwyd un or caeau gwelai rywun yn rhedeg tuag ato nerth ei draed o fewn y cae. Isaac, wrth gwrs, oedd y rhedwr.

 

Wedi iddo ddyfod at y boneddwr, a begioi bardwn am dresbasi, gofynodd y boneddwr iddo beth oedd yr achos ei fod yn rhedeg ato felly; ac ebai Isaac drachefn, gan foes-ymgymru: -

 

Begioch pardwn, Syr! Ond ma ta chi fuwch, Syr, yn y ca na, a bob tro w in gweld buwch yn staran fel odd hona nawr, w in doti lawr ta tarw yw i.

 

Ond y gwir am dani yw hyn. Yr oedd Isaac wedi bod yn cysgu ar y cae drwyr nos, a llunio yr ystori hon wnaeth rhag ofn cael ei gosbi am dresbasi.

 

 

(x40) h64. Fe serfas i an reit

 

Mewn rhan arall or wlad, wrth nesu at bentref, cyfafyddodd merch y Pls oedd gerllaw. Yr oedd newydd ddod allan or carchar am dresbasi ar dir y Pls.

 

Ebai Isaac, wrth y ferch: -

 

Miss ____! Sgsuwch chi fi am ych interypto chi ar yr hewl ffor hyn! Ond wetsoch chi wrth ych tad rhywdro fod arian i gal gen i?

 

Gwridodd yr eneth iw dau glust rhag ofn fod rhywun yn ei gweld yn siarad thrampyn diolwg, fel yr ystyriai hi Isaac, ac ebai wrtho yn ffroenuchel: -

 

Naddo i, wir. A mwy na ny, wyddwn i ddim bo arian i gal ta chi o gwbwl.

 

I chin eitha reit, atebai Isaac, os gen i ddim arian hefyd, ond fe allsa dyn feddwl wrth weld ych tad chin y ngospi i am gerad y tir ma fod gen i ddicon o arian i dalur ffein. Ond dewch chi! Fe serfas i an reit! Fe gymras i jail yn lle ny, a newydd ddod mas w i. dishgwlwch ar y mhen i, os dim blewyn ar ol, a w i jest a starfo.

 

Cafodd chwech, ac aeth i ffwrdd yn llawen.

 

 

(x41) h65. Chusaniff neb o nhw hi

 

Wrth fynd i un oi hoff dafarndai, un tro, gwelai Isaac y forwyn wrth y drws yn siarad rhywun. Yr oedd y forwyn wedi gwrthod dod a diod iddo ef y dydd cyn hynny.

 

Aeth Isaac at y Feistres, ac ebai: - Mishtras! Os i chi moyn catw caritor y lle ma ln, well i chi watshan y forwn na sy wrth y drws. Maen cario mlan yn bert iawn sha rhywun tu fas na!

 

Ar hyn daeth y forwyn ir tŷ. Rhuthrodd y Feistres arni fel arthes gynddeiriog, gan ddywedyd:

 

Margrett {sic}! Os dim racor och sploits chi i fod tu fas ir drws ma! Ma gormod o fechgyn yn dod ar ych gol chi o lawar (a dos dim un o nhw yn galw glased ma byth). Fe aiff y tŷ ma yn laffin stoc ir dre. R odd hwnan ych cusanu chi nawr, ond odd a?

 

Mishtras! _____

 

Dyna ddicon. Dim bac ansars i fi cofiwch. Fe i at y drws y munan y tro nesa, ebai, gan godi ei chloch.

 

(x42) Gwelodd Isaac ei fod wedi gwneyd y lle yn dwym ir forwyn, ac ebai: -

 

I, i! Marged fach! Gadewch chi iddi fynd at y drws. Chusaniff neb o nhw hi, win suwr.

 

Ar hyn, trodd y wraig i arllwys ei llid arno ef, ond chwarddai Isaac yn iachus yr ochr arall ir heol. Trwy yr atebiad parod hwn achubodd ei lle ir forwyn.

 

 

h66. Gwasgu Gwad mas o Harn

 

Nid oedd diwedd ar driciau Isaac. Un tro, ebai wrth gwmni llawen mewn tŷ tafarn:

 

Fechgyn! Gwelsoch chi ddyn yn gwasgu gwad mas o harn yriod?

 

Naddo ni, ebair cwmni, ac ebai un ohonynt drachefn: -

 

Fe ro i beint o gwrw i ti os gwnei di a.

 

Reit! Dera tsho o faco i fi, a esyn y pocar co o wrth y tn, ebai Isaac.

 

(x43) Felly y bu. Wedi cnoi a cnoi y tybaco, cydiodd Isaac yn y pocar, a dechreuodd wasgu a gwasgu (ar yr un pryd, heb yn wybod ir cwmni, gollyngai sudd y dybaco oi enau ar hyd y pocer).

 

Cyn hir, gwelant rhywbeth tebyg i waed yn syrthio oddiar flaen y pocer, ac ebai un or cwmni: -

 

I wir! Dyna fe hefyd! Dishgwlwch ar y dyferon yn cwmpo.

 

Clapiwyd cefn Isaac am y tric, a chafodd shr or hyn oedd yn pasio yno.

 

 

h67. Lle net yn y Jail

 

Wrth dramwy drwy ystrydoedd Merthyr un dydd gwelai Isaac grotyn bychan (ar yr hwn yr oedd cnwd tew o wallt hir) yn cael ei ddwyn ir carchar. Wylai y crotyn yn druenus, ac ebai Isaac wrtho: -

 

(x44) Sdim eisha i ti lefan felna, bachan! I tin mynd i le nt. W i wedi bod no munan. A man werth i dy short di a fi fynd no amball waith, ta fa ddim ond er mwyn cal torin gwallt. Wath ma eishan dost arnot ti, ta beth.

 

h68. Y Bara yn y Ffenast

 

Yr oedd Isaac un dydd yn newynog, fel arfer, ac heb ddim i brynu bwyd. Safai o flaen siop fwyd, fel pen methu deall beth oedd yn y ffenestr. Yno yr oedd amryw dorthau wedi eu gosod yn rhesi ar eu gilydd.

 

Ar hyn, daeth cyfaill i Isaac heibio, gan ofyn iddo: -

 

Isaac, beth tin neyd man hyn?

 

Ffaelu diall beth yw rheinan y ffenast na w i, ebai yntau.

 

Bachan! Ond ta torthau yw rheina, ebair cyfaill.

 

Dyna fe! ebai Isaac, on i mwn pysl pun a ta bara on nhw ne beidio. Nawr, os ta tortha i nhw, dyma gyd sy gen i weyd, ma un o nhw yn y lle rong.

 

(x45) Yn y lle rong! ebair cyfaill, gan feddwl fod rhywbeth oi le yn y ffenestr.

 

Ia, yn y lle rong! ebai Isaac, a chan bwyntio at ei gylla gwag, ebai drachefn

 

Ma mwy o le i un o nhw man hyn, na syn y ffenast na.

 

Deallodd y cyfaill yr hint, a phrynodd un iddo.

 

 

h69. Ddim mellach na Byrcaned

 

Fe ŵyr pawb syn gyfrwydd Merthyr Tydfil mai Pentrebach and Abercanaid ydyw yr orsaf gyntaf wrth fynd allan oddiyno ar llinell {sic dim treiglad} Dyffryn Taf.

 

Safai Isaac un tro yn ngorsaf Merthyr yn gwylio tyrfa o bobl yn mynd gydag Excursion i Lundain. Adnabyddwyd ef gan gwmni or rhai oedd yn mynd, ac ebai un ohonynt wrtho: - Hylo, Isaac! I tin dod i Llyndan?

 

Nagw i! atebodd yntau.

 

Fuc chi yno yriod? gofynai un arall.

 

Naddo i. Fuas i ddim mellach na Byrcaned ar y lein na, ebai yntau, gan symud i ffwrdd.

 

 

(x46) h70. Un bach ar i Oetran

Un Dydd Nadolig aeth Isaac i Bontypridd, a galwodd mewn tafarn or enw New Inn, lle yr oedd yn dra adnabyddus, ac yn ffafryn mawr. Yr oedd y tafarnwr newydd agor potelaid o hen Chwisci ar y pryd. Gan ei bod yn adeg lawen, a phawb, yn enwedig cystymars y New Inn, yn teimlo yn bur rhyddfrydig {sic dim treiglad} eu calonau, estynodd y tafarnwr lasiad or Chwisci i Isaac, gan ddweyd: -

 

Whwra, Isaac! Nid yn amal i tin cal tasto wishci or short hyn, ma hwn yn un-ar-ucian od heddy.

 

Cododd Isac y gwydryn rhyngddo r goleu, ac ebai, -

 

Wir, Mishtir! Un bach iawn yw a ar i oetran, ta beth.

 

 

h71. Gwell un corph na dou

 

Aeth Isaac at ddrws tŷ unwaith, lle yr arferai alw yn gyson am yr unig rheswm {sic dim treiglad} ei fod bon amser yn cael tamaid yno.

 

(x47) Daeth y wraig at y drws, ac wedi clywed ei stori, dywedodd wrtho: -

 

Wir, Isaac, maen rhaid i chi alw yto! Ma Mishtir yn rhy dost i fi feddwl am neyd bwyd i chi heddy. W in dishgwl i weld an gorphan i bob munad.

 

Wir, Mishtras fach, man ddrwg gen i am ych trwpwl chi, ebai Isaac, ond dishgwlwch, fydd a ddim cymant o gost i chi gal un corph na dou yn y ty wath fydda ina ddim yn hir cyn i gorphan i os na chai rwpath i fyta.

 

Chwarddodd y wraig yn iachus, a galwodd arno i mewn. Wrth gwrs, ymgais i gael Isaac i ffwrdd oedd yr ystori yn nghylch y gwr. Ond nid yn hawdd y twyllid Isaac, a chafodd bryd o fwyd fel arfer.

 

 

h72. Pidwch marw man hyn, ta beth

 

Dro arall, curodd wrth ddrws ty hen wraig oedd yn enwog am ei dull trwsgl o yru pawb oddiwrth ei drws yn waglaw. Gwyddai Isaac am dani, ac aeth i wajer chyfaill y byddai iddo ef lwyddo i gael pryd o fwyd ganddi.

 

(x48) Daeth y cyfaill hyd at y glwyd gydag ef, ac ymguddiodd yno i gael gweld sut y troai pethau alla. Curodd Isaac wrth y drws, ac wedi cael agoriad gan yr hen wraig, dechreuodd ar ei stori, ond cyn iddo hanner orphen cododd yr hen wraig ei chloch, gan daeru nad oedd dim ganddi hi i roi iddo.

 

O, wel! Os ta felna ma i, ebai Isac, ma run man marw man hyn a rhla arall!

 

Ac ymgollodd yn swpyn ar draws y trothwy, fel pe yn paratoi i farw. Ar hyn, gwaeddodd yr hen wreigen: -

 

Bobol anwl, pidwch marw man hyn, ta beth! Dewch miwn! Fe na i damed o fwyd i chi miwn wincad, nawr.

 

Felly cafodd Isaac fwyd, ac enillodd y wajer.

 

 

h73. Un o Wain y wlad hyn

 

Cyfarfyddodd Isaac un tro dyn oedd wedi bod yn America. Fel eraill fuont yno, ni welai y dyn hwn ddim yn y wlad hon yn debyg o ran maint ir pethau mawrion oedd yn America.

 

(x49) Aeth Isaac o gwmpas ag ef i ddangos y lle iddo, ac wrth ei weld yn diystyru pobpeth a welai, ebai Isaac ynddo ei hun

 

Der di, fe ddaw nhro i cyn bi hir.

 

Aethant yn ol bryd swper ir tafarndy, lle y bwriadai y dyn diarth aros dros y nos.

 

Erbyn hyn yr oedd Isaac wedi llwyddo i gael crabyn o siop bysgod gerllaw. Rhedodd yn ddistaw bach, heb yn wybod i neb, i ystafell wely y dyn dieithr, a gosododd y crabyn dan y dillad yn nhraed y gwely.

 

Aeth y bachgen cyn hir iw wely, gan ei fod wedi blino. Erbyn hyn yr oedd Isaac yn glustiau i gyd. Ar fyr, clywsant ysgrech annaearol yn dod o ystafell wely y dyn dieithr, a rhedodd pawb i weld beth oedd yn bod. Yno, cawsant ef wedi neidio allan or gwely, ar crabyn yn dal wrth ei droed, a gwaeddai ar y tafarnwr: -

 

Beth yw hwn syn sownd in nhrod i?

 

Atebodd Isaac ar unwaith: -

 

Un o wain y wlad hyn yw hona, bachan!

 

Chwarddodd pawb, ac unodd y bachgen, wedi cael y crab yn rhydd.

 

 

(x50) h74. Doncis Affrica

 

Un tro, ymwelodd Circus phentref yn Morganwg, lle yr arhosai Isaac ar y pryd. Aeth ef ai bartners i weld y tyrn owt. Tnyai nifer o eliphantod y cerbyd trymaf yn y tyrn owt. Pan ddaeth y cawrfilod heibio, edrychodd partners Isaac arnynt mewn syndod, gan ddweyd: -

 

Beth all y creduried na fod?

 

Fechgyn! ebai Isaac, s dim o chi mor dap a na, os bosib! Ond ta doncis affrica yw rheina. I chin gweld, ma gyta nhw gwt, - un n^pl, ar nall mln.

 

 

(x51) h75. Baw Caseg

 

Un tro, safai Isaac gerllaw y Bont Harn yn Merthyrtudful, gan edrych ar y dom oedd ar yr heol. Ymddangosai fel pe mewn penbleth. Ar hyn, daeth rhywun ato, gan ofyn:

 

Isaac! Be syn bod? I ti wedi colli rwpath?

 

Nagw i. Ffaelu diall beth yw hwn w i! ebai, gan gyfeirio at y dom ar y llawr.

 

Ond ta baw ceffyl yw hwnna! ebair cyfaill.

 

O iefa! On in meddwl falla ta baw casag odd a! ebai Isaac.

 

 

(x52) h76. Gweld y Ffram

 

Dro arall, sylwodd ar rywun yn arwain ceffyl anarferol o deneu heibio, ac ebai Isaac wrth Sam Fain: -

 

Sam! Iefa ma lle man nhwn gneyd cyffyla?

 

Pam i tin gofyn ny, Isaac?

 

Gweld y ffrm nan paso on i, ebai yntau.

 

 

(x53) h77. Three Meils an a Haff

Yr oedd Isaac a Sam ar y tramp yn Lloegr. Teithiant i gyfeiriad Lerpwl. Ar y ffordd gwelsant ddyn, ac ebai Isaac wrtho: -

 

Faint o ffordd sy o ma i Lifarpwl, ddyn diarth?

 

Gan mai Sais oedd y dyn, bu raid i Isaac ail ofyn y cwestiwn yn Saesneg, ac atebodd y dyn: -

 

Thri meils an a hff.

 

Beth wetws a? ebai Sam.

 

O, gweyd fod gyta ni dair mil a rhyw rff yto, ebo Isaac. A wn i ddim, Sam, os dim llawar o ots gen i am y tair mil na, ond beth am y rhaff? Pwy syn gwpod i hyd, wn i?

 

 

(x54) h78. Taro Un

Yn nes yn mlaen ar yr heol y daethant at efail gof. Gan mai Sais oeddynt newydd gyfarfod ar y ffordd, au bod yn Lloegr, meddyliodd Isaac mai gwell oedd siarad yn Saeseng yma eto. Gwthiodd ei ben drwy dwll y ffenestr, ac ebai, -

 

What teim is it, pls?

 

Gweithiai un or gofiaid or tu fewn ar bwys y ffenestr. Wedi cael ei ddychrynu gan ben, a llais Isaac yn dod trwyr twll, tarawodd y gof ef r morthwyl ar ei ben, a dywedodd, - Its jest stryc won.

 

Tynodd Isaac ei ben yn ol yn gyflm, gan ateb, -

 

Ei am glad that it didnt strike twelf.

 

 

(x55) h79. Ffordd Net i Neyd Arian

 

W i wedi ffindo ffordd nt i neyd arian! ebai Isaac wrth gwmni difyr un tro.

 

Pwy ffordd yw hono? gofynai un o honynt, yr hwn oedd yn fwy o rabyn nar lleill.

 

W i ddim mynd i roir secret off mor shp a na! ebasi Isaac. Der di ma fory a phum punt yn dy law, fe ro i wpod i ti.

 

Felly bu. Daeth y bachgen r pum punt, yn ol y cytundeb.

 

Nawr! W i moyn cal yr arian ar y ford man hyn cyn startio, ebai Isaac. Rhoddodd y bachgen y pum punt ar y ford.

 

Ar hyny, cydiodd Isaac ynddynt, gosododd hwn yn ei boced, ac ebai

 

Tyna ti! Tyna beth yw ffordd nt i neyd arian!

 

Ond bu raid iddo ei ddychwelyd yn bur gyflym, tra y chwarddais cwmni yn iachus.

 

 

 

(x56) h80 Gwerthu Cig Llo


Aeth Isaac at siop gig unwaith, gan ofyn:

Ffor i chin gwerthur cig llo heddy?

Pymtheg y pownd! ebair cigydd.

Pymtheg! ebai Isaac, gan agor ei lygaid. Os dim ryfeddod i Shoni Lwk Owt i brynu fferm pwy ddwyrnod ma ta! Ma fe shwd fachan am gig llo, i chin gweld, a nawr fe all gal llo bach pryd myn a, am ddim.

 

(x57) h81 Gwerthu Ceiniog o Shrimps


Yn nes yn mlaen daeth Isaac at siop bysgod fawr. Yno, ar lestr, mewn lle a,lwg, yr oedd ddalfa dda o frythyllod wedi eu gosod yn daclus, ar olwg arnynt yn ddigon i godi chwant bwyd ar bwy bynag ddelai heibio. Aeth Isaac atynt, a gofynodd ir siopwr:

Beth y pownd ywr brythyllod ma?

Deunaw! ebair siopwr, gan rwbioi ddwylaw.

Swt, y boy! Dewch werth ceinog o shrimps i fi, os gwelwch chin dda! ebai Isaac yn siomedig.

 

(x58) h82 Ledor Cawl iddi le


Aeth Isaac i ginio unwath gyda chyfaill iddo. Cawl oedd i ginio, a chawl pur deneu, fel yr ymddengys. Nid oedd yno ychwaith ddigon o lestri at y pwrpas, a bu raid i Isaac gymeryd ei gawl mewn dysgl d fawr. Wedi edrych ar gynwysiad teneu y ddysgl, heb ddweyd un gair, tynodd Isaac linyn oi boced, rhwymodd ef am ddolen y ddysgl, a dechreuodd ei thynu tuag ato. Af hyn, gofynodd ei gyfaill iddo:

Beth i tin neyd, Isaac?

Treio ledo hwn iddi le w I, eba yntau. Wath os gytag a ddim un llycad yn i ben - dishgwl arno!

Wrth y llyced golygai Isaac y ser sydd bob amser ar wyneb cawl bras.

 

(x59) h83 Isaac ar Dirwestwr


Ar un o heolydd Aberdar cwrddodd Isaac Dirwestwr selog, yr hwn ai hadwaenai yn dda. Aeth y Dirwestwr ato iw gynghori, gan siarad fel hyn:

Isaac, sdim o tin meddwl, fachan, bo in bryd i ti dreio diwygio dipyn, a gatal yr hen ddiod na! I tin gwpod nag os dim lles ynddi dyw i ddim ond gelyn perffaith i ti, a

Saf di nawr! ebai Isaac. I tin gweyd tan ngelyn i ywr ddiod?

Otw, ebair Dirwestwr.

Ol reit! ebai Isaac. W i ddim yn gneyd dim ond beth i chin ddysgu ta!

Beth yw hyny? gofynair Dirwestwr.

Caru ngelyn, ebai Isaac.

 

(x60) h84 Cyllath heb ddim cwilydd arni


Ar ddiwrnod Ffest Clwtb aeth Isaac i dafarndy yn Glan-y-bd, gerllaw Trefforest. Fel arfer, daeth yn brydlon, ac yn newynog iawn. Gosododd gwraig y tŷ dorth, a lwmpyn o fenyn fresh, a diod, oi flaen.

Nid hir y bu Isaac cyn gwneyd ei ol ar y dorth ar ymenyn, a galw am rhagor o ddiod. Dechreuodd y wraig deimlo yn anfoddog tuag to. Or diwedd cododd Isaac i fynd allan ir tu cefn, ac aeth y wraig at y ford gan feddwl gosod yr hyn oedd weddill or neilldu, ond ebai Isaac:

Mishtras! sdim o fi wedi cwpla yto! Fe ddwa i nol at y bwyd na, nawr.

Pan ddychwelodd, ni allai yn ei fyw godir ymenyn iw roi ar y bara. Y rheswm o hyn oedd fod y wraig wedi twymor gyllell pan y bu efe

(x61) allan, gan feddwl y buasai hyny yn ddigon o awgrym iddo ei bod yn bryd iddo orphen. Ond ebai Isaac:

Neno dyn! Be sy ar y gyllath ma?

Cwilydd sy arni ich gweld chin byta cymaint! ebair wraig, oedd yn sefyll gerllaw.

O, sefwch chi! Ma gen i gyllath na welws i ddim cwilydd yriod! ebai yntau, gan dynu ei gyllell boced allan, a dechreu lledur menyn ar y bara.

Bu raid ir wraig adael iddo, nes y gorphenodd oi ran ei hun.

 

 

(x62) h85 Bytar Ci Bach

Dro arall, aeth Isaac i Ffest Clwb, mewn pryd, ac yn newynog, fel arfer. Ymddengys fod yno le da iawn, r hyn leiaf, bwytaodd ac yfodd Isaac fwy mewn gwirionedd nad allai ei gylla ddal, a theimlai yn bur anesmwyth. Yn y cyflwr ymollyngodd i gysgu.

Cyn hir llanwyd yr ystafell gan bobl awyddus i wneyd eu hol ar y pethau da oedd bu blaen. Gan fod digon o ddarpariaeth ar eu cyfer, nid oeddynt yn rhy ofalus pa fodd yr ymddygent tuag at y bwydydd blasus. Collent ddarnau o gig, a thatws, a chabej, a diod, ar y llawr, nes gwneyd y lle yn gymysgfa i gyd.

Wedi swpera, aeth y dorf allan i ystafell arall, lle y cynhelid cyngherdd yn nglyn r Ffest.

Yn y cyfamser, daeth ci bychan i mewn i ystafell y wledd, ganddechreu llarpio y bwydydd oedd ar y llawr.

(x63) Or diwedd, dihunodd Isaac. Cofiodd ar unwaith pa le yr oedd, ar cyflwr yn mha un yr aeth i gysgu ynddo. Edrychodd ar y llawr. Gwelai yno y gymysgfa o fwyd a diod oedd oi gwmpas. Methai ddeall paham yr oedd y bwydydd ar diod ar y llawr felly, a daeth ir penderfynaid mai ei gylla ef oedd wed methu dal yr hyn i wasgwyd iddo cyn yr aeth efe i gysgu.

Edrychodd eilwaith, ac fel pe wedi cael cadarnhad pellach iw feddwl, ebai:

I. Os dim dowt am deni! Ngwaith i yw hwn! Yna, gan bwyntio i fys, ebai drachefn: Dynar cig fytas i a dynar tatws a dynar cabej ond wir, w i ddim yn cofio fytar ci bach na, hefyd!

 

 

DIWEDD



Gruffydd Wynn. NOFEL GARWRIAETHOL. 6c.

 

Gruffydd Llwyd. Dama Newydd. Gan ROGER THOMAS, Ystalyfera. 1s.

 

Caru, Priodi a Byw. &c. 6c.

 

Prynwch eich Cherries eich hun. (BUY YOUR OWN CHERRIES). 6c.

 

Hanes Twm Shon Catti (Cymraeg) 1s.

 

Hanes Twm Shon Catti (Saesoneg). &c.

 

Hanes Isaac Lewis. Cymraeg a Saesoneg. Llyfr mwyaf digrif yn yr Iaith. Mewn dau Lyfr yr un. 6c.

 

Bob Owen. NOFEL GYMRAEG. 1s.

 

Dic Aberdaron (Cymraeg a Saesoneg). 6c.

 

The Welshman 1s. 6c.

 

Danfoner am Rhestr [sic] o Lyfrau eraill drwy y post am ddim.

 

Yr oll iw cael gan -

D. DAVIES, FERNDALE.

 

W.T. Maddock & Co., Printers, Ferndale.

 



DOLENNAU AR GYFER GWEDDILL Y GWEFAN HWN

0043c kimkat0043c
Yr iaith Gymraeg

......

0934k kimkat0934k

Y Wenhwyseg - tafodiaith y De-ddwyrain

0005k kimkat0005k
Mynegai yn nhrefn y wyddor ir hyn a geir yn y gwefan; or tudalen hwn gellir hefyd
chwilior gwefan hwn r archwiliwr mewnol

1051e
testunau Cymraeg throsiad Saesneg yn y gwefan hwn


 

 

 

Adolygiadau diweddaraf: 2001-10-28, 2005-09-07

 

Sumbolau arbennig: ŷ ŵ

Isaac Lewis, y Crwydryn Digri / W R Jones (Pelidros), Merthyr Tydfil / (Blwyddyn: Anhysbys. 1910?)

Bler wyf i? Yr ych chin ymwld ag un o dudalennaur Gwefan CYMRU-CATALONIA
On sc?
Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
We(r) m ai? Yu a(r) vzting peij frm dh CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katluni) Wb-sait
Where am I?
You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website

CYMRU-CATALONIA

 

 

 

Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu les estadstiques / View My Stats