|
|
|
|
(delwedd 9815) (tudalen 05)
|
Geiriadur Poblogaidd.
ABAL, Abl, galluog
Absen,
enllib, gogan
Absennol,
anghydrychol
Acseisio,
ymarfer
Acsiwn,
cŵyn, achos
Actio,
gweithredu; deddfu
Apt,
chwannog, tueddol
Art,
celfyddyd; crefft
Artsus,
bwäau meini
Awdud,
gwrandawle
BABI,
maban, plentyn
Bantro,
gwawdio, cellwair
Baptis,
Bedyddwyr
Bacn,
cîg moch
Barber,
Barfwr
Berdio,
barfogi, ymylu
Bîff,
cig eidion
Bratsio,
tori o'r ffordd
Brans,
caingc
Brecwast,
tór cythlwng
Brêts,
toriad
Briws,
darllaw-dŷ
Bwtri,
cell ymenyn
Bwtsiar,
cigydd
Bwtsias,
coes-arnau
Bystio,
tóri ar ei draws
|
|
|
|
|
(delwedd 9816) (tudalen 06)
|
CABBEDS,
bresych pengrynion
Cabl,
rhaff angor
Castio,
bwrw cyfrif, symio
Cats adar,
cawell adar
Catsio,
dál, cipio
Cecs,
sych gallod, cyrs
Cert,
tròl, mèn
Cê,
allwedd, agoriad
Cei,
llwythfa, porthfa
Cetl,
caller, callawr
Consêt,
hunan-dŷb
Considro,
ystyried
Constro,
deongli, cyfieithu
Cracio,
agenu, hollti
Clàs,
gradd, dosparth
Clasio,
cydraddu
Clên,
glan, glanwaith
Clifer,
bwyall cigydd
Cliferiach,
harddach
Clôg,
mantell, cochl
Cloc,
awrlais, awrgloch
Cnocio, curo,
pwyo
Clocsen,
esgid bren
Cownt,
cyfrif, banes
Cowrt,
llŷs, buarth, cyntedd
Consarn,
gofal
Concwerio,
gorchfygu
Cweryl,
ymrafael
Cyntreifio,
rhagdrefnu
Cyntrowlio,
awdurdodi
Cwb,
cenaw
Cwrtais,
moesgar, gwylus
|
|
|
|
|
(delwedd 9817) (tudalen 07)
|
D 7
Cyrtsi,
glîn-ostyngiad
Crop,
cnŵd, cynnyrch
Cwcio,
trin bwyd, coginio
Cwcri,
coginiaeth
Coli,
llwch glô
Colic,
coluddwst cnofa
Colsyn,
glöyn, marworyn
Cropian,
ymlusgo
Cropio,
ysgythru, brigdóri
Crŵst,
crawen
Cylar,
lliw, colur
DAMADG, coiled, niwed
Damp,
lleithdra
Dampio,
lleithio, hefyd tauogi, dystaw-ddigio
Dawnsio,
llamsachu
Dandlwm,
mwynfoddio
Dandger,
enbydrwydd
Datio, dodi, dyddnodi
Daslio,
serenu, dysglaerio
Dec,
bwrdd llong
Decâu,
adfeiliad, nychdod
Desant,
gweddaidd, hardd
Decanter,
llestr tywallt
Deseidio,
penderfynu
Declario,
mynegi, ardystio
Deffeïo,
gofyn gwaethaf
Deistiaid,
anghrefyddwyr
Deleit,
hyfrydwch, hoffder
Delifro,
traddodi, rhoi
Departio,
ymadael; marw
Dependio,
ymddibynu, hyderu
Desarter,
ffoadur, enciliwr
|
|
|
|
|
(delwedd 9818) (tudalen 08)
|
8 E
Desc,
estyllfwrdd, estyllgist
Defosiwn,
duwiolder, crefyddolder
Deial,
dyddawl, awrfyneg
Deiet,
ymborth pennodol
Diffrans,
gwahaniaeth
Directio,
cyfarwyddo, cyfeirio
Disbandio,
diswyddo, gyru i ffordd
Disgiardg,
gollyngdod
Disgrâs,
anras, a'nghlod
Disgeis,
lledrith, ymddieithrad
District,
dosparth, teithran
Dyfeisio,
dychymygu, darlunio
Dysgŵrs,
ymddyddan
Dystrywio,
dyfetha, difrodi
Drab,
dryll, darn go fawr
Dragio,
llusgo; dryllio
Dram,
16eg ran o wns; hefyd llymaid o'r dyfroedd poethion, &c.
Dracht,
traflwngc
Drafft,
braslun; hefyd ysgrifen i geisio arian
Dress,
gwisgiad hardd
Dresser,
gwisgiadur
Drôrs,
îslodrau, tan-glôs; hefyd cist-logellau, prenfyl
Dwbl,
deublyg, dyblyg
Dwbl drebal,
dyblyg driphlyg
Dwndgiwn,
dyfnder, dwfn eigion
Ecco,
adsain, adlef, careg ateb
Ecsact,
manol, cywir, &c.
Edging,
ysnoden, ymyl
Emprwr,
ymerawdwr
Empres,
ymerodres
|
|
|
|
|
(delwedd 9819) (tudalen 09)
|
F 9
Entri, mynedfa i mewn
Entro,
rhoi enw i mewn, neu myned i mewn,
&c.
Entrans,
cychwyniad, cynrôdd
Ernes,
gwystl, blaenwobr
Ffabl,
chwedl ddychymygol
Ffalsder,
geudeb, twyll
Ffagoden,
cidysen, ffasgell
Ffeil,
durlîf
Ffeilio,
durlifio
Ffeulu,
pallu, methu, &c.
Ffeindio,
cael allan, canfod
Ffeintio,
llesmeirio
Ffeirio,
cyfnewid eiddo
Ffasiwn,
dull; defod, arfer
Ffecht,
grym
Ffamil,
teulu, tylwyth
Ffansi,
dychymyg; hoffder
Ffast,
buan, cyflym, sicr
Ffâr,
ymborth, bwyd, &c.
Ffariar,
march-feddyg
Ffarwel,
byddwch iâch
Ffidio,
bwydo, porthi
Ffirm,
cadarn, didwyll
Ffitio,
addasu, cymmwyso
Ffit,
addas; hefyd llewyg
Ffêst,
gwledd, gloddest, &c.
Ffafr,
ewyllys da, cêd, &c.
Ffèl,
synwyrgall
Ffèlo,
cydymaith, cyfaill
Ffigiwr,
cyffelybiaeth; rhifnod
Ffiled,
ysnoden, eirionyn
|
|
|
|
|
(delwedd 9820) (tudalen 10)
|
10 G
FFINIO,
dirwyo
Fflàg,
arwyddlen llu
Fflag of
triws, arwyddlen seibiant
Fficsio,
sicrhau; syllnodi
Ffrâu,
ymrafael, ymryson
Ffrî,
rhydd, hefyd digoll
Ffrîhowlder,
rhydd-ddeiliad
Friman,
gŵr rhydd, breinniol
Ffrind,
cyfaill, anwylddyn
Ffrindsip,
caredigrwydd
Frïo,
crâsbobi, crâsboethi
Ffróg,
hugan, arwisg
Fflowring,
llawr gwaith
Fflowrio,
blodio, taenu blawd
Fflocio,
tyru yn nghyd, cydnesu
Ffrolic,
Ffrêcs,
gwag ymffrost
Ffrwt,
ffrwyth, grymusder
Ffroth,
ewyn, gorferw
Ffyl,
llawn, cyflawn, digoll
Ffrynt,
gwyneb tŷ, &c.
Ffryntio,
digio, hefyd gwynebu
Ffyr,
manflew, ceden, &c. hefyd ffynidwydd, ffawydd.
Ffog,
niwl; potenog, chwyddog
Ffond,
hoff, gorhoff
Fforc,
fforch, cigwain
Ffôrs,
trais, egni, nerth
GARD,
gwyliadwriaeth
Gardner,
garddwr
Gât,
cauadlath, porth
Gatws,
ty'r porth
|
|
|
|
|
(delwedd 9821) (tudalen 11)
|
H 11
Geid,
arweiniad, arweinydd
Gildiad,
goreuriad neu arianiad, gwisgiad
Gildio,
rhoi i fynu, ymostwng
Gipsi,
Aiphtes, hudoles
Glass,
gwydryn, dïod
Glassiad,
gwydrynaid
Glassiar,
gwydrwr
Gold,
aurflodau
Grafi,
îrnodd, brasnodd
Grafel,
graian, gro; hefyd graianwst, tostedd, &c.
Gramar,
llythyreg, o'r Groeg gramma, llythyren
Grâs,
rhad, dawn, ffafr
Grât,
alch, o'r Groeg alchos; yn Gymraeg, rhwylleg
Gratings,
rhwyllau, eiswaith
Gratur,
rhadell, rhasgl.
Grindil,
gridyll, haiarn crinellu
Grîn,
gwyrdd; maes glas
Grîns,
bresych, dail gleision
Grifio,
gofidio, gresynu
Grindio,
llifianu, llifo
Grinder,
llifianwr, hogwr
Gruel,
cawl, isgell
Grwmblo,
grwgnach
Graen,
gronyn; gwedd
Gwds,
daoedd, eiddo, dodrefn
Gweitio,
gwylied, dysgwyl
Gŵ long,
ewch yn mlaen
HANDI,
hylaw, dehëig
Handl,
carn, dyrnddol
Handlo,
trin, ymdrin
|
|
|
|
|
(delwedd 9822) (tudalen 12)
|
12
Hangio,
crogi, dybenu; hongian
Hanger,
cleddyf byr, bidag
Hangmon,
crogwr
Hangc,
cengl o edeu
Hapio,
hanneru
Hapio,
dygwyddo, damwain
Hapus,
gwynfydedig, dedwydd
Harbwr,
porth llongau
Harbro,
angori, llochesu
Haram,
Harm,
niweid
Harmu,
niweidio
Harnais,
offer meirch, cêr
Harpio,
hacru, hyllu, gwaelu
Hat,
Het,
heulrod, cwcwll
Hafn,
porthlan; hollt lydan
Hâast,
brys, mawrfrys, ffrwst
Hafog,
afradus, rhy hael
Hasart,
antur, perygl
Helsmon,
heliwr
Helthio,
yfed iechyd, diota
Hedpis,
penddarn, helm
Hem,
ymylwnïad, gwrym
Hemp,
cywarch
Hïar,
Hïar,
yma, yma
Hidio,
ystyried, sylwi
Hipio,
clun-gloffi
Hitio,
dygwyddo, taro
Hit or miss,
dygwydd neu feth
Hobl,
helbul, dyryswch
Hod,
cafn cymrwd
Hômli,
cartrefol, hoywedd
Hôp,
gobaith
|
|
|
|
|
(delwedd 9823) (tudalen 13)
|
L 13
Hors,
marchbren
Hosbital,
ysbyttŷ, claf-dŷ
Hostler,
gwas ceffylau
Hotél,
llety cyffredin. Ffr.
Houwal,
cysgotty, mèn-dy
Howld,
dal gafael; ceudod llong
Howld ffast,
dal yn ddiogel
Hwd,
penwisg
Hwl,
corph didrefn
Hymn,
mawl, cân fawl
Hynt,
hela
IARD,
llath, buarth
Indgian,
ermyg, peiriant
Itsio,
cosi, ymgrafu, &c.
Iwmor,
sudd, ireidd-dra
Iwmrus,
anfoddog, anhydrin
Ildio,
cynnyrchu rhoi
Impident,
digywilydd
Instans,
cynflun, engraff
Instic,
greddf, tuedd, natur
JOINER, saer pren, cydiwr
Joinio,
cydio, cyssylltu
Joint,
cysswllt; darn o gîg
Joli,
llonwych, hoyw-wych
LABAR,
gwewy resgor [gwewyr esgor], llafur, trafferth, poen
Labro,
llawurio, ymboeni
Labrwr,
llaw-weithiwr
Ladal,
Ladl,
lledwad
Ladi,
arglwyddes, pendefiges
Lamp,
llugorn, corn goleu
Lanter,
goleu-gorn
Lander,
cafn dwr
|
|
|
|
|
(delwedd 9824) (tudalen 14)
|
14
Landio,
dyfod i dîr, tirio
Lansio,
gwthio i'r môr; hefyd gollwng gwaed, ffleimio
Leesiwn,
etholiad, dewisiad
Ledio,
arwain, tywys
Lediwr,
arweinydd, blaenor
Leicio,
dewis, hoffi, &c.
Lês,
ammod rwym ar dir, &c.
Lefain,
surdoes
Lectiwr,
llith, darlleniad
Ledgen,
ymyl ddellten
Leg o fytn,
coes llwdn dafad
Lein o fêl,
lwyn o gig llo
Lefel,
gwastad; cyfeirdwll
Lefret,
ysgyfarnog ieuangc
Libert,
rhyddid
Licar,
gwlybwr, diod, llyn
Llidiard,
ceuadlath
Lodging,
llety, lletyfan
Log o bren,
cŷff, boncyff
Lob,
hurtyn, penbwl
Lol,
ymadrodd disynwyr
Lord,
arglwydd, rhî
Lopdiscows,
dysgleiddfwyd
Lardio,
cigyddio
Larts,
eang; ymffrostus
Lartsio,
ymffrostio
Lots,
coelbren; rhanau
Lein,
llinell; llinyn
Leining,
gwrthlain
Ling,
dolen haiarn; cadwyn
Lwcing-glass,
drŷch
|
|
|
|
|
(delwedd 9825) (tudalen 15)
|
M 15
Lygio, llusgo, trwmlusgo
Lyngs,
ysgyfaint
Lwmp,
clamp, talp
Lŵp,
dolen, arwestr
Masîn,
peiriant
Mader,
y wreiddrudd
Manteinio,
cynnal, cadw
Mintim,
annog, achlesu
Mantais,
elw, ynnill.
Manteisio,
elwa, ynnill
Mansiar,
preseb meirch
Marc,
nôd, arwyddnod
Marbl,
mynor, marmor
Marcwis,
ardalydd
Malais,
bwriad drwg. Llad.
Manners,
moesau
Mantl,
mantell
Mantiwmacer,
ysginwraig
Mast,
hwylbren
Mastiff, gwaedgi,
cî cadw
Meistr,
athraw, penaeth
Mening,
ystyr, arwyddocad
Medleiaeth,
ymyreth
Mending,
gwellhad
Mendio,
gwellhau; adgyweirio
Meindio,
ystyried, meddylio
Ministrio,
gweinyddu
Mirio,
ymddigrifu, cadw twrf
Misio,
methu, pallu
Mistiff,
Misteiff, drwg, aflwydd
Mistâc,
Mistêc, camgymmeriad
Mîsi,
dicra; anfwyn
|
|
|
|
|
(delwedd 9826) (tudalen 16)
|
M 16
Mîting,
cyfarfod
Moldio,
llunio, dyluno
Mold,
drychiaden, cynllun
Mount,
bryn, mynydd
Mocio,
gwatwar; twyllo
Mocri,
twyll, gwawd, &c.
Matsio,
cymmaru, priodi
Matsen,
enynig
Mentro,
anturio, gwneud prawf
Mortar,
cafn malurio, hefyd cymmrwd
Mortiffeio,
marweiddio
Morteisiau,
rhwyllau
Morteisio,
rhwyllo
Mowrning,
galarwisg
Mowrnio,
gwisgo galarwisg
Mourning gown,
boreu-dwyg
Mop,
hurtyn; ysgubell eddi
Mopes,
hurthgen, hurt geni
Mopio,
hurtio, dyrysu,
Mwd,
tom, llaid, pridd toeslyd
Mwdwal,
mur clai
Mwrdwr,
llawruddiaeth
Mwrdrwr,
llawrudd, h.y. llaw goch,
llaw waedlyd
Miwsig, cerddoriaeth neu offeryn cerdd
Mwmlian,
mantachu
Mwsal,
pennor, penddôr
Mistical,
cyfrinol
Miner,
mwyn-gloddiwr, mwynwr
Monitor,
rhybyddiwr
Mwfio,
symmud i le arall
Mŵg,
diod lestr
|
|
|
|
|
(delwedd 9827) (tudalen 17)
|
O
Mwnsio,
cnoi, dygnoi, &c.
NAG,
crynfarch, corfarch
Nasti,
ffiaidd, brwnt, aflan
Nasti bêst,
bwystfil ffaidd
Nêlar,
gôf hoelion, hoelydd
Nêt,
hardd, trefnus, &c.
Nerfs,
gïau, gieuynau, gewynau
Niws,
newyddion, hanesion
Neis,
dichlyn, manol, &c.
Nic,
munudyn, adeg
Nimbl,
cyflym, buandroed
Nip,
gwasgiad, mêth, palldod
Nobl,
boneddig, urddasol
Noisi,
nâdu, llefain, swnio
Nonsens,
anrheswm, disynwyr
Nats,
bwlch, bwlchdoriad
Notus,
rhybydd, hysbysiad
Nosiwn,
tŷb, dychymmyg
Number,
nifer, rhifyn
Nymberelo,
cysgodlen
Nurs,
mammaeth
Nursri,
meithrinfa, planfa
Nut,
cneuen
Nypnigen,
pêr gneuen India
OCWM,
carth, breisgion
Od,
hynod, heb gymmar
Ods,
tros ben
Offis,
swydd, swydd-dŷ
Offiser,
swyddog, swyddwr
Offrio,
cynnyg, ceisio
Ofal,
hirgrwn fel ŵy
Ofersîr,
golygwr, gorchwyliwr
|
|
|
|
|
(delwedd 9828) (tudalen 18)
|
18 P
Omens, arwydd parch
Opiniwn,
tŷb, mympwy, crêd
Orans,
afal euraid
Onio, Owno,
addef, cyfaddef
Onor,
anrhydedd, bri
Onors,
perchenogion
Osler,
march-was
Pac,
rhwymynaid, baich
Pac o gŵn
hela, cnud
Pacio,
sypio yn nghyd, pynio
Pacio i
ffwrdd, gyru ymaith
Pacrud,
edeu bynio, edeu rwymo
Padlen,
rhawffon, rhodol
Padlio,
ymrwyfo
Pantri,
cell y bara, bwydgell
Pafio,
palmantu, llech lorio
Partsus,
doniol, ymadroddus
Pertsen,
trostan, tudlath
Permit,
trwydded lythyr
Pension,
tâl wobr, ceiniogiad
Pencneiff,
cyllell binau
Pensel,
puntur
Piclo,
cyffeithio, trîn i gadw
Pilffro,
chwilenna, mân ladrata
Paunt,
dwbliw, colur
Peintiwr,
dwbliwydd
Peintio,
coluro, dwbliwio
Panel o wydr,
pedronglyn
Pantalŵn,
llaesodrau, neu clôs pen tafl
Pâr,
dau
Pâr o ddillad,
cyflawnwisg
Part,
parth, rhan
Parti,
plaid
|
|
|
|
|
(delwedd 9829) (tudalen 19)
|
Partïo,
pleidio
Partiad,
parthiad, rhan go fawr
Partsment,
croen ysgrifennu, (yn iaith y Bibl) memrwn
Pàs, taith drwydded
Pasio,
myned heibio
Pasads,
mynedfa, &c.
Pasingers,
fforddolion
Pasabl,
tramwyadwy, derbyniol
Pâst,
toes, glud, sŷth
Pastio,
gludio, sythu, &c.
Pâu,
tâl, cyflog, &c.
Pedlar,
gwerthwr teithiol
Pecaid,
dau alwyn, yn fesur sych (yn Mon) deuchwart
Peiper, pibydd, pibellydd
Pég,
hoel bren
Pendil,
dibynai, dibyn-dafod
Perfforment,
cwblhad
Person,
dynsawd, dynweddiad, hefyd
gweinidog eglwys blwyf
Perwig, gwallt gosod
Pert,
ffraeth, bywiog
Pestl,
pwyadur, pwyor
Petisiwn,
gwahanfur, hefyd erfyniad, deisyfiad
Petti
cwnstabl, ceisiad bychan
Pewter,
piowtar, ystaen
Peilio,
crugo, pentyru
Pictiwir,
llun, delw, &c.
Pig,
mochyn
Pifis, Piwis,
anynad, anfwyn
Peic,
ffon bîg, gwaywffon
|
|
|
|
|
(delwedd 9830) (tudalen 20)
|
Phlêm,
llysnafedd, poer gwydn
Phrasio,
geirio, ffraeth adrodd
Physig,
meddyginiaeth
Pîs,
darn, dryll
Pisio,
Patsio, clytio, gosod darn, &c.
Piso,
gwneyd dwfr, troethi
Presarfio,
cyffeithio
Prés,
gwasg, gwrŷf
Presio,
gwasgu, gwrŷfio; hefyd dàl o
o anfodd i filwrio
Preifat, dirgel, cyfrinachol
Preim,
yr amser goreu
Pretendio,
lledrithio, cymmeryd arno
Preuo,
ysglyfaethu
Printio,
argraffu
Proffes,
arddelwad, addefiad
Proffit,
ennill, budd, elw
Progio,
maelgrafu, hel i'r bol
Procio,
pig-wânu
Procar,
pig-wanydd
Plwc
tyniad
Plycio,
tynu, dwys dynu
Plwmp,
llyfndew; chwydd. Dywedyd yn blwmp, yw dywedyd y caswir yn ddiball
Powl,
bowl, mail, cwpan, hefyd olwyn chwareu
Powlio,
treiglo fel pêl, hefyd tywallt
Powlio gwallt,
&c. talgrynu
Powdr,
mân lwch, pluor
Pomp,
rhwysg, rhodres
Poits,
cynnor, porth
|
|
|
|
|
(delwedd 9831) (tudalen 21)
|
21
Posibl,
dychon, galluadwy
Posiblrwydd,
galluedigaeth
Post,
ysbur, swydd, rhedegwr
Post offis,
Llythyr-dŷ
Power,
gallu, awdurdod
Powerus,
galluog, cyfoethog
Pocs,
y frêch ffreingig
Prancio,
tindaflu, &c.
Pricio,
dwys bigo, tôn nodi, pigo i'r byw, &c.
Priciau,
briw-wydd
Powltris,
adar dofion
Powltis,
sugaethan
Potas,
cawl, isgell, sew
Potash,
deunydd sebon
Potatws,
cloron
Potiau,
crochanau
Potiwr,
yfwr, diotwr, hefyd priddlestryd, cragenydd
Pwynt,
pwngc; blaen
Pwyntio,
pennodi, ordeinio, hefyd
blaenllymu
Pwns, tylliedydd; cymmysglyn, diod gymmysg
Pwff,
chwa, chwythad
Pyffo,
chwyddo, awelu
Pwl,
tyniad, iseliad
Pwlio,
tynu i lawr, iselu
Pwrpas,
amcán, bwriad
Pysl,
dyryswch, petrusdod
Pytti,
syth-does, toes-lud
RABET,
cynghwys, cydgwys
Râs,
rhedegfa, rhedfa, &c.
Rasel,
ellyn
Rags,
carpiau, bratiau
|
|
|
|
|
(delwedd 9832) (tudalen 22)
|
22
Ramblio,
gwibrodio, crwydro
Rhamp,
hoeden
Rand,
gwaldas esgid, gwrym
Randwm,
antur
Ranswm,
pridwerth, iawn
Rantio,
crôch ddadwrdd
Rantio canu,
bloeddio canu
Ratlio,
crôch ddwrdio, chwyrnu
Rafio,
gwallgofi, penwanu
Raflio,
ymddadweu, dattod
Rêts,
cyrhaeddiad
Real,
diledrith, gwirioneddol
Rebelio,
gwrthryfela
Rebowndio,
dadlamu
Recommendio,
canmol, cymmeradwyo
Rosgol,
dyhiryn
Resever,
derbyniwr
Rhampio,
llamsachu
Rangc,
mŵs, drygsawr
Rapio,
newid, ffeirio
Resêt,
tâl-nod, tâl ysgrif
Recyfrio,
gwellhau, adgryfhau
Red led,
mwyn coch, plwm coch
Reffeinio,
puro, coethi
Refflectio,
goganu, beio
Remwfal,
symmudiad
Resolfio,
llwyrfwriadu
Retsio,
sych gyfogi, ymystwyrio
Refoliwsion,
chwyldroad
Rigio,
gwisgo, taclu, trefnu
Reiat,
afreolaeth, rhysedd
Riwmatism,
crydcymmalau
Reit,
iawn, hawl
|
|
|
|
|
(delwedd 9833) (tudalen 23)
|
23
Ring,
modrwy, cylch
Rhim,
ymyl, cantell
Ripio,
tori, gadael heibio
Rifet,
gwrth-hoel
Rorio,
rhuo, croch floeddio
Robio,
ysbeilio, llatratta
Rofio,
crwydro
Ropins,
mân reffynau
Rŵm,
lle, cell, ystafell
Riwl,
rheol, rheolaeth
Maes o riwl,
allan o reol
Niw riwl,
rheol newydd
Riwliwr,
rheolwr
Riwlio,
rheoli; llinellu
Riwler,
llinellawr
Rownd,
crwn; amgylchiad
Rowndio,
amgylchu, hefyd crynhoi,
gwneyd yn grwn
Rownd a bowt, o amgylch ogylch
Rowndiaid,
Penau crynion
Rwff neu Ryff,
garw, crerwin
Rŵff,
nèn, cron-glwyd, pen tŷ
Rwffcast,
bras-galchlad
Rwg,
huling gwely, cadwy
Rwmp,
bôn y gloren
Rympio,
tori rhawn march
Rŵts,
gwraidd, gwreiddfwyd
Rowt,
rhych olwyn
Rowsio,
cyffroi, cynhyrfu
Ruban,
ysnoden
Ruse,
perygl antur
Rufet,
gwrth-hoel
Ryn,
rhedfa llong, &c.
|
|
|
|
|
(delwedd 9834) (tudalen 24)
|
24
R.
SAD, prudd; diysgog
Sadler,
cyfrwywr
Saff,
safadwy, diogel
Saim,
iraid, bloneg,
Salamander,
pryf y tân
Salari,
cyflog pennodol
Salet oil,
olew olewydden
Salter,
blwch halen
Safio,
achub, arbed
Safio cost,
arbed traul
Samon,
gleisiad
Safadg,
anifeilaidd, creulon
Sampler,
egwyddorlen, cynllun
Satsiel,
sachell, côd
Sartsio,
chwilio
Secret,
cyfrinach, dirgel
Sect,
plaid grefyddol
Seciwrlti,
sicrwydd
Sens,
synwyr
Sensabl,
synwyrol
Seians,
gwybodaeth
Sein,
arwydd
Seinio,
arwydd nodi
Sesio,
dal, cymeryd gafael
Sêt,
eisteddle
Sets,
planhigion
Set,
cyfanrif; gosod
Setl,
cadeirfaingc
Setlo,
sefydlu
Setter,
cauad fenestr
Siafft,
ceudwll
Seis,
maint, maintioli
Seisstic,
pren mesur traed
|
|
|
|
|
(delwedd 9835) (tudalen 25)
|
S 25
Seisadl,
cyfrwy untuog
Seid,
ochr, ystlys
Long seid,
ochr yn ochr
Sessiwn,
eisteddfod
Sesn,
adeg, amser
Sesnio,
tymheru, pereiddio
Siag,
ceden; brethyn cedenog
Siâl,
plisgfaen, teneufaen
Siâr,
rhan, cyfran
Siars,
gorchymyn caeth; hefyd gofal, cadwraeth
Siarp,
llym, blaenllym
Siarpio,
blaenllymu
Siawns,
damwmn
Siâp,
llun, agwedd
Siapio,
llunio, llunieiddio
Sipio,
myned i long
Sipio, Sipian,
llymeidio
Siocing,
arswydus, erchyll
Siôy,
dangosiad
Siot,
cyfrif, cyfrif-ran
Siowlder,
ysgwyddog
Siwmp,
corph-wisg
Siwrl,
tauogaidd, digus
Sodro,
asio, cyfanu
Siswrn,
toriadur
Snuffers,
toriadur pen canwyll
Sofren,
penllywydd, unben
Sortio,
cymmathu, trefnu
Sôil,
pridd, daear, tail, &c.
Soseiat,
cymdeithas
Sowtio,
chwilio ceisio yn ddyfal
Srowds,
hwyl-raffau llong
|
|
|
|
|
(delwedd 9836) (tudalen 26)
|
26
Subsgreibio,
tanysgrifenu
Suffrio,
goddef, dyoddef
Substans, sylwedd,
cyfoeth
Substansial,
cadarn, cyfoethog
Swccwr,
cymmorth
Swag,
dyn coegfalch
Swagro,
coeg ymffrostio
Swél,
ymchwydd y môr
Swît,
pêr, peraidd, aroglaidd
Sway,
rhwysg, awdurdod
Syppôrt,
cynnaliaeth,
Syppleio,
cynnorthwyo
TABL,
llechres, hefyd bwrdd
Tabal,
ochr talfur
Tac,
attalfa; troad llong
Tacio,
troi yn ol, &c.
Taclau,
offer
Taclu,
cyweirio, trefnu
Taclus,
trefnus; cyfoethog
Tacs,
hoelion esgldiau
Tailiwr,
gwnïedydd, dilledydd
Táp,
dwsel, gollyngfa diod
Tâp,
Llinynwe, ysnoden
Tàr,
pŷg gwlyb
Tario,
pygu â phŷg gwlyb; hefyd daearu, trigo, h. y. tirigo
Tarpowlin,
pyglen
Tarten,
pastai aeron
Tasg,
dogn, gwaith pennodol
Tâst,
archwaeth, blâs
Tastio,
profi, archwaethu
Tecst,
testun
Temper,
tymmer, naws
|
|
|
|
|
(delwedd 9837) (tudalen 27)
|
Tempro,
tymmheru
Tendio,
gweinyddu, gwasio
Tent,
pabell, lluest-dŷ
Thangci,
diolch i chwi
Teidi,
cryno, glanwaith
Teils,
priddlechau
Teit,
tyn; trai a llanw
Teitl,
enwad; hawl
Tender,
tyner, tirion
Tic gwely,
twygliain
Ticet,
arwyddyn, arwyddnod
Tinder,
golosg
Titl,
pwngc, pig-nod
Term,
gair, ammod, amser pennodol, tymmor
Termio,
diotta
Trac,
ôl, llwybr
Tracio
olrhain, dylyn ôl
Trafael,
llafur, taith; hefyd gwewyr esgor
Traffic,
marchnadaeth
Tormach,
poen
Tormentio,
poeni dygn boeni
Trotian,
tuthio
Trowel,
llwy gymmrwd
Trowsus,
llodrau, clôs pen tafl
Treial,
prawf
Treio,
profi
Turnen,
troadur, troell naddu
Turner,
tro-naddwr
Twrn,
tro, chwyl
Twrne,
dirprwywr
Tryst,
coel, cêd; didwyll
Trystio,
coelio, ymddiried
Trystî,
ymddiriedwr, neu gorcheidwad
|
|
|
|
|
(delwedd 9838) (tudalen 28)
|
28 W
Tumbler,
llamdreiglydd; cwpan tingron
USTUS,
ynad neu unad
WAFRIO,
anwadalu, siglo
Waffer,
afrlladen
Wadger,
cyngwystl
Wagen,
men bedair olwyn
Wandro,
crwydro, gwibio
Wâr,
nwyfau, eiddo gwerth
Wârhows,
nwyf-dŷ, ystor-dŷ
Warmingpan,
padell dwymno
Warning,
rhybydd
Waiter,
dysgwylydd
Wats,
oriadur; gwyliadwriaeth
Watsio,
gwylio, gwylied
Warpio,
gwyro, camu
Watergriwel,
cawl dwfr
Wâst,
lleihad; sorod
Wastio,
treulio, difuddio
Wastio amser,
ei dreulio yn ofer
Wedg,
cŷn, gwrth-hoel
Windio,
dirwyn, tynu i fynu
Windlas,
dirwynlath
Wits,
rheibwraig, hudoles
Witsio,
rheibio, swyno
Wtro,
masnachu, gwerthu
Wtrans,
siarad, gwerthiad
Wtrwt,
siaradus, llawn siarad
YSBAR,
gweddill
Ysbario,
arbed
Ysbanis,
hispaenaidd
Ysparbils,
hoelion diglopa
Yspelio,
sillebu, silliadu
Yspwndgio,
bolera, ymborthi ar draul arall
|
|
|
|
|
(delwedd 9839) (tudalen 29)
|
29
Ysgaffallt,
esgynlawr
Ysgaldian,
goferwi
Ysgâls,
clorianau; hefyd estyll rhifyddu; hefyd cwpanau dihufenu
Ysgaliwns,
wynwyn mân
Ysgandal,
gwarth, anfri
Ysgandaleisio,
gwarthnodi
Ysgánt,
ysgafn, prin
Ysgapio,
diangc, bod yu ddiangol
Ysgatro,
gwasgaru, taenu
Ysgowl,
gwraig anniddig
Ysgowlio,
cuchio
Ysgowndrel,
dyhiryn, dyhiren
Ysgornio,
dirmygu, diystyru
Ygráp,
[sic; h.y. Ysgráp], tameidyn; crafiad
Ysgraper,
crafell, crafwr
Ysgratsio,
crafu, cripio
Ysgowtio,
ysgytio, ysgwyd-daflu
Ysgôp,
ceu-raw, dyspyddlwy
Ysgopio,
dyhyspyddu
Ysgôp
ymadrodd, cyfeiriad
Ysgriw,
cogwrn-tro, hoel-dro
Ysgriwio,
týn wasgu, troi
Ysgrwb,
truenyn, bawddyn
Ysgrŵd,
truanes, gwaelen
Ysgrwff,
sorod, gwehilion
Ysgrwmp,
chwyl gawod
Ystans,
diddos; didwyll
Ystaenu,
diwŷno, anurddo
Ystàc,
atteg, attaliad
Ystacio,
ymattegu
Ystagro,
hongian; petruso
Ystripio,
diosg, diwisgo
|
|
|
|
|
(delwedd 9840) (tudalen 30)
|
30 Y
Ystricio,
disodlu, maglu
Ystric,
cyfor; pren hogi
Ystricer,
cyforbren, cyforydd
Ystrociau,
dichellion
Ystrocio,
attegu olwyn; hefyd llinellu
Ystreifio,
ymdrechu, egnïo
Yslipio,
llithro
Yslwdg,
llaid, clai meddal
Ysgleten,
llechen
Ysglîs,
tafell
Ysglisio,
tafellu
Ystíc,
nodwydd bren
Ysticio,
gwanu, pigwânu, hefyd glynu
Ysticin,
glynog, gludiog
Ystumog,
cylla; chwant bwyd
Ystori,
hanes, chwedl
Ystorws,
ystor-dŷ, nwyf-gell
Ystórm,
tymhestl, dryghin
Ystracio,
gwallgofi
Ystrangcio,
tindaflu
Ystreicro,
curo
Ystreip,
brith liwiog
Yslŵp,
llong un hwylbren
Yslopian,
budr wlychu
Yslopin,
lledpai, osgo
Ystretsio,
estyn, dirdynu
Ystringio,
llinynu, sef curo â llinyn, neu ffrewyllu; cosp drwg-weithredwyr: o'r
Saes'neg, arferwn ddywedyd, chwipio neu fflogio troseddwr
Ysprengcian,
Yspringclo, taenellu gwlybwr, &c.
Yspecio,
edrych
Yspectol,
syllddrych
|
|
|
|
|
(delwedd 9841) (tudalen 31)
|
Y 31
Yspeisis,
pereiddion, perlysiau
Yspîts,
araeth, arawd
Yspeit,
dirmyg, diystyrwch
Ysport,
digrifwch, difyrwch
Ysportio,
ymddigrifu, &c.
Yspowt,
pistyll, rhaiadr
Yspring,
tarddiad; gwanwyn; gorllanw, codiad y dwfr
Ysprowtio,
blaguro, tóri allan
Ysprowts,
yscewyll
Yscôl,
awel ddisymmwth
Ystâds,
chwareu-fwrdd
Ystatut,
deddf, cyfraith
Ystonding,
sefylliad
Ystîl,
dur, duren
Y step,
cam, grîs, gradd
Ystepio,
cerdded, camu
Ystiwio,
berwi yn araf
Ystilio,
dystyllio, dyhidlo
Ystôf,
tân gell
Ysteunu,
diwyno, anurddo
Ystwmp,
bôn hoel, boncyff
Ystŵnt,
cyfflestr
Ysmocio,
ysmygu, tryfygu
Ysmwcan,
mŵgwlaw
YN ddiachos y rhoir s, y lliosogiad Seis'nig, i derfynu enwau Cymraeg yn lle
y lliosogiad Cymreig, neu yn ychwanegiad atto, fel enwau cedyrn canlynol ac
aneirif o'u cyffelyb.
ARAETHIWRS, araethwyr
Brâgwrs,
brâgwyr
Bon'ddigions,
boneddigion
|
|
|
|
|
(delwedd 9842) (tudalen 32)
|
Bythiatgwns,
bytheiadgŵn
Cantwrs,
cantorion
Carcharws,
carcharorion
Cariwrs,
cludwyr
Cynnullwrs,
cynnullwyr
Chwâlwrs,
chwalwyr
Chwarelwrs,
maen-gloddwyr
Dyrnwrs,
dyrnwyr
Edrychwrs,
edrychwyr
Ffarmwrs,
amaethwyr, tyddynwyr
Gweithiwrs,
gweithwyr
Heliwrs,
helwyr
Hwyliwrs,
hwylwyr
Llafurwrs,
llafurwyr
Marchnatwrs,
marchnadwyr
Medelwrs,
medelwyr
Milgwns,
milgwn
Negeswrs,
negeswyr
Ordrwrs,
trefnwyr
Palmantwrs,
palmantwyr
Pâlwrs,
pâlwyr
Rholiwrs,
rholwyr
Rhwydwrs,
rhwydwyr
Rhwyfwrs,
rhwyfwyr
Rhyfelwrs,
rhyfelwyr
Siaradwrs,
siaradwyr
Siopwrs,
Siopwyr, masnachwyr
Tafarnwrs,
tafarnwyr
Tâlwrs,
tâlwyr
Trafeiliwrs,
teithwyr, &c.
Trwsiwrs,
cyweirwyr
Caernarfon, argraffwyd gan Peter Evans.
|
B5237: 
yn 
aith δ δ 
yn 
aith δ δ 