kimkat0318k
Llythyra Newydd. Bachan Ifanc. Tarian y Gweithiwr. 1897. Tafodiaith Morgannwg
(Y Wenhwyseg).
20-09-2025,
12-05-2023, 02-05-2004, 03-08-2002
.....
Gweler hefyd / Vegeu també / See also:
|
|
|
Gwefan Cymru-Catalonia |
(delwedd J7523) |
.....
(delwedd J7058b)
.....
● wedi ei orffen
□ dim delwedd
▲ dim testun
Ο testun i’w
gywiro
1897
07-01-1897 □ Ο
14-01 □ Ο
21-01 □ Ο
28-01-1897 □ Ο
04-02 □ Ο
11-02 □ Ο
18-02-1897 □ Ο
25-02 □ Ο
04-03 □ Ο
11-03-1897 □ Ο
18-03-1897 □ Ο
25-03 □ Ο
01-04 ▲ □ Ο
08-04 ▲ □ Ο
15-04 ▲ □ Ο
22-04 ▲ □ Ο
29-04-1897 ▲
□ Ο
06 Mai 1897 ●
10-06-1897 □ Ο
17-06-1897 □ Ο
▲ J7646
24-06-1897 □ Ο
01-07 ▲ □ Ο
09-07 ▲ □ Ο
22-07 ▲
□ Ο
28-07-1897 □ Ο
05-08-1897 □ Ο
12-08 ▲ □ Ο
19-08 ▲ □ Ο
26-08 ▲ □ Ο
17-06-1897 J7646 delwedd ▲
□ Ο
02-09-1897 ▲ □ Ο
16-09-1897 □ Ο
23-09 ▲ □ Ο
30-09 ▲ □ Ο
14-10 ▲ □ Ο
02-12-1897 ▲ □ Ο
07-10-1897 □ Ο
11-11-1897 □ Ο
18-11-1897 □ Ο
16-12-1897 □ Ο
23-12 ▲ □ Ο
.....
testun gwyrdd – heb ei gywiro
Testun
du – wedi ei gywiro
|
1897 |
|
|||
|
|
|
|||
|
07-01-1897 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC. 1897. MISHDIR Y DARIAN.- Wn i
ddim shwd un i chi i ddiall ffigwrs, Syr, ond dicon tepig ych bod ohi yn
gallu seiphro dicon i wpod fod yr hen fyd yma yn mynd mlan ar i oetran o hyd,
ajch bod chi, a fina, ar parchns ddarllenwrs i gyd yn mynd mlan gyta fa yr un
peth ac os pariff y ffigwrs i newid fel hyn o hyd, y peth sy'n y meceo i yw,
y bydd raid i fi newid yn enw, a fe fydda yn mynd mas o gownt gyta'r merched,
wath bechgyn ifanc ma nhw yn lico bob amsar ora. Hen idea gas yw meddwl am
fynd yn hen, a dos neb yn lico lwo hyny os galla nhw, yn enweteg hen fatshelors,
a hen ferched gweddw. Os dim cymant o bwys i chi sy wedi paso i'r byd
esmwth," fel ma nhw yn aa-fadd gweid, wath ma'ch ambishon chi wedi paso
i radda helath ar ol setlo lawr yn y byd ond am dano ni fechgyn a merched
ifanc* i ni yn dishgwl mlan town prydar a gobath i'r dyfodol, ac yn trio
dyfaiu pwy fydd yn partnars ni, er gwell ac er gwath, ac ini mwn cymant awydd
i gal gwpod amball waith fel i ni yn talu i'r shipshwns am weid yn ffortshwns
ni, a ma rheiny yn gweid bydd lwc yn yn dilyn ni, ac y cwrddwn ni a phartnars
gwerth arian, a phopath o'n ochor ni yn y byd, nes byddwn ni yn inishant am
wel'd yr amsar yn dod. Dos gen i ddim llawar o ffydd yn mhrophwyd- oliaeth y
tacla hyn y munan, a gwell genyf i drysto i esboniad amsar—ma hwn yn gweid y
gwir bob amsar, wth bawb fel u gilydd. Ma blwyddyn ar ol blwyddyn a'u nymbyrs
yn newvd fel tudalena yn llyfyr bywyd, a phob tudalen yn gweid yn hauas ni
gyd, a dyma ni nawr yn troi un ddalan arall, ond allwn ni ddim o'i darllan hi
gyd nawr, hyd yn nod ta ni yn iwso masheen yr Rontgen Rays," er clyfrad
yw hwnw. Rhw lein bob dydd ma'r Sewl Maatar mawr yn ddysgu ini, a fe ddylan
gofio'n dyddia yn dda wrth reit. Fe fydd y flwyddyn hon fel y blynydda sy
weda paso yn datgud' ilawar o secrets i ni yn mhob dull a moiio, a oe gyta ni
ddim ond gobeitho bydd hi n; well yn mhob dull a modd na'r flwydd fldiweddal.
Blwyddyn ddicon tywyll withwrs tlawd odd yr un ey wedi mynd. Ma masnach yn
gwlad ni wedi bod fel yn cysgu, a phawb yn achwn a gofidio, ond ma rhai yn
cisho gwell argol ar ddechra boo, a ma nhw want canu yr hen gau,- Oes, oes
mae amser gwell i ddyfod," &c.. a ma pawb yn gwpod fod digon o le
genti wella, ac ini gyd yn dishgwl mlan yn bry- derus am rhw gyffro yn y
fasnach lofaol, a phob mamach arall o ran hyny. Hyderwn y bydd yn unol a'n
dymuniadaa, — vn Flwyddyn Newydd Dda. SHOMEDIGAETH. Ma'r hen wraig o Windsor, Mrs Vic, wedi damshal ar y
nghyrn i yto. I chi yn gwpod mod i yn gweid yn biwr am deni bob am- sar yn y
DARIAN, ac yn wiMa'n barchus am i thylwth hi gyd ond trw'r cwbwl ma hi yn
dangos rhw hen speit ato i o hyd yn mhopath. Fel gwddoch chi fod a'n ffashvrn
genti i roi teitls iddi chleiants ar ddechra bob blwyddyn, ac odd gen i ddim
dowt na fysa hiyn cofio am dano i y flwyddyn hyn, a'n ngneid i yn "Syr
Bachan Ifanc," tr mod i wedi acto'n drwmpyn ati hi, or wfft iddi aeshw&s
digon shans hi. 0 no; ddiix yn lico gofyn iddi yn blaim am deitl, ond fe
roiae ddicon o hint iddi am hyny yn y confereeeben fu rhyngdde ni ddwetha.
Pan fu'r Pries yn Byiystwth a Ghardydd, fe cwnas a lan gymant allswn i yn
mhob ffordd, a fe gas eitha welcwm fel gwddoch chi, trw i fi gwni a i syiw, a
gwitho o'i ochor a, a o ni yn meddwl yn siwl" bysa fynta yn cofio am
dano ina pryd oesa. fa shawns, ond w i yn gweld nawr nag yw e a'i fam ddim
llawar e gownt fel T\n..+- nars i fachan, Fysa fa ddim yn coe iddi nhw. a
ddim llawar o drft chwaith iddi nhw ala weid wrth i wishgo'r teitl, Syr, wth
yn enw, a me 1' o i ddicon o want i wishgo heb u consent nhw, am u gweld nhw
yn acto mor shabby at fachan sy wedi gneid i ora droeti nhw. Ond pidwch ito,
ma un cysur gen i yto- dw i ddim wrth y munan, wath os neb yn Nghymrd wedi
cal teitl ieni chwaith. Odd llawar o wyr Cardydd a Byrystwth yn cretu bysa
nbwnta yn cal teitla hefyd ar ol slafo i roi welcwm i'r Prins, a'i wraig. a'i
blant yr haf dywetha, ond ma nhw yn cal bod mas yn yr oerfel fel fina, er
cymant o stretsh netho nhw. Mawr am loyalty'r Cymry yr amss" u.v, ova
ilJa swn weti darfod, a ni a'n It yalty.wedi yn hanghofio, tra ma'r See
"< od, Indiaid, a dynon o bob pa; i dan lywodraeth Pryd-ain Fawr wedi
derbyn teitla ddechfa'r flwyddyn. Beth yw yr achos o hyn ? Beth i ni wedi
neid yn erbyn yr henwedjan, w i yn ffaelu diall yn laS. Allwn i feddwl fod
hyn yn ddicon o iesn i ni bido crefu, a began am i'r git dd'od i'n gweid ni o
hyn i mas, wath fe ewn yn mlan o'r gora hebddi nhw, hyd yn nod yn yr
Eisteddfod Gr6nedlaethol Fe pre. nhw deimlo gwnaf fi bobpath yn u hcrbyn nhw
o hyn i mas, a falla dwa nhw yn nes idd u lie wetin. CUSANU. Dyma destyn carwn i weid dicyn y, arno, er fod a'n hen ond
ma'n ddrwi; s\ i' fod rhw ddoctor yn trio tori y- herj ffasbwn anwl byn lawr.
Ma fa wedi ffindo mas, medda fe, ta peth danjerus iawn yw cusanu'n gilydd,
achos yn bod ni trw hyny yn cyflwyno clefyda i'r naill a'r llall. I fi gael
doti'r petb yn fwy plaem o'oh blan »:hi — meddylwch fod y ddanodd, ne'r
rhiwms, ne'r tictolarw, ne rhw ddolurarall ar ferch ifanc, a bo chi yu rhoi
clamp o gusiin >1/11, fe gelacb chi'r dolur orwthi, a ma fa yn cyng-ori
bechgyn a merched, a phawb sy'n dawish enjoyo'r perfformans, i iwso
aisinffectanfcs. Clywsoch chi shwd nonsans ariod ? Rhaid ta rhw hen iatshel-
or yw a, a'i fod yn rh 7 salw i gal cusan gen un ferch, a wetin yn trio
cysuro'i hnnan trw bregethu atnod y llwynog gynt,—'Fod ygrawnwiH yn sur pan
yn methu eu oyr- haedd.' Lly 07-01-1897 |
||||
|
|
|
|||
|
|
14-01-1897 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DAMAN.Er nad ydym ond prin wedi croesi'r trothwy o'r hen flwyddyn
i'r newydd, y mae cymylau ac anffodion yn dechreu dangos eu danedd yn ein
gwlad eisoes. Gyda bod y blwyddyn hon yn dechreu anadlu, dyna ganoedd lawer o
weithwyr y Rhondda yn cael eu taflu allan o waith trwy ataliad pyllau y Ton a
Pen- rhiw, a chan fod lluaws o weithfeydd ereill yn y Cwm yn segur o'r blaen,
a'r rhai sydd yn gweithio yn orlawn yn barod, y mae y rhagolygon yn ddu iawn.
Beth sydd i'w wneud yn y cyfwng ? Y mae y gofyniad yn sicr o fod yn deilwng o
sylw arweinwyr ein gwlad. Y mae genym Fyrddau Lleol Dosbart.hol a Sirol i
ofalu am ein hiechyd a'n hyrwyddiant cymdeithasol, a da eu bod. ond pan y mae
caledu masnachol yn dyfod am ein traws, nid oes un bwrdd, nac un gallu arall
i'n cvfarwyddo a'n ham- ddiffyn. Gwir fod Byrddau Gwai cheidiol genym. ond
prin y maent bwy yn gallu cyfarfod ag amgylchiadau cyffredin angen -a rhy
brin ar y goreu ond pan y daw ystormydd drygfawr a sydyn. ataliad glofa neu
lofeydd cyfain ar un dydd, i daflu mil neu ddwy o weithwyr diwyd, a miloedd o
wragedd a phlaut i wynebu aith newyn, y mae v byrddau hyn yn hollol ddiallu i
gwrdd a'r cyfryw. Beth yw'r canlyniad ? Y mae y gweithwyr hyn, druain, sydd
wedi arfer llafurio yn galed mewn peryglon, yn cael eu gadael i ymladd ag
amgylcbiadau goreu y gallant, gan ymddibynu yn fwy ar eu cydweithwyr na neb
arall, ac yn y dyddiau presenol y mae pawb gweithwyr a mwy na allant wneud i
gael dau pen y llinyn i gwrdd wrth chwareu teg. Dyna brawf eithafol o hyn yn
achos chwarelwyr y Penrhyn. Y mae yr Arglwydd gormesol sydd wedi bod yn sugno
gwaed y truein- iaid trwy ei oes, a'i gyndadavj o'i flaen, yn herwydd na
ehaiff ei ffordd ei hun yn gwbl, er fod barn, rheswm, a chyfiawnder i'w
erbyn, yn beaddio ysgubo miloedd o I well dynion nac ef ei hun i bydew tlodi
a newyn. Y mae yr amgylchiad wedi cyr- haeddy fath eithafion, fel y mae Bwrdd
Masnach wedi ceisio cyfanu y rhwyg, ond wedi methu. Onid yw hyn yn amlygiad o
wendid llywodraethol ein gwlad ? Un bod trahaus, calongaled, a diegwyddor, yn
beiddio codi dwrn heriol yn ngwyneb prif allu llywodraethol masnach y deyrnas
Onid yw yn bryd i'n seneddwyr o bob lliw a llun, yn Geidwadwyr, Rhyddfrydwyr.
Radicaliaid, a Phenbwliaid,i geisio gwneud rhywbeth i rwystro camrau
berfeiddio1 y I tirfeddiaiiwyr gortbrymus. Pa ddyben ydVW gwaru^ur js^v±h- y
i^f jtj wo u yii XlXTl- yddol "tuag at gysuron a dyogelwch cym-
deithasol, megys iecbyd, addysg, a phob 1 ameanion daionus ereill. tra Dad
oes yn perthyn i ni un Bwrdd na chynllun elf- eithiol i> rwystro rhuthrgyrch
anorchfypol tylodi a newyn, angen a thrueni ? Beth yw dyben carthffosydd
{sewerages) i drigolion bolweigion, a pha les yw Euclid, Algebra, Geography,
&c., i blant newynog ? Y mae y bendithion crybwylkdig yn dda yn. eu ¡
lie, medd pob dyn ihesymol, ond os na I fyddwn mewn sefyllfa i'w mwynhau, y
mae eu gwerth yn cael ei golli, a hwyihau yn myned yn ddifudd. Pa blentyn all
cidysgu ei weis pan heb gael ei foreufwyd, a pha uchelgais all fod ynddo pan
y mae ei gylla yn wag ? Y mae miloedd o blant I by chain ein gwlad yn y
sefyllfa resynus uchod y dyddiau presenol yn ddiddadl, a dysgwylir iddynt
fynychu yr ysgolion a chyflawnu eu dyledswyddau yr un fath a phe byddant mewn
sefyllfaoedd cysurus ac uwchlaw eu digon o angenrbeidiau bywyd i gynyrchu
asbri yn eu hysbrydoedd ieu- ainc, a thyna sydd yn galed, nad oes byd yn nod
gan Lywodraeth Prydain Fawr un ddarpariaeth i'w cynorthwyo yn eu cyf yngder.
Beth sydd i'w wneud ? Ai ymfoddloni yn ddifater, ynte cyfodi fel un gwr yn I
erbyn y galluoedd hyny sydd yn sathru ein dynoliaeth i ddinodedd ac iselder
caethwasol ? Gallwn feddwl fod ymddyg- iad Arglwydd Penrhyn yn ddigon i gyn-
hyrfu cymdeithas i'w gwaelodion. ac y dylai pob plaid politicaidd yn
ddiwahan- iaeth, ymfyddino yn erbyn y fath deyran iaeth ddigochl a beiddgar,
a gadael pob mesur lleol a gwladol o'r neilldu, nes dangos i dirfeddianwyr
dideimlad mai T I ilTrech gwlad nac arglwydd." Nid yn unig dylid codi
lief yn erbyn yr un hwn, ond yn erbyn bawliau annheg tirfeddian wyr yn
gyffredinol. Gan nad yw rhevvk m a chyfiawnder yn medru eu darbwyllo, pabam
na ellir fiurfid" cyfreithiau i'w plygu hwy, fel y gwneir i blygu
trosedd- wyr ereill, megys lladron, llofruedion, &c. A oes rhywbeth yn
anfeidrol yn perthyn iddynt hwy yn wahanol i fodau deudroed ereill, fel nas
gellir eu gorfodi i ymddwyn yn deilwng o ddinasyddion tevraa.s oleu- edig ?
Edrycher ar sefyllfa y Rhondda yn bresenol; y fath nifier o lofeydd sydd yn
sefyll yn bresenol, a llawer o honynt yn herwydd nad ydynt yn talu'r ffordd,
medd y perchenogion, gan fod y Royalties yn rhy drwm, ac anfanteision ereill
igystadlu yn y farchnad, a thrwy byny hyuy y mae miloedd o weithwyr yn
dyoddef. Ond beth mae'r tirfeddianwyr yn wneud yn y cyfwng? YmroUo yn eu
digonedd, a gloddesta ar y brasder a dynwvd « fer I' esgyrn meibion llafur, a
mwynhau eu hunain ar yr aur a gymerasant o goffrau cyfalaf. Nid oes neb o
honynt yn eyaayg un cynllun i liniaru poenau dirdynol y j trueiniaid sydd
mewn angen. Dylai riian neu'r cyfan o'r Royalties gael eu hawlio gany
Llywodraeth. a Bwrdd I Masnach neu ryw Fwrdd arall gael ei ffurfio i ofalu am
danynt, a'u defnyddio i ddiwallu angenion gweithwyr a'u teu'u- oedd mewn
adegau cyfyng tel y presenol, I pan nad oes gwaith i'w gael i'r rhai sydd yn
dewis ei wneud, na neb yn gofalu beth yw eu tynged. I Pa le mae arweinwyr y
gweithwyr ? Pa le mae seneddwyr ein gwlnd ? Pa le y ceir Joshua i arwain y
galluoedd dyoddef- gar yn erbyn y galluoedd tirfeddianrd a j gonnesoi ? Rhaid
iddo dd'od rhyw ddydd, oblegyd fel y dywedwyd o'r blaen,- | Trech gwlad nac
Arglwydd. 14-01-1897 |
|||
|
|
|
|||
|
|
21-01-1897 Y BACHAN IFANC A’R TRUCK ACT https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118357 Y BACHAN IFANC A'R TRUCK ACT. MRS TRUCK
YN DISHGWL AM LODJIN. Interview. Gyta mod i cwpla gneid y pishin canu yna am
Steddfod Aberdar, dyma gnoc ar y drws, a odd y fenyw lie w i yn lodjo De-
wydd fynd i'r gwely, a odd rhaid i fi atab, a dyna lie odd rhw hen wedjan
grwmpog ddiolwg, a danadd hir, spagog. yn sefyll o mian i ac yn gofyn os ta
fi odd Mr Bacuau Ifanc. Ie,' meddwn i. a'r wys or yn tori drosto i gen ofan,
wrth weld yr btl. oily Iks grafangol. Beth i clii'n moin n fi V Wel, syr. w i
wedi clywad bo chi yn fachanpiwr.acyneitha diwrnjiyi: a w i wedi blino ar y
naith nol i Gymru. Guiia i gal lodjinyina,heno I' i Dim shwd shibwns yn tyfu
mym, myn- twn i. Apbetharall, LOO jar w i munan, a wn i ddim pwy na beth i
chi, ta fatar am hyny.' Wei, syr, fe fum mwn posishwn da yny wlad yma slawar
dydd. Y fi odd JRn riwlo tocins y gwithwrs yn yr offisis, a'r shopa cwmpni, a
odd pawb yn bowo i fi yr amsar hyny, a'r misbdri yn y nghatw i yn deidy a
respectabl, ond fe ddath rhw hen scamp o nhw yn galw Robarts, Manchester, hen
aryfreithiwr difanars i dori ngharitor i, a gweid ta lladrones o ni, a fe
alws bawb yn yn erbyn i. fel gorffod i fi gilo o un man I'r nail; onife geso
le piwr i gwato yn Rbymni am flynydda wetin nes i'r hen blisman mawr hyny o
nhw yn galw Brad- laugh yn ffiudo i mas, a fe geso'n nhran- porto odd yno yn
y diwadd, a dw i ddim wedi cal lie i ddoti mhen lawr yn esmwth hyth. 1 Wyt
ti'n rhoi rhw gownt budir am danat dy hunan. Beth yw dy enw di ?' Mrs Truck,
syr: w i mwn gobaith am gallle gweddol yto bye and bye, mwn cor- nal o seem
newydd y mishdri. Ma nhw bob amsar yn barod i gymryd y mhart i. a mha hyny yn
dangos mod i'n lady bon- arabl, wath w i bob amsar wedi gneid yn ngora i gatw
gwithwrs yn u lie, fel na bo uhw yr* swagro gormod i neid drwg iddi nhw u
huuen.' Wyt ti wedi cal infeteshwn i seem Dafydd Thomas, a seem y pwithwrs V
Na, dwi ddim wedi aif id troi yn u sircl nhw. Ma dignity yn Iprtbyn i fi, AJ
tna Dafydd mor dwp yn i ffo: dd. a'r gwith-1 wrs yn ignorant o'r cwalities
sy'n perthyn j i fi, Gadewch i fi aros yma i fi gal bod yn acos i seweier y
Mardy, nes bo seem y mishdri'n paso, i fi gal bod yn barod i neido at y
ngwaitb.' Cera oddnaa YR hen bygan folog waed- lyd. Wyt ti wedi sngne gwad
milodd yn y wlad ariod, a o ni yn meddwl na fysat ti byth yn meutro dangos dy
hen wynsbpres vn yn plitb ni byth. Ma llais y werin, a chyfratb y wlad wedi
cyhoeddi mene tecel uwch dy ben di. Ma dy enw yn drewi yn ffroena
haaef-yddiactb. Ta yn mwysbap ma dy noddwyr yn meddwl dy ddoti di i
berfformo, yr un fydd dy acshwns di a'r amsar o ti yn wafo o'r blao pan odd
gwi- thwrs ddim yn cal gweld lliw sofrin o flwyddyn J flwyddyn. pryd o ti yn
u cuddio bob dima bron yn nghoffra shcpa'r cwmp- nL Na, cbai di ddim dod miwn
yma, na miwn i un seem os ca i'n ffordd. Cer hi nawr i ddisbgwl am lodjin at
dy bartnars. Ond dy ma'r hen gi-iran yn trio pwsho miwn er yn ng^itlfa i, a
beth netho ond pwsne'r pin sgrifenp iddi llyc-ad hi, a FE ;Kgrechws nitibr,
gaD 3yrgu gwetiff hi witla Syr William am dano if Te GAEA^ Y?DR^S yn ei byn i
danadd HVA FT* etho miwn at y tan i GA^NU— J ■ H B"?e <•-
■ 9 Cwm Y Taiy ho Dewch i gyd yn awr i'w hela Taly no Darniwn gnawd
yrben ladrones, Torwn gynffon yrellylles, Mewn un seem ni cbaiff1 byth
loches, Taly ho 21-01-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118357/3118361 |
|||
|
|
|
|||
|
|
28-01-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118357/3118362 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FAOHAN IFANO.
MISHDIR Y DAMAN,—Os dim dowt nag yw yi hen fyd yma getyn mawi- mas o repar,
er yoh bod chi a fi a'n llyced ar i ol \° f yw a lla war o rhyfadd hefyd fod
pethach yn mynd o'u lie yndo, wrth ystyried shwd rat ma fa an mynd mlan. Ma
pawb a phobpath yn mynd am y cynta, ac yu frwro yn erbyn u gilydd nes bo
cohshwn rhwla o hyd. W i yn cretu fod yn byd bach Cymrag ni yn gwella mwn
llawar ystyr, a ma gwell teimlata yn cal u dangos gen y naill at y llall, ta
beth fydd a, a ta pwy sect ma fe'u perthyn. Ma addysg a goleuni gwybodaeth yn
stretshon cydymdeimlad ni at yn gilydd, ac yn lladd cenfigen a malais. Odd
rhw hen ddigofant slawar dydd rhwng lie a lie, cwm a ehwm, ardal ac ardal, a
phlaid at blaid, ac o nhw yn enjoyo wrth ddanod diffygion a gwendjda'u
gilydd. fel odd gwy-r Byrdar yn arfadd danod i wyr y gloran bod nhw yn
gorffod mynd lawr i Bontypridd i ddishgwl beth odd hi o'r glocb, a gwyr y
gloran yn galw scecs arni nhwnta. Odd rhw hen sting gen bawb at. u gilydd os
na fysa nhw yn byw vn yr un lle, ac yn perthyn iddi gilydd, a dyna:r hen
deimlad achoeodd yr atnod,—' Rhwng gwyr Pentyrch a'u gilydd.' Culni mympwol
yw rhwpath felna, a ma'n llawn bryd iddi dagu fa. O ni yn darllen llythyr
piwrdigynyg yn y DARIAN ddwetha gen rhw D. W. wedi gwni o'rSysnag, yn gweid
ta dynon o un idea sy'n acto felna. Rhw hen dacla main sgerbwdaidd, na allw
nhw ddim gweld, na theimlo daioni na rhagoriaeth os na fydd a'n dod orwthi
nhw. Ma gormod o'r teimlad yna wedi bod, ac yn para yto: os na fyddwch chi yn
wilia yn u lein nhw. di chi ddim cownt. Os ffwtbol fydd u deleit nhw rhaid
wilia am gico, os y beisicl fydd ar y menydd, ma'n rhaid wilia am bwy sy'n
debyg o dori'r record. Os canrwrs fydd ych owmpni chi, pidweh a son am ddim
ond sharps a feats. Os beirdds fydd gyta'u gilydd ma rhaid i chi wypod am
broest, trwm ae ysgawn, twyll dengoll, cryeh B llyfn, &e., ne newch chi
ddim or tro. Oemerched fydd gytà. gilydd fe alhvch ddoti'ch bysedd ynw
clustia os na fyddwch ohiyn diallr hwf»a am y ffasliwn ne am garu, Fel yna
DJSt hi gyta pobol yrun idea, a os gytn sr, >: ddim cydymdeimlad a dim ond
y sy yn u shopa nhw'u hunen. Rhw hen fyd bach cornelog i «ii hwn tysa pawb
felna. Rhaid blda gweid gormod yn y lein hyn nawr, trw mod i yn meddwl cynyg
ar destyn catar Casnewydd, wath fe fydd yr ideas hyn yu dod miwn yn naturiol
yn hwnw, sef- BRAWDOARWCH CYF FBEDINOL. Ta beth, er
mwyn i fi fod yr un prlnsiul a'r testyn, fe gatwa mlan dieyn bach yto, wath
fe fydd gen i ddicon o spar wetin i gwrdd r galluoedd perseptif Hwmfira Huws,
Dyfed, Pedrog, GwiH, Gwilym Meudwy, Cocosfardd y De. ac erill. Ma'n dda gen I
weld yr ysbry l brawdgarol hyn ynlletuyny wasg, ae yn mhlith enwada
crefyddol. Ma cewri wedi ewmpo er dechra r flwydd^Q hon o'r pwlpida Oymreie,
megis Herber Evans gyda'r Annibynwvr Esgob Tyddewi o'r Eglwvs Sefydledlg, ac
mae y prudd der oydymdeimladol ey'n cal ei deimlo ai ddatgan gan bob sect yn
ddiwahaniaeth am y golled ar ol cewri o'r fath, yn amlygiad o frawdgarweh
cenedlaethol, beth bynag am gyffredinol. Er yn ddiambeu (00 digon o glerigwyr
Seisaig allaeant lanw y swydd esgobol yn Tyddewi, credwn na fyddwn yn
troseddu yr egwyddor yr ydym wedi bod yn son am dani wrth hawlio Cymro Fr
swydd, hyd yn nod pe byddai Sais yn meddti, neu yn dysgu digon o Gymrag i'w
ohyflawnu, gan nas gallai feddu y cydymdeimlad priodol ac angenion yr
esgobaeth yu inhlith estroniaid iddo. EISTXDOFOD ABERDAB. Ma Hwmfira Huws
wedi bod yn boddrach shew yn ddweddar shwd s-: ware odd yn cael u gneid
slawar dydS mwn hen steddfota pan odd e'n fachan ifanc. Odd shawns yr amser
hyny, medda fe, i feirdds enill cwta a thocins anaball waith, a ma'n dda gen
i weid wrtbo fod pwyilgor Stedr. J! Byrdar dydd Llun Mabon nwa yn i ddangos
ticyn o dwtsh yn yr lID lein, a bod lot o'r boys wedi ymffiamychuyn d Sv
chrynllyd ar destyn y gatar, sef Y CyL ad Cenedlaethol,1 a bodbomshelf
arawydus wedi cal u gollwng at gorpws yr hen ellyll y Sylatan, neu fel ma'r
testyrs yn i alw fa, yn ol Dicshonari GJadstone, Yr Archlofrudd.' Gobeithio
sgrega nhw i enad a mas o'i hen garoas brwmstanaidd a, os os enad yndo. Bydd
y bachan niliiff y gatar yn cai i ledo mlan rhwng doa fachan o fardd, fel sa
nhw yn mynd ag e i'r jail, a fydd dim danjai iddo gilo tysa fa'n trio, nes
bod y cleddvf yn cal i ddala u web i ben a, a'r beirdde i gyd yn gwiddi,
Heddw ch heddwch heddweh heddwch 1!1 ac os na atebiff pawb, falla tora nhw i
ben off, tysa hyny rhw gollad iddo draan dw i C, ddimyn cretu bydd a'n gollad
fawr iddo os nag os gyta fa well iws? id l i ben na gneid pishis o ganu. Y
cadeirfardd coronog Ben Davies. Paat- teg, Sy'u: mynd i weid pwy fydd y
eorft. ac os na naIff y wara teg, bydd cyst." t.i' gymeryd y goe a baglu
nol To h-.vxit >> llen' gyntad gall a, ne fe fydd rhtjd o?J incwest
arno, Fe fydd preisis piwr yno h-3--d cownt y program am adrodd a ^jauu, a fo
t'y ddy toffs cerddorol yntynu i Sweet Byrdar wrth y miloedd, a'r bi
Tti^cosaidd vn -Ja si o'n llyced ni, acyn nieftcaereieo'n yebrydoedd ni wrth
ganu fe) whitfle^, Mr! J T Rees, a Llew Bualit fydd vn balanso plant yswn. D
A Thomas, A.8,, a Lord Aberdar fydd manijarsy gwaitti, a Telynfab, Esgob y
Gadlys, fyad y ^itar ar y consarn. a fe naiff i waith fel arfaddyn ddi
gilbwt, wath n,a fe fel bwtwn bach ar i di od, a mae dafoftt yn gallu mynd
fel beisicl Fe f /d yn dreat i bswb sy'n oaan Bteddfod i fod yn Byrdar dydd
LluuMaboa- Chwi feehgyn ieuanc lien bob an, Os yd ych am gal wedjis Rhowch
dro i Aberdar dydd Lion, I wel'd y lid biwties Hwyfyddantyno n dwt, agin;, Yn
gweau fel angel JOB Mor hyfryd aydd yn tvzi y gan, Gyfarfod a'eh cariadon. https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118357/3118362 28-01-1897 |
|||
|
|
|
|||
|
|
04-02-1097 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118366/3118369 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y VARIAN,-Pan ishteddws Mrs Vic. gynta ar stol fawr Prydain i ddechra
riwlo, odd hi ddim ond crotan fach shone, a o'ch chi a fi ddim wedi mentro
dangos yn trwyna yn y byd yma, a ma miloedd, ia, miliwna odd a'u trwyna yn
ychal yr amser hyny, wedi cilo ddar y platfform i roi lle i rai erill i
swagrio ond ma'r hen wedjan yn fyw o hyd, ond dyw hi ddim mor smart ar i
throd ag odd hi yr amsar hyny o getyn. Fe fu cetyn mawr o ffys am deni deg
mlynadd yn ol, amsar y Jiwbili. a ma wilia cryf bothti gneid joly row y
flwyddyn hon yto, ar ben y trician mlynadd i theyrnasiad hi. Fe wariwyd shew
o goin i ddathlu'r Jiwbili heb ddim pwrpas da. ond wara teg hefyd, fe wnaed
rhai petha da hefyd. Ma'n dda gen i weld tod yr hen wraig yn dod yn gallach
yn i hen ddyddia, a ma hi wedi rhoi ordors IT Prins, i mab hena, i weid wrth
bawb sy'n meddwl catw gwyl pen y trician mlynadd, am iwso sens wrth iwso'u
harian, a gneid rhwpath er lies y tlodion, a bydd byny yn ddicon o dreat iddi
hi. I ehi yn gweld nawr fod y cynghorion w i wedi rhoi iddi o bryd i gilydd
yn y DARIAN, wedi gneid lies budir iddi, ac os pa riff hi i wella yn i
acshwns fel hyn, w i yn folon iddi riwlo mlan am drician mlynadd yto, os dyw
hi yn gweld i ffordd yn glir i hyny. Os di chi a'r darllenwrs yn cydweld,
cwnwch ych dwylo,—Wedi paso. Nawr beth ?yw'r peth gora i ni fel Cymry gymeryd
i ddangos yn teimlata shag ati yn yr adeg hon ? W i yn meddwl fod gen i idea
ffamws (a chownto o ble ma hi yn dod.) a dyma hi. Y fasnach lo sy wedi gneid
Deht udir Cymru a Shir Fynwa yu enwog trw'r byd, a hi sy wedi gneid
gwrbynddigions a ladies, o ganoedd. a rhoi ffortshwns i lawar yn y wlad, a w
iyn syjesto fod subscripshon lists yn cal i acor yn y DARIAN, a phob papyr
Sysnag a Chymrag trwr Deheudir, er mwyn cal arian i roi pobo bresant i bob
hen ddyn sy wedi gwitho dan y ddaiar dros,- HANAR CAN' MLYNADD. W i yn gwpod fod
llawar idd u cal trw'r cymoedd i gyd, a fe fydd rhwpath fel hyn yn cwnu'u
hysbryd nhw yn u hen ddydd- id. Golygfa er;feithiol fydd cal golwg ar
beioneers y taleen glo a'u coeeau ceimion a'u creithiau gleision wrth eu ffonau
yn cwrdd a'u gilydd mwn rhw le canolog, i dderbyn rhw deyrnged fechan am u
gwas- anaeth hirfaith i'w gwlad a chysur cym deithas- W i yn siwr iod y peth
yn eitha prac-ticabl, ond i bwyllgor pob gwaith fynd i dicyn bach o drwpwl i
wilo mas am deni nhw, a fe fydd yn hawdd profi cownt pob un gyta gofal. W i
yn gwpod bydd y Frenines yn lioo yr idea, wath fe fydd yn interestin iddi
feddwl fod hen goliars yn fyw nawr odd yn tori glo tan pan odd hi'n grotan
ifanc, a'u bod nhw wedi bod yn y talcan glo trw genol pob peryglon cyd a ma
hi wedi bod yn ishta ar I gorsadd. Os cymryff Mabon, Dafydd Morgan, a ledars
y gwithwrs i gyd y peth mwn Haw, fe ala i air lan at y Prins, a fe wetiff e
wth ifam, a fe ddala bydd hi yn clapo i dwylo, a falla daw Hercomar ne rhw fachan
elyfar o'i .short a i dynu u llunia nhw gyd iddi gatw ynfomento. W i yn cretu
caiff y mudiad gefnogath gen y mishdri dim ond i Syr W. T. Lewis roi pwsh
mlan i'r peth idd u notis nhw, a w i yn cretu bydd Lady Lewis yn shiwto yn
ffamws i roi'r presants i'r hen ddynon gyta'u gilydd. Ma'r Barwnig a hithau
yn hen beioneers u hunen, ac wedi troi yn mhlith coiiars a gwithwrs tanddai-
arol ariod, a os dim dowt na na nhw'u gora i neid y peth yn sycses, er mwyn
yr hen bobol. ac er mwyn gwneid dathliad trigain mhvydd teyrnasiad Victoria
yn deilwng o Ddeheudir Cymru. Fe fydda i yn dishgwl i ddynon cyfoethcg ein
tref ydd inawrion ni wneid u shar hefyd, sef gwyr Casrsewydd, Cardydd, a
Byrtawa, wath ma nhw wedi lloffa yn helaeth ar lafur hen goliars y cymydd
trw'r blyn- yddau, a'r peth lie. a alia nhw neid fydd towli ticyn o goin yn
biwr i'r drysorfa. Falla gnaiff Morien ac Idriswyn goclish ticyn ar wyr y
trefydd. a llawar erill, Ma llawar o son wedi bod am roi penshwn i hen
withwrs, ond ma'r peth yn lied slow yn dod i byrfformaos, ta beth gadewch i
ni dowli un spare o loniant i'r ben foys cyn bo ni yn u colli nhw, wath fu
dim gwell siawns ariod na nawr, gan fod y Frenines i hunan yn dewish i ni
neid rhwpath yn y lein hyn i'r clawd ar hyn o bryd, yn hytrach na ala coin i
neid bon- ffeiars ar bena'r mynydda, a rhw hen rhialtwch fel yn amsar y
Jiwbili. Wrth dowli r idea i sylw fel hyn, dw i ddim am I fentro gweid beth
ddylai'r presants fod, ond w i am i arweinwrs y bobol yn yn plith ni trw'r
ardaloedd gweithfaol i weid u barn, a. meddwl am y cynllunia gora i garib r
peth mas yn llwyddianus, a starto arno ar unwaith. Ma hanar can mlynadd o
witho dan y ddaiar yn siwr o fod yn deilwng o gydnabyddiaeth, a ma'r rhai sy
wedi llwyddo i wneid hyny, wedi myned trwy beryglon mawr, a ma'n syndod bod
nhw wedi llwyddo i fynd trwyddynt. Ma'r rhan fwya os nid yr holl o honynt,
wedi dechreu yn ifanc iawn, Uawer er yn wedi dechreu yn ifanc iawn, lIawer er
yn saith mlwydd oed, ac yn gwitho oriau meithion yr adeg hyny, yn faithach
lawer na ma neb yn weithio yn awr trwy drugar- edd, ac ma nhw wedi sefyll u
tir fel canons. Gadewch i ni weld beth yw tcimlad y wlad tuag atynt. 0 ni
wedi meddwl gweid ticyn am bethau sy wedi cymeryd lie yn ystod teyrnasiad
Victoria, ond fe adawa hyny hyd rhw dro yto. Gobeithio bydd i hyn 'gal sylw
er mwyn yr hen shampions tanddaiarol, a chofiwn yr atnod,- 4 Curwch yr heiarn
tra fyddo yn boeth.' 04-02-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118366/3118369 |
|||
|
|
|
|||
|
|
11-02-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118375/3118376 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DARIAN,—DW i ddim yn ar- fadd cico row os galla i gal petbach i
fynd I mlan weddol, ond ma'r mwnci ar y nghef- an i'n gwmws os na fydd wara
teg yn myned yn mlan. Fe wddoch i fi neid ticyn I yn biwr ys pythefnos nol
bothti Steddfod Byrdar, a bysa fa'n dreat i bawb fod yno, a os dim dowt nag
odd llawar yn enjoyo yn v Steddfod hefyd, er fod gen i asgwrn idd i bico gyta
rhai odd ddim yn acto fel partnars, na fel gwrbynddicions hefyd, yn enwetig
amsar CADEIRIO'R BARDD. Pryd odd rhw ganu yn
mynd mlan, odd pawb yn weddol ddishtaw, a chownto fod y lie i radda yn
annghyfieus i bawb glyw- acT, ond ma llawar Steddfod wedi bod yno o'r blan, a
chlywas i ddim rhw gintach mawr am dano. Ond ta beth am hyny, odd acshwns
rhai dydd Llun Mabon dwetha yn amsar cftdeirio yn ddisgres i Steddfotwrs
Cymru. Ma pob dyn call yn lwo fod yr hen seremoni hon yn haeddu cal i
pharchu, ta fa ddim ond er mwyn i henafiaeth hi. Pryd casglws y beirdds at u
gilydd, a golwg siriws ar u gwynepa nhw, a hen gleddyf y Carw Coch odd wedi
cal i iwso at y jobin lawar gwaith o'r blan, yn barod at waith, dyna'r bardd
coronpg Ben Davies, Pantteg, yn cwnu i weid i farn am y pwr dabs odd wedi bod
yn slafo i neid pishis o ganu ar y 4 Deffro- ad Cenedlaethol,' odd cymant o
fwstwr yno a tysa chi mwn cwrdd lecshwn. Trw fod Ben yn facban piwr ac yn
eitha trwm- pyn, fe ath lawr ddar y platform, a fe sefws fel acshwner ar ben
ffwrwm yn gen- ol y lie, i bawb odd yn dewish gryndo gal shawns idd u glywad
a. Wei os dich chi yn y fan, odd hyny ddim yn ddicon o gom- pliment i'r
randibws wetin. Ond sefwch dicyn yto, gyta bo fa yn gweid pwy oedd y gora,
a'r beirdds yn watshan fel spanials, a'u hanal yn u dwrna, ac yn disbgwl
gweld rhw hercwlff o fachan yn cwnu, dyna grotyn diwishgars yn neido ar i
drad, sef y gwr bach talentog Ben Owen, Tror- ci. Wei, meddwn i yn y munan,
fe ddan- gosiff pawb respect i-an mor ifgnc (dim ond deunaw 6d yw a). Ond dim
danjar wir. Pryd odd y beirdds yn dala'r cleddyf uwch ben Ben bach, ac yn
gwiddi 'Heddwch.' ac yn gweid englynions am dano, odd rhw git nol yno yn
stico i gatw mwstwr fel pydlar's. a rhw lot yn gneid row ganu i drio boddi
llisha'r beirdds ar y platfform. W i yn gobitho nag os dim un o'r rhai hyny
odd yn canu'r amsar hyny wedi enill preis ariod, a na nilla nhw ddim un byth,
am ddangos shwd ignorans a diffyg sens. Fe ddyla pob bransh fydd yn mynd mlan
mwn Steddfod gal yr un wara teg. Beth wetai'r cantws tysa'r beirdds,
llenorions, adroddwrs, &c., yn bloeddio nerth u cega i foddi swn rhw
soloist, ne dowli cor mas o diwn? Fe alla hanar dwsan o feirdds w i yn napcd
neid discords yn nghora mawr Mertbyr. Dowlash, a Rhymi, tysa nhw'n j dewish,
wath ma gyta nhw lisba mor seel. aro aflafar y galla nhw foddi swn German
Band. Os pariff y cantwrs i ddistyrbo bysnas y eadeirio yto, fe starta i
barti o nadwrs barddol idd u distyrbo nbwnta yn Stedcfota canu canpunt y
South i gyd, ac os ffeila nhw neid hyny o'u llisha naturiol, fe fyna bobo
drombwn iddi nhw i wthu nes "byadaiu'r consarn i gyd. Cbaiff y beirdds
ddim o'u concro cs galla i, wath w i yn gneid amball bishin o panu fel gwdd-
och chi. Gobeitho ra fydd dim isba cario y batl ymlan mor bell, ond dyna fel
bydd hi, cs nad yw boys y swn yn acto'n deidy at u brodyr barddol. Fe fydda i
aryn hvc owt i gatw dignity y gatar a'r sere- moni henafol. § §gr:'„ WMANS RElTS. Ma 'n dda gen i fod
yr aches teiiwng hyn wedi bed yn mlan yn yr House o Comons yr wtbnos ddwetha.
Rbw fachan o Scotchman o'r enw Faithful Begg' ddath a'r pwnc y ml an yn y
Ty—enw net at yr aches allwn i feddwl, a fe wetws dicyn yn shone digynig ar y
matar mwn Haw, a ta wara teg cdd i'r litl biwtus gal foto amsar lecsbwn fel
ma dynon. Odd a'n gweid fod 73,000 yn y lecshwn ddwetha o'r pethach sy'n cal
u galw yn ddynon ddim yngwpod y ffordd i foto, nac yn deal! dim am y fys-
nas, yn dda wrth gym- ryd part y mynwod a chcwrtto ta hon odd y waith gynta
iddo wilia yn y Parlamant. Mn nhw yn gaiw y speetsb gynta ma mem- bar yn w3id
yn maiden speetsb, a ma nhw yn galw maidens ar y merched yn Sysnag, wetin odd
pethach yn taro yn biwr. Beg- ar Ffyddlon yn i arath wyryfol yn began am wara
teg i'r litl biwties. Os dim dowt na fydd a'n ladies man o hyn i mas. a ma
rbaid i fi watshan yn llycad, ne fe fydd yn fwy o ffefret gyta nhw na fi, ond
ma gyta fa waith gneid yn y lein hyn yto cyn cyr- badd y streips sy gen i.
Ond wedi iddo fe gwpla gweid i ora dros i bwnc, dyna'r hen lab labwstaidd
Labwtsbar' yn tempo lan i spowtan yn i erbyn a, ac yn wado ar ben- a'r mynwod
fel brigand dideimlad. Yr ben sglymyngi barbaradd, ddyla dim un merch ne
wraig ddisbgwl ar i hen wynab salw a byth mwy, a ma fa yn towli yn bod ni
sy'n cymryd part y merched o dan y peticot gyfarmant, a'n bod ni yn moin i'r
wlad i gyd fod deni. Beth ma'r cnwbyn yn gisho wilia ? Ma fa'n dangos ta
fforin- ar yw a. Ond ta menyw sy'n gwishgo peticot sy'n riwlo'n gwlad Di nawr
? Beth ma fa yn galw hyny ond peticot gyfar- mant? Os yw Mrs Vic yn ddicon
flit i lywodraethu Prydan Fawr ac India Fawr, a gwabanol barta'r byd, os
posib nag yw i chwiorydd hi yn flit i gal fote yn amsar lecshwn. Ond ma'n
ddicon p)aem i ddeall beth yw i glefyd a. Dyw a ddim yn gailu profi nag yw'r
mynwod yn ddicon clyfar i foto, ond of an sy arno, fel pob hen gow- ard, os
ca nhw siawns i fynd miwn un- waith i'r House o Comons, ta nhw fydd y bosis
yno, a na chaiff e ddim mantash wetin i ddangos cymant o'i gsffls, wath ma
ticyn o ddileit shew big yndo fe fel gwdd- och chi, a ma fa yn rhoi hint na
fydd y Speecar i hunan ddim yn gallu manajo tafota y litl biwties. Ond dyna
lie ma'r blagard yn cyrhadd climacs i benchwiban-1 dod wth gwpla'i speetsh—ma
fa yn gweid nag yw y mynwod ddim yn ddicon call nac- yn ddicon cryf i
constitiwshons i fod yn sowdshwrs i aniddiffyi3 y wlad yn erbyn galluodd
erill tysa taro. Wfft shwd gownt. Ond osmilodd o hen wlaneni o ddynon yn cal
foto nag os dim dicon o gymsban yndi nhw i sefyll o flan cwmbwleit ? W i wedi
dicio dicyn bach hefyd wrth yr hen bart- nar Harcwrt. Ala fvnta wedi gollwng
y gath o'r cwtyn mwn ffordd letwith ar- swydus. Wth drio dangos nag yw a ddim
iws gatal i'r merched a'r mynwod gal foto, fe wetws fod 1,200,000 mwy or rhyw
deg yn y dyrnas nac sydd o'r rhyw wrwaidd. I Arswd y byd Beth odd yr hen
glwtyn yn gweid shwd secret a yna wth y becbgyn ? Odd dicon o bomp yndi nhw
or blan, a fe fyddan yn dangos mwy o ffrynt yn awr, allwch fentro. Ferched
anwl, w i yn tosturio wtho chi bob tin o nghalon. Arno i of an os aiff petha
mlan fel hyn, bydd rhaid cal steil Brigham YcuDg i ber- fformans yto, a bydd
rhaid i un bachan gymryd at ddwy ne dair o hono;h chi ar y tro, i gal
scwaro'r cownt yn well na ma fa. W i bron colli'n ngwynt wth ddisbgwl ar y
ffigwrs 1,200,000 Dyna atnod i chi stydio- Un filiwn, a dau can' mil." Ad 11-02-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118375/3118376 |
|||
|
|
|
|||
|
|
18-02-1897 STREIP
ARALL I GYMRU. Ma'n dda gen i weled fod y Judjis sy wedi bod rownd trw Gymru
yn y Seisis leni fel arfadd. yn cintach nag os dim dicon o waith iddi nhw
yma, ac yn rhoi compliments i ni am y 4 menyg gwvnon' ma nhw yn gal yn
bresant i fynd nol i Lyndan. Wn i ddim pun ag u nhw yn u gwisgo nhw ar ol
mynd nol sha thre ne bido; arno i ofan nag i nhw ddim, onte fe fyea'r Judgea
diarth yn gwpod yn caritors ni yn well, yn lie bod pob un newydd sy'n dod ar
i dro yn gweid yr un stori. Ond dyw hyny ddim yn ddrwg i gyd, wath ma pob un
yn cal gwel'd dro&to'i hunan. Tyna beth sy'n od hefyd, ta yn y shirodd
lie ma dim ond Cymrag yn cal i iwso yndi nhw, y mae llia o drosedda, fel sa'r
hen iaith yn dysgu manars, ac yn gwareiddio'r trigolion, er cymant ma amball
judge yn cico yn i herbyn hi. Dyna Shir Fynwa a Shir Forganwg, lle ma eymant
o fforinars yn aros, a phob iaith yn cal i wilia yndi nhw, ma'r creims yn
llawar amlach, ac yn llawar mwy airiws a w i wth wilio mas yn ffindo ta enwa
fforinars sy rhan fynyeha ar y prisnars sy'n robo, ac yn stabo, ac yn lladd u
gilydd yn y trefydd mawr fel Casnewydd, Cardydd, ac Abartawa. Alia i ddim
cretu ta Cymry sy'n gwishgo enwa fel Macartby, Dolwlan, Stonebead, Bloodseck,
Crispheart, Singooney, Gallowson, &c. Wel, rhw enwa felna w i yn weld
fynycha ar y criminals mwya, hyd yn (nod yn yn gwlad ni'n hunan a barnu
felna, ta ni yn gallu cal gwared o'r tacla yna o Shirodd Morganwg a Mynwa,
bydda shawns amball waith i'r judjis gal menyg gwynion orwthi nhw hefyd. W i
ddim yn gweid nag os ambell greim melltigedig yn cal i gyflawni gen amball un
sy'n gwishgo enw Cymrag, a fe liewn i ta rhyw official yn catw cownt o
nasionality y rhai sy'n cal u cosbi o Seisis i Seisis, i ni gal gweid amacn
b'le i ni fel Cymry yn sefyll. Ma Judjis Sysnag yn Steddfota yn gweid ta ni
yw'r cantwrs blaina. Gyta ni hefyd beisiclists gora y byd, a ni nawr yw'r
cicwrs ffwtbol clyfra sy gal: ac eto gyd ma nhw yn galw'n gwlad ni yn 4 poor
little Wales.' Fe ailwn i feddwl fod a'n i ni ddechra cwnu'n pena,: a wilia
drosto ni'n hunen. Er cymant o gredit i ni'n enill yn mhob ffordd, ma rhai
o'r fforinars isba'n cnoco lawr trw'r cwbwl, ac amsar i ni yn moin yn reits
yn y Parlamant, ma amball benbwl want yn ignoro ni, a gweid nag i ni ddim
cened], a nag os neb yn gwpod dim am dano ni. Ma'i wedi mynd yn ddishtaw am
bothti Home Riwl i Gymru ys cetyn nawr, a fydd rhaid i fi rhoi amball bocad
yn asena 'n membars ni os na starta nhw at 'u gwaith, wath ma'n bryd i wlad
sy'n concro yn mhobpath fel i ni yn neid i gal riwlo'i hunan, a ma'r atnod yn
gweid yr un petb,- 44 Pa wlad wedi'r siarad sydd, Mor lftn a Chymru
lonydd." 11-02-1897 |
|||
|
|
|
|||
|
|
18-02-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118384 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DARIAN,— 1,200,000 Pidwch a meddwl mod i'n myn'd i weid yr un
brecath yr wthnos hyn a'r wthnos ddwetha, achos fod yr un ffigwrs yn dechra y
liythyr hwn, ag odd yn cwpla yr un o'r blan, sef cownt cymant fwy "o
ferched a gwracedd sy yn y byd, nag sy o fechgyn a dynon. Beth w i am ddangos
yw, mod i wedi gneid ticyn o flyndar; a pheth od iawn yw hyny, wath fe wddoch
nag w i byth yn arfadd gneid mistecs o un short, yn enwedig pryd w i yn wilia
bothti'r merchad. Dw i ddim yn gweid yto fod y cownt yna yn rong, a pheth
arall, nid yn ffigwrs i munan i nhw ond dyna fel odd Harcwrt yn seiphro, a
gweid ar i ol e netho i. Y blyndar mawr w i yndo yw i ii anghofio pwy amsar
or flwyddyn yw hi, a fysa fa ddim llawar i chi weid yn ddishtaw wtho i, ta
nawr yw amsar y VALANTEINS. W i'n lico bod ar derms da a'r litl biw- ties bob
amsar, fel ma nhw yn gwpod; a fysa'n well gen i i dicio nhw bob tymor na hwn.
I chi yn cofio llynadd i fi gal Valen- teins pert jawn, ond wn i ddim beth yw'r
achos, ma nhw yn dechra ala'r pietwrs casa allwch chi feddwl am deni nhw i fi
leni, ac yn gweid pethach iusyltin am dano i. Ma'n well i fi bido rhoi cownt
i chi am ddim ond un w i wedi dderbyn o'r short hyn, onte fe ewch i ffit.
Ma'r llun sy yndi yn dangos hen fachan a choesa main fel whipcord, a dwy gos
hir gyta fa- un yn pwynto i'r North, a'r nail yn pwynto i'r South. Ma'i fola
fa wetin fel twbin golchi Mari Wil Huw, a'ifreicha a'i ddwylo fel sa nhw wedi
bod yn y bedd ddar amsar Olifar Cromwell: ac am i hen ben a'i wyneb a, wn i
ddim ffordd i roi cownt i chi. Ma'i ddanadd a fel ceryg bedda, a'i drwyn a
fel trwyn pygdog, a'i wallt a fel spers yn pwynto lan i'r awyr. Ar wilod y
pictwr wetin ma pishin o ganu, fel hyn :— DIM 0 DY LOL, DYMA DY LUN. Ma hwn
yn bictwr triw o ti, A chymer gar o bono, A fframa fe er mwyn dy fri, I'r byd
gael bytb dy gofio Ta miliwn arall mwy'n y wlad 0 ferched nac o fechgyn,
'Rwyt ti'n rhy hyll o'th ben i'th drad I gill un ferch i'th ganlyn. Feli chi
yn gweld, Syr, os him yn depig yn hwna i'n Hun reit i sy'n dod mas witha ar y
DARIAN, a ma hwnw yn 'true to nature,' ys dywed Wil Bryan. Ma dicon hawdd
gwpod bod natur gas yn y ferch alws hwna i fi, a'i bod hi wedi dicio achos
stori'r ffigwis. Os ffinda i mas pwy yw hi, fe gaiff werth i thocins o newid
yn ol. W i yn eitha bolon cal Valenteins pert a res- pectabl, ond dim racor o
rheina. os gwel- wch yn dda, onte fe fydd row. --PR STREIP ARALL I GYMRU. Ma'n dda gen i
weled fod y Judjis sy wedi bod rownd trw Gymru yn y Seisis leni fel arfadd.
yn cintach nag os dim dicon o waith iddi nhw yma, ac yn rhoi compli- ments i
ni am y 4 menyg gwvnon' ma nhw yn gal yn bresant i fynd nol i Lyndan. Wn i
ddim pun ag u nhw yn u gwisgo nhw ar ol mynd nol sha thre ne bido; arno i
ofan nag i nhw ddim, onte fe fyea'r Judgea di- arth yn gwpod yn caritors ni
yn well, yn lie bod pob un newydd sy'n dod ar i dro yn gweid yr un stori. Ond
dyw hyny ddim yn ddrwg i gyd, wath ma pob un yn cal gwel'd dro&to'i
hunan. Tyna beth sy'n od hefyd, ta yn y shirodd lie ma dim ond Cymrag yn cal
i iwso yndi nhw, y mae llia o drosedda, fel sa'r hen iaith yn dysgu manars,
ac yn gwareiddio'r trigol- ion, er cymant ma amball judge yn cico yn i herbyn
hi. Dyna Shir Fynwa a Shir Forganwg, He ma eymant o fforinars yn aros, a phob
iaith yn cal i wilia yndi nhw, ma'r creims yn llawar amlach, ac yn llawar mwy
airiws a w i wth wilio mas yn ffindo ta enwa fforinars sy rhan fyn- yeha ar y
prisnars sy'n robo, ac yn stabo, ac yn lladd u gilydd yn y trefydd mawr fel
Casnewydd, Cardydd, ac Abartawa. Alia i ddim cretu ta Cymry sy'n gwishgo enwa
fel Macartby, Dolwlan, Stonebead, Bloodseck, Crispheart, Singooney, Gallow-
son, &c. Wel, rhw enwa felna w i yn weld fynycha ar y criminals mwya, hyd
yn (nod yn yn gwlad ni'n hunan a barnu felna, ta ni yn gallu cal gwared o'r
tacla yna o Shirodd Morganwg a Mynwa, bydda shawns amball waith i'r judjis
gal menyg gwynion orwthi nhw hefyd. W i ddim yn gweid nag os ambell greim
melltigedig yn cal i gyflawni gen amball un sy'n gwishgo enw Cymrag, a fe
liewn i ta rhyw offic- ial yn catw cownt o nasionality y rhai sy'n cal u
cosbi o Seisis i Seisis, i ni gal gweid amacn b'le i ni fel Cymry yn sefyll.
Ma Judjis Sysnag yn Steddfota yn gweid ta ni yw'r cantwrs blaina. Gyta ni
hefyd beisiclists gora y byd, a ni nawr yw'r cic- wrs ffwtbol clyfra sy gal:
ac eto gyd ma nhw yn galw'n gwlad ni yn 4 poor little Wales.' Fe ailwn i
feddwl fod a'n i ni ddechra cwnu'n pena,: a wilia drosto ni'n hunen. Er
cymant o gredit i ni'n enill yn mhob ffordd, ma rhai o'r fforinars isba'n
cnoco lawr trw'r cwbwl, ac amsar i ni yn moin yn reits yn y Parlamant, ma
amball ben- bwl want yn ignoro ni, a gweid nag i ni ddim cened], a nag os neb
yn gwpod dim am dano ni. Ma'i wedi mynd yn ddishtaw am bothti Home Riwl i
Gymru ys cetyn nawr, a fydd rhaid i fi rhoi amball bocad yn asena 'n membars
ni os na starta nhw at 'u gwaith, wath ma'n bryd i wlad sy'n concro yn
mhobpath fel i ni yn neid i gal riwlo'i hunan, a ma'r atnod yn gweid yr un
petb,- 44 Pa wlad wedi'r siarad sydd, Mor lftn a Chymru lonydd." FFAIR Y BYD YN Y CRYNANT. [ 18-02-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118384 |
|||
|
|
|
|||
|
|
25-02-1897
https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118393 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DARIAN,— Gair bach pert, neis, melus a hyfryd yw cusanu, Ma rhwpath
yndo sy .n cynesu'n teimlata ni, ac yn coclish yu ysbrydoedd pan yn son am
dano, I chi wedi mynd trw'r proses ys lawar dydd ac yn gwpod cetyn am dano os
dim dowt. a w ina wedi arfadd ticyn bach yn y lein yna amball dro yn sly pan
yn cwrdd a wedjan fach deidy, a ma pob bachsn ifanc arall yr un peth os dim
dowt am dani, ond fod amball un yn fwy ciwt o bothti'r fysnas na'i gil- ydd.
Wel, os dim drwg mwn cusanu am wn i, ond dw i ddim yn lico fod un bachan yn
cusanu wedjan bachan arall os gall a bido. Ond nid am gusanu o'r short yna w
i yn mynd i weid y tro hyn, er i fi slipo felna wrth ddechra achos fod a shwd
des- tyn naturiol, a bod cymant i weid am dano fel odd yn anhawdd paso hibo
heb i dwtsh a. Ta betih am hyny ma'n rhaid i fi atal a, nawr os galla i, a
mynd mlan at y pwnc odd gen i mwn golwg, sef- I CUSANU'R BEIBL. Fe wddoch fod
hon yn hen, hen ffashwn, pan fyddwch chi yn rhoi efidens o flan y Majistrets
a'r Judjis. Ma llawar iawn o wiha bothti jaco yr hen ffashwn Ian yn
ddiweddar, a w i yn cretu fod a'n hen I bryd i neid hyny hefyd. Ma dishgwl ar
y profes yn mynd mJan yn y gwahanol lysoedd, yn doicon i droi stymog, ac ala
fomit ar unrhyw un sy'n teimlo dicyn yn ddelicet. Mi gweld amball hen greadur
aflan ac anifeilaidd ei olwg, a'i wefusau mawrion afiacb, yn agos cuddio
c;awr y llyfyr, yn ei lyfu yn ddifater, a merch ifanc lan, brydweddol, a'i
gwefusau fel y ceiros yn gorffod gueid yr un fath ar yr un llyfr yn mhen
munad ne ddwy ar i ol a, yn anheilwng o urddas un llys mewn gwlad
wareiddiedig. Heblaw anaturiol- deb y peth, y mae meddygon galluog dros- odd
a throsodd wedigweud yn beindant fod yr arfe.riad yn spredo afiechyd o un i'r
nail, a fod clefyta o bob short yn cal u gwTasgaru fel hyn yn yn plith 1)i.
Yn ngwynab efidens fel yna, pwy all gefuogi shwd ffashwn ddwl a pheryglus. Ma
n llawn bryd i Fyrdda Iechyd pob man gym- ryd y matar mwn Haw a'i stampo fa
mas o 'r wlad. Wi yn cretuihefyd ta hen ar- feriad becbadurus yw hi. Ma
canodd, ia milodd o'rrhai syn mynd trw'r perfform- ans hwn yn gyson yn i neid
a mor ddifedd- wl a phastyna, a di nhw ddim yn malio mwy am gusauu clawr y
Beibl na tysa nhw yn cusanu clawr y Trwmpyn. Os 6s isha gneid llw o gwbwl fe
ellir gneid hyny mwn ffordd fwy respectabl na hon, fel ma r Scotch yn gneid
trw gwnu Haw a thystio yn syml. Mae wedi brofi yn llysoeddd ni lawar gwaith
nag os neb yn bownd o gusanu'r llyfyr os bydda nhw yn dewdsh prdo. Paham na
thowlir yr hen syetgm gas i fyny ta ? Dw i ddirn yn cretu bydd mwy o dyngu
anudon weti'n. Allwch chi ddim gneid i rai weid y gwir fel hyn fwy na rhw
ffordd arall, os na fydd deleit gweid y gwir yndi nhw. Beth ta ni fel Cymry
yn joino fel y Scotch, a chymryd y llw augenrheidiol mwn ffordd fwy decha a
syber, witli mar hen ffashwn bresenol yn ddisgrts i'r enw cu&anu, ac
yninsylt i'r Beibl. HEN SowDJwns? SIIIR BEFEO. Can' mlynadd
i nawr y dangosws gwyr Shir Benfro dicyn o dwtsh i'r Ffrancod, trw i'r mynw
od aDwl droi mas yn u shawls coebon i ala ofan arni nhw gyd. Odd cwality
ffamws yn yr hen fama slawar dydd, a odd i gwlad yn acos at u calona nhw, a
pryd gwelson nhw'r fforinars yn dod miwn idd i preseifs nhw fuo nhw fawr o
amsar cyn listo i ymladd yn u herbyn. W i yn cretu fod yr un stwff yn yn
merch- ed nina tysa hi yn mynd yn bwsh, wath i ni yn cal gweld yn hunen yn
fynych yr ymladdannhw i'r dwrn os gnewn ni rhw- path yn u herbyn nhw. Fe
fydda yn well gen i.unihyw bryd sefyll bat] gyta FfrenshJ man na sefyll butl
gyta un o ferched Shir Benfro, ne un o ferched rhw shir arall yn Nghymru,
wath os dim lwo yndi nhw o gwbwi. Triwch chi nhw syr, ffordd myn- weh chi, fe
fynan gario'r dydd. Fel nhw'n gweid ma rhaid i ni neid. a fel ma nhw'n dewish
ma rhaid i ni fynd, ac yn ol u or- aors nhw ma'n rhaid i ni fiafio. Clipars
yw r biwties bach am gal u ffordd, ac osna I cba nhw rhwpath, fe'i mynan a, bei
wc. ne bei crwc a dyna shwd gwality sy isha mwn sowdjwrs. Penderfynu concro,
I deled a ddelo. Odd yr hen Labwtsbar yn gweid pwy ddwarnod yma yn yr House o
ComoLs na allws merched a mynwod ddim amddiffyn u gwlad. Ma hyny yn dangos
nag yw a ddim llawer o scolar hanasyddol, ne fe fysa yn gwpod am blyc hen
ferched Shir Benfro ys can' mlynedd yn ol. Ond w i yn mynd o mhwynt yn lan
yto. Medd- wl gweid ticyn o'n i fod y Dyfedwrs yn mynd i gatw Canmlwyddiant y
Fuddugol- iaeth yr wythnos hon, a ma hyny yn beth eitha pridool allwn i
feddwl. Gobeitbo ca nhw hwyl gyta'r gwaith, a fe licwni joino gyta nhw (er ta
nid mochyn w i). Falla alwch chi fi lawr syr, yn Speshal Cores- pondent, i
roi cownt yn y DARIAN ffordd aiff hi mlan yno, a fe na i bob peth galla i
neid yr ifeut yn syeses. Fe fydda yn idea dda yn ol y marn i i'r merched
ifanc fydd yno i gyd i wishgo dillad cochon fel yr hen fama gyut, a trw ta
bachan o Byrgwein yw Dyfed, ac yu fachan ifanc smart hefyd, w i yn cynyg ta
fe fydd yn u comando nhw, a'i fod ynta mwn shiwt yn depig i'r hen Iarll
Cawdor, odd yn comando yr hen rij- mant can' mlynadd yn ol, wath dyw shiwt yr
orsadd farddol yn shiwto i acto oliisar sowjwryddol. O'n i wedi meddwl gweid
pishin o ganu ar yr amgylchiod,ond ganfod Dyfed a beirddsda erill yn pertnyn
i'r shir fe gwplaf gyta'r atnod Sysnag Jingoaidd— In 4 We dont want to fight.
But by jingo if we do, We got the shil)s-we got the men, And we got the
(women) too. 25-02-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118393/3118395 |
|||
|
|
|
|||
|
|
https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118402/3118407 04-03-1897 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DARIAN,—Ma mwstro mawr yn Llyndan a llefydd erill bothti y DIAMOND JIWBILEE. Beth i chi yn pido
cyffro i gal rhwpath yn Byrdar? W i of an fod tre y DARIAN yn colli tir wth
beth odd hi ys blynydda nol. Fe ddewch chi a fina i drwpwl gyta yr hen wedjan
os na newn ni rhw styr erbyn y 22nd o Jiwn nesa, i gofio am i long rein hi. W
i wedi syjesto ys cetyn nol am roi medals a presants i hen goliars sy wedi
gwitho hanar can mlynadd dan y ddaiais, ond dw i ddim yn gweld neb yn pwsho'r
peth :yn mlan. Wn i ddim beth yw'r achos os nace ofan insylto'r Prdns o Wales
sy arni nhw am i fod e wedi syjesto petha erill. Wel, dw ina ddim yn moin
mynd yn erbyn yr hen bartnar os galla i, er nag i ni 'n dou ddim wedi cwrdd
ys llawar dydd i setlo dim a'n gilvdd. Ma fe a'i fam wedi bod yn wilia sposo
am gwnu hospitals yn mhob man lie ma isha nhw. Ma hyny yn beth piwr digynyg
allwn ,i feddwl, ond dw i ddim yn cretu bvsa gyta nhw ddim yn erbyn y mlan i
tysa chi wedi ala'r DARIAN iddi nhw i gal i weld a. Os nag yw Dafydd Morgan a
Mabon a'r boys yna sy'n wat- shan Ites hen wi+hwrs yn cownto tod y nghynyg i
yn werth gneid notis o hone, os dim i neid ond i jaco fa lan. Nid arno i ma'r
bai, w i wedi'iddoti o'i blannhw gora gallswn i yn yn ffordd y munan. Falla
ta un o nhw wedi meddwl am dano bysa gwell shawns idd i gario fa mlan. ond
trw ta fi odd' Bocsar gyta peth ma nhw yn pallu tynu. Os dim i neid nawr ond
trio gwitho gyta rhwpath arall fydd er lies. Fel w i wedi gweid o'r blan mod
i'n lico plan y Prins i gal hospitals, a ma gwyr Merthyr wedi cal adiehon at
yr hospital odd gyta nhw yn barod, trw fod Syr William T Lewis wedi rhoi pwsh
mlan iddi nhw ofilo bunau. Dyna beth odd stroc ardderchog, a fe ddylid
clapo'i gefan a am hyny. I ni yn barod i ymladd a fa, pryd ma fe yn ym- ladd
a ni, a'i syrfo f-a'n reit yw hyny, ond w i yn cretu ta'r peth llia allwn ni
neid yw gwiddi—Hwre Syr William, amsar mae a yn acto mor dywysogaidd a hyn.
Ma eitha cwality yndo os bydd e'n dewish fel mae a wedi wedi dangoe lawar
gwaith, a of dim gwell natur yn un o ferched Efa na sy yn Lady Lewis hefyd,
yn ol fel mae ao- shwns hi wedi profi lawar lawar pryd tuag at hen bobol a
theuluoedd angenus, a llawar o betha da erill. Ma hospital i gal yn Byrdar,
ond dyw'r bildin ddim yo deilwng o'r dre. Er ta yn Merthyr ma Svr William
wedi cal ei eni, mae a'n byw yn Byrdar ys blynydda, a os dim dowt na fydda fe
a Lady Lewis yn folon gneid i shar i gal bildin teidy yn y dre ma nbw'n byw.
Ar bwy ma'r bai nag os dim yn cal i bwsho mlan i godi'r hen dre yn u hoi, Oti
pioneers pob mwfmant da wedi marw, pu'na cysgu ma nhw ? Ma Merthyr yn gneid i
gora i gatw'i dignity, a ma Mountain Ash yn pwsho mlan yn biwr iawn gyta
phobpath, ac yn gatal i hen famar ol yn i dillad hen ffashwn i her- can yn
ddifywyd a malwodaidd-I Wake up, Sweet Byrdar,' igal rhw welliant yn fomento
o'r Diamond Jiwbilee. Nawr yw'x amsar pryd na'r wlad i gyd mwn bywyd, a phob
tref yn trio pwsho i'r ffront. Y nwe Uawer o siarad am yr angen o gal
Darllen- fa Rydd yn y dre', ond os dim yn cal i neid yn y pwynt yma chwaith.
Os bosib os na chyffrwch chi a dymon mawr erill y dre y y flwyddyn fawr hon.
Ma Syr William wedi cocso Lord Bute i roi pum mil at gal hospital yn Cardydd
hefyd pwy ddwarnod ma, i'r morwrs. a os dim dowt na nela fa i ora shag at
Byrdar, ond i rwun starto'c peth, a ma dicon o ddynon cyfoethog a chlyfar yn
y cylchodd ond iddi nhw fwrw u pena nghyd. Os na wela i rhw gyffroar ol i fi
weid fel fayn, fe alaf lythyr Ian >n streit at y Prins a'ch caritors chi
gyd yndo, a shwd insylt i chi yn dowli ar yr hen fenyw, a wetin lwc owt!
Fealiff sowdjwrs lawr i fombardo'r dre a'ch cym- ryd chi gyd yn brisnars nech
lladd chi, a'r bag guns bob won, fel gnethpwyd o ddinas Benin. D DOCTOR NAKSKN. Ddar pryd ma'r bachan
elyfar yna wedi dod nOl, wedi bol yn dishgwlam y North Pole, ma fa wedi bod
yn gweid ticyn o hanes i hunan a'i bartnars, a beth ma nhw wedi weld, a shwd
o nhw'n teimlo, nes ma fa wedi ala want arno i i starto shag yno, a thrio
mynd yn mhellach na ma neb arall wedi mynd. Wara teg i Nansen a'i barti, fe
sticson nhw'n lied dda a chownto pob- path at u gilydd. Fe fydd gyta fi well
shawns nawr ar ol cal ticyn o hanas shwd le sy no, a fe allaf fynd a phethach
gyta fi, o nhw ddim wedi meddwl am danynt. Odd y Bears yn profoco shew ami
nhw pryd o nhw yn mynd o bothti ar yr ia, a fe fu Nansen ag un o'i bartnars
jeet cal u lladd gyta un o'r tacla cas. Fe af i a mysls yn y mocad, a pryd
cwrddaf i un o nhw fe mwslaf a fel ci drwg, a dyna stop ary dan- jar hyny.
Peth od na fysa Nansen wedi meddwl am rhwpath felna. OLd dyw yna ddim byd at
y prepareshwns fydd gyta fl. W i yn meddwl mynd a Motor Car gyta fi hefyd, a
fe allaf fynd yn hwaw getyn yn gynt na cal yn llusgo gen gwn, fel odd e. Ma
nhw yn gweid fod a'n danjerus i ddrifo Motor Cars yn y wlad hyn, achos bod
Rhw yn mynd dros bena dynon gen shwd rat ma nhw yntrafaelu, ond fydd dim
esgus felni yno, wath os dim lodjars yn byw yuo na neb arall medda fe. Fe
fynaf gal Rout- gen RaYdhefyd i weld trw'r talpa ia fydd o mlan i, wetin fydd
gen_i shawns i WptJd pwy bwynt i gymryd. Ma llawar o beth- ach erill yn y
mocs i at y jobin, ond ma nhw yn tw niwmorus to menshon. ,>i. gwrs, w i yn
moin partnars fel odd a Nansen. Fe fydda yn dishgwl i obi èdnd. ta beth, a
Wmffra Huws, a'r bachan n labro'rnos ac os galla i ffindo Shon leiAU ali
bentan a'r Reportar fe fydda nhw yn lawni i dwymo pishis o barn i doddi'r
talpa ia odd yn stopo Nansen i fynd mlan. I chi yn gweld nawr fod y pro- gram
reit gen i, a dim ond isha starto ay. Ar 01 i ni ffindo'r North Pole, fegaiff
Wm- ftra a'r bachan sy'n labro'r nos fynd dsin bob pen iddi a'i chario hi sha
thre. wath ma nhw yn ddou fachan cryf, a trw bod Li mor dywyll yno fe gewch
chi gario gola iddi nhw, a fe af i mlan i weid bo ch. yn dod, a fe adawn y
Reportar a Shon Iefan a'i bentan yno i gatw'r lle'n dwym Ü8 yw Nansen yn cal
shwd welcwm wedi dod ncl heb i ffindo hi, geswch chi syr. shwd syrpreis fydd
yn aros y Bachan a'i Barti, pan fydd y North Pole yn dod nol gyna ni. Fefyddy
byd i gyd yn gweid yr atnod Sysnag—4 Wonders will never cease.' https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118402/3118407 04-03-1897 |
|||
|
|
|
|||
|
|
11-03-1897
https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118411 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DABIAN,-Un o'r petha mwya pwysig basws yr wthnos ddwetha odd dathlu GWYL DEWI SANT. Ma'n dda gen i fod y dydd yn dod yn fwy
poblogadd bob blwyddyn yn y byd Cymrag, i ni gal shawns i frago ticyn ar yn
hunen, a rfaoi lie i erill neid hyny. Ma'r arferiad yn catw yr ysbryd
cenedlaethol yn fyw os dim dowt, ond arno i of an fod rhai pethach yn eel u
pwsho miwn na ddyla nhw. er mwyn gneid fwy o bomp na sylwedd o'r consarn.
Wrth ddishgwl dros y reports o wahanol fana, o ni yn cal er ddiall fod y rhan
fwya o'r speetshig yn cal u gneud yn Sysnag, a bod cymant o fforinars yn y
bancwets ac odd o Gymry. yn enwetig yn y trefydd mawrion, er u bod nhw gyd yn
pwynto at yr hen Sant Cymrag, ac at bethach Cymrag. Falla ta fi sy'n dwp nag
w i ddim yn gweld hyny yn reit oltwgeddar. Trw ta gwyl Gymrag yw hi, fe
ddylan i chatw hi yn yn stei] ni'n hunen. Wiyneithabolon i rai o wietydd
erill joino, ond dw i ddim yn folon iddi nhw gario'r led gyta phethach sy'n
perthyn i ni. Dyna fel i ni yn colli'n dignity gyta phopath. Os bydd Sais, ne
Scotyn, ne Wyddel yn joino a ni mwn rhwpath, ma'n rhaid iddi nhw fod yn Bocsars,
ne fydd dim go arni o gwbwl, ac os gweta nhw air ne ddou yn biwr am dano ni,
a shwd rhai clyfar odd yn tada ni, ini yn gwiddi hwre, a hear hear gyta
nhwnta, a dyna bopath yn reit. Dw i ddim yn erbyn i genedloedd erill fod yn
yn gwyliau ni, fel gwetas i o'r blan, wath w i yn cretu bod isha'n clymu ni
yn fwy at yn gilydd, a os dim dowt nag i ni wedi derbyn fies wrth gymysgu a
nhw, ond pryd ma amcan neillduol genedlaethol, fel Gwyl Dewi Sant, a'r
Eisteddfod Genedlaethol, &c., w i am i ni fod yn y ffrynt yr amsar hyny,
a nhwnta watshan shwd i ni yn mynd mlan yn yn ffordd ni'n hunen. Dyna yn y
bancwets yn Llyndan, odd yno lawer yn cal u croosawi nag os gyta nhw ddim
cydymdeimlad a'n gwlad, ein cenedl, na dim sy'n perthyn i ni. Fe walas enw un
yno odd yn gweid yn yr House o Commons ys ticyn bach yn ol, nag o ni ddim yn
genedl o gwbwl! Pwy gysondeb odd i Gymdeithas y Brythoniaid infeito creatur
felna idd u plith i ddathlu gwyl yr hen Sant Cymrag ? Dyw a ddim ond padiath
a llwfrdra a llio trad yn gelynion cenedlaethol ni. Ma anngbysondeb fel hyn
yn yn diraddio yn fwy na dim arall, aiw i yn coletu bysa'r fforinars yn
meddwl mwy am dano ni, ond i ni fod yn fwy selog dros yn petha ni'n hunen,
Dyna Gymdeithas Cymru yr ala telegram Sy-nag i Gymdeitbas y Brythoniaid, onr --eso'n
gic yn i le trw i Esgob Bangor 'vmrag nol idd i atab a. Ma yn/5 > < •
yr Eegob a fi yn cretu yr un < t t e yn fachan call, ac yn Gyiiii g • bob
tamad. W i wedi lico un stroc nath Proifeawr Hercomer yn mancwet Cymru Fydd.
Cr nag yw e ddim yn un c ni, ond fod a wedi linco a ni trw'r baish, ma fa
wedi dod yn selog iawn gyta'n petha ni. Fe wetws yn down plymp fod y
Philistiaid yn ignoro, ac yn suero yn arferion a'n defodau ni, ond fod e'n
penderfynu refenjo arni nhw trw dynu llunia Hwfa Mon, a'r beirdd, a'r
derwyddon yn mynd trw dàefud yr Orsadd. Treni th. nid Cymro yw'r bachan yna,
wath ma fa bob amsar yn cymryd part y beirdds, a dyna rheswm mod i wastad yn
clapo i gefan a, wath drian o nhw, cal u trin yn gas ma nhw fynyeha. Peth arall nag w i ddim yn cownto bod
nhw yn Gymreigadd naturiol yw'r toasts' tragwyddol sy yn y bancwets hyn,-i'r
1 freninas a'i theulu. i'r gallu milwrol, a'r galluoedd ysbrydol, &c. Rhw
hen seremoni estronol yw peth felna mwn gwyl Gymrag allwn i feddwi, a fydda
yn well gen i gal rhw blan arall fydda yn fwy unol a theimlada Cymry, fel
siarad am y ffordd i ddwyn yr hen wlad yn ei hoi," a phwsho i yr hen
wlad yn y blan. Nid am nag w yn folon i ifad iechyd da i'r hen wedjan a'i
phlant, i'r sowdjwrs a'r morwrs, i'r priests a'r pregethwrs. a'r holl
barapharnelias i gyd, ond ma isha rhwpath newydd sydd yn fwy acoe i ni fel
cenedl ar adeg fel hyn. W i weai dicio hefyd wrth y ffordd y ma nhw wedi catw
Gwyl Dewi mwn rhai mana mor hunanol a dideimlad yn pido infeito y litl
biwties iddi nhw. Dim ond enwa airglwyddi'r greadigaeth odd i weld yn u j
hanes nhw, a dim un Miss na Mrs yn acos, fel tysa nhw ddim yn Gymry, nac yn
teimlo dim am u gwlad. Fe ddyla y j raynwod a'r merched ifenc gofio am yr
irusylt hyn, a joino gyfca'u gilydd erbyn y j flwyddyn nesa i gal bancwets u
hunen, a ¡ phido gatal un dyn ra bachan i ddod iddi nhw OND Y FI. Pe bydda y
rhyw deg yn I Nghymru yn starto gyda phethau fel hyn, fe fydda golwg arall ar
yn gwlad ni. Ma cerbyd y Deffroad Cened>ae»thol wedi cal i atal ormod
hebthi nbw, a dyna'r achos ma fa mor slow yn mynd mlan. Os dim go ar ddim os
na fydd mereh ne wraig a shar yndo, ond unwaith y eymra nhw at rwpath,
weiarinywhi. Dyna'r Primros Leeg a'r Woman's Libral Sosieshon wedi profi beth
alia nhw nein mwn politics, os dim sefiff o'u blan nhw. Ma dyoon gora Cymrn
wedi briolu dylanwad i neid Cym- deithasa i gefnogrr iaith, ond tilow iawn ma
nhw mynd mlan. Pe bydda'r mynwod yn dod mas yn un Haw yn y lein hyn, fe gelan
weld diwygiad cyn pen fawr o amsar. Yn un peth, ma nhw yn wilia mwy gyta
plant na ma dynon, a ma rhw ffordd gyta nhwn i wilia yn ote na dynon hefyd.
Rhw hen wilia swrth, twp, diafal sy gyta ran fwya o ni, ond ma'r litl biwties
mor gocsin yn u ffordd fel ma nhw yn gallu mesmer- eieo hen god o ddynon, heb
son am blant bach tyner. Nawr, ferched baoh glan anwi, pwshwch mlan i gatw
iaith eich mama'n fyw, a mynweh dflangoe na all y byd Cymrag ddim mynd mlan
hebddo chi fwy nas gall y byd i gyd wneud. Ma gen i ddicon o gonffidens
yudqebi, wath ma hen atnod yn eweicL— • Cyng^or"gwraig heb ei ofyn. 11-03-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118411 |
|||
|
|
|
|||
|
|
18-03-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118420 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DARIAN,—Cauwch yr Offis, a gwishgwch ddillad sowdjwrs, y chi a'ch
staff i gyd, a dotweh ych hunen yn barod i ddod mas gytia fi i wlad Groeg. W
i yn partoi rijmant o'r bechgyn gora alia i ffindo i fynd i scwaro'r consarn.
a setlo'r disptwt sy'n tynu cymant o sylw bothti CRETE. W i yn cretu fod ticyn o gem
yndo chi a boys yr Offis i gyd; ag os nag os a, fe ddotaf i beth o'r stwff
hyny yndo chi, wath ma gen i beth o fe i spiiro. Ma brenin Groeg yn frawd-yn
nghyfrath i Prins o Wales, a thrw fod e a fi yn bart- nars, i chi yn gweld
fod dyledswdd arno i i inferfeero yn y fysnas. Ma'r Pwera mawr i gyd yn mynd
yn erbyn y bachan, achos fod a'n helpu y Cretiaid i ymladd dros ryddid a
chyfiawnder, yn erbyn tyr- aniaeth y Twrc gwaedlyd, yr hwn sydd wedi bod bob
amsar yn u damshal nhw dan drad, ac yn u mwrdro nhw yn mhob dull a modd. Pan
odd yr hen Sultan yn lladd yr Armeniaid wrth y canodd pw ddvvacnod yma, odd
y'n Gyfarmant ni a'r Pwera erill yn ddifatar, ac yn catw nol fol tysa of an
arni nhw insylto'r arch-lofrudd ond nawr, pryd ma'r Groegiaid dewr a dynol yn
amddiffyn i cyd-ddynion, a'u cyd-Gristionogion, ma John Bwl a'i bart- nars
bombastic yn pwsho'u trwyna mlan, ac yn byewth i bombardo nhw. Clywsoeh chi
ariod shwd gownt ? Teyrnasoedd sy'n proffesu amddiffyn cyfiawnder yn goddaf i
hen dyrant dieflig i dywallt gwad yn afonydd yn ddireswm, yn gwiddi stop' ar
arwyr rhyddid i amddiffyn y diniwed. Yn gwrthod cwnu Haw yn erbyn gormee a'r
cigydd-dra mwyaf a giywyd son am dano, ond yn anfon eu rhyfel longau
dinystriol i atal pleidwyr rhyddid yn eu hymgyrch clodadwy Shwd gysondeb yw
peth felna ? Ma'r wlad hyn o ran teimlad yn erbyn acshwns Lord Solsbri am
neid shwd beth, a ma nhw yn gweid hyny yn i wyneb a ond dyw a ddim fel sa fa
yn ito dim am laish y wlad, ond yn mynd mlan yn i ffordd. Ma rhai o ddynon
mawr y wlad hyn, o bob plaid, wedi ala at y Groegiaid i weid bod nhw yn
cydweld ag e ond pwy iws yw hyny os yw'n Gyfarmant ni yn pwynto'u canons ati
nhw ? Ma cymant o gonecshons arianol a bondyddol rhwDg y wlad hon a Twrci,
fel ma fwy o bwys yn rheiny nag am fywyda y pwr'dabs sy'n cal u bwtshera fel
defed gwirion. Ma'n dda gen i fod yn mynwod ni yn dechra tfeimlo yn ddifrifol
yn y matar hyn, a w i wedi gweld bod nhw wedi cynal cwrdda i weid u teimlata,
a fe alia nhw weid u teim- lata, a fe alia nhw weid i bwrpas, pan ma nhw'n
mynd ati; a synwn i ddim tamad naetarta nhwnta rijmant o fel Smt i tynd mas
gyta Prins George. Er fod y galluoedd mawrion yn sgyrnu ar y fyddin Roegaidd,
di nhw ddim yn lwo trw'r cwbwl, wath ma nhw yn gwpod fod termla^. y byd
gwareiddiedig o'u hochor. Dw i ddim yn moin dim yn afresymol o gwbl, a ma nhw
yn folon setlo popath ond i'r Cretans gal dewish i hunan ffordd ma nhw am gal
u rhiwjo. Ma Lord Solsbri wedi cynyo iddi nhw gal Home Rhiwl, fod y Sultan
a'i git gwaedlyd i fed yn blismen i ddishgwl ar u hoi nhw. Fe fysan gyndrwg
wetin ac ariod, a fe fysa tacla cas yn flindo pob bai, i gal eseus i ddoti
arni nhw yn mhob ffordd. Ma'r Twrcs yn ffaelu rhiwlo'u hunen yn barod, wetin
os dim un sens i ddoti nhw i ddish- gwl ar ol rhai erill sy ganwaith yn well
na nbw yn mbob dull.. Fe glywas wrbynedd- isr oedd wedi bod yn Groeg a Crete
rbw flwyddyn yn ol, yn gweid ta becbgyn smart, talentog, oedd y Groegwrs, a
ta nhw odd yn llanw y swyddi pwysicaf byd yn nod yn llywodrath y Sultan ond
ta blockeds diddiall a diweld odd y major- ity o'r Twrcs; a os dim dowt nag i
nhw yn jelws wth wlad fach Groeg. am fod hi'n cwnu becbgyn ciyfar. Dw i ddim
wedi rboi fyny yn y meddwl na setliff y Prins o Wales, a Solsbri, a fi, y
pwnc heb fyud i ryfel Ewropeaidd ond rhag ofan i ni ffaelu, w i am i chi a'r
staff fod yn barod erbyn byd la i yn gweid wthoch chi— Tenshon, Showldar
Arms, Cwic Martsh.' # YR HOUSE 0 COMONS. Ma'n dda gen i
fod rhai o fembars Cymru wedi bod yn gweid vn biwr yn Sant Stephan yn
ddiweddar ar wahanol betha, a w i wedi gweld caritor net iddi nhw yn y papyra
Sysnag. Wrth gwrs, di nhw ddim yn medru cario dim o'u pwynts, achos fod y
Tories yn fwy o rif na'r Librals; ond ma nhw yn profoco big guns y Llywodr-
aeth yn ddychrynllyd a'r unig ffordd sy gyta rheiny i ddoti stop ar u
argiwments nhw yw iwso mysl y clotshyr. Ma Lloyd George, Lloyd Morgan, a Sam
Evans yn cal u rnysfo yn fynych; ond ma nhw yn watshan shawns wetin i boco
asena y led- ars Toriadd bob tro ga nhw, a ma pawb I yn gweid ta bechgyn
elyfar i nhw o bob ochor i'r Ty. Be sy wedi dod o'ch junior membar chi yn
Merthyr a Byrdar—Mr Pritshat Morgan ? Os dim son am i enw a yn un man. Fydda
yn well doti adferteis- mant am dano yn y papyra Cymrag a Sysnag, odd yma i
Astrelia, yn depig i hyn:— £ 5 Reiuctrd! TO any person that will
bring the junior member for Merthyr to the House of Commons, dead or alive.
Nawr, ddar pryd ma Mr D. A. Thomas yn dost, ma Merthyr a Berdar heb un cyn-
rychiolydd yn y Parlamant, a ma hyny yn lletwith arswydus. Ma Dafydd yn eitha
triw pryd ma fa yn iach, ond os dim dish- gwl iddo fynd i'r Ty i wilia na dim
'nawr, pryd ma fa ar y clwb, onte fe gaiff i ffeino -ond dw i dc'im yn cretu
fod Pritshat ar y clwb na'r ffynd. na'r acsidental. Tysa fa wedi gofyn i fi
pryd ath a off 1 gymryd i ie fa, fe fydda rhw sens yno, a fe neswn yn ngora
drosto iddo gal shawns y Lecshwn nesa yto ond fel ma fa wedi acto fydd yn
rhaid i fi roi'r dirty cic out iddo, wath dyw a ddim wedi dysgu'r atnod,—'
Nac esgeu- lusa dy gyd gynuIHad.' 18-03-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118420 18-03-1897 |
|||
|
|
|
|||
|
|
25-03-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118429/3118434 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DARIAN, I chi yn cofio fod yr hen bartnar anwl o Hawarden wedi
myn'd a'i Fox Cwrlo, a'i Raw, a'i Fwall, mas o dalcan yr House o Commons ys
cetyn nawr, a o ni yn meddwl fod a wedi cal jobin arall, ne wedi cal penshwn,
ond ma'n llythyr I yr wthnos ddwetha wedi cwnu'i ysbryd a yto, a ma fa wedi
gneid ecsploit dychrynilyd bothti bysnes Groeg, Ma fa yn oofio yn well na fi
am yr hen am- ser bothti Peace with Honour odd yn cal i wafo amsar Lord
Beaconsfield, a nawr ma fa yn dangos yn blaen beth odd meddwl hyny. Nid yr un
rhai sy'n ishta ar orsedd- feinciau Ewrop ac odd yr amsar hyny, ond ma'r un
gwad yndi nhw, ond fod gwad y rhai sy yno'n awr dicyn bach yn deneuach wath
ma fa yn cal i ddiluwto wth fynd o ach i ach. Odd a'n ddicon drwg ar y cynta
os dim dowt, ond ma pob cymysgath yn dod miwn fel nag os dim posib gwpod pwy
short o freed fydda nhw cyn bo hir. Ma'r Grand Old Man yn gweid ta dou grotyn
twp a dibroflad sy'n rhiwlo Germani a Rwsha, a'u bod uhw yn cal gormod o'u
ffordd yn y fysnas sy'n mynd mlan nawr. W i wedi gweid ys cetyn nol amsar
mwstwr y Jameson Raid fod Wil Bach o Germany yn hen gorgi impiwdent. a'i fod
a'n lico poeni i famgi Vic, a'i fod a'n pwsho'i fys- add idd i llyced hi bob
shawns gaiff a, fel sa fa am neid sport o honi. Peth cas iawn mwn crotyn yw
insylto hen bobol, a fe ddyla gal whipsi am i dries drwg. I chi'n gweld fod
yr hen frawd Gladstone yn rhoi lesin biwr iddo nawr, ac er fod a'n mynd yn
hen ma dicon o blyc yndoohyd, a os dim tamad o of an Ym- herawdwrs arno. Os
dim un dyn byw nawr yn gwpod cymant a fe bothti dran- sheshwns y pwera mawr
Ewropeaidd, wath ma fa wedi bod yn u stydio ac yn u trafod nhw cyn ych geni
chi na fina, a thrw fod e wedi towli i got lawr un waith yto, fa ad- awa i y
jobin o gymwyso bysnas Crete i'r hen bartnar am spel, ac os bydd isha help
arno ma fa yn gwpod die i ddod, wath i ni'n dou yn driw i'n gilydd ran
fynycha. Er mor bwysig yw'r fysnas yma, fe ddi- gwyddws peth yr wythnos
ddwetha odd yn llawar mwy pwysig yn ngolwg milodd 0 rai sy'n cownto'u hunen
yn gall. I chi yn fachan cwic. a fe allwch smelo at beth w i yn pwynto lied
dept.?,— BATL FITSIMMONS A CORBET. Y dwarnod
cymrws yna Ie, fe ath y- Cwestshwn Dwyreinioi o'r golwg oltw gether, a odd
dim idd i glywad yn unman. na dim Md i weld yn y papyra dydpiol sy'n perthyn
i bob plaid ond hanes y fatl fawr. Odipob crotyn a chrotan 0 bum mlwydd oed
lan, bron colli'u gwynt am wpod pwy fysa yn enill, fel sa'u bywyd tragwyddol
nhw yn dipendo ar y contest. Wedi i'r fatl gwpla odd y telegraph weirs bron a
mynd yn yfflon racs wth gario'r cownt dros bedwar ban y byd, a arno i ofan
nag odd dim un gwlad yn fwy awyddus am glywed y secret na "Chymru lan
gwlad y G&n," Odd y pleto, a'r beto* a'r wafo bothti'r ddou friwsar
yn mynd mlan yn mhob cwtsh a cornel, a'u henwa nhw yn fwy poblogaidd na'ch
enwa chi a fit syr, a ma yna yn weid InØwr, nes mod i yn barod i jaco sgriblo
i'r DARIAN a gwish- go'r menyg a mynd mas i Merica i gwrdd a 41 Fits," y
bachan nillws i ddangos dicyn o dwtsh iddo, a chwni'm enw lan yn ngolwg y byd
gwaraddedig (?) heb son am enill bothti bum mil o bunau mwn cwar- ter awr, ne
hanar awr. W i yn cretu byaa, chi, ne'r bachan sy'n labro'r nos, yn folon y
maco i yn i erbyn a. a fe gesa chi'ch dou shar o'r coin ar ol i fi enill. Fe
allwn i feèdwl ta ffordd biwr i enill arian yw hi. Wrth gwrs, ma rhaid i'r
ddou fydd yn wado'u srilydd joddaf dicyn bach, wath ma nhw yn bwro'n galad
am- ball waith os na watshwch chi yn weddol smart. Odd hanas y batl yna yn
gweid nag o nhw ddim yn ito dim tamad tysa un yn lladd y nail, a dyna beth
sy'n danto ti- cyn arno i, i droi mas yn y piwjilistic lein. Fe welas hanas
bothti flwyddyn yn ol am rhw deilwr yn trio infento shiwt o ddillad sowdjwr
na ela bwlats ddim trwyddi nhw, a tysw ni yn cal shiwt felni fysa arno i ddim
ofan mynd i'r ring, ond yn ol y steil sy nawr, w i yn cretu ta'r ffordd ora
yw catw mas rhag ofan i fi gal yn nisffigro mor ddrwg fel na chelwn i wedjan
byth, a peth diflas tost fysa hyny. Dyna beth sy wedi'n ala I i stwmp yw fod
llawer o'r litl biwties yn disgwl ar y fatl, ac yn talu o bunt lan i bum dunt
am hyny. Fysa yn fwy naturiol gen i idd u gweld nhw yn dishgwl yn ffenestrjlr
shopa ar y ffashwna newydd mwn heta, a boneti. a dresis o bob short. I ble
ma'r byd yn mynd hawyr bach ? I ni yn brago yn fynych am yr oes ola hon, ond
ma lie i ofni fod mwy o isha cenadwrs yn yn gwletydd sy'n cal u galw yn
waraddedig, na'u ala nhw mas i'r gwlet- ydd tywyll fel i ni yn u galw nhw. Os
dim dowt nag os ysbryd ymladd yn mhob gwlad lie ma dynon, ond mae gueid hi yn
grefft, sy'n cal i chownto yn honarabl yn ngolwg dynon o ddosbarthiadau ychal
ac yn cal i adfertiso yn mhrif bapyra y byd, a'i hanas yn mynd i ddwylo plant
o bob oedran, ac o bob safle, yn siwr o fod yn rhagymadrodd i ddirywiad
moesol, ac yn galw yn ychal am rhw anu idd i gwrth- wynebu. Ma'r cigeidd-dra
sy'n cal i ar-. fadd yn anifeilaidd a direswrn. ac y mae y bvwdfrydadd sy'n
cal i ddangos gan bifeidwyr y grefft yn amlygu anystyriaeth o bob gradd o
deimlad. A gaiff Cymru ei gadael i suddo yn y cyfeiriad hwn ? A yw -it -k S
arferiad y papyra Seisnig ys Nghymru. vq I eyhoeddi y manylion aiil yr yillladdfeydd
bwystfilaldd hyn heb yngan -gair o gon- demuiad yn eu herbyn yn deilwng o
len- ydc" iaeth ? Y mae gan y frawdoliaeth a'r chwaeroliaeth friwsyddol
bapyra'u hunen i gofnodi eu gwrhydri gornestyddol a pictwrs pert o'r
shamplous arm nhw, a fe ddyla rheiny fod yn llawn ddicon o gy- hoeddusrwydd i
betbach o'r short, yn lie fod papura sy'nproffesu bod o wasanaeth i bolitics
agwareiddiad yn cal i llychwino gan golofna o reports am y nobl art (?) Y mae
y papyra dyddiol hyn yn mynd i ael- wydydd bron pob teulu yn yn gwlad ni, ac
yn cal u darllen yn fanwl gan bob oed a rhyw, a. gresyn eu bod yn achos i
gonta- minato meddylia, a chreu tueddi.adau niweidiol trw fynd oddiar y
ffordd i gron- iclo pob math o anfoes. Da gen i nad yw y wasg Gymrag wedi
llithro yn y pwynt hyn ,er fod rhai pethau yn perthyn iddi hithau y gellid eu
hebgor. Grn fod dy- lanwad y Wasg Seisnig a Chymrag mor fawr yn ein gwlad,
dylai eupleidwyr ym- ornestn i glirio oddiar ei colofnau pob peth sydd a
thuedd vnddo i anmharu y tuedd- iadau y darllenwyr, gan gofio'r atnod- 41
Llawer gwir gwell ei gelu." 25-03-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118429/3118434 |
|||
|
|
|
|||
|
|
01-04-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118438/3118443 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DARIAN.—OS dim ond swn pob short o fwstwr rhyfal idd i glywad yn y
dyddia hyn. Wn i ddim faint o'r piw- jalistic propensity sy yndo chi, ond os
nag i chi yn gwpod llawar am dano, fe greta i ych bod chi fel pawb arall, yn
gorffod gryndo ar y swn. Er fod y fatl fawr fuo i yn son am dani yr wthnos
ddwetha yn awr yn mhlith y petha fu, ma mwstwr Crete a'r Transfaal yn para o
hyd, a ma mwstwr arall wedi dod, sef,- BATLS Y DISTRICT COWNSILS. Fe fydd
tywallt gwad geiryddol a braw- ddegol yn y rhai hyn, ta beth fydd hi bothti y
dwrna, a'r bwlats, a'r dagars. hhaid i fi Iwo fod gen i dicyn o ddeleit mwn
batls Lecshwnyddol, ond iddi nhw bido mynd yn rhy gas, wath ma nhw yn cliro'r
awyr politicadd, a ma nhw yn rhoi shawns i lawer i ddangos u ewalities
stwmpyddol. I ni wedi cal gafal ar ambell Demosthenes ar amsar leschwn, a os
dim dowt na ffindw ni rai yn y dyddia presen- ol, ar hyd a lied y wlad, o hyn
i ddydd Llun Mabon nesa. W i yn cal peth spree rhyngo i a'm hunau hefyd, wth
ddarllan addressis y candidates sy'n cynyg u hunen mor ostyngedig i'n
gwasnaethu ni. O ma rhai o nhw yn gweid yn neis, a ma nhw yn mynd i acto up
to the marc g?ta phopath sy isha arno ni. Dyw y rhai sy -I'r wedibed o'u blan
nhw yn diall dim, na wedi gneid dim, ond fe dwmla nhw'r ewbwl up side down
gyta bod nhw-n ishta, fe fildan Rhufain mwn dwarnod, a fe dciangosant fod
anffaeledigrwydd yn perthyn i rywun heblaw'r Pab Dw i ddim yn gweid am y
rhaisy'n cynyff am fynd ar y District Cowcsils yn ots na rhw fwrdd arall, lan
at yr House o Com- wns, wath yr un stori sy gyta nhw'u gyd, ac ar ol cal yr
honor, a'r lecshwn wedi 5a^i-0n Sjplwg ni fel ysbrydion teneu y dyddia gynt.
Er ta Bachan Ifanc w i, w i yn siwr tysa pob addewid lecshwnyddol wedi cal i
chyflawni, fe fysa r milflwydd- iant wedi dod ys cetyn, a'n gwlad ni yn
llifeirio o laeth a mel." Ddar pryd ma r byrdda cownsilyddol hyn wedi
cal u starto. ac awdurdod gyta nhw i neid darllenfeydd yn mhob ardal, a phob
un bron odd yn mynd miwn yn promish gneid u gora dros u cal nhw, ffordd ma hi
wedi bod? Yr un shwt a fory Shon Crydd. W i yn gwpod fod isha gofalu am yn
hiechyd corfforol ni. a os dim dowt nag os llawar gwelliant wedi cal i neid
yn y pwynt yna yn mhob ardal bron, ond ma isha gofalu am yn hiecbyd meddyliol
ni hefyd. All dim fod yn fwy effeithiol i gyrhaedd hyny na Darlienfa ddayn
mhob ardal, yn enw- edig ardaloedd gweithfaol. Ma nhienctyd ni ar ol cwpla'u
hamsar yn yr ysgolion dyddiol yn cal u gatal fel ponies m) nydd i fynd ble
myna nhw, er fod y llywodrath wedi gweld yr angen i ofalu am danynt, a wedi
rhoi hawl i'r byrdda hyn i neid u gora drosti nhw. W i wedi bod yn gweid yn y
lein hyn o'r blan, a fe fyddaf yn dishgwl i'r byrdda newydd sy'n cal u gneid
nawr i fwstro yn y peth, fel byddo ni a'r plant yn cal shawns i fwynhau llen-
yddiaeth bur ac uwchraddol, yr hyn sydd wir angenrheidiol yn y dyddia gwyllt
presenol, pan ma pob trash arenw llenydd- iaeth yn cal i wasgaru i bob
cyfeiriad. Gan fod batls i fod tow n cylchodd, gad- ewch i ni ymladd yn deg.
boys, a phido bwro dan y belts, na pwsho dagars cen- figen i gefna'n gilydd.
Gadewch i ni frago a chlapo cefna'n partnars gvmaint a gallw ni, a'u doti nhw
yn saff i ishta ar y byrdda fel teilwriaid, a bydded iddinhwnta acto'n driw
wetin fel dynon yn deilwng o'r an- rhydedd a osodwyd nrnynt. LLYTHYRON CARU CYSTADLEUOL. Gair bach
neis iawn yw caru, a jobin bach piwr yw caru hefyd, ond dyw caru trw lythyron
yn ddim idd i frago bob amsar, achos fod danjar yn perthyn iddo mwn rhacor
nag un ffordd, a ma llawar wedi dod i ofid trwyddo. Ma fa yn beth o'r gora
fod bechgyn a mercbed yn gwpod y ffordd i sgrifenu llythyron caru teidy os
bydd taro, ond dw i ddim yn cretu yn y ffashwn sy we U dod mor gyffretin yn
yn heisteddfodau lleol ni, i gynyg preisis am deni nhw, a ma'n llawn bryd i
jaco'r ffashwn lan, a chynyg preisis am destyna uewydd, fel bo rhai sy'n
dechreu yn cal arfadd u talenta at rhwpath fydd yn lies iddi nhw, i
ecspando'u meddylia, ae agor u diall nhw. Os bydd rhwpath yn u clopa nhw, fe
shifftan i garu ticyn heb u dysgu nhw. Ma cynyg arian hefyd am bethach fel
hyn mor amal yn u dysgu i fod yn llenladron hefyd. 0 ni mwn steddfod yn
ddweddar lie odd llythyr caru yn des- tyn, a fe ddath llond whilbar o bob
short miwn, a wedi a'r bachan odd yn u pwyso nhw golli i gysgu, bron colli i
sensis i drio ffindo mas pun odd y gora, a gweid i farn am dani nhw mor
ddifrifol a ffeirad, fe ffindwd mas bod yr un odd wedi enill, wedi enill o'r
blan, a wedi cal i brinto mwn llyfyr. Dyna chi hen gnaf, fe ddylsa at- nod
Islwyn gal i phrinto ar i dalcan gwag pres a fel hyn,- "Gwen gen i a
gwell gan awen, Frathiad neidr na Ueidr ekiilen." 01-04-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118438/3118443 |
|||
|
|
|
|||
|
|
08-04-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118447/3118452 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN
IFANC. MISIIDIR Y DARIAN.—I chi wedi gneid notas lawar gwaith dicon tebag, ar
amball greatur o ddyn, pan mwn cwmpciaeth ne F mwn rhw gwrdd, os na chaiff e
werd y cwbwl fydd dim yn mynd mlan yn reit. Ma fa felsa fa yn meddwl nag os
dim lisens wilie. gyta neb ond y fe, a rhan fynvcha dyon o'r short yna sv'n
wiiia dwpa. Rhw wesd dibendraw sy gyta nhw na alia nhw na neb arall weid i
ble ma nhw yn mynd, na phw bryd dwa nhw no]. Ma amball hen gnoc yn eisho
gweid fod y litl biwties yn waith yn y rein hyn na'r gwyr a gweosion. ond dw
i ddim yn cretu shwd stwff. Fe weta nhw yn iled dda pryd bydd isha deffendo u
btunen arni nhw, a jobin da boa nhw yn gallu gneid hyny, ond ma gen 1 bomt
mwn golwg sy'N pTOfi fod y rhai sy'n galw'u hunen yn Arglwyddi y Greadigaeth
wedi mynd mor bell yn y gifft of the gab, fel ma nhw yn gorffod c&l u
myslo. Dyna yn yr House o Commons, lie ma nhw yn cownto'u hunen yn glyfar i
gyd, ac yn cretu ta nhw yw'r dons mwya sensibl sy gal. Beth i chi yn feddwl ?
Ma rhw dwlsyn gyta nhw i gauad cega o'r enw- CLOTSHAR. CLOTSHAR. Os dim ots beth fydd ych
argiwmants ohi yno. ar unrhw bwnc, os na fydd beth ryddw chi yn weid wrth
fodd y gatfars, ma nhw yn iwso bwna a doti ffwl stop arno chi mwn bothi d-ic.
Mae a gyta nhw ys lawar dydd, ond odd y Libralsddim yn i iwso fa'n fynych,
ond ma fa ar waith nawr yn lied gyson. Os bydd rhai o'r boys Radicalaidd yn
pino y Gyfarmant dicynyn glos, mahwn yn u sgrego nhw at wyns, a ma nhw yn
gorffod cnoco dan y ford a chauad u cega. Os dim dowt nag yw a'n beth piwr
ond i drafod a'n reit, wath ma shew o nocsans yn cal i weid hyd yn nod yn yr
House 0 Commons, ond trieni- dod ag e. yn lie argswtnamte. Dyna nawr amaar
odd Mesur Addysg mlan, trw'r Clotshar paswd pob cymal o fa bron, a odd dim
iws gweid sens na tbreio profl dim, y mysl yna odd yn setlo bob cwestshwn, a
chyd a bydd hwn yn nwylo'r Tories, fe setla'n beth fyna nhw. Fe ddylid cAl
wara teg i analeiso pethach, a phan fydd pethach yn mynd mlan yn rhy bell, a
phob pwrpas dadleuol yn cal i golli, ma'n beth o'r goia felni. Creduriaid lied
anbywath yw'r m-embars amball bryd, a ma > hw gymant o rowdies a neb pan
ddamsheiir ar u cyroa nhw. a fe fyddant yn udo fel bytheuaid os na fydd
pobpeth fel ma nhw'n moin, a ma isha rhw seem idd u riwlo nhw ar brydia, ond
cam anrheg yw defnyddio'r Oiotshar i sprago argiwmrnts, fel noae a'n cal i
iwso nawr gan y blaid lywodraethol, ond ffolineb gwingo yn erbyn y symbylau.
fe ddaw i afai yr ochr arall eto, a fe ddylsant gym- ryd lesn ffordd ma
pethach yn c&L u cario mlan nawr, a rhoi tit for tat iddi nhw pan ddaw'r
shawns idd u dwylo. G GWENAU Y GWANWYN. Er fod y tywydd yn
para dicyn yn oer- 11yd ma dicon hawdd gwpob pwy amear o'r fiwyddyn yw hi.
Nid yr un ffordd i ni'n diall nawr pryd ma'r tywydd ar altro a odd hen bobol
slawar dydd. Un o'r arwyddion cynta i dynu'n sylw i yn bod ni ar gal tywydd
ffein yw gweld y litl biwties yn troi mas ar y beics mor lluosog. W i wedi
câl ar ddiall na welws neb shwd grop o nhw ariod a fydd y fiwyddyn hon. Ar ol
iddi nhw GILI gafal mwn rhwpath fydd wrth u bodd, fe fentra i nag os neb yn
fwy triw iddi i batroneiso fa. Ma nhw mor dwt a mor shone ar u wheels a tysa
nhw wedi cal u dysgu er ameaa* yr hen fam yn Eden. Fe allwn i feddwl bod nhw
yn diall y jobin yn well na'r bechgyn. Ma rhai 0 rheiny yn swagro'u coesa a
crwaopo'H cefina fel na allwoh chi ddim gweid ta creadur- iaid o ddynon i nhw
o gwbwl, gen shwd olwg byll ey ami nhw pan yn yoh paso chi fel ellylton, ond
am y htl biwties beicyddol ma nhw mor shigos a tysa nhw wedi tyfu ar y
wheels, a ma nhw yn mynd mor ysgawn a didaro, fel bydda fa yn blesar gen lawar
bachan ifanc gAl i gnoco lawr gyta un o nhw iddi G&L reido dros i ben a,
wath alia fa ddim llai na'i lico hi wetin, achoe ma rhwpath mor dytshin yn
perthyn i'r lady beisiclist. Ma amball hen I:enyw stoicyddol yn cintach yn
fudi r am fod merched yndeleito mwn shwd beth, ac yn gweid byea'n ffytach u
bod nhw yn aros yn nhre i ddysgu gwella sana a phatsho dillad gwaith, ond
wrth gwrs, dicyn o deimlad jelws yw rhwpath felna achos nag odd y masheens
ddim wedi'u hinfento amsar o nhw yn u preim, a ma nhw ofan nawr nag i nhw
ddim yn ddicon nimbi idd u mounto. SUL Y BLODAU. Y Sul nesa fydd hwnw, a
ma llawar o barotoi gyferbyn a decoreto bedda cyteill- ion a pherthynasa. W i
yn eitha bolon i neid hyny yn weddus, ond ma lie i ofni fod y ffasbiwn yn ell
i chario i eithafion afresymol hyd yn nod yn yn plith fel Cymry, ac fod yr
arferiad yn fwy o sarbad i goffadwriaeth y meirw nac o barch. Ma'r tyrfaoedd
sy'n cyrcbu i weld y display yn yn mynwentydd yn cal u teintio yn fwy o rftn
ciwreini-wydd na dim arall, ac y mae llawer yn sathru beddau mor anystyriol
ac anifeiliaid. Os dim dowt nad teimlata cynhes ar ol yr rhai sydd yn huno yw
yr achos eu bod yn gwario canodd bunau ar y dydd uchod i brydferthu beddau,
ond byddai tusw syml a gweddus yn cyrhaedd yr amcan hwnw yn llawn cystal os
nid. gwell, na chystadlu ar gost mawr i guro'r naill a'r llall mewn ysblander
gwastraffus, a gwneid ein mynwentydd ar y dydd hwn yn fwy tepig i Flower
Shows na gorweddfa. meirwon. Y mae crybwylliad yr anfarwol loan Emlyn at Sul
V P.-odau yn Bedd y dyn tylawd, yn dod yn natuiaol i fy meddwl,— Swyddwyr
cyflog gweithdy'r undeb A'i hebryngodd ef i'w fedd, Nid oedd deigryn ar un
wyneb, Wrth droi'r briddell ar ei wedd. A phan ddelo Sul y Blodau, Nid oes
yno gar na brswd, Yn rhoi gwyrddail a ph wysiau Ar lwm fedd y dyn tylawd.'
Hyderaf y bydd i bod Cymro a Chvmra ymddwyn yn deilwDg ar y dydd yn mhoo man,
ac os yn dewis amlygu parch trwy daenu blodau ar feidau eu hanwyliaid, i
wneud yn yn weddus, gan gofio'r atnod,— "Nid da gormod o ddim." 08-04-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118447/3118452 |
|||
|
|
|
|||
|
|
15-04-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118456/3118461 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC.
MISHDIR Y DARIAN,—Mawr mor lwcus i chi syr, ych bod chi wedi croesi y lein
i'r byd esmwth. Dyw a ddim yn rhyfadd gen i ta dyna beth ma nhw yngalw ary
bywyd priodasol, wath fel gwddoch chi chunan ¡ erbyn hyn, ta dim oud un pwynt
mawr sy gyta chi i neid, a hyny yw pleso Miahdres y DARIAN ac os gellwJh chi
neid hyny fe fydd pobpeth yn scwar. Ond am dano i a'm short, i ni yn gorffod
watshan pob mwfmant rhag of an i ni gal blac Iwcs gen rhw ferch ne'i gilydd,
ag os tynwn ni un am yn pena, ma'r rhai erill i gyd yn di- lyn hono fel
gwiped, ac yn yn poeni ui byth a hefyd. W i yn fishi iawn nawr yn trio pineo
munan lan C "byn gwyla'r haf yma, fel byddo i yn ffic i gwrdd a'r infit-
eshwns fydd yn dod i fi o wahanol fana fel w i wedi gal ddar pryd startaa i
sgriblo i'r I DARIAN. W i wedi catw cwmmath i'r fen- yw lie w i yn lodjo yn
lied glos trw'r gaua, a pryd gwelws i ti yn dechra cwrlo mws- tash, a thrimo
munan lan, a bocsis o sent a shigars yn dod i fi o'r Firms yn Llyndan, fe
ddechriws acor i Hyced, a choco i thrwyn lan a towli hen sweips shimdil yn i
ffordd sarcastic hi'i hunan. Bachan," medda hi, "wyt ti'n depig
iawn i bilipala, pryd wyt ti yn gweld y tywydd yn dechra dod yn deg ma rhw
fywyd newydd wedi citsho yndo ti. O ti yn cwtshan yn dawal a di- rwgnach yn
yn shanti fach i cyd a bu'r dydd yn fyr, a'r tywydd yn or. W i yn smelo fod
rhw stir yn dy wad ti, a bod y dydd yn fyr, a'r tvwydd yn or. W i yn smelo
fod rhw stir yn dy wad ti, a bod y ffits toffyddol yn dechra dy vsgwyd ti, a
fe fyddid yn wandro o flotyn l ilotyn (y litl biwties yw'r biota; tra pariff
y tywydd ffeic, O ni wedi cretu bysat ti wedi dod dicyn bach yn galiach ar ol
ala gaua yn weddol sifil, a chofiaos ta ifanc wyt ti, fod ti'n henach nag o
ti llynadd, a w i wedi gneid y ngora i dy sifileiso di ddar pryd dest ti i
lodjo ato i. Cofia nag w i ddim yn mynd i fero llawar rh&cor o nonsans
gen ti." Yr hen sgimbran ddigonshans myntwn i. Wyt ti'n meddwl mod i'n
mynd i gal y nghlymu wrth linyn dy ffetog di ? Aros dicyn bach, a fe gitshas
yn ym het a mas a fi i ddishgwl am y bachan sy'n lab- ro'r nos, a fe ofynas
iddo neid pishin o ganu iddi, aehos fod yn awan i wedi cwnu i ormod o bitsh i
fi allu rhiwlo munan, a chatw mas o libal. Wedi i hwnw daclu'i hunan mwn
moshwu i'r masheen canu gal wara teg, fe spowtws y pishin hyn mas am dani,- Y
fenyw He ma'r Bachan Yn lodjo nos a dydd Gaiff fynd yr hen sciweran, Rhwng
welydd jail Cardydd Am boeni llano mor dyner, Mor liariaild, ac mor f wyn,
Mor serchus, ac mor hawddgar, Mor galed yw ei gwyn ? Boed i ryw litl biwti I
drugarhau wrth hwn, A rhedeg i'w briodi A'i ddwyn o'i boenvs mwn Rhw fywyd
ddioon trwsgwl I lodjar sy'n y byd, Rhw fywyd llawn o drwpwl, A gofid yw i
gyd. Ond trw bo'r Bachan Ifanc, Yn fachan piwr a smart, 0 ddwylo yr hen
grafanc, Fe gymraf i ei bart I'r fenyw lie mae'n lodjo, Cyflwynaf hyn o gan
Ma rhacor i gal eto Os catwiff hi yn mlan. Y BACHAN Sy'N LABRO'R Nos. Fe ddotws y
pishin miwn mwn enfilop, a fe ddotas ina fa yn y mocad frest, ag off a fl.
Wedi cyrhadd y ty, dyma hi yn dod i gwrdd a fi at y drws a gneid cyrtshi o
mlan i mwn ffordd enerog, ac yn ystyn lly- thyr ifl, odd rhw ddwy lady neis
ar wheels medda hi wedi dod ag e. Thencyw, medd- wn i, gen roi llythyr y
bachan sy'n lab- ro'r nos iddi hitha. Wedi i fi acor yr un geso i yn y rwm
wth y munan fe gwnws y nghalon I ar unwaith er cymant o ofido ni wedi bod
yndo. A beth i chi yn feddwl odd a? Wel, fe gewch weld ych hunan. dyma fe—
Mountain Ash, Ebrill yr 8fed. ANWL FACHAN IFANC,—la, anwl bob modfadd o cbi
heb ddim padiath, am ych llythyr neis a sensibl yr wthnos ddwetha yn y DARIAN
yn cymryd yn part ni ladies beisicyddol. Ma yna yn dangos fod gyta chi galon
fawr deimlatus o blaid y llestri gwan, aa nid fel amball hen grebachyn nag os
dim byd i ni yn neid yn reit yn i olwg a. Nawr trw fod steddfod fawr gyta ni
yma Llun Pasg, ma'n clwb beicyddol ni ferched yn ala'r infiteshon hyn i chi ddod
yma, a gnewn ein gora i'ch gneid chi wth y'ch bodd. I ui wedi setlo i chi gal
pob path fydd isha ar y dyn tufhvn gyta Jones a WIgley, yn y Public Hall, a
fe newn yn gora i'ch gneid chi mor hapus a'r dydd yn hir, os dewch i'r
steddfod. Yr eiddoch yn serchffiamol, Dros y Clwb, OLWYNFERCH JONES. Wel, wn
i ddim beth i neid yn iawn, wath ew i ddim yn prisho llawer fel gwddoch chi
am steddfota cevc'dorol, er mod i'n lico canu o'r gora, Ond fel w i wedi
gweid lawar tro o'r blan, dyla fod fwy o wara teg i'r beirdds a'r llanorion
yndi nhw. Eto ma dwy ne dair o steddfota cerddorol yn yn cymydd ni yn werth
Idd u cefnogi achos yn amcan blaena sy gyta nhw yw cal- COTTEJ HOSPITALS.I COTTEJ HOSPITALS. Dyna odd amwu mwya
noillduol stedd- fod fawr Tonypandy yr wthnos ddwetha, ama steddfota enwog y
Porth a Mountain Ash i'r un pwrpas: a phwrpas rhagorol yw a hefyd. Ma cymant
o auhapon yn dicwdd yn yn glofeydd ni, a ma sefyllfa tai gweithwyr a safyllfa
y gweithwyr u hunen yn gneid ydamweiniau yn fwy poenus iyth. Pan fydd
gweithwr tlawd wedi cal anhap peryglus, pwy gyfleusdra sydd mewn ty bychan o
ddwy ne dair ystafell, afeddichonbedwar neu bump o blant i weini cysur, a
rhoi chwareu teg i'r anaf'ts Nid oes un fantais deg i'r meddygon i wneid eu goreu
yn yr amgylchiadau. Dylai ssfydliadau o'r fath fod yn mhob cwmwdgweithfaol. a
da genym eu bod yn amlhau. Os gall yr hen sefydliad St-edd- fodol gyrhadd
amcanioa teilwng fel hyn ■ M,Lt 7" at yr amryw erill y mae yn
gyflawni, y mae hyny yn sierwydd na fydd marw yn fuan. Y mae pobl
Mountain-ash o bob dosba-rth wedi bod yn ffyddlon iawn gydar Steddfod hon er
y start, aw i yn cretu ac yn gobitho ca uhw lwc eleni vto. Os dim dowt na
fydd yno frwydro cerdd- orol poeth iawn, ac y bydd i gerddorion y cymydd glo
gadw'u dignity lan. Fe ala i lythyr preifat at y merched anwl sy wedi yn
infeieo i yno, wath dyw a ddim yn taro gweid pob secret wth Mishdir y DARIAN.
Ma'n well i fi glymu gwddwg y ffetan nawr, gyda chofio'n barchus at y litl
biw- tis bob un. Ma nhw yn diall yr atnod- A wink is as good as a nod for a
blind horse.' 15-04-1897 https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118456/3118461 |
|||
|
|
|
|||
|
|
https://papuraunewydd.llyfrgell.cymru/view/3118465/3118470 LYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANO.
MIFHDIR Y DARIAN,-Un sly i chi, a w i yn dechra diall hyny nawr. 0 chi yn
meddwl bo chi yn glyfar iawn wth drio pwsho miwn i ffafwr y Royal Family tu
cefan i fi ond hold on a bit, w i wedi gweld y rincl, a fe ddota i sprag yn
ych wheel chi, os na newch chi apolojy Beth w i yn pego ato yw- STEDDFOD JIWBILI Y 'DARIAN.' W i yn
gweld bo chi yn rhoi preisis piwr am neid pishis i bob short, a'u bod nhw
mewn conecshon a'r Diamond Jiwbili teyrnasiad yr hen bartneras anwl Vie. Pob
peth o'r gora, ond fefysach yn dangos mwy o brmsipl, a llai o impidens, tysa
chi wedi doti ar dop yr adferteismant rhwpath yn depig i hyn, yn Sysnag,
Through the kind permission of her Majesty, and the Bachan Ifanc. I chi yn
gwpod ta trwvddo i ma hi a'r Royal Family i gyd wedi dod i wpod am y DARIAN,
ac am danoch chi, a'r peth llia allach chi neid fysa twtsh ych het i fi mwn
ffordd o gomplimant, pryd o chi yn adferteiso'r Steddfod yn y DARIAN ddwetha.
I chi wedi specto"sposo bod hi yn mynd i roi lot o deitla i ddynon mawr
ar i phen blwydd mish nesa, ac ar y Jiwbili yn Jiwn ac i chi yn cretu bo chi
yn mynd i witho'r ffordd i gal ych dwbo yn Syr Mishdir y DARIAN. Tysa chi
wedi consylto & fl mwn pryd, fa fyswn i wedi gwitho'r bont i neid hyny:
ond arno I ofan bo chi wedi'i gatal hi yn rhy ddi- > weddar, wth fod yn
rhy ffaet; ond trw b<* chi a fi wedi arfadd bod yn drwmps, fe naf fy ngora
drosto chi yto ac os na chewch chi deitl, fe gewch ddod lan i'r bancwet gyta
fi, a fydd hyny yn elifsshon lied dda i chi. Nawr, ma arno i isba towli golwg
dros y testyna a'r preisis i chi yn gynyg Codiad a diflaniad gweithiau haiarn
a glo Deheudir Cymru, yn ystod teyrnasiad y Frenbines,' Testyn piwr yw hwna
allwn i feddwl, a dicon o le i weid arno a f e ellir galw am lawar o bethau
fydd yn ddyddorol am oesa i ddod, ond cal becbgyn clyfar i sgrifenu arno..
Pitshwch miwn boys. Eto—' Ystori sylfaenedig ar Gym- eriad Cymreig a fodolai
yn 1837.' Odd hen garitors doniol yn byw yn Nghymru yr amsar hyny, ond dw i
ddim yn cofio am deni nhw, ond w i wedi clywad son am amball un yn ddicon o
ffowndeshon i fildo stori ar i hen gorpws a, a os dim dowt na fydd pishis
piwr gyta rhai o'r wags ar y testyn hwn. Ond dyma'r ciipar allwn i feddwl yw
y testyn i ferched (ma gyta chi olwg ar y litl biwtis wy'n. gweld)-'Y
desgrifiad goreu o'r ffasiynau adeg esgyn- iad y Frenhines i'r Orsedd.' Fe
gesa'r fenyw lie w i yn lodjo ro'i smac at hwn, a fe fyswn i yn rhoi help
iddi oni bai bod hi wedi acto mor gas ato i yn dd weddar ond rhyngti hi a'i
bysnas nawr-na i ddim Haw a ni; a os bydd hi yn dewish cynyg, fe fydd rhaid
iddi ddipendo ar i bocs hi'i hunan, a dw i ddim yn credu sefiff hi lawar o
shawns i enill os na fydda i yn i syporto hi. W i am i'r merched i neid stroe
ddecha ar y pwnc hyn, fel bo ni yn cal pictwrs teidy o'r toffs ffaehwnol yr
amsar odd Mrs Vic yn litl biwty. W i yn gweld ta Mishdres y DARIAN sy i fod
yn judge ar y pishin hyn, a er mwyn iddi gal wara teg i neid wara teg, fe ala
i i ofyn i'r hen wedjan am fentyg y togs odd hi yn wisgo'n groten, prydeashi
i chwni i ben stol llywodrath Prydan Fawr. Falla hefyd galla hi'i chocso hi i
gal golwg ar hen fonat i mam, y Dytshes o Kent, a phob hen doys erill alia i
gai, a fe dangosa nhw i Fishdres y DARIAN, fel bydd genti fan- tash i farnu
yn stric rhwng y merched fydd yn cystadlu. Nawr ferched Qymru, dewch i fi gal
gweld faint o gymsshan sgrifenu sy yndo chi, a fe fydda i a bech- gyn ifanc
erili a'n llyced ar ol yr un nillif y preis. Fel i chi yn gweld, ma'r testyna
i gyd yn siwto'n net, a fe allwch weld mwn colofn arall fod y preisis yn dda.
Ma gon i un gair i weid wrth y beirdds hefyd, fel na i ngora i gal gen y bos
roi un preis i chitha, er mwyn i'r bachan sy'n labro'r nos gal swagro yn
amsar y Jiwbili, wath fe fydd isha coin ar y beirdds gystal a rhwun arall i
dorishein ar y 22nd o Jiwu, Ma rhw shew o rialtwch i fod yr amsar hyny, yn ol
pob cownt; a nol pob tebyg bydd 1 lawar iawn o nonsans yn mynd mlan, er y mod
i a'r Prins o Wales wedi gweid hyny ddar y dechra. Beth sy isha i ni gynu
tana mawr ar bena y mynydda, er mwyn ala ofan ar y defed a'r ceffyla bach,
&c., a wasto coin ac amsar i ddim pwrpas ? Fe fydd y plan i chi wedi
gymryd yn y DARIAN, syr, yn fwy proffitabl i bawb, ac yn reffiecto yn well ar
yr amcan sy mwn golwg, na gneiid rhw hen barnaffarnalias difudd i neb Da da i
ddim. Wara teg i'r hen wedjan, mae hi wedi gweid ddar y start nag yw hi ddim
yn moin dim o'r short, ond ma cymant o hen ffads penboeth a diened yn y byd a
'u per- sepshons nhw mor fas nag o& gyta nhw ddim idea amgynllunir.
dathliad o unrhyw beth, heb gal rhw gonfflagareshons mawr a rhandibw byddarol
a swnfawr. Mae eu heneidiau crebachol morllipa fel na alia nhw ddim syniad am
edmygu dim heb fod twrw a flash yn nglyn ag e. Mae yr adeg hon yn un na cheir
mewn oes, a fe ddy- lid ei defnyddio yn fanteisiol i gymdeith- as. Y mae
digon o gyfoeth yn llogellau ein mawrion, ac y maent yn awyddus i'w gwario er
dathlu triugeinmlwydd teyrnas- iod Victoria, ac y mae digon o angen yn y wlad
i ddihysbyddu bendithion haeSlon- usaf y cyfoethogion heb eu difrodi ar
d&n a mwg ar benau mynyddau lie nas gall y werin gael gymaint o fendith a
thano pip wrthynt. Onid oes digon o hen wyr a hen wragedd, a phlant, y byddai
un diwrnod o wledd a llywenydd iddynt yn amheuthyn na chawsant er's blynyddau
? Oni fyddai yn well i fawrion ein gwlad ddathlu eu hedmygedd o'n penadur
drwy oleuo byw- ydy cyfryw am un dydd, a gadael i haul Mehefinoleuo penau
bryniau a rnyn- yddau ein gwlad ? Fe wna ef y gorciiwyl hwnw yn rhagorach na
hwynt yu y dydd, ac fie eilw ei ufudd blant, y set dys- glaerwyn. a r lloer
arianaidd, i lewyrchu ar benau n mynyddoedd i ddathlu u- sy Jiwbili os gwel
angen am hyny. Da get,ym weled fod llawer o amcanion daionus yn cael eu
cyflawnu yn ngwahanol bart Lau o'r deyrnas. Ysbytai luoedd yn can eu sylfaenu
er nawdd i gleifion ac anafusion. Darilenfeydd rhyddion yn cael eu set. dlu
at wasanaeth y werin weithfaol a phob dosbarth o ran hyny. Fe fydd
sefydiiadau o'r nodwedd hyn yn dathlu y Jiwbi: i yn ddifloesgni yn mhen
oesoedd wedi i'r con- fflagareshons penmynyddol ddiffodd. Dys- gwyliaf i
Gymru deyrngaarol fod yn ddaeth yn ei theyrngarweh, a gwneud rhy vv beth fydd
yn fudd a llesiant i'n holafiaid. W i wedi gneid atnod fach y munan i gwpla'r
llythyr hyn,- I ba ies fydd Jiwbili,—oni wnawu Hyny er daioni ? Iawn lesiant
i'n holoesi, Y flwyddyn hon, floeddiwn ni. 22-04-1897 |
|||
|
|
|
|||
|
|
29-04-1897 LLYTHYRA'
NEWYDD. GAN FACHAN IFANC. MISHDIR Y DARIAN,-Dalwoh y nghot i, i fi gal rhoi
cwpwl o smacs i'r bachan yna «y'n galw'i hunan yn D. Ff. Davies, fu'n sgriblo
pwt o lythyr yn y DARIAN ddwetha ar- WAREIDDIAD Y RHONDDA. Wn i ddim llawer
am dano, na beth yw i seis a, na beth yw i bwysa fa, a dyw a ddim gwaniath
gyta fi beth all a tod. W i yn folon sefyll round ne ddwy o'i flan a, trw bo
fa wedi insyito y martnars i, sef bechgyn Cwm Rhondda. Odd a'n gweid fod e a
rhw Sais wedi bod yn consy lto sha'u gilydd yn Fenni bothti ignorans becbgyn
y Cwm. Wn i ddim yn bwy bart o Fenni odd y ddou ar y pryd, os nace yn y ty
mawr sy yn ben draw'r dre, man lie ma'r rhai sy'a arfadd willa'n dwp yn
lodjo. Odd y disgwrs odd rhynto fe a'r Sais yn depig iawn i steil y rhai ey
yno. Isha troi y Elbondda i gyd yn Sysnag odd ar y Sais, medda fe, ondi ni yn
gwpod yn weddol beth fyddaPr rysult o hyny, wath i ni wedi gweld yr effath
mwn mana erill o'n gwlad, lie ma'r dylacwad wedi dod i perfformans, a tysa
dicyn bach o gymshan Cymrag yn D. Ff., fyea dim isha iddo fynd yn mhell o'r
man lie o nhw yn wilia i gal ilystreshons o wareiddiad Seisnigol fysa yn
ddicon i gauad ceg lydanagored ei gyfaill Hengistaidd. Ma cymodd glofiaol a
gweithfaol Mynwy er's blynyddoedd beilach wedi syrthio Uawar o ddegrees yn
ish nag o nhw, yn achos fod cymant o fforinars wedi emigreto yno o Wlad yr
Haf, Henffordd, Dyfnant, a phartha erill, ac mae eu hiaith ishel, a'u
hanfoes, a'u dyianwadau anheilwng yn codi gwrid i wyneb yr hen drigianwyT
Cymruaidd sydd wedi eu geni yno, ac y maent wedi effeithio yn niweidiol ar y
brodorion ieuainc sy'n cal eu codi yno yn bresenoi. Mae y Saes-ddyfodiad yn
iwso y terma mwyaf atgas yn eu lleferydd y gall Belzebub ei hunan droi mas
o'i ffactri frwmstanaidd. Y mae pobpath y sonant am dano yn bloody this' a
bloody that,' a damniant eu llygaid i anwn am y peth lleiaf ne ddim, ie,
galwant Dduw yn dyst i bob trybini wnant mewn termau mor anystyriol a
gwawdluniol na feiddia Ojrmro y ddychmygu am danynt, ac na chlywyd mo honynt
yn merwino clustiau bryniau a mynyddoedd Gwent cya eu dyfod hwy yno ar eu
pererindod begeryddol ac yepeiliol. Hwynt hwy sydd yn cyflawnu p mwyaf.
troseddau yno, ac hwyn.t-hwy sydd jn difwyno cymeriad moesol cyntefig y tir,
a buaaentyn waeth nac ydynt ontbai •fod ,.y ^ni gberthu CJ9i#ett 'a'tr luaith
i draetbu efengyl iddynt er mwyn eu gwareiddio a'u crefyddoli, gan nad oes
yno ond yehydig engreipbtiau o honynt hwy eu hunain yn myned i drafferth o
godi ciipel iddynt eu hunen ond wedi iddynt gael gan y Cymry caniatau pregethu
yn Seisnig, buan y byddant yn monopoleiso yr addoliad i gyd yn yr iaith fain;
a gwell gan y Cymry byny na gadel iddynt fynd ar ddysperod bythol yn eu
rhyfyg pandemonaidd. Pam na fuasai D. Ff. Davies, ac ynta yn gwpod y petha
hyn, gan ei fod yn trampo yn y cylchodd yna ys cetyn nawr, yn cauad ceg y
Sais am ddylanwad gwareiddiol y Saeson yn Nghymru ? Ond ma D. Ff. ei hunan yn
gweid fod isha gwareiddio, rhesymoli^ chrefyddoli y Rhondda. Fe wddoch cni a
li, syr, fod isha: eneid hyny yn nabob man. U £ d pam Cwin Rhoridda ? W i
wedi trampo munan dicyn bach yno, a w i yn gwpod amcan lied dda ffordd ma
pethach yn sefyll yno. Ma D. Ff. wedi bod yno rhw ddydd Limn Mabon medda fe,
a ma fa yn gweid yn i bwt llythyr fod becharyn Rhorridda fel gwartheg a Hoi.
Ma'r ilystreshon yn deilwng o fe'i hunan, ac yn brawf nag yw a ddim yn gwpod
llawar am y Cwm ond beth welws a ar wincad llycad llo yn Steshwn y Porth, a
ffordd gwydda fe pwy nashonality odd y rhai ma fe yn son am denynt. Ma yn
Rhondda Fawr a Rhondda Fach agos gan mil o bob llwyth, iaith, a ohenedl bron,
a'r Cymry yn cal y bai am vpeehodau nhw gyd, a nid D. Ff. yw'r cynta i bwynto
bysadd yn y lein yna ond trw fod e yn esgus teimlo yn wladgarol, fe ddylsa
ddishgwl miwn i bethach cyn joino a Sais penchwibau i dduo caritor ei
gydg3nedl. Os dim dowt nag os llawar o Gymry anywath yn y cymydd hyn fel mwn
cymvdd erill, ond w i yn cretu fod y rhai sy felna wedi dysgu hyny gen y
fforinars sy'n heidio i'rglofieydd o wahanol barth o Loegar, a gwletydd
erill. Dim ond cymryd golwg deg ar fechgyn a merched Cwm Rhondda, fe allan
gwnu u pena mor yebel a un part o Gymru ne Lloegar mwn moesoldeb,
rhesymoldeb, a chrefyddoldeb. A yw D. Ff. wedi cal golwg ar ieuenctyd y cwm
yn y capeli mawrion ai dderchog sydd yn britho'r ardaloedd o Pontypridd i
Flaenycwm ? A wyr efe rbywbeth am y miloedd bechgen a merclled sydd yn
mynycbu y rhai hyn yn wythnosoi a Sabbothol ? A glywodd yr oracl symudol hwn
rywbeth erioed am dalentau addysgol bechgyn Rhondda yn mhob cangen o
wybodaethau buddiol ? A wyr e rhywbeth am eu galluoedd barddonol, cerddorol,
a Henyddol ? Onid yw'r cwm wedi dyrchafu ein cenedl yn gyfan yn ngwydd y byd
mewn ystyr geBddorol ? Ai cyfiawn i farnwyr gwibiog mursenaidd fel hyn i alw
sylw y byd newyddaadurol Cymreig at anwareiddiad dylfryn poblog yn herwydd
iddo (Jigwydd gweld rhyw dwr o chwilgrots yn chwareu rhompian ar ddydd Gwyl
Mabon, pan oedd ei fawrhydi samwnaidd yn digwydd mynd heibio ? Ma gormod o
ddweyd ie, ie, gyda syniadau fforinaidd am danom fel cenedl. Dyledswydd D. Ff.
a'i fath ddylai fod i roddi amlygrwydd o'n rhagoriou pan y crybwyllir am ein
diffygion. Fel y crybwylla awdwr yr ysgrif arweiniol yn y DARIAN ddiweddaf, y
mae ymddygiadau Cymry ein cymoedd yn fil mwy teilwng Ra'r dull a gymerir gan
yr estroniaid a dryfrithant ein gwlad ar ein gwyliau, ac nid yw Cwm Rhondda
ar ol i un Cwm arall yn Hghynw&yn y cyfeirf&d moesol a gwaraidd, ond
clnferyd y Cymry fel eafon, ac nid anwariaia eSbronol. Fel gwetas i wthooh
chi ar y dechra syr, dyna fi wedi rhoi cwpwl o glowts i'r Sais a D. Ff., ac
os bydd isha rhacor arni nhw, ma dicon o stoc gan i wth law i scwaro dwsan o
libellars digonshans felna, a gwell i'r ddou bifid dangoe u trwyna yn y
Rhondda yto, rhag ofan bydda nhw yn bygynad fel 41 gwartheg," a brefu
fel "lloi," ac ynfwy "true to nature" yn mhob shap o'r
creduriad yma na fel o nhw yn gweid wth u gilydd fod bechgyn y Cwm. Am drio
towli lluwch Ar garitoar y Rhondda, Fe ddyla'r llo a'r fuwch Gal eitha bobo
gosfa; Gwell i D. Ff. a'r Sais, I aros yn y Fenni, A pheidio codi llais Byth
mwy am ein moesoli. Ma yn y Fenni fan Sy'n taro'r ddou i'r mymryn, Gan fod eu
penau'n wan, Rhaid clymu'r ddou a chordyn A'u cadw yno'n rhwym, Nes byddont
wedi gwella, Neu fe gant roesaw twym Os deuant i Cwm Rhondda. Atnod-"
Cas gwr na charo'r wlad a'i maco." 29-04-1897 |
|||
|
|
|
|||
|
(delwedd
F6089a) (6 Mai 1897) |
06-05-1897. Tarian y Gweithiwr. 6 Mai 1897. LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC. MISHDIR Y DARIAN,- I chi yn cofio i fi ys cetyn nol
fombardo y steil newydd o feirniadu pishis mwn steddfota trw iwso ffigwrs a
ma'n dda gen i fod y bachan odd yn gneid hyny wedi jaco'r steil lan. Dodd hi
ddim yn shiwto o gwbwl mwn barddoniath a llenyddiath, ac yn ol y cownt dwetha
w i wedi gal dyw hi ddim yn shiwto wth farnu canu hefyd fel ma pethach wedi
dangos yn STEDDFOD MOUNTAIN ASH. Odd y sowdjwrs cerddorol wedi cwrdd yno yn rijmants
cryf i ganu am y goreu am £100, a dyn mawr a enw clasical arno, sef Signor
Randeggar odd i jidjo pwy odd y gora. Plan y gymrws ynta, a w i yn ffaelu
gweld fod a wedi dod a nhw i acto yn ddecha iawn. Dw i ddim yn moin gweid na
nath a wara teg, ond ma'n ddowt gen i pun ag yw a yn ecspleino'I feddwl fel
dyla fa yn y weind up ar y diwadd. Cofiwch chi, syr, er mor glyfar bachan w i
yn cownto munan mwn llawar o bethach, nag w i ddim yn moin brago mod i'n diall
mwstwr a miwsic gystal a Signor Randeggar. Nid dyna y pwnc sy gyta fi mwn
llaw, mid steil y ffigwrs sy yn y memo i, a w i wedi clywad cantwrs cwic yn
achwyn yr un peth. Dywarnod y Steddfodd nath a ddim un short o feirniadath i
ddangos ble odd y gwitha'n colli, na lle odd y gora yn enill. Dim ond ado'r
nymbars lan fel pwyswr mwn masheen glo at ben pwll, yn cownto nymbars y drams
ma pob collar wedi lanw mwn pythefnos. Wara teg iddo hefyd, falla bod rhywun wedi gweid
wtho ta bechgyn y pylla glo odd y rhan fwya odd yn cynyg dano, bod nhw yn
diall cownt felni yn well na tysa fa yn ecspleino iddi nhw bothti'r terms
fforinaidd sy mwn llyfyr notes, fel ‘sharps, fflats, poses, cwafars,
semicwafars. demisemicwafars, rolantandos,' &c. Ma fa wedi ala rhw short
o esboniad ar y ffigwrs ar ol yr Eisteddfod, a ma rhaid cal Nuttal's
Dicshonari o'ch blan chi i ddod a'r ffigwrs i rhw short o glem wetin. Ma nhw
yn cownto medde fe am 'time, tune, tone, blend. pace, intoneshon,
pronunsie-shon, ecspreshon, enunsieshon,' a phob ‘eshon' ellwch chi feddwl am
dano. Yn ol l system ffigwryddol e, odd a'n doti 60 marcs i bob cor i gyrhadd
fel North Pôl, a dyma fel rytws pob un, — Aberdar, 50; Merthyr, 56; Pontypwl.
42; Llanpumsaint, 44; Casnewydd, 56; Shrewsbury,
36. |
|||
|
|
|
|||
|
(delwedd
F6089b) (6 Mai 1897) |
Dyn
helpo y cor dwetha yna ar ol dod yr holl ffordd, ond dyna lled depig bod nhw wedi
blino, a fysa dim llawar iddo ddoti nymbar ne ddou yn ecstra iddi nhw am ddangos shwd blyc. Os dim isha i fi
recno'r ffigwrs o un i un, ond w i yn ffaeln diall yn bwy goledj ma fa wedi
bod yn dysgu seiphro, trw bod Merthyr yn 56, a Casnewydd yn 56. a bod 56
Casnewydd yn werth £100 yn fwy na 56 Merthyr! Os clera, clera. Os ffigwrs,
ffigwrs. Ma blyndar felna yn dangos yn blaem allwn ii feddwl nag os dim
dipends ar y ready recnar beirniadyddol. Os i ni fel Cymry yn employo dynon mawr Lloegar
i ddod yma i farnu, a
rhoi arian mawr iddi nhw am ddod, fe ddylan gal rhwpath mawr gen y dynon mawr
am yr arian mawr, ac nid yn bwndlo ni naill ochor trw fyltiplyceshon a
sypstracshon. Os dim dowt gen i nag yw Signor Randeggar yn fachan da yn y lein ganu, a fe ddylsa
fod wedi rhoi lesns
i’r
cora odd wedi slafo i ddysgu, fysa'n gneid lles iddi nhw erbyn y tro nesa
bydda nhw yn cystadlu. Ond ma arno i ofan nag odd dim llawar o nhw yn diall y
sym 60 marcs,
a ma fa yn fwy
o jobyn na alla i
seiphro er cwicad w i, ffordd ma un 56 yn £100, a'r 56 arall yn nil. Fe fydda yn werth i'r beirniaid ffigwryddol i
gyd i ddarllen beirniadath Eben Fardd yn y DARIAN er's pythefnos yn ol, a
ddyfynwyd gan Wmffra Huws, iddi nhw gal gweld llafur a mynyldeb beirniadol. Nid
yw system y ffigwrs, fel
w i wedi gneid ys llawar dydd, ond scêm newydd i witho'n shêp, a chatw'n pena'n
rhydd, rhag dangos
rhw slip alla nhw
neid
wth drio
cymwyso
slips rhai erill. |
|||
|
|
|
|||
|
(delwedd
F6089c) (6 Mai 1897) |
ARIAN PAROD. W i wedi clywad coliars yn wilia sha'u gilydd wth
gownto'u pay yn gweid fod hyn a hyn i dynu mas am bowdwr. Ma pay ben blwyddyn
y Llywodrath wedi dod i ben leni yto, a ‘Bydjet' ma dynon mawr y Gyfarment yn
galw ar y papyr cownt, fel i ni yn galw papyr bach arno. Ma Mical Hics
Beetsh, Casher y Gyfarmant, wedi neid a lan, a wedi'i ddarllan a mas, a ma
gyta fa £1,569,000 i sparo ar ol talu'r gwithwrs hir, a'r gaffars a'r consarn
i gyd. Pryd ma Libral yn Casher, ma fe yn arfadd rhanu'r tocins spar hyn
rhyngo ni gyd rhwffordd ne gilydd wth rediwso'r tacsis, ond ma Meical a i
bartnars yn ffaelu gweld u ffordd yn rhydd i neid dim o'r short. Ma nhw wedi
setlo sha'u gilydd fod y bylc yn cal i iwso ar longa rhyfal, powdwr, &c.
Fe fydd £290,000 yn mynd i ala ofan ar Krugar yn South Affrica. Di nhw wth
hyn ddim yn moin bycwth dim arno, dim ond cadw policy yr hen gin Jingoaidd, —
‘We don't want to fight, But by Jingo if we do, We got the ships, we got the men, And we got the money too." Ma lle i ofni fod tân rhyfal yn dechra cynu yno
nawr, o ran hyny dyw a ddim wedi diffodd ddar blyndar Doctor Jim, a mawr shwd
alabalw ma nhw wedi neid bothti esgus cospi hwnw am i Estee. Sham i gyd. Fu a
fawr o amser cyn rhoi notis i'r clwb, wedi ddoti a i bico ocwm (?) Fe ffindwd
ffordd i acor y drws iddo yn lled gwic wedi iddo flino bod miwn, er fod gyta
fa grib lled dda yn ol bob cownt, ond odd a ddim mor ffond o'r locality
jailyddol a'r hen Ellen Sweeney. Ond ta pwy drosadd nath Dr Jim a’i bartnars,
heb yn wpod i'r Gyfarmant a Joe, ma nhw'u hunen nawr yn baco policy y Raiders
wth foto milodd o buna i brynu powdwr i dwymo'r Boers. Wyr neb byw i beth ma
hyn yn arwan. Ma Wil back o Germani wedi pwsho'i drwyn mlan i'r fysnas o'r
blân, a ma rhai yn barnu fod a wedi bod yn pico partnars ddar hyny hyd yn
awr, fel bydd a’n barod i gymryd part Krugar & Co., a rhoi costs i wlad i
famgi. Os neb yn gwpod ta nid fel hyn bydd e a Tories Lloegar yn dathlu'r
Diamond Jiwbili mwn confflagarashon rhyfel-ddinystriol yn y Transfaal. Ofnwn
hyn, ond dymunwn fel arall. Pa bryd y cyflawnir proffwydolineth Hiraethog?
--- ‘Hen dduw rhyfel a ddiarddelir, Hwnw ddu eilun mwy ni addolir, Temlau ogoniant gau a gauir Allorau'i fawredd i’r llawr fwrir. |
|||
|
|
|
|||
|
(17 Mehefin 1897) |
LLYTHYRA'
NEWYDD. GAN FACHAN IFANC. MISHDIR Y DARIAN,-Peth diflas iawn yw gweld
gwvlia'r h«f yn mynd hibo o un i un, wath ych t3imlad chi a fina, a phob dyn
call arall, yw y teimlad biwtiffwl sy yn y gan,— 44 0 na byddai'n haf o
hyd." Ond os dim posib stopo wheels y tymhora i droi, ma'n rhaid mynd
mlan gyta nhw o byd. Odd shew o ddishgwl mlan am wyl y Sulgwyn, yn enwetig
gen blant y Steddiota, ac fe ddath yn ei thro, ac mae wedi mynd fel ma arfadd
popath yn y byd hwn. Fe geson dywydd ffamws tysa hyny rhw newydd i chi, end
ma hyny yn getyn o beth i helpu'r enjoymant. a os dim go ar ddim pan bydd
clerc y tywydd yn gneid blac lwcs arno ni ar amsar fel hyn. Ma pawb yn gneid
gwefla cam, ac yn disbgwl arno chi felsa arnoch chi bydd y bai am y tywydd, a
os neb yn fwy diflas u golwg na'r litl biwtis, ond fe geson nhw ddwarnod
eligaDt y Llungwyn i roi display o'u ffeinaries ffashwnol i'r man eitha, ac o
nhw yn disbgwl yn grand pon my wyrd. Dos dim .well shawos i gal golwg arni
nhw na mwn Steddfod ne Gymanfa Ganu, os bydd y tywydd yn hafaidd. Ma rhw
gombineshon 0 swyn a phrydferthweh rhwng u gwynypa glân nhw a'r Ganu melus,
a'r togs enfys- liwiog ma nhw'n wish go, nes ma nhw'n mesmereiso unrbyw
fachan sy a chalon o dan i wasgod fach a. Dyna yw'r mistec mwya w i yn weld
yn u ffashwn nhw nawr yw bod steil yr beta sy gyta nhw yn ormod o eeis. Ma
gen i ddou ne dri argiwmant yn u herbyn nbw. Yn I. Pan fydda nhw yn ishta
o'ch blan chi mwn rhw short o gwrdd, ne rhwla arall, ma'r heta hyn yn
baricedo pob scenary arall o'ch golwg chi yn lan. Wni ddim beth yw'r point o
hyny, os nace i'n gneid ni i gymryd sylw o honynt. Os taw a, ma nhw wedi
cyrhaedd y marc i'r dim. Yn II. Fe allwn i feddwl bod nhw yn lletwitb. iawn
pan fydd I-achan yo mynd i garu, aUa ddim mentro mlan tufiwn i lathad iddi
wedjan i drio dweyd cusan, ne fydd mwn dan jar i graco asgwrn i drwyn yn
erbyn ymyl yr het. Yn III. ac yn ola. Pan fydd y merched yn enill prises mwn
steddfodta, os dim shwd beth doti'r cwta a'r coin ar u gyddyca gwynon
gl&n nbw achos seis y flowar gardyns sy ar u pena nqw. Lied depig na fydd
shawns i newid y ffashwn nes bo'r Jiwbili wedi paso, ta shwd bydd hi wetio.
Ma amball ferch brydweddol smart, A het mor fawr ag olwya cart; Gwnai het fel
olwyn berfa drol Y tro yn iawn i guddio'i siol. Ma n rhaid cal speics i ddala
rhain, Fel baginets a blaenau main, Ma'n ddanjar mawr, ta faint ein serch, I
fynd tttfiwn dwy lath i ferch. Hen ffashwn glawd yw hon yn wir, Gobeithia
cwpliff hi cyn hir Ma'ia well gen i weld het fach smwt, Yn cuddio nodi geneth
dwt. Trueni cuddio'ch gwenau Hos. Gen beta mawr fel cylch o nos Wei, tafiweh
hwynt i gyd i bant, A gwisgwch beta heb ddim cant. DIM CYMRAG. Wel jawch ariod, dyma'r hen
shibolath dragwyddol sy wedi bod trw'r oesa yn eåJ i gwnu yto yn erbyn i ni
gat wilia iaith yn bunan vn llysoedd yn gwlad gan rbyw Syr Edward Ridley, yn
Seisis Shir Fon. Os dim blynyddau mawr ddar pryd bu Homersham Cox yn blagardo
ni bob tro odd a'n ishta yn y ewrt bach yn rhai o shiroedd y North. Odd yn
hiaith ni yn dan ar groen hwnw, ond gorffod iddo lywo yn y diwadd, a fe gas i
symud at dylwth i hunan, a fe ddotwd Ap Alaw Goch yn i le fa, a fu dim gofid
wetin. Odd Cox yn gwoid nag o ni fel cenedl ddim ond lot o gelwyddwrs i gyd,
achoe fod 'n ffaelu diall beth odd y Cymry yn weid yn u efidens. Ond fe gas e
eitba whipsi os dich chi'n cofio, a fe wetws rhw fachan fel hyn wtho,- 'Me^am
Cox mwn box o'n byd.-a gludir Dan gloden d»iarfyd Ond ein hiaith yn dan o
hyd, Chwareua uwcb ei weryd. Nawr dyma'r Ridley hwn yto yn dechra pregawthan
yn yr un lein, a hyny ar yn tir yn hunen. Ma impidens y fforinars hyn yn
ddicon i ferwi gwad pob Cymro sy a gwreichionen o genedlgarwcb yn i fynwas a.
Pan fydd Germans a Jews, a phob math o wehilion tramoraidd yn cal u dwyn i'n
llysoedd ni, ma nhw yn cal I perffaith rhyddid i wilia yn u twadl u hunen. a
fe fydd cyfieithydd yn barod i expleino i'r majistrets a judgis beth fyd la
nhw yn dreio weid, ond dyma hwn a'i 1 freed yn mom rhoi'r loc jaw ar bob
Cymro, hyd yn nod yn ngwlad u hunan. Fe gaiff e weld i fistee fe all fentro.
Ma'r I 4 Welsh Not' wedi eico'r bweat yn Nhymru vs llawar dydd, a •i Mae hen
iaith y Cymry mor fyw ac eriod.' Ma gyta ni fecbgyn heddy all i swiflo fe yn
SvsMdg pryd myna nhw, ac es os rhai o'i short e wedi bod yn gallu doti'r
scriw ar yn hen dada ni yn yr amsar gynt, ma fe wedi cal i dowli i'r byd
afftar det i neid yr un perfformans. Beth al fod yr hen speit sy gyta nhw yn
erbyn yn iaith ni dw i ddim yn diaU rJ I ni yn gneid yn gora i ddvsgm Sysnag,
pam na ddysga nhwnta Gymrag ? Ma llawer o ni yn gallu wilia ticyn o Sysnag
gwaith, ne Sysnag niarchnad, ne Sysnag caru, end pan i ni yn gorffod sefyll j
o'u blan nhw, i gal yn bafflo mwn teenical-, ities cyfreithiol gan bob
sprigyn sy a chwilsyn ar i glust mewn pethach nag u nhw ddim yn ddiall u
hunen, yn ormod o sarhad i ai allu eu hoddef ac nid ees nefo yn fwy parod i
neid gwawd o'n diflygion Seisnigol, a chymerytl mantash o'n blyndars ni i'n
disodli yn ein hiawnderau na rhyw erthylon culfarn a cbrebachaidd sydd am ein
gwahardd i egluro ein meddyliayn ein dull cynhefln. Fe fydda i yn dislfewl i
Femba* Cymru yn yr House o Commons, i gwnu yn un llaw yn erbyn y fath
anghyfiawnder preswyneb. 0 bawb, fe ddylai y rhai sydc" yn gweinyddu cyf
reithiau yn ein gwiad fod yn feddianol ar tydymdeimlad a'n nodweddion cenedl
ethol acyn hyddysg yn iaith y werin. Y mae yn ein plith foneddigion sydd yn
dal swydili nad ydynt yn Gymry genedigol, ond y maent wedi treulio blynydda
yn ein fnysgi yn cal u bargyhoeddi fod yn aDgenrheidiol i gynhefino a',u
hlaith a'n harferion cyn y pliant gyflawnu y cyfryw swyddi yn deilwng, a da
genym allu tystio fod eu hymddygiadau yn enill ffafr ac ymddiriedaeth. Pan y
mae y barnwyr yn dod yn u cylch, ac yn dyfnewid bob tro braidd, y maent mor
anwybyddus o honom fel cenedl a phe na chlywsant son am danom erioed. Nis ?wn
pa un ai i'n diraddio fel bodau nas gwyr y byd ddim am danynt yw enhamean ai
peidio, ond geliid meddwi hyny lawar pryd. Yr ydym am gael Home Rule, ond cyn
meddwl am byny dylem wneud ymegniad anwrthwynebol i gadw yr bawlfraint o
siarad iaith yn tada yn mhob man y dymunwL, ac yn neillduol mewn Uysoedd lle
y profir ein geirwiredd i'r eithafion manylaf. Gall Cymro sydd wedi meistroli
y Sysnag i gryn raddau, fradychu ei hun pan yn cael ei arholi gan
ysgolbeigion proffesedig, a thrwy byny ddiraddio cymeriad ei wlad. Ystyriwn
yr amgylchiad hwn yn gyfleusdra i ni ddatganein meddyliau yn hyelyw a
difloesgni dros gael barn wyr Cymreig yn ein llysoedd, neu sm ddiffyn ein
bawl i gael cyfreitbwjr prcfiad ol yn mbob llys o fewn y Dywy^cgaeth Paham y
soddsfwn ein sathtu gan dramcr wyr digyfr yn hwy ? Y mae y Gwyddelod yn
gwylio bob manfais i amlygu eu teimladau cenedlgarol Yinlyiiwn ninau yn
ddiysgog wrth yr adnba, Cymru, Cymro, a(17
Mehefin 1897) |
|||
|
|
||||
|
|
08-07-1897 LLYTHYRA' NEWYDD. GAN FACHAN IFANC. Mishdir y Darian,-
Os nag w i yn camsynad yn fawr, a nid yn amal w i yn gneid hyny, fe alia i
weld gola coch yn mlan mwn perthynas a'n shawns ni fel cenedl, I ni yn
pregawthan llawar iawn bob shawns sy gyta ni bothti'n nodweddion
cenedlaethol, aj yn gwiddi,—" Oes y byd i'r iaith Gymraeg," ond
ma'r fforinars yn pwsho'u pethach anw] nhw'u hunen miwn i bopath sy'n perthyn
i ni, ac ma nhw yn cymryd y leedin reins yn u dwylo ac yn yn drifo ni y
ffordd ma nhw yn dewieh mynd, ac ar ol i ni weld bod nhw yn mynd a ni y
ffordd rong i ni yn dechra gwiddi—" way —"stop," &c. Ma'r
drelgampau ma nhw wedi introdiwso i'n gwlad ni y blynyddoedd dwetha yma yn
ddicon o brawf o wir ionedd y peth w i yn weid, ond fel ma pethach yn mynd y
mlan nawr os dim ar gol am stop o gwbwl yn y lein hyn. Un clyfar yw'r
fforinar, a ma fa yn gallu pwsho pethach miwn dan yn tr wyna ni o dau yr
esgus boa nhw am yn gwella ni, a dod a ni up tw det. Fel w i wedi gweid lawar
gwaith o'r blan mod i'n folon i ni fel cenedl gymryd lesins gen bawb i'n cwnu
nj, ond fe ddylan fod yn ddicon call i wpod pryd i ni yn cal yn diwpo. Fu dim
amsar ariod a isha i ni gatw'n llyced yn agored yn ffwy na nawr. W i yn gweld
y gelyn yn yn sirowndo ni yn fishi, fishi, i gymryd meddiant o'r sefydliad
mwyaf anwl a Chymreig sy gyta ni. Di nhw ddim yn gweid bod nhw yn mynd i neid
a, ond ma nhw wedi bod yn doti pegs lawr ar gownt hyny os blynyddodd, a ma
nhw yn mynd yn fwy ewn bob tro, a dyna y gwitha fod yn dynon mawr ni'n hunen
yn u helpu nhw. Fe welas fod cwrdd wedi bod gyta gwyr mawr Cardydd yr wythnos
ddwetha i drio setlo i gal Steddfod Genedlaethol 1899 ynyr "would-be
Metropolis." Svsnag odd y wilia yno'i gyd, er fod yno rai Cymry yn
bresenol, ond ma cymant o Gymry ag odd yno trw rwbo o hyd yn y fforinars mwn
cwrdda cyhoeddus, cownsils, federeshons, bancwets, &c., wadi cal u
graffto ne'u proselytio. nes nag i nhw ddim yn gwpod yn iawn u hunen beth u
nhw, a dw ina ddim yn gwpod beth idd a galw nhw chwaith. Odd un bachan yno ma
nhw yn galw Canon Thompson arno, ynjwo ta Sais odd a, ond fod gyta fa
sympathy at bethau Cymrag, a dyma fel ma fa yn esbonio'i sympathy, "I
understand that the Eisteddfod is bilingual, and that, although the chiefs,
the bards, theovates, and folks of that kind were clothed in the dress
supposed to have been worn in Druidic times,lthey still conducted their
proceedings in the English language. I rejoice that that is the case."
Dyna fl wedi doti beth odd an weid yn i iaith e'i hunan yn lie bod dim mistec
yn dicwdd rhynto ni. Odd rhwpath yn mynd trwyddo i bob tamad wth feddwl fod
bechgyn o short Principal Edwards, Morien, Idriswyn, J. Morgan Jones,
&c., yn gallu gryndo a joino gyta fa, heb" weid dim dros gatw yr hen
iaith yn fyw yn yr Eisteddfod. Na, na, dyna'r pwnc mawr odd cal yr Wyl i
Gardydd yn rhw shap er ne'u gilydd gyta "folks of that kind." Odd
Principal Edwards yn gweid ta Cosmopolitan odd Cardydd, ond i bod hi yn fwy
Cymreig tre, ac yn meddu mwy o gydymdeimlad cenedlaethol nag un dre yn
Nghymru. Ma gyta fi getyn o gewc ar Dr Edwards yn arfadd bod, end w i yn dowto'i
philcsphy a y tro hyu, a w i yn cretu os llwyddiff Cardydd i gal yr Wyl yn
1899 y bydd i'r dre GOSMOPOLITANEIDDIO YR EISTEDDFOD. Ma gormod o Sysnag yndi
ys blynydda yn ol y meddwl i, a isha chwynu ticyn o hyny mas o honi sy, a w i
yn ffaelu gweld ta wth i chynal hi mwn trefydd Cosmopolitan ma gneid hyny.
Dyna hi leni yn Casnewydd yn cal i chynal, a ma pobtrafodath o bothti hi yn
mynd mlan yn Sysnag, a fo fydd peth Irish yndi cyn y diwadd hefyd, ta beth am
hanar dwsin o ieithoedd erill o bob lliw a llun, ond ma nhw yn gofalu'i galw
hi yn National Eisteddfod of Wales." Os dim un gair swyddogol am deni yn
un papur Cymrag, a os dim un Cymro uniaithog yn gwpod dim ffordd ma pethach
yn cal u cario mlan. Pwy sens yw peth felna ? B'le ma Plenydd, Alawn, Gwron,
Eifionydd, Hwfa Mon, and folks of that kind, na ddishgwlan nhw miwn i bethsch
fel hyn ? Falla bydd yr hollwybodusion fforinaidd a chartrefol, yn :gweH mod
i yn gul y marn, ac yn dwp y mhen, am nag w i ddim yn gweld yr un ffordd a
nhw, ond alia i ddim orwth hyny. Ma sentans Canon Thompson ar ddiwadd i
speech yn swno fel sateiar gwawdlym i fi, a chystal a gweid nag i ni ddim rp
tw det, a bod yn bryd i'r Derwyddon, Ofyddion, a'r Beirdd droi ddar y ffordd,
er mwyn iddo fe a'i short gal lie-i ddod a gwelliantau i miwn i'r Eisteddfod,
sydd yn unol a gogwyddiad yr oes. Fel gwetas i o'r blan dw i ddim yn erbyn
gwella pob path sy'n perthyn i ni, ond w i am wpod pun a'n gwella ni, ne
diddymu'n arbenigrwydd Cymruaidd sy gyta nhw mwn golwg. Anican cyntefig a
chynhenid yr Eisteddfod odd meithrin lien, cerdd, a barddas, ond beth yw
cynwysiad y Rhagleni yn awr ? 0 dan aden Celf a Gwyddor, dygir i fewn aneirif
gaugenau fel y gwelir yn Rhaglen Eisteddfod Casnewydd. Cofiwch chi mod i ben
a chalon dros i ieuenctid fy ngwlad ragori yn y gwybodaethau anhebgor hyn, ac
yr wyf yn edmygu caredigrwydd Mr Herkomer a boneddigion o'r fath am yr hyn
maent yn wneud tuag at eangu manteision y genedl yn y cyfryw gyfeiriad, ond
yr hyn wyf yn awgrymu ydyw y bydd lluosogrwydd y pethau hyn, cyn hir yn
diddymu yr Eisteddfod o'i amcan gwreiddiol, ac yn dileu ein nodweddion
cenedlaethol. Paham na chychwynir rhyw sefydliad ar yr un egwyddor a'r
Eisteddfod i feithrin y pethau hyn, a gadael yr hen Wyl famol i fyw yn ei hen
ddull ragorol cyntefig ? Gwelir fod lluosogrwydd y newyddbethau yn Casnewydd
wedi bod yn achos i hwyau yr Eisteddfod ddau ddiwrnod mwy nag arfer. Yn awr,
dyna'r goleu coch y soniais am dano. Bydd yn rhaid talfyru yr hen bethau er
rhoi lie i'r newydd. Peth arall w i yn weld yw fod mwy o ymawyddiad yn y
pwyllgorau tuag at wneud yr Eisteddfod yn atdyniadol i dynu y werin, nac at
lesoli y genedl. Cynygir at gael rhyw atracshon newydd bob blwyddyn. megys
cael rhyw arwr neillduol, neu rhai o'r Teulu Breninol yn bresenol i wneud
show o'r ben Wyl. W i wedi bod yn meddwl os caiff gwyr Cardydd yr Eisteddfod
yn 1897 am blan ffamws i dynu'r bobol yno. Gwyddoch fod yn arferiad hysbysu
gwaith psb dydd, a gosod rhw gystadleuaeth bwysig bob dydd. Dyma fi yn rhoi
scetsh iddi nhw am ddim yn barod erbyn 99, yn y iaith ma nhw yn arfadd trafod
petba Eisteddiodol- 1st Day-Band Contest and Cricett Match. 2nd Day—Female
Party and Ladies Bicycle Race. 3rd Day- Chief Choral Test and Boxing Match.
4th Day—Chairing of Bard and Donkey Race. 5th Day-Male Voice Party and
Handicap Trotting Match. 6th Day—Remnants and Football Match. Os cymra nhw y
points yma mwn llaw fe fentra shigar y bydd Steddfod Genedlaethol Cardydd
1899 yn paying consarn, a fe gaiff y pwshin men o Metropolis Morien y credit
u bod nhw up tw det. Weta i ddim rhacor nawr nes bo fi yn cal u barn uhw am y
peth. Y s?,wiryn erbyn y byd." 08-07-1897 |
|||
|
|
|
|||
|
|
29-07-1897 LLYTHYRA' NEWYDD, GAN FACHAN IFANC. MISHDIR Y DARIAN,-Fel
gwddoch chi fod llawar o wilia, sgrifenu, a spowto yn mhob short o ffordd
wedi bod ys cetyn nawr o amsar bothti rediwso'r out put;' ond wedi'r cwbl,
fel ma gwaetha'r modd, ma rhai o'r cwmnioedd glofaol wedi bod bod mor
benstiff i bido rhoi miwn i un cynllun, a ma nhw wedi setlo I GNOCO'R SCEM YN
I THALCAN. Fe allwn i feddwl ta treni mawr yw hyn, yn enwetig gau fod shwd
ysbryd heddyctet ol wedi cal i ddangos yn y fusnas ddar y dechra. gan bob
plaid. Odd pawb yn lwo fod yn bryd gneid rhw gynllun i wella'r fasnach lo, a
ma gwitho calad wedi bod i drio ffiodo'r plan gora mas i hyny. Fe ath Mr D. A
Thomas i drwbwl mawr i neid seem, a odd gyta neb ddim llawar i weid yn i
herbyn hi. Ma ledars y gwithwrs wedi gneid u gora hefyd i dd'od a phethach
rownd yn deidy, a ma llawar o'r mishdri wedi pwsho'r peth mlan, ond yn y
diwedd ma rhw gwpl o floce wedi bod yn achos i dowli'r consarn ddar y rails,
nes fod y cyfan wedi mynd yn ffwl stop. Beth fydd ora i neid nawr sydd fatar
pwysig i bawb, a fe fydd isha iwso cetyn o sens i wpod pwy lein i gymryd. Ma
gweld y wheels yn troi yn dda fel ma nhw ya y tred, a bod gwithwrs yn cal i
catw lawr mor ishal, yn beth profocin ac annaturiol, tra mar midlmen a'r
fforinars yn llanw'u poceti yn biwr ar beth ddyla gal i gatw yn yn gwlad ni'n
hunen. Ma arno i ofan hefyd bydd discord yn cwnu rhwng y gwahanol bleidiau yn
herwydd y diflasdod hyn, ac y cewn ni ofid yn y pen draw. Ma teimlata J
gwithwrs Deheudir Cymru a Shir Fynwa wedi cal u clwyfo'n achos hyn, a dyw
hyny ddim yu rhyfiadd yn y byd, gan u bod nhw wedi bod yn disbgwl yn mlan yn
amyneddgar a phryderus ys dros flwyddyn o amsar am i rwpath gal i neid, a ma
gweld y llong wedi shine o pan o nhw bron I dod i dir, yn ddigon idd u ala
nhw yn stiwpid. Wel, os dim i neid ond gobitho y troiff petha mas yn well
nagi ni'n dishgwl, ond fe fydd yn rhaid mwstro rhw ffordd o'r pwnc mawr fydd
ffindo'r ffordd ora. Ma amsar pwysig o'n blan ni, a fe fydd milodd o fechgyn
dewr y pylla yn ystod yr wthnosa nesa yn trafod y pwnc i'r gwieidda. Ma
teimlad y wlad o'u tu, a ma llawar o'r mishdri yn cydweld a nhw i'r dim, ond
ma'r stumblin blocs yn cwato o'r golwg, fel tysa arni nhw gwilydd dangos u
trwyna yn herwydd u ymddygiada yn y fysnas byn. CYMRAEG YN YR YSGOLION DYDDIOL. Ma y mwyafrif mawr sydd
dros ddysgu Cymraeg yn yr Ysgolion Dyddiol yn Cardydd, wedi ala syndod ar
bawb. I chi yn gwpod fod shew o foddar gen wyr Cardydd bothti gneid y dre yn
Metropolis Cymru ac os di nhw yn mynd i ddysgu Cymrag i'r plant i gyd, fe
fydda i yn ddicon bolon iddi gal y teitl, a chal Lord Mayor yn y fargan. Ma
rhai o screibs y dre yn cisho gweid ta nonsans yw'r cwbwl, a nag yw'r iaith
Gymrag ddim yn werth iddi dysgu bod yn bryd iddi gal i gatal i farw, ond ma'r
argiwmants sy gyta nhw dros hyny yn llipa, ac wedi cai i iwso er cof. Fe fu
Mr Dan Isaac Davies, a bechgyn Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, ers amryw
flynydda nol yn ddiwyd iawn dros gal hyn i weithrediad, a nawr ma ffrwyth i
llafur nhw yn dechra dod i'r golwg. Wrth gwrs fe fydd raid i rai gintach fod
yr hen iaith yn cwni'i phen, ond fe allan nhw fentro fod faital pwar
dychrynllyd yn yr hen lady ac er i bod hi yn cael i chico mas o rai llefydd
yn i gwlad hi'i hunan, mae hi yn pitsho'i thent lawr yn rhwla arall o hyd,
a'i hen alawon yn cal u canu yn mhob gwlad wareiddiedig. Hen iaith ryfadd yw
hi, a ma dynon dysgetig o wletydd erill sy wedi'i stydio hi yn gweid fod
stwff bendigedig yn i chyfansoddiad hi; ac er mor henad yw hi, fod elfena
bywyd yn llifo trwyddi, ac y gellir yn briodol ganu, Ma hen iaith y Cymry mor
fyw ag erioed.' Os na laddwn ni hi’n hunen, laddiff neb arall hi byth. W i yn
cretu bydd y majority mawr sy dros i dysgu yn Cardydd, yn rhoi styr yndo ni
idd i chal hi yn mhrogram ysgolion dyddiol Cymru i gyd. Ma llawar o ysgolion
yn i dysgu yn awr, a ma profion bod hi yn gneid lles hefyd. Fe fydd yn dda
i'r Cymry sy'n trigianu yn Shir Fynwa, a mana erill lle ma'r Sysnag yn enill
tir, tysa nhw yn ymladd yn y cyfeiriad hyn, yn lle rhoi ffordd o flan y fforinars,
os u bod nhw yn colli pob dignity Cymreig. MARWOLAETH MR. MUNDELLA. Anhawdd i neb sydd a gronyn o
barch i addysg yn Nghymru beidio talu teyrnged i'r boneddwr anwyl ymadawedig.
Er nad oedd yn un o honom ni, ni fu neb yn fwy ffyddlon dros gael nawdd a
chymorth y Llywodraeth, i addysgu ieuenctyd ein el y gwlad. Ma sefyllfa uchel
addysg uwchraddol ein gwlad, yn ddyledus i raddau helaeth iddo ef. Yr oedd yn
ddyn o ddylanwad yn mhob cylch, ac yn enwedig fel cefnogydd addysg, a
defnyddiodd ei ddylanwad i gynorthwyo Cymru dlawd i fwynhau y breintiau colegawl
sydd yn awr yn ei meddiant. Gweithredai yn egwyddorol, a phrofodd ei hun yn
ddyngarwr yn ngwir ystyr y gair. Anwyler ei enw, a pharcher ei goffadwriaeth
tra byddo Colegau Bangor, Aberystwyth, a Chaerdydd yn cyfranu addysg i
feibion a merched Cymru Fydd. PARC 'BYRDAR. Mawr yw mwstwr rhai am gal mynd o bothti
i ddwr y mor, a'r ffynona y dyddia hyn, ond dw i ddim yn gweld fod isha i neb
o gylch Byrdar i wasto arian ac amsar i fynd i unman ond i'r Parc, a wara teg
ma nhw yn gneid iws lied dda o hono hefyd. I chi wedi clywed am y ffynon sy
ma ? Ma nhw yn gweid bod i dwr hi yn gwella bron pob dolur, fel Ffynon
Gwenffrewi. Os dim isha moddion doctor ar neb ddaw at hon, ta beth fydd arni
nhw. Ma dynon a mynwod, bechgyn a merched, yn llyncu o honi o wech ar gloch y
bora, sboi ddeg ar gloch y nos. Pwy isha mynd i Llanwrtyd a Llandrindod ? Ond
falla bydd amball an yn gweid nad oes dim cystal shawns yma a « yno i gwni wedjis a sponars, ond mistec yw hyny
oltwgeddar. Ma yma ganodd o'r litl biwtis ar drad ac ar y beics o fora byè
nos bob dydd ffein, a ma'n blesar u gweld nhw wedi rigo lan yn y latest of
ffashwn), yu sparclo ar hyd y lie fel biota Mehefin. Fe ddath y bachan sy'n
labro'r nos gyta fi yno un noswath, a chyda buo i yn ifad dwr o'r ffynon, fe
gwnws wedjan bert ddychrynllyd i'r byd, a off ag e, a'n ngatal i ar ol i
ffysto n ffordd gora gallswn i. Dw i ddim yn cownto fed a wedi acto'n
drwmpyn, na fysa fa wedi ewnu dwy. a rhoi un idd i bartnar. Gorffod i fi fynd
nol heb un at y fenyw lie w i'n lodjo, ond odd dicon yno ar ol, ond y mod i
yn shei, a ddim yn lico I pwsho munan mlap, fel i chi yn gwpod am dm° i
rriod. Fp fyddn yn blar da i frcDgyn a meichati CWID ithondua a r cymydd
erill i gyd ddod i Bare Byrdar i ala pythewnos, yn lie mynd off i'r un man
bob haf. I bare Byrdar, wel. dewch i gyd, Os dim shwd leo fewn y byd Cewch
yma wedjis o bob dull, Ond nid oes un o nhw yn by 11; Na. litl biwties up to marc,
Yw'r merched ffindwch yn y Pare. 29-07-1897 29-07-1897
|
|||
|
|
|
|||
|
|
02-09-1897 LLYTHYRA'
NEWYDD, GAN FACHAN IFANC. MISHDIR Y DARIAN,-Er eymant i ni yn wilia bothti
gwnu'r "ben wlad yn ei hoi," arno i ofan i bod hi yn cwmpo shag nol
mwn llawar o betha, fel n a'r gwitba'r I modd. I chi yn gwpod fod dicon o
blyc yndo i, a w i yn lico gweld p)yc yn mhob bachau o Gymro pan fydd taro am
hyny, ond ma lie i gretu yn bod ni yn mynd i ecstreem yn y lein yna yn
ddyweddar, a hyny ddim i un amcau da, ond i bleso, ffyliaid, a suoorto rhw
hen ragamyffins sy'n trampo ar hyd yn gwlad ni, i dynu coin o boceti yn dynon
ifanc dibrofiad. Fi gyuta ych bod chi yn diall nawr at beth w yn pwynto, ond
rhag of an nag i chi, fe ddotaf a lawr mwn print mawr,— BATLS Y
RHONDDA. W i wedi bod a chetyn o ddeleit mwn batis fel gwddoch chi. a w i
wedi reporto rhai o nhw yn y DARIAN cyn hyn, a ma well gen i ariod i reporto
nhw na acto yndi nhw munan, wath ma'r jobin yn iachach, ac yn fwy ysgawn, a
os aim cymant o rise yndo. Ond yn wir ma batls wedi mynd yn ddanjerus nawr, a
sbwd gownt lletwith am deni nhw, nes w i wedi mynd yn dditlas i son dim am
dani, yn enwetig pryd ma nhw yn cymryd lie yn ngwlad y menyg gwynion." 0
ni wedi arfad I cretu ta arwdc1 dda o'n steil ni o fyw odd y menyg gwynon,
oDd ma pethacb wedi newyd nawr. a ma'r fforinars wedi introdiwso menyg gwynon
(?) i ni i wado a lladd yn gilydd, o dan y teifcl Queensbury Rhiwls, a ma'n
ddrwg gen i weid fod bechgyn Cymru yn dod yn rhy enwog yn y lein hyn, nes bod
son am dan ynt yn mhob papyr newydd trw'r deyrnas. Fe allwn bwynto heb fynd
nol ond cwpwl bach o flynydda, at bothti hanar dwsan-o fatls o'r short hyn yn
nghymydd Morganwg, wedi cwpla mwn myraar, watn os aim enw arall arno a gweid
y gwir, er fod nhw yn dod ag e miwn yn manslotar, ta beth y w'r gwaniath sy
rhyngti nhw. Dw i ddim yn tin o'r rhai hyny sy ddim yn folon i fechgyn ifane
eojoyo'u hunen, a dw i ddim yn lico'u gweld nhw yn erwmpo at u gilydd fel hen
ddynon, ond dw i ddim yn folon i gweld nhw yn abiwso'u gilydd nes bo nhw yn
mynd yn hen ddynon yn gynt na pbryd. a hyny heb un esgus o gwbwl. Ma bud dou
fachan ifanc glan. smart:, a;, wimwth yn tampo i'r ring, a shiglo llaw, a
werthyn ar u gilydd cyn dechra labardingo un a'r Hall, a un o nhw yn dod odd
yno yn gorff, ne'n marw o achos hyny, ya rhy ddifrifol i gal i gownto'n sport
a jolifficeshon. Ma lliw arall oltiwgeddar at fod dou yn ymladd i setlo rhw
ddispiwt fydd wadi cwnu rhyngti nhw, a bod u satur nhw wedi twymo i shwd
bitsh nes bod rhaid i'r dyrna g&l pregethu yn lle'r tafod. Ma batl
Tonypandy yn lesn werw i'r boys sy'n deleito yn y lein yna, a ma meddwl fod
canodd yn talu swllt yr un am weld y perfformans, yn ddisgres i ni fel
cenedl, a bod fforinars yn c&l bywoliath ar y tred o roi preisis i ni am wado'n
gilydd. Ma bodachod fel hyn yn hau hadau ymladd- I gar yn ysbrydoedd y do
sy'n cwnu, a fe glywas weid nag oe dim ond son am y menyg a'r batls idd i
glywad byd nod yn gen y plant yn nghylch y Pandy ddar roa l' tent bocso wedi
ddoti lawr yno. Ma hyn yn tw bad allwn i feddwl, a ma'n llawn pryd trio
ffindo rhw ffordd i ddoti stop arno, Os dim dowt gen i nag os bii mawr ar
leedin men y cymydd glofaol bod peth fel hyn yn cael i gario ml&n. Ma nhw
yn gweid na all y gyfrath ddim sprggo r I consarn, ond mawr y mwstwr sy
bothti gospi'r bechgyn fydd wedi bod yn help i gario'r peth mlan. Os nag os
deddf, pa le ma'r pechod ? W i o'r farn fod ticyn o'r pechod ar y big guns u
hunen. Ma llawar o nhw wedi pyscota crecyn heddwch wth y miloedd yn nghymydd
Morganwg, a w&ra teg i lawar o nhw, di nhw ddim ar ol i ddangos y libral
cwalities sy isba lawar pryd, oDd os dim un dyn sy'n napod y cymydd yn dda, a
wetiff fod yno bethach yn shiwto bechgyn ifanc i gatw mas o brotedigatb. Ond
i ni gymryd Cwm Rhondda er enghraifft. w i bron yn siwr nag OR dim cvmant o
lodjars a bechgyn ifanc yn nn cwm yn Nghymru, a fe wyr pawb sy wedi, ne yn
lodjo, shwd ma hi arni nhw. Ma'r fenyw lie w i yn lodjo yn ddicon profocin
lawar pryd, ond w i yn decbra teimlo yn fwy cartrefol gyta hi wedi dod i wpod
i ffordd hi, a odd ticyn o waith stydio i neid hyny, a gorffod i fi wilia yn
lied streit sha hi Jawar gwaith fel w i wedi gweid wthoch chi o'rblan, ond os
dim ots am deni hi nawr, fe gewch hyny rhwpryd yto pryd aiff rhw scwabl
rhyngto ni y tro nesa, dim ond jest mod i'n ffaelu paso bibo iddi wth son am
lodjars. Dyca beth odd gyta fi mwn Haw odd fod cymant o fechgyn ifanc yn,Cwm
Rhondda wedi dod o bob part, a dou ne dri, ne bedwar yn lodjo yn yr un ty
(dim ond y fi sydd yma), a ma nhw bob amsar yn y ffordd ne yn y gola gyta
amball fenyw, a ma'n dda gyta nhw slipo mas i iwla i ala u hamsar ar ol cal
swpar a newid yn y nos. We], i ble galla nhw fynd? Ma'n wir fod darllenfeydd
da iawn yn rhai mana yn y Cwm, ond nid yw pob dyn ifanc wedi cal i sbapo i ddarllan,
a ma isha rhw reecrieshon ar amball un sy'n ots na isbta lawr am ddwy ne dair
awr bob nos i ddarllan stwff pena o bob short mwn papyra a ilyfra. Falla yn
bod ni fel Cymry yn rhy ddefoshynol, a w i yn hanar cretu hyny amball waith.
Os na fydd pob un yr un shwt a ni, di nhw ddim yn reit. Ma rhaid i arweinwyr
yr os i ecspando cetyn ar linyna'u hegwyddorion a rhoi hawl i bobol erill i
wpod dicyn os di nhw yn gwpod popath. Ma isha cal rhw steshon rhwng y
ridicilas a'rsybleim, ma gormod oddistans rhwng dosbarthiada a'u gilydd. a di
nhw byth yn gallu shiglo llaw Wi o'r farn, ac yn cydwybodol cretu fod llawar
o ddyn on if?DC y gwitha glo, sy'n cal u cownto yn ryffs ac yn Shorn Hoys
blagardus yn ngolwg yr Upper Ten, ac yn opiniwnau llawar o'r Lowar Tens, wd
bi sancteiddiol, yn meddu dynoliaeth o'r ansawdd fwyaf reffein pe byddent yn
cal i polisho dicyn gan wrtaith a chabolaeth foesol. Os dim dicon o brofion
yn amsar bydd rhw ecsploshan, ne rhw ddamwain yn dicwdd, nag yw y c-ifitors
gwitha yr Dgolwg llawar, wth edrych arnynt yn arwynebol, yn efelychu yr
Esfamplydd Mawr mor llythrenol a rhoddi eu bywydau yn ebyrth dros eu
cydweithwyr. Onid yw cymeriadau fel yna yn werth gwneud rhwpath drosti nhw?
Peidier dysgwyl y gellir eu trjiwsffurfio yn angylion ar unwaith. Ffurfier
rhyw fath o sefydliadau adlonol, lie y gallant dreulio awr neu ddwy ar oleu
Hafurcaled, heb fod yn feini tramgv. ydd i neb. Os gall Here ynodestronol
florddio rhoddi smbeH 15 o wobr i'r dyrtiodiwr goreu, w i yn siwr fod ugeinia
o foneddigion yn y Rhondda a chymydd gwithfaol erill yn Neheudir Cymiu,
allant dansgrifio i gefnogi rhyw adloniant i ienctyd u gwlad, sy'n prysur
lithro gyda Uifeirisnt anfoesoldeb ac anystyriaeth, sydd wedi eu trosglwyddo
i ni gan estrouiaid annheilwng sydd fel locustiaid -yn bla moesol yn ein
gwlad. Na fydded i'n mawrion a'n harweinyddion cymdeitbasol gau eu llygaid ar
eucyfrifoldeb yn y cyfwng hwn. Y mae ganddynt yr elfenau angenrheidiol i
ddiwygio a gloewi ein gwlad, ac y mae gwaed yr an ffodusion yn galw yn uchel
arnynt i neidio i'r adwy, a gwneud eu dyledswyddau,— Yn ngwynebhaul—llygad
goleuni." 02-09-1897 |
|||
|
|
|
|||
|
|
02-12-1897 LLYTHYRA'
NEWYDD. Gan Fachan Ifanc. Mishdir y DARIAN,-W i yn gweld y byd yma yn mynd yn
fwy blagardus bob dydd, a ta ble bydda i yn dishgwl, ne ryndo, os dim idd i
weld na'i glywed, ond scyfflo, a scwabls, rhwng rhywrai a'u gilydd o hyd, nes
ma nhw bron a'n ala i i dampo mas o nghrys a dechra yn yr un lein a nhwnta,
ac os unwaith cymra i at y deleit fe fydd yn bad lwc owt arnoch chi a llawar
un arall, wath i chi yn gwpod fod natur danjerus yndo i, pryd bydd y ngwrych
i'n cwni, a fe fydd cetyn o waith y nghripo i lawr cyn dwa i i'n lie. Ond
pidwefi cymryd ofan a chilo mas o'r offis am dicyn bach yto, wath dw i ddim
fel coward yn mynd i belto arno chi yn sly heb yn wpod i neb. Na, na, fe
ddangosa i'r gola coch pryd bydda i yn dod atoch chi yn y lein biwgilistic,
fel bo chi yn cal shawns i droi ddar ffordd, ne gasglu briged yn bErod i'ch
helpu chi i sefyll o mlan i. Dyna pam w i yn wilia yn y moshwn hyn, yw achos
mod i'n gweld cymant o duadd yn y byd, yn mhlith pob short o ddynon a mynwod
i groeshi a phelto'u gilydd ar bob peth ac yn mhob man. Ma'r beirdds yn
pelto'u gilydd amball waith nes fod u gwad nhw'n splasho,-y cantwrs pryd
arall yn bwrw'r gwynt mas o un a'r nall,-y pregethwrs yn bocso'n efengyladd
pryd arall, ac os di chi yn y fan ma'r ffeira- torr sha esgobath Llanelwy
wedi tynu'r menyg cid oddar u dwylo a gwishgo'r Queensbury Gloves i focso
sha'u gilydd I Arno i ofan aiff hi'n fatl gas yn ol pob cownt w i yn weld ar
hyn o bryd. YR ESGOB YW'R
Bos. Eitha gwir, ond dyw a ddim yn deg iddo fe gal gormod o ffordd i hunan er
hyny, a ma nhw yn gweid nag yw a ddim yn acto'n deg shag at hen withwrs. Fod
a'n rhoi yr hedins a'r talcenon gora, i ddynon diarth sy'n dod ar y tramp,
a'u gatal nhwnta i bwno o hyd mwn hen dwlla clawd lie nag os dim living waje
idd i gal, a gwath na hyny, ma fa wedi ala i moin fforinars un- ieithog i
ddod yn ffeiarmen, ac yn bosis dano, a gatal cydwladwrs mwy clyfar na nhw yn
ddinotis, heb gynyg lamp fach, na ffon fesur iddi nhw. Tw bad, Bishop
Edwards—tw bad, machan i. O'n i yn meddwi ych bod chi yn well trwmpyn na yna
ta beth, at ych brodyr Apostoladd yn enwetig, a chitha wedi bod yn u drilo
nhw mor fishi i ymladd yn erbyn y Disestab- lishment. Rhaid i chi fod yn fwy
honarabl shag at yr hen Gymry anwl, fe allwch fen- tro, wath chymra nhw ddim
llawar o dirty jobs nawr fel o nhw yn gorffod gneid slawar dydd, pryd odd
dynon o short Goronwy Owen yn goddaf i cico o un man i'r nail, a rhw burgynod
diened yn cal y brasdar a'r gilt i gyd. Ma sefyllfa Cymru wedi newid cetyn
ddar yr ar.,isar hyny, a chi ddyla fod yn un o'r rhai dwetha i retreto nol at
yr hen steil deyranaidd y bu bechgyn gora'n gwlad yn gwingo dani. Rhaid i chi
altro'ch polisy wir, ne syna i ddim fod y boys sy'n slafo dano chi yn mynd ar
y streic, ne fynd ar y tramp i Bethel, Carmel, Nazareth, Seilo, ne falla'n
gros i Rufan, at yn ewyrth sy'n byw yn y Vatican, a fe roiff e bob o jobin
iddi nhw gyd, ond i fi i NSO dicyn o'n in- ffliwens gyta fa, a fe allwch chi fentro
gna i ngora i helpu bechgyn Cymru i gal wara teg. Gobeitho cymrwch chi warnin
gen i 'nawr cyn ewch chi i ormod o hobl. PIWJALISTS
POLETICAIDD. Dymaglas arall sy a'u dyrna yn nanadd u gilydd pob cyfla ga nhw,
nes bo fi wedi mynd i gretu ta Coledj i ddysgu bocso yw yr House o Comons,
wth weld mor glyfar ma'r M.P's yn gallu iwso'u gaffls. Ar ol iddi nhw fod
miwn yn y Ty o Barlamant am gwpwl o wthnosa yn practeiso, fe gewch i gweld
nhw yn tampo mas fel cilocod gam wedi'u trimo-spyrs a chwbwl yn gomplet. Yna,
fe fydda'n yn tampo o ardal i ardal, ac o dre' i dre' fel Bil Samwel a'i
short ac yn cwni bocsin salwns yn mhob man bydda nhw yn mynd, i drin ac i
wado'u gilydd, a pwy fwya bydda nhw yn powdro ar y naill a'r llall mwya'i gyd
o sport fydd y consti- tshiwants yn gal, a dyn'r amcan mawr sy mwn golwg gen
bob ochor, fel bo nhw yn gallu enill bets yn y Lecshwn nesa. Ma Dafydd Domos
wedi bod yn smaco McClean, a McClean wedi bod yn i belto fynta nol yn Cardydd
yn ddiweddar, a ma Harcourt a Chambarlain yn y ring yr wth- nos hon, a mwn
gwirionedd os dim un wthnos bron na fydd rhyw un o'r proffesh- onals
piwjalisticyddol poleticaidd yn dan- gos u mysls ac yn perfformo yn rhwla
ne'i gilydd. I ni yn wilia, ac yn sgrifenu shew ac yn cynal meetins mawr i
drio doti stop ar y ryffians sy'n pwno'u gilydd ac yn dodd hobls cas bothti
Cwm Rhondda, a fe allwn i feddwl bod isha Cynghor Gwlad, i gal rhw ffordd i
ddoti stop at y shampions geiryddol ac argiwmentyddol hyn i abiwso un a'r llall.
I ni yn arfadd dishgwl ar ddynon fydd mwn dadl ar rhw bwnc yn y wasg Gymrag
yn blentynadd os na alia nhw drin y pwnc mwn llaw, heb drin personau, ond y
peth cynta ma'r M.P'.s yn neid ar ol cwni lan ac anerch y cadeirydd mwn cwrdd
politics yw rhoi cwpwl o glowts i rw fachan na fydd ddim yr un ochor a fe, ac
os na fydd un o rheiny idd i gal, di nhw ddim yn barticiwlar iawn na chymra
nhw at gorff un o'u partnars u hunen. Fel i ni yn gweld y dyddia hyn, ma
Dafydd Domos bron fel Coffee Cwler a phawb yn moin cal smac atto, a dyw ynta
ddim yn ito llawer i drio'i law arni nhwnta, a mawr shwd hwyl ma pawb yn gal
wth glywad a gweld y perfformans. Fe allwn i feddwl fod dicon o waith o'u
blan nhw i ddrifo yn mlan i neid mesura i wella'r wlad, ma dicon o le gwella
arni ta beth yn mhob short o ffordd. A pryd ma nhw yn dod ar u rownds fe
ddylan rhoi lesns i ni, yn lie gwastraffu amsar a thalant fel hyn. Nid dyna'r
ffordd i gal diwygiada gwladyddol, nac un diwygiad arall er gwell. I bysnas
nhw yw dadlu dros, ne yn erbyn yr hyn sy dan sylw, a gatal rhwng y wlad a nhw
I wetin. Ma rhwygiadau mawr yn y blaid Rhyddfrydol Gymreig, a ma'n llawn bryd
i rw Ddoctor ddod i drio'u patsho nhw at u gilydd yto, wath naiff y
bombardments Bilingsgetaidd byth o nhw'n gyfan. Os nag os dim Lecshwn mwn
golwg yn awr, ma hi bownd o ddod, a falla yn sytan, ac os na fydd yn membars
ni yn diall u gilydd yn well na ma nhw nawr, fe fydd y Radicals Cymrag yn
mhellach ar ol nag yn y lec- shwn o'r blan, wath alia nhw ddim dishgwl i ni
fod yn drwmps iddi nhw, os na fydda nhw yn drwmps at u hochr ac iddi u gil-
ydd. Fe garwn i u bod nhw'n diall yn bod ni jest wedi cal dicon o'r
entertainments dwrnyddol, a bod yn bryd i atal persona naill ochor, hyd y nod
Joe Chambarlain, o Brymijam, ac iddi nhw bitsho miwn i'r petha sy yn opstacls
ar ffordd cerbyd rhyddid a llwyddiant. Bydded fod M.P'.s Cymry yn ymuno law
yn Haw, gan goflo yr atnod, mai— Heddyw yw brwydr ein rhyddid, Neu i'n dal
dan heiarn did Caethiwed; 0 gwareder Ein gwlad hoff tan galed her." ■
0 —02-12-1897 |
|||
|
|
|
Sumbolau:
a A / æ Æ / e E / ɛ Ɛ
/ i I / o O / u U / w W / y Y /
MACRONː ā Ā / ǣ Ǣ / ē Ē / ɛ̄ Ɛ̄
/ ī Ī / ō Ō / ū Ū / w̄ W̄ / ȳ
Ȳ /
MACRON + ACEN DDYRCHAFEDIGː Ā̀ ā̀ , Ḗ ḗ, Ī́ ī́ , Ṓ ṓ , Ū́ ū́, (w), Ȳ́ ȳ́
MACRON + ACEN DDISGYNEDIGː Ǟ ǟ , Ḕ ḕ, Ī̀ ī̀, Ṑ ṑ, Ū̀ ū̀, (w), Ȳ̀ ȳ̀
MACRON ISODː A̱ a̱ , E̱ e̱ , I̱ i̱ , O̱ o̱, U̱ u̱, (w), Y̱ y̱
BREFː ă Ă / ĕ Ĕ / ĭ Ĭ / ŏ Ŏ / ŭ Ŭ / B5236ː 
B5237ː 
BREF GWRTHDRO ISODː i̯, u̯
CROMFACHAUː ⟨ ⟩ deiamwnt
A’I PHEN I LAWRː ∀, ә, ɐ (u+0250) httpsː //text-symbols.com/upside-down/
Y WENHWYSWEG: ɛ̄ ǣ æ
ˈ ɑ ɑˑ aˑ aː / æ æː / e eˑeː / ɛ ɛː / ɪ iˑ iː ɪ / ɔ oˑ oː / ʊ uˑ uː ʊ / ə / ʌ /
ẅ Ẅ / ẃ Ẃ / ẁ Ẁ / ŵ Ŵ /
ŷ Ŷ / ỳ Ỳ / y Ý / ɥ
ˈ ð ɬ ŋ ʃ ʧ θ ʒ ʤ / aɪ ɔɪ əɪ uɪ ɪʊ aʊ ɛʊ ɔʊ əʊ / £
ә ʌ ẃ ă ĕ ĭ ŏ ŭ ẅ ẃ ẁ Ẁ
ŵ ŷ ỳ Ỳ Hungarumlautː A̋ a̋
U+1EA0 Ạ U+1EA1 ạ
U+1EB8 Ẹ U+1EB9 ẹ
U+1ECA Ị U+1ECB ị
U+1ECC Ọ U+1ECD ọ
U+1EE4 Ụ U+1EE5 ụ
U+1E88 Ẉ U+1E89 ẉ
U+1EF4 Ỵ U+1EF5 ỵ
g
yn 
aith δ δ £ gyn aith δ δ £ U+2020 †
« »
DAGGER
wikipedia, scriptsource. org
httpsː []//en.wiktionary.org/wiki/ǣ
Hwngarwmlawtː A̋ a̋
g
yn 
aith δ δ
…..
…..
ʌ ag acen ddyrchafedig / ʌ with acute accentː ʌ́
|
Shwa
ag acen ddyrchafedig / Schwa with acute |
…..
…..
wikipedia,
scriptsource.[]org
httpsː//[ ]en.wiktionary.org/wiki/ǣ
---------------------------------------
Y TUDALEN HWN: www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_153_llythyra-newydd_1897_tarian-y-gweithiwr_3822k.htm
---------------------------------------
Creuwyd: 23-05-2024
Adolygiad diweddaraf: 23-05-2024
Delweddau:
Ffynhonell:
archive.org
---------------------------------------
|
Freefind. |
Ble'r wyf i? Yr ych chi'n ymweld ag un o dudalennau'r Wefan
CYMRU-CATALONIA
On sóc? Esteu visitant una pagina de la
Web CYMRU-CATALONIA (= Gal·les-Catalunya)
Where am I? You
are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website
Weə-r äm ai? Yuu äa-r viziting ə peij fröm dhə CYMRU-CATALONIA
(= Weilz-Katəlóuniə) Websait
Edrychwch ar fy Ystadegau / Mireu
les estadístiques / View My Stats