kimkat0317k Colli ac Ennill. W. Bryn Davies. 1920. Drama mewn pum act yn nhafodiaith Gorllewin Morgannwg. Pennod ym mywyd teuluol a diwydiannol Cymru tuar flwyddyn 1875.

29-08-2017

● kimkat0001 Yr Hafan www.kimkat.org
● ● kimkat2001k Y Fynedfa Gymraeg www.kimkat.org/amryw/1_gwefan/gwefan_arweinlen_2001k.htm
● ● ●
kimkat0960k Mynegai ir testunau Cymraeg yn y wefan hon www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_mynegai_0960k.htm
● ● ● ● kimkat0317k Y tudalen hwn

0003_delw_baneri_cymru_catalonia_050111
..








Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Catalunya i Galles


Cywaith Sin Prys - Testunau Cymraeg ar y We

Colli ac Ennill.
W. Bryn Davies. 1920. Drama mewn pum act yn nhafodiaith Gorllewin Morgannwg. Pennod ym mywyd teuluol a diwydiannol Cymru tuar flwyddyn 1875.








(delwedd 7282)

...

 

 

(delwedd B0507)



E.P.C . Welsh Drama Series, No, 38.

COLLI AC ENNILL

Gan

W. BRYN DAYIES.

Drama mewn pum act yn nhafodiaith Gorllewin Morgannwg.

Pennod ym mywyd teuluol a diwydiannol Cymru tuar flwyddyn 1875.

CARDIFF:

THE EDUCATIONAL PUBLISHING CO., LTD.

1920

 

 

(delwedd B0506)

W. Bryn Davies.

 

 

(delwedd B0508)



Rhaid cael caniatd i chwarer ddrama hon. Anfoner ceisiadau at y Cyhoeddwyr.

Copyright under the Copyright Act, 1910 .

Licences granted for public performances by the Educational Publishing Co., Ltd., Cardiff.

 

 

(delwedd B0509)

I Goffa fy Mam

 

 

(delwedd B0510)





ACT I.
Golygfa 1 Tŷ Hen; noson ym mis Mawrth.
Golygfa 2 Coed y Graig; Yr un noson.


ACT II.
Golygfa Swyddfar Gwaith Dur; prynhawn drannoeth.


ACT III.
Golygfa Bwthyn Nannir Cwar: noson ym mis Mawrth, flwyddyn yn ddiweddarach.


ACT IV.
Golygfa Bwthyn Nannir Cwar: noson ddeng niwrnod yn ddiweddarach.


ACT V.
Golygfa Tŷ Hen: noson dair wythnos yn ddiweddarach.

 

 

(delwedd B0511)


CYMERIADAU:

Morgan Dafydd, Tŷ Hen - Torrwr cerrig.

Nannws - Ei wraig.

Ifan - Eu mab talentog.

Mr. Gronow (Y Merican) - Brawd Nannws.

Mr. Mordecai, y Pls - Managing Director y Gwaith Dur.

Mr. Lucas, Y Graig - Manager y Gwaith Dur.

Ruth - Ei ferch, ac anwylyd Ifan.

Mr. Thomas - Manager y Lofa.

Shanko Tŷ With - Glowr.

Dr. Peters - Meddyg.

Parch. Orwig Parry - Llywydd y Cwrdd Gweddi.

Ffrindiau y teulu.

Aelodau or Ddirprwyaeth.

 

 

(delwedd B0513)

COLLI AC ENNILL


ACT I.

Golygfa 1.

[Cegin Tŷ Hen. Disgwylia MORGAN a NANNWS ddychweliad IFAN en mab or gwaith dur. Cegin Gymreig. Y ford yn barod i hwyrbryd. Y mae MORGAN tua thrigain oed, a NANNWS flwyddyn yn iau. Y cloc yn taro saith .]

MORGAN: Nannws?

NANNWS: Wel, Morgan?

MORGAN: Ma Ifan yn hwyr iawn yn dwad tsha thre, ond dyw e.

NANNWS: Oti, mae e.

MORGAN: Well i ti gwmoni ticyn ar y tn na, a dishgwl os otir cawl yn dwym. Os gita Ifan gynnyg i gawl claear. Ond whare teg; un nt wyt ti, Nannws, am 'nithur cawl, wath un o ferched Shir Gr wyt ti, a dos neb yn gallu nithur cawl ishta nhw. Os dim or hen gloc nan heinyf, oti e?

NANNWS: Nadi; mae e yn i le; fe ddotes e wrth yr hwter bore heddy.

 

9

 

(delwedd B0514)

 

COLLI AC ENNILL



MORGAN: Fe fydd Ifan weti blino. Gweitho mln mae e i gael cyrnhoi arian i fynd ir coleg yn Llunden.

NANNWS: Ma ishe sopyn o arian i fynd i Llunden, ond os e, Morgan? On dyw e'n drueni na fyse gita ni ddicon o fodd idd i hala fe bant?

MORGAN: Trueni ofnatw. Fe wetws ysgol fishtir Cware Bach wrtho i pwy ddwetydd y byse Ifan ni yn un o scleigon blaenar deyrnas pe byse fen cl rhacor o ddysg.

NANNWS: Mae e weti ennill gwopor nawr am draethawd yn Steddfod y Sceti, am sgrifennu rhwpeth bothti injins.

MORGAN: Ag wyt tin cofio fel 'nath er gr na syn hala negese trwr gwifre?

NANNWS: A mae e wedi nithur cloc i Mr. Lucas y Manager, syn gallu cered am fwyddyn, dim ond i windo fe shwrne.

MORGAN: Os dim dowt taw genius yw e. Tynnu ar ol dy dylwth di. Dyna dy dad, wyt tin cofio fel y buws en bratu i amser i docins i nithur machine fysen mynd am byth. A wetyn ny dyna dy frawd Etw; odd whlen yn i ben ynte, hed, ond taw cyrnhoi pethach yr hen fyd ma, a speculeto, odd i wendid e. Wyt tin cofior smash ynglyn r gwaith tin ar lan Towy. Fe th ms i Galifornia i wlad yr our. Wn i, oti en fyw, ferch? Fe licswn gl gwpod.

 

10

 

 

(delwedd B0515)

COLLI AC ENNILL



NANNWS: Dy ni ddim weti clwed gair ers blynydde. Rhwng nhad a Etw fe th yn teulu ni'n llwm i wala. Fe gollson Llety Ffwlbert, a gorffod i fi droi ms i wasnaethu. Ond 'dyw e ddim yn difar gita fi am hynny. Wath pe byse hynny heb ddicwdd, fyswn i ddim weti cwrdd ti, Morgan.

MORGAN: Eitha reit, Nan fach. Bore gwyn odd y bore y gweles i ti gynta yn hen dŷ cwrdd y Cwm.

NANNWS: Gwyn ywr llwybyr weti bod oddar hynny, baso ambell i gwmwl nawr ac eilwaith. Ond w i'n dechre becso bothti Ifan. Ma arno i ofon i fod en gweitho rhy galed. Mae e weti mynd mor dene a sgadenyn. Wn i ddim beth nelswn i, pe byse nin colli Ifan fel y collson ni Etw bach a Siw fach.

MORGAN: Wyt tin gwpod beth mar Beibil yn weyd: Ymostwng dan Ei alluog law fel yth ddyrchafer mewn amser cyfaddas. Y Fe syn gwpod ore. Ond dyma Ifan! Shwd wyt ti, wsi?

IFAN: Lled dda, nhad; shwd y chi?

MORGAN: Weddol, bachen, yr hen wynecon ma syn blino ticyn arno i. Maen siwr o rhewi heno, gei di weld.

IFAN: Maen dechre rhewi ishws, ond shwd y chi, mam?

 

11

 

 

(delwedd B0516)

COLLI AC ENNILL



NANNWS: Da digynnyg. Wyt tin barod i gl cawl? Cawl cig wedder sy gita f heno, a dicon o gennin a pharsli yndo fe.

IFAN: Ma ishe rhwpeth i dwymo ticyn arno i. W i jest sythu gita'r oerfel. Pan own nin dwad lawr dros hewl y Ladi Wen odd y gwynt yn hwthu ishta Euroclydon. Ble ma son am Euroclydon, mam?

NANNWS: O, rhwlen y Scrythur, ond te fe, Morgan?

IFAN: Wn i ddim beth nelse chi, mam, onbai nhad, wath i air e sy n setlo pob pwnc gita chi.

MORGAN: Paid poeni dy fam, wsi. Yn yr Actu ma son am Euroclydon.

NANNWS: Ond beth yw e, Morgan?

MORGAN: Tymhestl tra nerthol yw Euroclydon, mynte Isaac y Bancwr pwy Ddysul, a ma Isaac yn lled hyddysg yn y Scrythyre, ac yn darllen shew ar yr esboniate diweddara ishta Jms Huws, Barnes, Idrisyn, a Mathew Henry.

IFAN: Da iawn, nhad. Ond nawr am gawl Shir Gr. (IFAN yn plygu ei ben, ac yn gofyn bendith.) Bendithia ni, ein Tad, yn y mwynhad oth roddion. Dysg i ni fyw ar eu pwys i rynguth fodd. Madden bai, drwy lesu Grist.

MORGAN, NANNWS, ac IFAN: Amen.

IFAN: Nhad, odd Sian y Cwm yn gweyd wrtho i bore heddy, y dylswn i fynd yn bregethwr. Odd hin

 

12

 

 

(delwedd B0517)

COLLI AC ENNILL

mynd ir dre yn y bore bach, a choeled o dato, a phanas, ac erfin. A fe garies y fasged iddi dros diler Graig.

NANNWS: Maen rhyfedd fel ma Sian yn dala cysled, a chario shwd goeli ir dre o hyd. Wedi dy glwed tin gweddio yn ŵylnos Josir Hitshwr odd hi, fe fentran awr. Odd pobun yn gweyd na cheso nhw ddim shwd ŵylnos ers blynydde.

MORGAN: Ma ishe bwror hen ŵylnose na yn u penne. Dy nhw ddim byd ond olion Pabyddieth rhonc. W i weti tyngetu nag i ddim i un o henni nhw byth, a cofia, Nannws, os bydda i farw o dy fln di, paid a gatel iddi nhw ddod ag ŵylnos ma, ne fe fydda in grac ofnatw. (NANNWS ac IFAN yn chwerthin.)

NANNWS: Paid rhiteg o flaen gofid, Morgan.

MORGAN: A disghwl ma, Ifan, paid moidro dy ben gita phregethu hyd nes y cei dir alwad ddi-droi-yn-ol, ishta gwetser hen brygethwyr s lawer dydd. Os ywr Bod Mawr am i ti fod yn bregethwr, fe ddangosiff E hynnyn eitha clir i ti. Os bydd En galw, bydd dim ishe gofyn i Sian y Cwm na neb arall, shwd i aped. A wst ar ddaear yn ble dawr alwad. Falle taw yn y ffowndri, ner talcen glo, ne gorlanner defed shwd mar Salmydd yn gweyd: Tra yr oeddwn yn myfyrio, ennynnodd tn, a mi a leferais m tafod. Ond bydd din eitha siwr mar Arglwydd syn dy alw di, a ma ti syn cl

 

13

 

 

(delwedd B0518)

COLLI AC ENNILL

i alw. Mae En galw eto, ond nid y dyn reit sy'n aped bob amser. A marca hyn y creadur mwya truenus ar ddaear Duw yw dyn weti camsyned i alwad. Ma defnydd llwer diacon da weti i spwylo i nithur prygethwr dicon salw.

NANNWS: Grondo di ar dy dad, nawr, Ifan.

IFAN: Ma rhwpeth yn gweyd wrtho i taw wrth weithon nghrefft y galla i nithur fwya o ddaioni.

NANNWS: Fe alli nithur cwment o waith dros y Mishtir Mawr yn y gwaith dur, a pe byset ti yn y pwlput, ond gall e, Morgan?

MORGAN: Gall, wth gwrs ny. Nithur yn dyletswdd, a bywn gwmws. Bod yn dda, ac acto egwyddor dyna syn bwysig.

IFAN: Sownd ir carn, nhad. Ond ma rhaid i f ymolch a gwishgo siwt dwetydd. Ma twysged o waith sgrifennu gita fi cyn mynd ir gwely. Ma lythyr arall da fi i hala miwn ir Gwron Cwmrag. W in trio perswado dinon y gwaith dur i ymuno r Undeb newydd o weithwyr dur Deheubarth Cymru.

NANNWS: Fe fyddin siwr o golli dy le yn y ffowndri os ffindiff y mishtri ms, a beth nei di wetny? Os dim joni o fynd yn erbyn y mishtri, os e, Morgan?

MORGAN: Nannws, paid whalu dwli. Dishgwl ma, Ifan, os wyt tin cretun egwyddorol yn y peth wyt ti n nithur, ac os galli di ofyn bendith

 

14

 

 

(delwedd B0519)

COLLI AC ENNILL

Duw arno fe cyn mynd i gysgur nos, cera mln, a paid hito am na mishtir, na gaffer, nag un creatur arall. Os posib, os nag os gita dyn hawl i ryddid barn a llafar mwn gwlad ole efengyl. Dir dishefon ni! mae weti mynd os nag all dyn weyd i farn. Nid yn Rwssia yn ni, os posib!

IFAN: Ma 'ngwad in berwi wrth weld shwt mar dinon yn cl u trin yn y gwaith, ac yn cl u twlu i ben hewl, pan fydda nhw wedi cl anhap tost, ne wedi mynd yn rhy hen i droi ms cwment o waith dinon yn 'u preim. Ag os caiff dyn i ddiwedd yn y gwaith, fynycha dos na ddim byd o fan i deulu e ond yr Union y Workhouse\

MORGAN: Wyt tin gweyd calon y gwir, wsi. Iechyd yw unig gyfoeth y gwithwr. Duw ai helpo pan ddaw afiechyd.

IFAN: Chewn ni byth welliant nes bydd y gwithwyr yn joino gitai giddyl i fynnu u hiawndere .

MORGAN: Y jobin fydd cl y dinon i fod yn driw idd i giddyl.

IFAN: Mar lefain yn y blawd, nhad, a ma bechgyn gorer cymydd yn gwasgarur goleuni, a w in cretun gryf y cewn ni heb fon hir, Undeb cryf or gweithwyr dur. Fe ddaw amser, gewch chi weld, pryd y bydd y gweithwyr nid yn unig yn cl cyfioge gwell, orie llai, a thai gwell, ond y bydd y gweithwyr llais i radde yn y management. 15

 

 

(delwedd B0520)

COLLI AC ENNILL



NANNWS: Mae en whilian fendigetig, ond dyw e', Morgan?

IFAN: Ma rhai or dinon am i fi fod yn drefnydd yr Undeb newydd, ond os gita fifawr cewc at y jobin. Llyfre a machines . Dyna nileit i; ond alla i byth oddef ir dinon gl u damshel dan drd. Fel ma pethach n awr, allanhw byth fyw. Ma deputation yn mynd i ẁeld y mishtri fory i ddoti achos y dinon ou bln nhw, ac i ofynam gwnnad, a phethach erill. W i wedi addo siarad dros y dinon.

MORGAN: W in falch o honot ti. Gwna di dy ddyledswydd yn onest a didderbyn wyneb, a ma Rhagiunieth yn siwr o fod gita ti.

IFAN: Rhaid i fi fynd ir llofft nawr i daclu. Ble mar canhwyllarn, mam?

NANNWS: Dyma fe, was.

IFAN: W in mynd ms am wk tsha Coed y Graig, ar ol cwplar llythyr i gl cliror meddwl erbyn fory.

NANNWS: Wyt tin siwr ma dynar unig beth syn dy hala di ms heno?

IFAN: P-a-a-m?

NANNWS: 0, dim byd. Cera mln, a rhad arnat ti. (Ifan yn mynd maes.) Yr hen, hen stori, syn newydd o hyd! Llen. 16

 

 

(delwedd B0521)

COLLI AC ENNILL



ACT I.

Golygfa 2.

[Coed y Graig. Ifan yn canu hen alaw werin.:* Maer hon a gr fy nghalon i Ymhell oddiyman byw; A hiraeth am ei gweled hi Am gwnaeth yn llwyd fy lliw; Mil harddach yw y deg ei llun Na gwrid y wawr i mi, A thrysor mwy yw serch fy mun Na chyfoeth byd ai fri. Cyfoeth nid yw ond oferedd, Glendid nid yw yn parhau. Llais merch yn taro i mewn, ac Ifan yn sefyll yn syn. Ond cariad pur sydd fel y dur f Yn para tra bo dau.]

IFAN: Ruth!

RUTH: le fi, Ifan.

IFAN: Down i ddim yn dishgwl dy weld ti heno.

RUTH: Ifan!
Tudalen 16, Rhan I, Welsh Folk Sowgs, E.P.Co., Cardiff. 17

 

 

(delwedd B0522)

COLLI AC ENNILL



IFAN: Rown i weti bod yn scrifennu llythyr ir 4< Gwron Cwmrag ar ran y gweithwyr dur, ag wrth feddwl am y dyfodol own in teimlo braidd yn ddigalon. Ond ar ol dod i Goed y Graig, ir hen fan cyfarfod, diflannodd y Gwron Cwmrag, y gweithwyr a phopeth bron, om meddwl, ac heb yn wybod fe ddechreues ganu yr hen alaw werin. A dyma ti wedi dod, a mar nen yn ole i gyd.

RUTH: Odd rhywbeth yn gweyd wrtho i fod yn rhaid i fi dy weld ti heno.

IFAN: Roen nin dou r un feddwl: Gwyddost ti beth, Ruth, rwyt ti yn y meddwl i dydd a nos.

RUTH: Ifan, paid dechre barddoni.

IFAN: Nid barddoni otw i, ar y ngwir.

RUTH: Wyt tin siwr dy fod tin meddwl mwy am dano i nag am y Gwron Cwmrag, y llyfre, ar machines?

IFAN: Yr wyt ti yn fwy i fi na neb na dim arall. Rhywffordd w in teimlo dy fod ti yn agos i fi bob amser, fel angel gwarcheidiol.

RUTH: Breuddwydio wyt ti, Ifan.

IFAN: Wel, ie, ar ryw ystyr. Fel hyn neithiwr fe gesor henllyg mwya drychynlyd. Own i miwn hen ogof fawr, dywyll, yn rhywle, ac yn syten dymar lle yn dechre llanw gita dŵr, a finnen trio jengyd am y mywyd. Ond taw pwy mor gloied own in rhiteg, odd y dŵr yn enniil arno i, a dyna lle own i or diwedd mwn trap, yn ffaelu mynd dim 18

 

 

(delwedd B0523)

COLLI AC ENNILL

pellach, ar dŵr yn cripad lan yn uwch, yn uwch, nes odd e wrth y nghn i, a phan own i yn moci, dyma fin gweiddi: 4 4 Ruth! Ruth! ac yn dihuno, a mam wrth erchwyn y gwely yn tynnui llaw dros y nhalcen i, ishta pan own in grwtyn bach weti cl ofon y bwci bo. Hw, ma arswd arno i nawr.

RUTH: Ma rhyw dynged ryfedd wedi dod ni at ein gilydd. Byth er pan oen nin dou yn blant, yr wyt ti wedi bod yn hero yn y ngolwg i. Y ti achubws y mywyd i pan gwmpas i miwn i bownd y gwaith.

IFAN: Netho i ddim mwy na byse rhywun aral yn nithur. (Ruth yn sigloi phen.)

RUTH: Fe wetws nhad pyrtynny na fyse fe byth yn danghofio di a dyna odd geiriau ola mam, Cofia am Ifan. A mae e weti rhoi gwaith i ti yn y gwaith dur, a weti gatel i ni gatw cwmpni, a phopeth yn dishgwl yn ole, ond .

IFAN: Ruth!

RUTH: Mae arno i ofon taw dymar tro dwetha cewn ni gwrdd.

IFAN: Tro dwetha! Jocan wyt ti. (Ruth yn sigloi phen.)

RUTH: Nace. Ma nhad yn syten weti cwmryd yn nafus yn derbyn di. Fe wetws wrtho i heddy fod rhaid i fi stopo gatw gwmpni gita ti ar unwaith. Ar gwaetha yw, mae en pallu gweyd y rheswm. W in ffaelu dirnad beth sy weti i gyffroi e. 19

 

 

(delwedd B0524)

COLLI AC ENNILL



IFAN: Weti clwed am y deputation mae e\ a taw syn mynd i ddoti achos y dinon o fln y mishtri.

RUTH: Dynar esponiad, falle. Weles i ariod o hono fe ms oi gof cyn heddy. Byth er marwolaeth mam w i weti bod fel cannwll 'i lygade, a wetws e ariod air cros wrtho i or bln.

IFAN: Ma gita fi ffydd y daw pethen iawn yn y man. Fel y canest ti, Cariad pur sydd fel y dur, Yn para tra bo dau. A shwd mar adnod honno o Lyfr y Caniaden gweyd, Dyfroedd lawer ni allant ddiffoddi cariad, ac afonydd nis boddant.

RUTH: Mab dy dad wyt ti, Ifan.

IFAN: Dyn ffydd fawr yw nhad.

RUTH: Ie, dyn ffydd yn yr anweledig bethau. Maer byd anweledig yn agos iawn i finne bob amser. Falle taw achos mod in dwad o dylwth y shipshwns wath odd mam o deulur Loyells, a ma nhad yn gweyd 4 bod hin gweld pethach rhyfedd iawn weithe. Wyt tin cofio clywed am ddou o grots y Pebyll yn cael u moci yn slant Cargynydd acha prynhawn Dy Sul, wrth fentro miwn rhy bell ar ol nythod adar. Wel, y nosweth cyn ny fe welws mam y peth yn cwmryd lle, yn gwmws fel y digwyddws e'. 20

 

 

(delwedd B0525)

COLLI AC ENNILL



IFAN: Beth mar Saeson yn i alw yn second sight, yn ol pob tepig.

RUTH: Pan y soniest ti gynne na alle dyfroedd ddim diffoddi cariad, a na alle hyd yn oed afonydd ddim boddi cariad, fe gofes am y weledigaeth ryfedd geso i neithwr. Yr own in edrych ar yr haul yn machlud dros y Mynydd Du, ac yn syten, feth weles di, Ifan, miwn perigl mawr ti, a thri o ddynion erill, yng nghanol dyfroedd creulon ac yn ymladd am eich bywyd. Gwelwn chwi am amser maith yn cadwch pennau uwch y don, ond pan yr oedd pob argoel o waredigaeth bron wedi darfod, dyco rhywrai yn mentro drwy r llif a a chyda hyn, machludodd yr haul; dihunes inne; fe ddiflannodd y weledigaeth, ac yr oedd hi yn nos. 0, Ifan, Ifan, mae arno i ofon fod ein planed ni yn dywyll. Ma rhyw ddanjer mawr o dy fln di.

IFAN: Pwff! W in cretu dim byd mwn planed. Well gita fi gretu beth ma nhad yn weyd, fod ein holl amsere ni yn llaw y Brenin Mawr.

RUTH: Ond ystyria mor debyg oedd yr henllyg gesot ti ar weledigeth geso i. Alla i ddim peidio teimlon bryderus am y dyfodol.

IFAN: Rhaid gwynebur dyfodol gyda chalon ddewr a phenderfyniad diysgog. A chofa, anwylyd, beth bynnag ddaw in rhan a faint bynnag o rwystrau deflir ar ein ffordd cofia Dyfroedd 21

 

 

(delwedd B0526)

COLLI AC ENNILL

lawer ni allant ddiffoddi cariad. M Cariad yw y peth cryfaf yn y byd.

RUTH: Dyn dewr wyt ti, Ifan. Pan o fln y mishtri, fory, w in gwpod y sef din gadarn dros y gwir, ac na nei di byth fradychu degwyddorion, beth bynnag fydd y canlyniade. IAN: Fe fydd dymddiried cariadlawn di yn nerth i f, ac yn darian yn erbyn pob profedigaeth. Ond y mae y gwynt yn oer. Gad i f dy hebrwng di gartre f'alle am y tro dwetha. (Yr orchestra neu gr or golwg yn canu cytgan, Tra bo dau.) Llen.

 

 

(delwedd B0527)

COLL AC ENNILL



ACT II.

[

Golygfa Swyddfar Gwaith Dur.]

MR. MORDECAI, Managing Director (mewn tn ddigofus a thrahaus): Pwy amser mar deputation yn due, Lucas?

MR. LUCAS, Manager: Tri or gloch, syr.

MR. MORDECAI (yn edrych ar ei oriawr): Fe fyddan yma heb fon hir. Nawr, Lucas, w i ddim yn mynd i sefyll llawer o nonsense orwth y deputation. Trw Iwc, dim ond y fi syn represento r cwmpni. W i newydd gl llythyr oddiwrth Lord Pentregethin, yn gweyd nag all e ddim bod ma achos bod motion pwysig yn dwad ymln yn yr House of Lords ynglyn r f Agriculture (Relief of Rates) Bill. Mae en gweyd fel hyn: As for the demands of the men } they are monstrous. We must not concede a single one oftheir claims. Rather than see their wages advanced a single penny, I would prefer seeing the worhs closed down indefinitely . That would soon bring them to their senses.

MR. LUCAS: Beth am Mr. Smith, or Bulwarks, syr?

MR. MORDECAI (yn codi ei ysgwyddau): Y gout. Ddaw e ddim. Ond mae e mor benderfynol 23

 

 

(delwedd B0528)

COLL AC ENNILL

a Lord Pentregethin yn erbyn demands y dynon. Fe alwes gita fe rhyw awr yn ol arn gonsultation. Yr odd i iaith e wel unfit for publication. Ma Mr. Ludvigsen ms yn Germani yn etrych ar ol interests y cwmpni no, a ma Mr. Trelawney yn Llunden ar gyfer yr Epsom Races ar Derby. Ma git fe geffyl yn rhiteg yn un o'r rasis. Fe fydd rhaid i fi gwrdd r deputation ym hunan.

MR. LUCAS: Maen too bad ych bod chi yn gorffod carior directors erill ar ych cefen, yn enwetig yn y crisis presennol. Maer dynon yn benderfynol iawn, m arno i ofon.

MR. MORDECAI: Beth syn rhyfedd yw mar whole lot yn moyn cwnad y dwplers, y shearers, crots y cold rolls, merched y tin house pobun. A ma rhyw scrifennwr yn y Gwron Cwmrag ma rhyw T un yn hala marked copy i fi bob wthnos yn i gweyd hin nafus am dano ni. Llais or dyfnder y w i ffugenw e. Os ffinda i ms taw un on hands ni yw e, look out.

MR. LUCAS: W in cretu galla i weyd pwy yw Llais or dyfnder.

MR. MORDECAI: Pwy?

MR. LUCAS: Ifan, mab Morgan Dafydd, Tŷ Hen.

MR. MORDECAI: Beth! lanto Mocyn Dafydd y crwt mynnest ti gl miwn ir ffowndri achos bod e weti safio Ruth rhag boddi. Own in meddwl 24

 

 

(delwedd B0529)

COLLI AC ENNILL

taw llyfre a machines odd i ddileit e\ A fi glwes fod Ruth ag ynte yn catw cwmpni, os gwelwch chin dda! Or ffŵl dwl!

MR. LUCAS: 'W i wedi doti stop ar y nonsense na. Os dim dowt taw Ifan yw y scrifennwr. Mae en gyfarwydd yn y ddwy iaith. Mae en darllen shew o lyfrau newydd, a maen dala opiniwne rhyfedd iawn.

MR. MORDECAI: Wyt tin siwr ma lanto ywr scrifennwr Crotyn ifanc fel na?

MR. LUCAS: Otw. Mae e wrthi nawr yn scrifennu traethawd ar gyfer y Steddfod Gened- laethol yn Abertawe, ar testun yw <( Perthynas Cyfalaf a Llafur.

MR. MORDECAI: Gair dierth i fi yw Cyf beth alwest ti e, Lucas?

MR. LUCAS: Cyfalaf Capital The relation of Capital and Labour. Dynar topic mawr ym mhobman. Dynar leading topic yn y Gwlad- garwr, M yn y Darian, ond y gwaetha or lot ywr Gwron Cwmrg. Fe allsech dyngu taw llatron hewl fawr ywr mishtri bob un.

MR. MORDECAI: Rhaid cl i v/ared e at once.

MR. LUCAS: Fe gewch gyfle maslaw, Mr. Mordecai, wath Ifan yw spohesman y deputation.

MR. MORDECAI (yn nwydwyllt): Beth! Gwd wrtho fe am gliro ms or gwaith ar unwaith. Os 25

 

 

(delwedd B0530)

COLLI AC ENNILL

ywr deputation am ddod o'm mln i, rhaid iddi nhv/ gl spohesman arall.

MR. LUCAS: Pidwch bod yn fyrbwyll, syr. Ma gita fi well cynllun. Genius yw Ifan Dafydd. Mae en mechanical genius. Mae e wedi nithur sawl invention fach yn y ffowndri, ac y mae y rhain wedi bod o fontesh fawr ir cwmpni yn y wlad hyn ac yn Germani. A ni biar sole patent rights! Heblaw scrifennu, mae e J wrthi nawr yn stydion galed am y Whitworth Scholarship^ ac os NILL

iff e honno, fe gaiff i ysgol am ddim, a maintenance grant. Ei amcan e nawr yw cyrnhoi dicon o arian i gatw i dad ai fam yn gwmffwrddis hyd nes y bydd e weti cwpla yn y coleg.

MR. MORDECAI: Fe roia i stop eternal stop ar y Whitworth Scholarship ar 4 4 Gwron Cwmrg M cyn y bydda i wedi cwpla g e Ma dyn felna yn rhy ddanjerus.

MR. LUCAS: Hanner muned, syr; ma llawer ffordd i ladd ci heb } i grogi.

MR. MORDECAI: Beth tin feddwl?

MR. LUCAS: EnNILL

Ifanin hochorni Cynnyg ysgol iddo fe, a lle fel assistant manager ar ol cwplar coleg.

MR. MORDECAI: Lucas, os colled arno ti? Fi yn mynd i educeto scempyn felna! Na wna byth, aped y farn! 26

 

 

(delwedd B0531)

COLLI AC ENNILL



MR. LUCAS: Wel, fe alla i broffwydo beth fydd yn dicwdd os trowch chi Ifan or gwaith. Fe fydd Ifan yn cl i nithur yn agent i r Undeb gweith wyr dur newydd. Fe fydd victimiso Ifan y very peth i roi nerth ir movement newydd.

MR. MORDECAI (yn meddwl am eiliad): Wyt tin gweld ymheil, Lucas. Mar gweithwyr wedi cl u gwerthu or bln drwy brynu eu harweinydd. Every man has his price. Fe gawn weld. Galwr deputation miwn, Lucas. (Ifan a phedwar o } i gydweithwyr yn dod i mewn yn hen noeth, ac yn foesgar. Mr. Mordecai yn eistedd i lawr i het ar ei ben, ac yn smocio cigar.)

IFAN: Mr. Mordecai, yr wyf wedi dod yma heddy ar ran ac ar gais fy nghydweithwyr, gan obeithio y bydd i chi wrandon ffafriol ar ein cais. Yr ydym yn cynrychioli pob dosbarth o weithwyr y gwaith dur ar gwaith alcan, ac y mae y ceisiadau gyflwynir i chwi wedi eu mabwysiadun unfrydol mewn mass meeting o'r holl weithwyr. Cyn myned at fanylion ein cais, goddefwch i mi awch sylw, syr, at sefyllfa bresennol pethau yn y gwaith.

MR. MORDECAI: Hanner muned. Falle y bydd y deputation cysled a gatel i ni gl gair yn breifet gynta gitach spohesman chi, cyn trafod y mater ymhellach. (Ar ol cydymgynghori f y deputation yn caniatu, ac Ifan yn aros.) 27

 

 

(delwedd B0532)

COLLI AC ENNILL



MR. MORDECAI: Nawr, wsi, cyn mynd miwn i achos y dynion, man iawn i ti ddiall yn bod nin gwpod pwy yw Llais or Dyfnder }> syn scrifennu i r Gwron Cwmrag,,> ac yn codir gweithwyr ym mhenner mishtri ishta haid o gacwn.

IFAN: 'Dos dim ofon na chwilydd arno i i gyfadde taw fi yw Llais or Dyfnder.

MR. MORDECAI: Y corgi bach ishtagwyti! Yn cl dy fara a chaws gitani, cl lle da yn y ffowndri a wetyn ny yn yn diarhebu ni fel pe byse nin Irish. Rhag dy gwilydd di!

IFAN: Beth bynnag y chi weti roi i fi, Mr. Mordecai, w i weti talu am dano ddwsenni o weithe.

MR. LUCAS: Celwdd yn dy ddannedd di, Ifan.

IFAN: Mr. Lucas, mach cydwybod chin gweyd wrtho chi mod in gweyd y gwir. Beth am yr automatic coupler?

MR. LUCA.S: Beth sy ishe i grotyn tlawd fel ti i interfero ym musnes y gweithwyr. Stica at dy wersi.

IFAN: Pwy ond y tlawd syn diall cwyn y tlav/d? Mr. Lucas, ych chin gwpod beth yw bod yn grotyn tawd fel fi, a pob parch i chi am ych bod chi wedi dringo i fod yn fanager gwaith, ac yn ddyn o safle. Mr. Lucas, peidiwch anghofior graig or hon ych naddwyd, ar ffs or hon ych cloddiwyd. Mr. Mordecai, rhowch ystyriaeth ffafrio i gais y 28

 

 

(delwedd B0533)

COLLI AC ENNILL

gweithwyr. EnNILL

i chi yn y pen draw fydd cl gweithwyr boddlon a chymdogaeth hapus yn lle tlodi ac anesmwythter diwydiannol.

Mr. LUCAS: R wyt tin ifanc, Ifan, yn llawn 0 freuddwydion, ac yn llawn sl tros y dinon. Watsha di na throia nhw ddim arno ti fel y ma nhw weti troi ar dy well di lawer gwaith o'r bln.

IFAN: Cwestiwn o egwyddor a dyletswydd y w hi gita fi. Cri y tlawd ar anghenus sydd wedi ngalv/ 1 oddiwrth y'm llyfre a man rhaid i fi aberthu.

MR. LUCAS: Aberthur coleg ar siawns i fod yn civil engineer.

IFAN: Ie, hynny, os bydd raid.

MR. LUCAS: Ifan, grondo arno i. Ma' Mr. Mordecai a finne wedi bod yn whilia gita'n giddil. R y'n nin meddwl y dylet ti gael gwell scope ir inventive talent sydd ynot ti, ac y mae Mr. Mordecai, dros y cwmpni, yn barod i dalu o dy fln i gl yr addysg ore yn y coleg goren y deyrnas.

MR. MORDECAI: A mwy na hynny. R yn ni yn foddlon i gadw dy dad a dy fam yn gysurus, a rhoi lle i ti fel assistant manager o dan Mr. Lucas.

IFAN ( yn wawdlyd ): A beth yw pris yr holl ragorfreintiau hyn?

MR. MORDECAI: 0 dim byd. R yn ni am i ti fynd ir coleg yr wythnos nesa, a fe fydd Lord Pentregethin yn nithur pob necessary arrangements 29

 

 

(delwedd B0534)

COLLI AC ENNILL

gydar authorities yn y Royal College of Science yn Llunden.

IFAN: Mewn iaith baen, rych chi am i fi droi yn Judas. Rych chi wedi camsynied eich dyn, syr.

MR. LUCAS: Nonsensel Pwy droi yn Judas fyddi di. Pan ddewi di nol fel assistant manager, fe fyddin gallu helpu mwy ar dy gydweithwyr. Fe fydd clust y mishtri gyda ti, a fe elli wella cyflwr y gweithwyr mewn llawer ffordd.

IFAN: Oti chi weti nithur hynny, Mr. Lucas? Chafwsneb well cyflenachi iunionicamy gweithiwr. Cnawd ou cnawd, ac asgwrn ou hasgwm, a faint ych chi weti nithur drosti nhw. Faint well yw y gweithwyr heddy nag oen nhwucen mlynedd yn ol pan oech chi yn weithwr tlawd fel finne.

MR. MORDECAI: Paid ateb, Lucas. W in aros am dy atebiaddi i gynnyg ymishtri. Wyt tin derbyn y cynnyg?

IFAN: Troin durncoat a bradychu ymddiriedeth fy nghydweithwyr? Na wnaf byth!

MR. MORDECAI: Wyt tin gwpod y canlyniad.

IFAN: Cl y nhroi bant or gwaith. Allwch chi ddim nithur rhacor.

MR. MORDECAI: Na alla in wir. Aros dipyn bach. Ma rhaid i ti gliro ms or gwaith a ma rhaid i dy dad a dy fam gliro ms o Tŷ Hen.

IFAN: Mr. Mordecai, actwch y bcneddwr. Am dano in hunan, w in barod i dderbyn cosp arferol 30

 

 

(delwedd B0535)

COLLI AC ENNILL

pob un syn treio gwella 'r byd. Ond peidiwch troi 'nhad a mam ms o Tŷ Hen. Ma teulu nhad yn by w no ers cantodd, ymhell cyn i gwmpni r gwaith dur brynur stt. Ma pob carreg a llwyn yn Tŷ Hen yn gysegredig i nhad a mam.

MR. MORDECAI: Os nag wyt tin derbyn y cynnyg, ma rhaid i chi gliro ms cyn diwedd yr wthnos.

IFAN: Y chin fwy creulon na landlords yr Iwerddon.

MR. LUCAS: Meddwl, Ifan, am dy dad a dy fam yn cl u twu i ben hewl yn u hen ddyddie. Meddwl am y dyfodol disgler ma Mr. Mordecai yn gynnyg i ti, a meddwl am Ruth.

IFAN: Y chi, Mr. Lucas, yn napod nhad yn nt. Fe fysen well gita nhad- y ngweld in gorff wrth i drd, na ngweld in troin fratwr. A Ruth, anwylyd fy mynwes ffordd allwn i ofyn iddi hi roi i llaw i f ar ol derbyn tl y bratwr. Fe fyse ffrwyth y brd yn gwahanu rhyngto ni am byth. Fe fyswn yn dishgyn yn i golwg hi yn sh na rodni pennar gwmdogeth.

MR. MORDECAI: Pwysar canlyniaden ofalus. Ar un ochor addysg, parch, llwyddiant; ar yr ochor arall colli popeth.

IFAN: Colli popeth ond enw da.

MR. MORDECAI: Nawr, sut mae hi i fod? Wyt tin derbyn neu wrthod. 31

 

 

(delwedd B0536)

COLLI AC ENNILL



IFAN: Gwrthod gyda dirmyg.

MR. MORDECAI: Lucas, galw y deputation miwn. Fe wna i short work or corgi bach hyn ar deputation. (Y deputation yn dod i mewn.)

MR. MORDECAI: Wel boys, mar cwmpni weti rhoi ystyrieth fanwl i gais y gwithwyr, a ma nhw wedi dod ir penderfyniad nad alla nhw ddim caniatu yrun o ddimands y gweithwyr. Ma nhw wedi consulto mishtri erill, ac wedi fhndo ms fod y cyfloge ar orie gwaith yn depig i weithfeydd dur erill, a dy nhw ddim yn gweld u ffordd yn glir i ystyried y mater ar hyn o bryd. Mar mishtri yn timlo hefyd fod y gwithwyr yn cl u camarwain gan y papurau wthnosol, ynenwetig y Gwron Cwmrag a ma nhw wedi cl mas taw Ifan Dafydd, spohesman ych deputation chi, ywr scrifennwr syn scrifennu o dan y ffugenw, Llais or Dyfnder. Yn blaim, dyma benderfyniad y cwmpni gwrthod demands y gweithwyr en hloc, a rhoir sac i Llais or Dyfnder.

IFAN: A dyma beth y mae y mishtri yn i alwn gyfiawnder! Mr. Mordecai, dadleuwch gais y gweithwyr yn deg. (Mr. Mordecai yn troi ei gefn.) We, os mai dynar ffordd ych chin ymddwyn, maen rhaid ir gweithwyr ddefnyddio moddion arall.

MR. MORDECA (yn wynehu Ifan): 0? a beth yw hynny? 32

 

 

(delwedd B0537)

COLLI AC ENNILL



IFAN: Streic.

MR. MORDECAI: (yn wawdlyd) Streic! Twt, twt!. R wy weti clywed ffwlbri felna or bln. Fe gawn weld, yr upstart bach. Ond cofiwch hyn (gan droi at y lleill) os dewch chi ms ar streic it will be a fight to the finish, boys, and I shall win . Lucas, agor y drws. (Y deỳutation mynd allan. Ifan yn olaf.) I F A N (yn wynebu Mr. Mordecai): Mr. Mordecai, y chi yn cwmryd mantais anheg och safle. Mach ymddygiad chi yn hollol anheilwng o foneddwr. (Mr. Mordecai yn cyfeirio ei fys at y drws.) Pan gwrddwn ni nesa, syr, falle y byddwch wedi newid ych meddwl. (Yn mynd maes.)

MR. MORDECAI: Lucas, caear drẃs. Llen. 33

 

 

(delwedd B0538)

COLLI AC ENNILL



ACT III.

[

Golygfa Bwthyn Nannir Cwar.]

MORGAN: Estyn y Beibil i fi Nan. Ble lice ti i fi ddarllen?

NANNWS: Darllen abothti Ein daearol dŷ or babell hon. M R Apostol Paul sgrifennws e, ontefe, Morgan?

MORGAN: Wyt ti lawr yn y pant heno, Nan fach, win gweld. Meddwl am Tŷ Hen, spo?

NANNWS: Ie; shwd gesest ti, Morgan? Ie, meddwl am Tŷ Hen, ble buo ni mor gysyrus, ble cwnson nir plant, ag o ble y claddson ni nhw gyd ond Ifan.

MORGAN: Ma atgofion cymysg melys a chwerw am Tŷ Hen.

NANNWS: Fe blannes lwyn rosmari pan anwd Etw, a choeden lilac pan anwd Siw fach. Ma nhwn tyfu yn y pm blote o fln Tŷ Hen, ac yn blodeuo leni cysled ag ariod. Ma Etw a Siw fach yn cysgun dwel ym mynwent Hafod-y=Wadd, a dyma ni weti cl n twlu i ben hewl. Maen anodd dirnad troion Rh agluni eth, Mor gan . 35

 

 

(delwedd B0540)

COLLI AC ENNILL



MORGAN: Gweld o ran yn ni, Nan fach. Fe gewn y datguddiad llawn ry w ddwarnod, ac esboniad ar y cyfan. Pe lladdai Efe fi, eto mi a ymddiriedaf ynddo. Dyna beth wetws Job, a fe gafws e brof gwaethar hen fyd ma. A wetyn ny, beth yw cwpwl o fiynydde o ofid ar y ddaear, pan y mae tragwyddoldeb o fwynhad on blaene nir ochor draw. A fe gewn weld Etw a Siw fach eto.

NANNWS: Ma ffydd tuhwnt gita ti, Morgan. Fe fyswn i weti torri nghalon ys lawer dydd onibai dy fod tin gweld ochor oler cwmwl wastod.

MORGAN (yn rhoi ei law ar y Beibl ): Dyma ffynhonnell y nghysur i. Hwn, ag emynne Williams, Pantycelyn, Dafydd William, ag Ann Griffis. Shwd ma dy fffret emyn din gweyd wrth sn am ochor oler cwmwl.?

NANNWS: Ie, atrodd hwnna, Morgan. Fe alli di atrodd emyn a rhoi synnwyr yndo fe wrth i weyd e.

MORGAN: Ni phery ddim yn hir Yn ddu dymhestlog nos; Ni threfnwyd amser maith I neb i garior groes; Maer hyfryd wawr syn torri draw Yn dweyd fod bore braf gerllaw. 36

 

 

(delwedd B0541)

COLLI AC ENNILL

Mi welar cwmwl du Yn awr yn dechreu ffoi, A gwynt y gogledd sy Ychydig bach yn troi; Nol tymestl fawr, daw yn y man Ryw hyfryd hin ar fenaid gwan.

NANNWS: Ond dy* nhwn ffein, Morgan? Ond y penNILL

dwetha syn grand. Cana fe, Morgan.

MORGAN: Cana dir *alaw; fegana inner bass. Y DDAU: Mi welaf oleur haul Ar fryniaur nefol wlad, Yn dangos imi sail Fy ngobaith am ryddhad; Fy enw sydd ar lyfraur nef, Ac nid oes ai dilea ef.

NANNWS: Fe allse fod yn wath arno ni, Morgan. Ma gita ni dwishged i fod yn ddiolchgar am dano.

MORGAN: Mi a fum ieuanc, ac yr ydwyf yn hen, eto ni welais y cyfawn wedi ei adu, nai had yn cardota bara. A dyma ni, er bod Ifan wedi cl ei droi ms or ffowndri, a weti gorffod mynd i witho dan ddiar, yn gallu citshor ddoi pen llinyn ynghyd yn od o ddeche. Lenox, neu Gwladys, or Caniedydd Cynulleidfaol. 37

 

 

(delwedd B0542)

COLLI AC ENNILL



NANNWS: Hen dro mn odd troi Ifan bant or gwaith, a fynte ddim ond weti nithur i ddyletswdd. Ar dynon wetyn ny odd e wedi sefyll drostyn nhw, yn troi cefne arno fe, ac yn cwmpo miwn i delerer mishtri.

MORGAN: Whare teg ir gweithwrs. Pan bo bara chaws dyn miwn danjer, maen anodd wmladd dim byd wrth gefen. Fe ddylse r dynon byrtoi mln cyn wmladd r mishtri. Pwy iws i boced wg wmladd gita phoced lawn? Dyna style y byd o itrech acha pethach, wyt tin gweld? Ond w in gweld gloewach nen o fln gweithwyr y wlad, a fe gei di weld nad aiff ymdrech Ifan ddim yn ofer yn y pen draw.

NANNWS: Fe uws Ifan yn Iwcus i gl gwaith ym Mhwll y Cape.

MORGAN: A fe fuon ninnen lwcus fod tŷ yr hen Nanni or Cwar yn wg. Os yw gweddin cysegru lle fe ddylser tŷ yma fod yn wir deml ir Brenin Mawr, wath odd yr hen Nanni yn un o ragorolion y ddaear, ac yn wir fam yn Israel.

NANNWS: Ma Ifan yn dwad yn i fln, hed.

MORGAN: Oti, mar gaffer ag ynten dicyn o bartners. Man depig u bod nhw gitai giddyl yn yr un classis yn Bertwe pan odd Ifan yn y gwaith dur.

NANNWS: Hen waith danjeris yw gweitho dan ddiar, ond fe gei di weld y bydd Ifan ni cyn pen llwer o flynydde yn fanijer acha pwll glo. 38

 

 

(delwedd B0543)

COLLI AC ENNILL



MORGAN: Fyswn in synnu dim. Fe wetws Wil Hari wrtho i na fyse fen synnu dim pe byser gweithe dur yn darfod yn y cymydd hyn, a phwlle glo wrth yr ugeine yn cl u hacor ma, ishta Cwm Rhondda.

NANNWS: Ond fe fydd rhaid i Ifan aros yn hir cyn pason fanijer dos dim llwer o shawns gita fe nawr i weitho i ffordd ymln.

MORGAN: Trueni ofnatw na fyse gita ni fodd idd i hala fe ir coleg. Ma prinder arian weti moci llwer i dalnt. Shwd ma cyfieithiad Caledfryn or farwnad Saesneg yn mynd: * * Llawer blodeuyn a enir I wrido o olwg y byd; Gwasgara ei fwyn beraroglau Ar awyr yr anial i gyd. (Cnoc wrth y drws.)

NANNWS: Dewch miwn.

Y MERICAN: Nosweth dda. Maddeuwch i fi am ych disturbo fel hyn. Wi weti collim ffordd, w in geso. Fe gamsynes ar y croshewl. W i ar ym ffordd i bentre Hafod-y-Wadd i weld rhai syn blongo i fi.

NANNWS: Pwy alla nhw fod, Morgan. Beth yw u henwe nhw, syr.

Y MERICAN: Enwn whr yw Nannws, a 39

 

 

(delwedd B0544)

COLLI AC ENNILL



NANNWS (yn gynhyrfus): Etw, os posib! Nid ti yw Etw, ie fe?

Y MERICAN: le, Ji yw Etw. Nid ti yw Nannws? Wel! Or annwl! Nannws fach!

NANNWS: Etwart, o ble dethot ti. Ishte lawr. Pwy feddylse?

Y MERICAN: Wel dyma beth yw surprise pachet. Wyt ti weti altro, Nannws, fel fnne, ond ma cystel complexion gita ti a phan oet ti yn Waunyfrn, s lwer dydd. A dyma Morgan, ie fe? We, shwd wyt ti? Maen dda gita fi dy weld ti.

MORGAN: Wel, dymanin cwrdd am y tro cynta* Man ddrwg gita fi na fyse gita fi lle mwy stanj i roi eroeso i ti, wth win gweld dy fod tin cl byd da yn rhwle.

Y MERICAN: O.K. Morgan. Nan, paid trwplu i nithur bwyd i fi. Fe geso fwyd yn yr hotel yn Bertwe. Dodd dim bwyd idd i gl yn y cars fel sy ms gita ni yn y States y wyddoch. Ond nawr, gadewch i fi gl clwed ych hynt chi. Beth ych chin nithur man hyn. Own nin meddwl taw yn Tŷ Hen, Hafod-y-wadd, oech chin byw. MRGAN: Gwed wrtho fe, Nannws.

NANNWS: Na, gwed ti.

MORGAN: Wel, i dorrir storin fyr fe wetiff Nan y geire rhwng cromfache wrtho ti to i ddechre yn y dychriad. Ar ol i Nannws a fi brioti, fe fuon yn by w yn eitha deche ag yn gallu doti ceinog fach 40

 

 

(delwedd B0545)

COLLI AC ENNILL

biwr heibo. Ond fe geso anhap i nghefen ysgwythyrodd,* yn Slent Cwmbach. Cheso i ddim pensen goch gitar mishtri, ag onibai am glwb yr Iforiaid, fe fysen eitha clawd arno ni.

NANNWS: Fe welson amser caled pyrtynny.

MORGAN: Fe fues fwyddyn ar y nghefen, a phan codes i, own in glymhercyn teg. Fe geso waith ar yr hewl, a dyna ngwaith i nawr.

Y MERICAN (yn dosturiol): Poor fellow bach. Ond beth am y plant?

MORGA'N: Weta i ddim wrtho ti am Etw gafws i enwi ar dy ol di, nag am Siw fach enwd ar ol mam. Ma nhwn gorwedd yn dwel yn y fynwent. Ond ma Ifan y crotyn iengan fyw, a genius yw e, er taw fi syn gweyd. Fe gafws waith yn y ffowndri, ag odd en gweitho i ffordd ymln ir coleg.

Y MERICAN: Os dim byd yn well na scientific education, Morgan.

MORGAN (yn amheus): Gwd ny. Ond fe th Ifan i weld gweledigaethe ag i drio doti rhen fyd man gwmws. Fe fuws yn scrifennu ir papyre, a fe th yn spohesman gitar deputation o fln y mishtri i hawlio gwell cyfloge, llai o orie, r ac* felly yn y bln. Y diwedd fu, i Ifan gl y sack } ag i ninne gl yn troi ms o Tŷ Hen ar ddwarnod o notis.

Y MERICAN: Scandalous, Morgan! *Ys gwaeth yr oedd. 41

 

 

(delwedd B0546)

COLLI AC ENNILL



MORGAN: Fe deimlws Ianton whith ofnatw; colli i shawns am y Whitworth Scholarship, ar coleg, ond dyw e ddim weti danto, er i fod e weti colli *i le yn y gwaith dur, a weti colli y i gariad yn y fargen. Ond fe withiff Ifan i ffordd ymln.

Y MERICAN: Hes it, I rechon. Wel, Nannws W in geso fod ne er do well y teulu wedi dwad nol in the nick of time. Ma J Etw Llety Ffwlbert wedi taro oil struch oil beth yw enGwmrg, gwedwch. Ond ta pun, w in ddyn apal a dicon o fodd gita f i roi whare teg i Ifan i withoi ffordd ymln. Ond ble ma Ifan?

NANNWS: Fydd e ddim yn hir, nawr. R yn ni yn i erfyn e bob muned. Fe ddylse fod ma erbyn hyn. Ond gad i ni gl clwed dy hynt di, Etwart.

Y MERICAN: Wel, fel wyt tin cofo, ar ol yr unfortunate speculation yn y gwaith tin, fe benderfynes fynd ir Merica, a fe shipes fel morwr 0 flan y mast acha llong hwylie yn mynd o Bertwe 1 Baltimore. Fegeson yn twlu nol a mln ar yr Aantic am bythawnos a phump dwarnod i gl bod yn exact, ac yn y diwedd fe th yr hen long yn complete wreck ar greigie Nova Scotia.

NANNWS: Ble ma rheiny, Etwart.

Y MERICAN: Yn North America . Fe foddwd bron pobun, ond achos mod in nofiatwr da dyna un 42

 

 

(delwedd B0547)

COLLI AC ENNILL

peth ddysges in nt, ta pun, yn yr afon Gwendreth fe ddetho ir lan yn fyw.

NANNWS: Fe gafws ddiangfa ryfedd, ond do fe, Morgan?

MORGAN: Tr Arglwydd y perthyn diangfu rhag marwoleth.,,

Y MERICAN: We, f ddim i atrodd am yr hard times geso i am dros thirty years ym mhob State, o New York ir Pacific. Fe fues yn 'y nhro yn bopeth bron- shoeblack } brahesman, cowboy, reporter, a prospector.

NANNWS: Rhwpeth tepig i Inspector yn yn gwlad ni, sposo! Wel, rwyt ti wedi dod ymln.

Y MERICAN: Off the mark, wir, Nannws. Pros- pector, nid /wspector. Looking out for something, not prying into things, Nannws. Dishgwl am gopor, ne arian, ne our, wyt tin gweld. Washout o'dd hi o hyd blwyddyn ar ol blwyddyn nes own i weti danto'n ln. Ond the darkest hour is nearest dawn . Fe droiws y lwc yn syten. Un dwamod own i weti bod ms yn Roaring Creek yn prospecto trwr dydd, ag yn starto nol ir camp yn eitha digalon, pan y tares i ar feiner o Felin Heli Cymro or hen wlad, o'dd weti cwrdd ag anhap tost, ag weti torri 'i giin. Fe caries e ir camp a fedendes arno fenes y gwelws e'.

MORGAN: Teilwng o Gymro o Shir Gr Dna beth odd Samaritan! ond te fe, Nannws? 43

 

 

(delwedd B0548)

COLLI AC ENNILL



Y MERICAN: Fe ddethon yn chums mawr, a fe ethon yn worhing partnersshare and share alike. Rhwffordd fe fuon yn lwcus diginnig or amser hynny mln fe darson ar y richest claim in the State of Oregon a dyma fi yn ddyn cyfoethog, a dicon o arian i byrnu Llety Ffwlbert a Tŷ Hen, ag i roir very best education i Ifan.

NANNWS: Ond beth am dy wraig a dy blant. Nid hen fab wyt ti, os posib!

Y MERICAN: le, Dywr gold fever ydwymyn our unwaith y citshiff hi mwn dyn, ddim yn rhoi amser iddo fe feddwl am bethe fel na, ond w in awyddus i weld Ifan.

NANNWS: Fe ddylse fod ma nawr. W i fel be byswn in clwed sŵn i drod e (sŵn a chyffro tuallan; Nan yn agor y drws ac yn edrych allan). Beth ywr mater, Morgan? Mar hewl yn llond o ddinon a phobun yn rhiteg tshar pwll. (Nannws yn clustfeinio; sŵn a chyffro cynyddol tuallan.) Shanko, dere ma; beth ywr mater, beth sy weti dicwdd?

SHANKO TYWITH: Ma dŵr weti torri miwn i Bwll y Cape.

NANNWS: Otir dynon yn sff?

SHANKO: Ma pobun weti ciradd pen y pwll ond petwar; a dos dim gobeth am un or petwar, amoi ofon. 44

 

 

(delwedd B0549)

COLLI AC ENNILL



NANNWS: O diar, diar! Os dim o Ifan yn un or petwar, Shanko? (Shanro yn ddistaw.)

MORGAN: Dishgwl yn y ngwyneb i, Shanko.

Y MERICAN: Out with it, man. (Shanko yn cuddio ei wyneb yn ei ddwylaw, ac yn siglo gan deimlad dwys.)

NANNWS: O Ifan! Ifan! Jest pan odd yr haul yn codi, a'r cwmwlen cliro. 0! shwd wyt ti'n gallu cysoni peth fel hyn, Morgan?

MORGAN': Yr Arglwydd a roddodd, yr Arglwydd a ddygodd ymaith. Bendigedig fyddo enw yr Arglwydd. M Llen.

 

 

(delwedd B0551)

COLLI AC ENNILL



ACT IV.

[

Golygfa Bwthyn Nanni'r Cwar. Cwrdd gweddi yn dibennu. Cenir yr emyn*: Y fraich sn hollti'r mor, ' A throir Iorddonen gref, Sn awr yn dal y gwan I deithio tuar nef. Mae dtwyfol rym ym mraich fy Nuw I gadw eiddil gwan yn fyw . (Christmas Evans.)] PARCH. ORWIG PARRY (ar ol iddynt orffen canu): Annwyl frodyr a chwiorydd, yr ydym wedi cl cyfarfod i lond oor nefoedd. Mae rhyw naws nefolaidd ar bob rhan or moddion. Pwy ŵyr na ddyry yr Arglwydd waredigaeth fuan ir pedwar brawd sydd ers deng niwrnod ym mro a chysgod angeu. Rhyfedd fel yr ydys wedi gallu cloddio mor gyflym drwyr graig galed. Maen syndod meddwl fel y darfur achubwyr dewr glywed sŵn curo mandreli y trueiniaid drwy ddeugain troedfedd o graig solud. A byth oddiar hynny nid yw y glowyr dewr *Y dn yw Rhosymedre, o Llawlyfr Moliant y Bedyddwyr. 47

 

 

(delwedd B0552)

COLLI AC ENNILL

wedi arbed dim ar eu hunain er clirio ffordd i waredu eu cydweithwyr o'r carchar tywyll ar perigl enbyd maent ynddo. Y mae'r deymas, o^r Frenhines ar ei gorsedd, i lawr, yn clustfeinion astud am y newyddion diweddara or lofa. Yn sicr i chi, gyfeillion, yr ydwyf yn gweled llaw y Meistr mawr yn amlwg yn yr omchwyliaeth hon. Fe ddy wedir yn wir yr oedd mewn du a gwyn yn y * Gwladgarwr bore heddy w y gellir disgwyl newyddion unrhy w foment bellach am dynged y pedwar brawd. Hen arfer y Meistr ydyw ateb cri ei bobl mewn cyfyngder, ac yr ydwyf yn hydems gredu na fydd ein hymbil ni heno ddim yn ofer, ac yr achubir y pedwar yn iach a dianaf . Na wangalonnwn, ffrindiau, daliwn i dynnu wrth raffau yr addewidion.

Y MERICAN: Llawer a ddichon taer weddi y cyfiawn.,,

MORGAN: Hylo, Etwart! shwd detho ti ar draws yr adnod na, bachen?

Y MERICAN: Wn i ddim wir, Morgan. Fe slippws ms, rhywffordd. Tipyn o roving boy 'w i weti bod, awi weti bod ym mhell o dre miwn mwy nag un ystyr, ond mar cwrdd ma heno yn nithur i fi deimlo ishta byddwn in arer teimlo yn hen dŷ cwrdd Phila, ys lawer dydd, a

MORGAN: Os ywr hen adnote ar dy gof di, ei di ddim yn bell o dy le. 48

 

(delwedd B0553)

COLLI AC ENNILL

PARCH. ORWIG PARRY: Y mae eich dychweliad chwi, Mr. Gronow, yn destun llawenydd i ni gyd, ac yn neilltuol i Nannws a Morgan, ac os gwl yr Arglwydd yn dda adfer Ifan yn ol ir gronglwyd hon, fe fydd cwpan eu llawenydd yn llifo drosodd.

Y MERICAN: Ma ffydd Morgan a Nannws yn siwr o gl i reward. A fe 'naf fi ngore dros Ifan. PARCH. ORWIG PARRY: Rwyn sicr y gnewch chi, Mr. Gronow. Ond dyma Mr. Lucas. (Mr. Lucas yn dod i mewn gyda Ruth.) Sut y mae pethau yn edrych yn awr, Mr. Lucas? Os y gwaredir y pedwar cyfaill, i chi yn bennaf, o dan fendith y Meistr mawr, y byddwn yn ddyledus. Y mae eich esiampl ach ymdrechion wedi bod o werth amhrisiadawy.

MR. LUCAS: Nid i fi, ond i Ruth y maen rhaid i chi ddiolch. Pan ddigwyddws y ddamwain, fe gofiws am ryw weledigeth odd hi weti i gl flwyddyn yn ol, a cheso i ddim amser i gl hanal cyn starto bant i weld Mr. Thomas, y Manager, a chl gita fe i bwmpor dŵr ms, a threio safior petwar odd ar goll. Odd Mr. Thomas a phobun arall weti roi lan pob gobeth. Ond fe fynnes gl fy ffordd, a fe ddechreuwd ar y rescue work. Fe geson ms taw yn nhalcen Bili Shn odd y petwar yn gwitho, a fe startson dwllu rhag blaen. R yn ni wrthi nawr 49

 

 

(delwedd B0554)

COLLI AC ENNILL

ers dros ddeg dwarnod, ond w in gobeithio cyn pen llwer o orie y dewn ni o hyd iddi nhw.

RUTH: W in siwr y ca nhw u hachub. A dyw awr y waredigaeth ddim yn mhell.

MR. LUCAS: Paid codi disgwyliade Morgan a Nannws, rhag ofon Pan ddetho i lan gynne, rhyw wechllath odd rhyngto ni ar bechgyn. Ond fe fydd rhaid bod yn garcis iawn wrth dwllu at y talcen, wath fe fydd pressure y compressed air wrth escapo yn ddychrynllyd, a fe fydd danjer ir dŵr sy nawr yn cl 4 gatw nol gitar compressed air i gwnnu, a llethu'r petwar wetir cyfan, a chaniatu u bod yn fyw. Ond ma Dai Bach yr Erw yn diall 4 waith, a nid dymar tro cynta iddo fe fod mwn Ond hylo! Shanko! Beth syn bod?

SHANKO (yn sisial yng nghlust Mr. Lucas, ac wedyn yn dweyd yn uchel): Ma Mr. Thomos y Manager am i chi ddwad lawr ar unwaith syr. Ma nhw bothti dwllu miwn i dalcen Bili Shn. (Mr. Lucas yn mynd allan yn frysiog.)

SHANKO: Odd Shoni Clawdd Du yn gweyd wrtho i gynne y galle fe dyngu i fod en clwed sŵn canu orwth dalcen Bili Shn, a beth ych chin feddwl oen nhwn ganu, mynte Shni.

RUTH: Yn y dyfroedd mawr ar tonnau.

SHANKO: Ie, pwy wetws wrtho chi, Miss Lucas?

RUTH: Neb. Tarwch yr hen dn, Morgan Dafydd. 50

 

 

(delwedd B0555)

COLLI AC ENNILL



MORGAN: Or gore. Pun e byw ne farw yw Ifan, fe licwn i iddo fe ddwad tshathre yn sŵn hen emyn anfarwol Dafydd William. ( Cenir Alex - ander." Pan yn canur geiriau yn uwch nar don, y mae Mr. Thomas y Manager yn brysio i mewn, ac yn codi ei law am osteg. Y canun distewi, a phawb ar eu traed golwg gyffrous.)

MR. THOMAS: Nawr, pidwch gwylltudim byd. (Sŵn hwre tuallan.)

MR. THOMAS (dan deimlad dwys): Mar petwar yn fyw! Gwetwch wrthi nhw, Doctor. DR. PETERS (yn awdurdodol): Mar pedwar yn all right. Nawr, Nannws, peidwch ffysan o gwbwl. Fe gewch Ifan ich poeni chi am flynydde eto. Ond er mwyn iddi nhw gl y treatment priodol, mar petwar yn cl u danfon ir hospital yn Abertawe a mewn tair wythnos fe fyddan yn ffit i ddwad tsha thre. Ma' nhw wedi safion rhyfedd. (Ruth yn cusanu Morgan a Nannws, ar dorf yn siglo dwylaw gydar hen br.) PARCH. ORWIG PARRY: Gyfeillion. Mae yr Arglwydd wedi bod yn dirion iawn iw etifeddiaeth. Iddo Ef y bor diolch.

Y MERICAN: Amen. DR. PETERS (yn cyfeirio at y drws yn rhybuddiol): Nawr, tsha thre, bob un o honoch, a chysgwch yn dda. Dyw rhai o hono chi ddim weti cl cyntyn ers dros wythnos. 51

 

 

(delwedd B0556)

COLLI AC ENNILL

PARCH. ORWIG PARRY: Cyn ymwahanu, rwyn siwr, Morgan Dafydd, fod gyda chi air i daror amgylchiad llawen hwn, ac i roi mynegiad teilwng i'n teimladau yn awr y waredigaeth.

MORGAN: Dros nos yr erys wylofain; erbyn y bore y bydd gorfoledd. Llen. 52

 

 

(delwedd B0557)

COLLI AC ENNILL



ACT V.

[

Golygfa Tŷ Hen. Saith or glochy nos .]

MORGAN: Ma Ifan yn hwyr iawn ond, dywe > . Fe wetws Ruth y byse fe gartre o'r hospital cyn hyn.

NANNWS: Weti troi miwn i'r Graig i weld Ruth a mar stori weti mynd yn hir. Ond beth yw amser lle bo serch. Os bu dou yn caru i giddyl ariod, Ruth a Ifan yw rheinny.

MORGAN: Os bu dou yn caru i giddyl ariod, Nannws a Morgan Dafydd yw rheinny.

NANNWS: Dos neb mor ddwl ar hen ddwl. Ond fe fydd yn ddrwg gita fi golli Ifan. Own i'n meddwl y celswn i gatw Ifan hyd nes croesir hen

MORGAN: Gan bwyll, Nan. Paid rhyfygu. Dyma ni weti cl Ifan nol o byrth y bedd. A pwy alle ni gl yn well gwraig iddo fe na Ruth? A shwd mar Scrythur yn gweyd? 11 Am hyn y gd dyn ei dad ai fam, ac a lŷn wrth ei wraig, a hwy a fyddant ill dau yn un cnawd. M Dyna hanes y byd, wel di, er dyddie Adda ac Efa.

NANNWS: Maen rhaid boddloni, Morgan yn enwetig gan taw Ruth syn i gl e. A Morgan?

MORGAN: Ie, Nan? 53

 

 

(delwedd B0558)

COLLI AC ENNILL



NANNWS: Ond yw en hyfryd yn bod nin gallu roi Welcome Home i Ifan yn yr hen gartre.

MORGAN: Mae fel breuddwd. Dair wthnos yn ol * oe'n ni yn hen fwthyn Nanni o'r Cwar. Dyma ni, nol eto yn yr hen gatre, a phopeth yn dishgwl yn gwmws fel pe byse ni heb fod oddma ariod.

NANNWS: Fuws Etw fawr o dro yn dod Mr. Mordecai idd i le.

MORGAN: Naddo. Ma rhyw fynd arswydus yn y Mericanied yn ol bob cownt, a ma Etw fel llycheden ar i drd.

NANNWS: A dyma fe ar y gair. (Y Merican yn dod i mewn.)

Y MERICAN: Wel, Nan, os dim o Ifan wedi cyrradd?

NANNWS: Fe fydd ma whaff nawr. Weti troi miwn ir Graig mae e, lled depig.

Y MERICAN: The old, old story. Fe ballws yn deg dwad gita fin y cah yn y prynhawn. Odd yn wel! gita fe gered wrth i hunan, mynte fe.

MORGAN: Os wyt tin smart ar dy drd, Etw, golwg byr sy gita ti. ( Y drws yn agor, ac Ifan yn dod i mewn.)

MORGAN: Shwd wyt ti, wsi.

NANNWS: Y machgen annwl i! Ond dere mln i gl bwyd. Wyt tin siwr o fod jest starvo. 54

 

 

(delwedd B0559)

COLLI AC ENNILL

Cheso ti ddim gormod o fwyd yn yr hospital, fe fentra i. Ma gita fir cawl

IFAN: Dos dim ishe bwyd arno i nawr. Fe alwes miwn yn y Graig wrth baso, i weld Mr. Lucas.

MORGAN: Hm!

NANNWS: 0, wir?

Y MERICAN: I see it now . Or gwalch. Dyna pam y pallest ti ddod gita fi yn y cab, ie fe?

IFAN: Fe nethon i fi yfed dysgled o de. Ond ma 'n dda gita fi ddod nol ir hen aelwd. Pan wetws fewyrth wrtho i, odd en well na moddion doctor.

Y MERICAN (yn edrych tucCr drws agored): Wonders will never cease, I guess. Dyma Mr. Lucas a Miss Lucas a Mr. Mordecai! ( Y tri yn siglo llaw Morgan a Nannws. Ruth yn cusanu Nannws, a Mr. Mordecai yn siglo llaw ag Ifan.)

MR. MORDECAI: Maen dda gita fi dy weld ti yn dishgwl mor dda ar ol y trying experience yn y pwll. W i weti dod ma i gwmpo dan y mai. W i weti ymddwyn yn greulon at Ifan, a fe wetes bethe na ddylswn i. W in galwr cyfan nol, ac w in gofyn am i bardwn e. (Mr. Mordecai ac Ifan yn siglo llaw .)

IFAN: Gita pob parodrwydd, Mr. Mordecai.

MR. MORDECAI: Mar directors am nithur cwment o iawn ag y galla nhw am y camdrinieth mae Ifan weti gl a ma nhw hefyd am roi rhyw dipyn bach o recognition am yr inventions sy weti 55

 

 

(delwedd B0560)

COLLI AC ENNILL

bod mor enNILL

gar ir cwmpni. A ma nhwn cynnyg talu am yr ysgol ore i Ifan, a swydd fel assistant manager ar ol hynny.

Y MERICAN: Very handsome on the part of the directors, Mr. Mordecai.

MR. MORDECAI: A mwy na hynny free gift 0 bum cant o bunne.

IFAN: Mr. Mordecai, w in derbyn y pumcant punne, a

RUTH (mewn llais rhybuddiol): Ifan?

IFAN: Aros dipyn bach, Ruth. Free gift wetso chi, onte fe, Mr. Mordecai?

MR. MORDECAI: Absolutely.

IFAN: Mr. Mordecai, y mae amryw or gweithwyr u teuluoedd yn dioddef hyd heddy oddiwrth effeithiaur streic. W in cyflwyno'r pumcant punne ir Distress Fund.

MR. MORDECAI: Alla i ddim dy rwystro di 1 iwsor arian fel wyt tin dewis. Ond beth am y cynnyg arall?

IFAN: Diolch i chi, Mr. Mordecai, am eich cynnyg haelionus. Ond mar weledigeth geso i yn nhalcen Bili Shn wedi dangos i fi fod rhywbeth uwch na safle ac anrhydedd daearol a mwy dymunol nag aur ac arian. Yn y weledigeth gwelwn Gymru ar i thrd, heb lais gormeswr oi mewn, heb neb yn dywedyd Tlawd ydwyf . Gwelwn Gymru yn cerdded at y wawr yn genedl ln, yn genedl ddiwyll- 56

 

 

(delwedd B0561)

COLLI AC ENNILL

iedig, yn genedl rydd. Ac yr own in un or baner- gludwyr. Fe wnes adduned, pe celswn i fachub, y buaswn i'n cysegru fy mywyd i hyrwyddo buddiannau uchaf fy ngwlad, a helpu hyd eitha fy ngaliu i sefydlu ar y ddaear deymas yr Hwn fun weithiwr tlawd Ei hunan teyrnas sydd i ddymchwelyd holl elynion brawdoliaeth dyn

MR. MORDECAI (yn taro i mewr): Ond i ddod at gwestiwn o practical politics. Beth am gynnyg y cwmpni?

IFAN: Pwy wahanieth sydd rhwng ych cynnyg chi nawr a'r bribe flwyddyn yn ol? Cl fy mhrynu!

MR. MORDECAI (yn taro i mewr): Nid hynny, 'n wir, sy weti cymell y cwmpni. Goodwill only ỳ I can assure you.

IFAN: Boed a fynno am hynny cl fy mhrynu fuaswn i. A chyda llaw, Mr. Mordecai, os ywr directors am ddangos enghraifft o goodwill, gofyn- wch iddi nhw roi ir dynon yr hyn odd y dynon yn ofyn am dano pan ddetho nhw ms ar streic. Fe ymladdws y gweithwyr yn ddewr a rhoison nh w ddim i miwn hyd nes yr oedd newyn yn llygadrythu arnynt. Fe gwmpson i miwn i delerer mishtri fe ethon nol am gyflog llai nag or bln ac y mae eu cyflwr heddy yn wth nag erioed.

MR. MORDECAI: Busnes complicated yw cwestiwn y cyfloge. Ma cwment o factors iw cymeryd i ystyrieth. Supply and demand rule the 57

 

 

(delwedd B0562)

COLLI AC ENNILL

market prices. R yn ni nawr yn perthyn ir South Wales Steel and Tinplate Manufacturers * Association, a

IFAN: Dyna chi weti taro yr hoelen ar i phen. Cyhyd ag y bydd masnach a diwydiant y wlad yn gyfangwbl yng ngafel cyfundrefn syn amcanun bennaf ac yn flaenaf i bentyrru cyfoth, heb gydnabod yn deiiwng y rhai syn cynyrchur cyfoth chawn ni byth heddwch diwydiannol.

Y MERICAN: Rank Socialism.

IFAN: Waeth gen i pwy label rhowch chi a Mr. Mordecai arno. Dych chi ddim yn deall fy safbwynt i. Yr ydw i ms i wella cyflwr gwerin Cymru drwy bob moddion cyfreithlon a w i am fod yn ddyn rhydd rhydd o bob llyffethair dyledus i neb yn talu gwarogaeth i neb ond Un.

MORGAN: Ie, paid i anghofio Ef.

NANNWS: Ond Ifan, dwyt ti ddim am ddiystyru cynnyg Mr. Mordecai!

MORGAN: Nan, paid tarfu Ifan.

IFAN: Own in gwpod y bydde chi, nhad, yn siwr o neall i.

NANNWS: Ond beth nei di, te?

IFAN: Mynd nol ir gwaith glo. Cymhwysom hunan ar gyfer gwaith fy mywyd a phan ddawr awad, taro ergyd dros y gwan ar diswcwr, a thynnu ns yr oes aur pryd y perchir dyn nid oher- wydd ei gyfoeth ai safle, ond oblegid ei gymeriad, 58

 

 

(delwedd B0563)

COLLI AC ENNILL

ei wasanaeth, ai aberth dros arall pryd y byddo brawdolieth yn ffynnu ledled y byd, a holl deulu dyn yn ffrindiau iw gilydd.

MORGAN: Da, machgen i.

Y MERICAN: He is an absolute enigma to me .

MR. LUCAS: W in cretu mod in diall safbwynt Ifan, ag alla i ddim peidio i edmygu e. Ma Ifan wedi cl cynnyg heno ar bethe gwerth- fawrocar byd, yng ngolwg llawer, a mae e wedi u gwrthod. Ond ma gita fr pleser ar anrhydedd o gynnyg iddo fe y rhodd anwylaf yn y meddiant i. Ruth, dere ma. Ifan, w in rhoi i ti y rodd werthfawrocaf ar y ddaear.

IFAN: Ruth! beth wyt tin weyd? Wyt tin foddlon gwynebu bywyd o ymdrech, hunan-aberth, dirmyg a thlodi.

RUTH: Fe safa i wrth dochor di. Dy ddelfrydau di fydd fy nelfrydau i; dy bobl di fydd fy mhobl i; a dy gadernid di fydd fy nghadernid i.

IFAN: Ein harwyddair fydd 4 Yr Oes Aur ; ein nerth fydd y Goruchaf; ein nd fydd Ei ogoniant Ef; ac yna bydd ein gwobr yn fawr iawn.

MORGAN: Yr hwn a rodia mewn cyfiav/nder, Ac a draetha uniondeb, A wrthyd elw trawster, A ysgydwo ei law rhag gwobr, 59

 

 

(delwedd B0564)

COLLI AC ENNILL

A gaeo ei lygaid rhag edrych ar ddrygioni; Efe a breswylia yr uchelderau; Cestyll y creigiau fydd ei amddiffynfa ef; Ei fara a roddir iddo; Ei ddwfr fydd sicr; Dy lygaid a welant y Brenin yn Ei degwch; Gwelant y tir pell. Llen. 60

 

 

(delwedd B0565)



E.P.C. New List of Plays & Drarrsas

m ENGLISH AND WELSH.

NOSON O FARRUG. (R. G. Berry .) 1 j- net. post' free 1/2.

Y PWYLLGOR. (D. T. Davies.) 1/- net, post free 1 /2.

YR HEN DEILIWR. (/. L/oyd Jones.) 1 /- net, post free 1 /2.

THE GREAT EXPERIMENT. (Naunton Davies and Stanley Drewitt.) 2/- net, post free, 2/3.

THOSE WHO WAIT. (Erwss* Cove.) 1/- net, post free 1/2.

LLWYBRAU ANRHYDEDD. (D. Derwenydd Motgn.) 2/* net, post free 2/3.

RYBECA. (Gwili.) 2 /- net, post free 2/3.

TEN SHORT PLAYS Cyngor Plwy' Trwbwl yn Wrecsam Nith Dic Shon Dafydd Ar Leave Natur Plentyn Byddin y Plant Dyfodol Plentyn Y Milwyr ar Brawf Cosbi Dafydd Yr Hen Siopwr. 2/- net, post free 2/3.

YR HEN SCWLIN. (J. Lloyd Jones.) 1/- net post free 1 /2.

DAFYDD AP GWILYM. A Romantic Cantata (Harry Evans.) Solfa, 1 /-, Old Notation 3/- net.

PLANT Y PENTREF. Welsh School Play with music. Old Notation, 4 /- net, words only 2d. net.

Licenes for Public Performance to be obtained from

The Educational Publishing' Company, Ltd., Cardiff.

 

 

(delwedd B0566)



E.P.C. New List of Plays & Dramas

IN ENGLISH AND WELSH.

OWAIN GLYNDWR. Nos. 1 to 7. Short Plays for Schools. 3d. each net. Nos. 1 to 7 bound together 1 /6 net.

Y FERCH YNGHYFRAITH. (R. G. Berry.) 1 /- net, post free 1 /2 net.

HANNAH COMES ROUND. (G. J. Griffith.) 1 /- net, post free 1 /2 net.

CASTELL MARTIN. (D. T. Davies.)

FFROIS. (D. T. Davies.)

THE SECOND SON. (Dr. Naunton Davies.) 2 /6 net.

THE EPIDEMIC. (Dr. Naunton Davies.) 1 /3 net.

A MONOLOGUE FOR ME. (Dr. Naunton Davies.) 1 /3 net. *

THE C O N V E R S I O N . (Dr. Naunton Davies.) 1 /3 net.

THE SCHEMER. (Dr. Naunton Davies.) 2 /6 net.

THE ARROGANCE OF POWER. (Dr. Naunton Davies.) 2 /6 net.

THE HUMAN F

ACTOR. (Dr. Naunton Davies.) 2 /6 net.

THE CRASH. (Dr. Naunton Davies.) 2/6 net.

Licencesfor Puhlic Performance to be obtained from

The Educatonal Publishing Company, Ltd., Cardiff.

 

....

Sumbolau: ːːā ē ī ō ū W̄ w̄ ȳ/ ˡ ɑ ːɛ ɪ ɔ ʊ ə ɑˑ eˑ iˑ oˑ uˑ ɑː ː eː iː oː uː / ɥ / ˡ ɬ ŋ ʃ ʧ θ ʒ ʤ / aɪ ɔɪ əɪ uɪ ɪʊ aʊ ɛʊ əʊ /

ә ʌ ẃ ă ĕ ĭ ŏ ŭ ẅ ẃ ẁ Ẁ ŵ ŷ ỳ Ỳ [ә g:r]
---------------------------------------
Y TUDALEN HWN: www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_149_colli-ac-ennill_w-bryn-davies_1920_0317k_170829_23-05.htm
---------------------------------------
Creuwyd: 29-08-2017
Adolygiad diweddaraf: 29-08-2017
Delweddau:
Ffynhonnell: Llyfrgell Genedlaethol Cymru
---------------------------------------

Freefind:

Archwiliwch y wefan hon
SEARCH THIS WEBSITE
...
Adeiladwaith y wefan
SITE STRUCTURE
...
Beth sydd yn newydd?
WHATS NEW?


Ble'r wyf i? Yr ych chi'n ymwld ag un o dudalennau'r Wefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
Where am I? You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website
Weə-r m ai? Yu a-r vziting ə peij frm dhə CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katəluniə) Wbsait