18-04-2017 Iantor Shortar cyfres o hanesion yn nhafodiaith Bro Morgannwg a ymddangosodd ym Mhapur Pawb yn y flwyddyn 1897

● kimkat0001 Yr Hafan www.kimkat.org
● ● kimkat2001k Y Fynedfa Gymraeg www.kimkat.org/amryw/1_gwefan/gwefan_arweinlen_2001k.htm
● ● ●
kimkat0960k Mynegai ir testunau Cymraeg yn y wefan hon www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_mynegai_0960k.htm
● ● ● ● kimkat0079k Y tudalen hwn

0003_delw_baneri_cymru_catalonia_050111
..







Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Catalunya i Galles


Cywaith Sin Prys - Testunau Cymraeg ar y We

IANTOR SHORTAR (1897)
Awdur: Cynwal (D. Cynwal Davies)


7326_map_cymru_llanfihangel_troddi_090128
(delwedd 7326)




Iantor Shortar

Pennod I Golygfa Mewn Ffair (20 Mawrth 1897)
Pennod II Yn Tinmans, Glyndwynant (27 Mawrth 1897)
Pennod III Camgymeriad (3 Ebrill 1897)

Pennod IV Siomedigaeth (10 Ebrill 1897)
Pennod V Ianto Ar Goll (17 Ebrill 1897)
Pennod VI (heb ei gynnwys eto) (14 Ebrill 1897)
Pennod VII (heb ei gynnwys eto) (1 Mai 1897)
Pennod VIII (heb ei gynnwys eto) (8 Mai 1897)
Pennod IX Pethau Bachgenaidd (15 Mai 1987)
Pennod X Camgymeriadau Digrif (22 Mai 1897)
Pennod XI Dechreu Chwalur Nyth (29 Mai 1897)
Pennod XII Damwain (5 Mehefin 1897)
Pennod XIII Yn Ol Yn Y Fro (12 Mehefin 1897)

------------------------------------------------------------------------------------------------

+Pennod I Golygfa Mewn Ffair (20 Mawrth 1897)

 

 

None
(delwedd 4347)

IANTO'R SHORTAR

[Gian Fachgian o Fro Morgianwg.]

YSGRIF I. - GOLYGFA MEWN FFAIR.

Efan Hwals yw enw'r dyn yn reit. Dyna beth yw a lawr ar lifir Offis y gwaith lle ma fa'n gwitho, a llyfir y shop lle ma fain prynu i fwyd a phetha, a llyfir "Hen gownt' y "Tinmans" lle ma fan arfar ifad ticyn.

Ma rhai yn gialw "Ianto 'Lam Hwal" arno, achos ta William Hwals odd enw i dad, ond dyna beth ma pawb yn i alw fan i gefan yw "Ianto'r Shortar - dyna fel ma pawb yn i napod a - achos shortar" yn Gwaith Tin Glyndwynant yw a wth i drad.

Mar dyn nawr ymlan mewn ticyn biach o oitran, a ma gita'r dyn hed wraig a phlant, ag ma'r plant hed yn gwitho yn y gwaith tin. Ma Wil, y biachgian hena, yn "Rowlerman," a Meri ym acor plets (plates), a Ianto biach yn simi'r "Col rowls.




 

 

None
(delwedd 4348)

Pan detho i fyw gynta i Glyndwynant, boiti betar blynadd yn ol, "Biheindar" odd Wil, a gita'r "Blaci picil" oedd Meri. Dodd Ianto biach ddim weti dechra gwitho dim radag hyny.

Pan bo crotyn biach yn dechra gwitho yn y gwaith Tin, peth cynta ma fan gial neud yw simi'r col rowls, a ma fa wetin yn cial i symud ymlan o hyd fel ba lle yn dwad, a falla cyn bo fa'n ddeg ar ucan od, gita ticyn o scwt, y bydd a weti wpo i hunan mlan yn shortear i enill 7s 6c ne whigan dydd.

Run peth wetin yw hi gyta'r merchad yn gwmws.

Ma nwnta'n cial 'u wpo mlan hed o ticyn i dicyn i acor plets, ag i enill douswllt, ne hannar coron y dydd wth hyny.

Ma rhai yn gallid scwto'u hunen mlan yn well na'u gilydd lwar, ag ma nhwn gwed fod Ianto'r Shorter, trw 'i glecs a'i gelwdd, weti scwto 'i blant a'i hunan ymlan yn dda diginig, a hyny hed hibo a thros ben llwar ddylsa fod o'u blan nhw.

 

 

None
(delwedd 4349)

Ma rhai'n gwed hed bod Ianto'n bribo'r Giaffar trw dalu am lot o wishci iddo fa ag ala amball i scwarnog iddo fa; ond wi ddim yn cretu hyny, achas ma Ianto yn ormod am y wishci hyny i hunan. Am y scwarnocod 'ny yto welws mo'u milgi nhw ond un scwarnog yriod, ag wth drio'i dala fe rytws i farwolath. Wara teg i Iantor Shortar hed.

Na, na, welws Mac Cinli (dyna enw'r milgi) ond un scwarnog yriod, withach dala rhai. Nit dala scwarnocod odd i waith a, i waith a odd ciatw ciatha off orwth y ty, ac yr oedd y ci yn dallt i waith hed yn dda diginig. Gewch chi'r hanas yto am Mac-Cinli a'r swarnog.

Nawr wi'n myn'd i wed ticyn o'n hanas yn hunan wthoch chi lle bo chi'n meddwl bod dim cewc ddrwg gin i at Ianto'r Shortar a'i dylu.

Bachgian i ffarmwr yn mro Morganwig otw i. Boiti bum' mlynadd yn ol i ath yn nhad tua ffair Penybont i gytuno a morwn, a'r noswath hyny fe ddath yn ol a'r forwn gita fa. Mwn cwpwl o fishodd wetiny, fe fu row fudur achos boi fi a'r forwn yn ciaru ticyn.

Mar ffarmwrs yn gros, budur iddi plant i neud dim tocs ar gwishon a'r morwnon, achos ma'n nhw'n styriad bod hyny, yn u isheilhau i'r gwarth a'r cwilydd mwya.

Diwadd y row fu, beth bena, i nhiad ddarllen y Riot Act i ni'n dou; ta tro cynta

 

 

None
(delwedd 4350)

Gwelsa ne glywsa fa yn bod ni'n ciaru wet'ny y basa fa yn waco Nel off mwn mynad ag yn gneud i wllys i ngendar, ag am i Nel byrtoi i matal ar ben y tymor.

Ciaru nethon ni o hyd, beth bena, bob cyfla gesa ni, achos alsan ni ddim pido; ond oun ni'n gwpod ag yn dallt net beth odd on blan ni. O! diar mi, dyn, peth rhyfedd yw ciaru.

Fu [sic; = fi] ddath pen y tymor i Nel fatal o'r diwadd, ag fu ddath pen tymor i fina fatal gita hi hed. Roun ni weti trefnu i ni rytag off cyn dydd i brioti wth lisens mwn offis cifreithiwr yn Penybont bora dydd y ffair.

Fel rodd Nel a fina yn waco trw'r ffair fraich ym mraich fel pob gwr a gwraig newydd brioti, arall, pwy ddesa i gwrdd a ni dwp ar y scwar no, ond y nhiad.

Dwad i bipan obeutu am danon ni odd a hed, os dim dowt, ond pan gwlws a ni yn dwad mor llawan fraich yn fraich i gwrdd a fa, fu [sic; = fi] gellws i sensis mwn hannar mynad,

 

 

None
(delwedd 4351)

a dyma fa yn bwrw i het i'r llawr, ag yn gialw ni yn bopath ag yn gwed wth yr Arglwdd am i daro fan farw, yn tynu wallt off yn scinga, ag yn nido o un man i'r nall fel gwelas i Mac Cinli Iantor Shortar yn nido wet'ny ar plets harn pouthon sy yn llawr y gwaith Tin, i chi'n gwpod.

O! diar mi shwt glema odd arno, ma'n rhifadd gen i na fasa nhw'n citsho yndo a mynd a fa mwn i'r mados no, ond busa ta dydd ffair odd hi, tebig ta fel'ny busa hi hed.

Nawr dodd gian i ddim i neud ond shiffto'n hunan a Nel i rhwla o'i olwg a ond nit gwaith biach odd hyny shwt, achos rodd no gianodd o ddynon a mynwod weti closo'n rown i ni er mwyn cial gweld y panorama'n myn'd mlan.

O'r diwadd, weti wpo a chatsho ticyn fi lwyddas i gial yn hunan a Nel i dafarn no, ond rodd Nel weti gwyni fel y galchan ag yn ochnido ac yn crynu fel dalan ar y coud. Gwir wi'n wed, roun ni'n fwy tebig i rai'n

 

 

None
(delwedd 4352)

Dwad o angladd nag i rai newydd brioti. Dodd gita ni ddim i neud nwr ond gneud y gora o'r gwitha. Rodd gen i gwpwl o bunodd, ag rodd i chyflog gita Nel, bid siwr, ond beth odd hyny ar gifar byw? Pharsa rhyny ddim o hyd, ag felly ni solfson atal y lle oltwgeddar a myn'd i rwla lle busa gweithia a lle galswn ina gial rwpath i neud i gial enill buoliath i ni.

I dori stori hir yn fyr, yr oun ni mwn tri diwarnod air ol y ffair yn y "Tinman's yn Glyndwynant, yn whilia gwraig y ty am boiti gial pobo damad o gino i nin dou.

A dyna lle gwelas i Ianto'r Shortar gynta riod. Rodd a a phump ne wech erith o budlars gwaith Tin no, ar y spri, a jwg gita nhw no, ag roun nhw'n ifad i chalon hi, a phun etho i miwn ati'n nhw, fi gnycson i fi ddwad i ifad ar shar a nhw, a Iantor Shortar hed odd fwya am i fi ddwad.

(Iw barhau.)


+Pennod II Yn Tinmans, Glyndwynant (27 Mawrth 1897)

 

 

None

(delwedd 4354)

PAPUR PAWB. Mawrth 27, 1897.

IANTOR SHORTAR

[Gian Fachgian o Fro Morganwg.]

YSGRIF II. - YN TINMANS, GLYNDWYNANT.

Os otich chin cofio, gita hanas Nel a fi yn y Tinmans roun nir wthnos wetha.

Dim ond am un waith ma hanas am Nel yn y Tinmans trw wpod i fi; dim ond am y tro win weyd wthoch chi nawr, ond i fuas i no un waith wetny yn mofyn gwerth swllt o frandi i Misis Hwals, rhw dro pun odd hi yn y ffitshis.

Rodd Misis Hwals yn cial y ffitshis yn fudur o amal, ond i gewn whilia am boiti hyny yto. Pun cnycws Iantor Shortar i fi gial ifad ar shar a nhw (fa ai gwmpni), Na, dim thengciw, eba fa, wi weti roi ngiair iddi hi (a fi bwyntas at Nel) nag os dim ifad cwrw na licar byth i fodi yn yn hanas i; ond, ba fi wetyn ny gian yn bod ni weti dwad miwn ich cwmpni chi, i dala i am y jwg nesa ddaw miwn.

Hiar! Hiar! ba nhw gyd gitau gilydd no.

Ia, wir, wel den, bachgian diarth, man dda gian y nghialon i ch clowad chin gweyd, ag win gobitho ta felna parwch chi hed. I fusan well i fi na chianodd o buna tyswn weti gallid bod run peth a chi, ta beth, ba Iantor Shortar.

Busa, busa, os dim dowt, bar rhai erith.

O, diar, busa, ba Ianto, ond gian mod i mor ewn a gofyn, o bwy bart i chin dwad, bachgian diarth?

O fro Morganwg, ba fina, a dyma, fin

 

 

None

(delwedd 4355)

atrodd yn hanas wthyn nhw fel wi weti i scyrfenu a i Papur Pawb.

Weti fi gwpla gwed yn hanas i gyd, dyma Ianto yn gwed wth i gwmpni: Dina, boys, dina beth yr [sic; = yw] acto itha prinsibl at ferch ne wraig; ma fa weti gnithir lot o abarth; oti wir, boys; ag ni ddylan whiliar giaffar, boys, am boiti roi gwaith labro iddo. Ma fan fachgian o brinsibl da, boys, a styriad ta mab ffarmwr yw a. Hen rai budur ywr ffarmwrs, i chin gwpod, am giatw popath iddi nhwu hunen; din nhw ddim bolon in cwn ni cimisgu dim au cwn nhw, withach hyny.

Itha reit, ebar cwmpni.

Fina [sic; = fi na] i whilia shar giaffar, nawr jest biach, biachgian diarth, eba fa, gian droi ata i; mar giaffar yn lico dyn o brinsibl; ag ar ol i fi wed ych hanas chi wtho fa, os os jobyn gita fa i gial, i chi siwr oi gial a; ag os ciswch jobyn gita fa, was, ma ty secur allwch chi gial drws nesa i fi.

Dos gian i ond llwar o ddiolch i chi, bwn i, ag fel gwetas i wthoch chi gina, i licwn i gial y jobyn labro wetsoch chi, lle bod nin cerad racor. Cnocwch y jwg na miwn.

Ia, wir, bachgian, ba fa, a gobitho wi ciewch fywyd a iechyd i fywn gysurus gitach gwraig fiach. Ma gwraig fiach lan gita chi, wir. Welas i ddim gwraig mor laned ys lawar dydd, ond - y -

Pidwch whilia, eba un, o nhwn gialw Wil Sherwr arno. Ma Misis Hwals yn un or minwod glana yn Glyndwynant.

O! ba Ianto, diw hi ddim at beth odd hi cyn iddi gollii hiechyd; ma hin hala llwar pryrnawn nawr y blynidda dwetha ma yn y gwely, ag mar ffitchis mor geind iddi, os dim iws i fi weyd dim giair uchal wthti

 

 

None

(delwedd 4356)

ne ma hin u cial nhwn y finad. Diolch i chwi, bachgian diairth, am y jwg na. Hai, boys! dymar giaffar yn dwad yma!

Mewn llai na minad, rodd y giaffar gita ni yn y rhwm. Dyn mawr tew fel tafarnwr, a lot fawr o fistash cryf fel gwrych mochyn, o dan drwyn mawr cam coch wishci, odd y giaffar. Rodd dicon hawdd i chi napod wthti olwg a ta giaffar odd a heb i neb wed dim wthtoch chi. Rodd shwd olwg herllug arno!

Os gwelwch chi ddyn a golwg herllug budur arno, allwch chi fentro bod hwnnwn giaffar yn rhwla, wath dina shwd ddynon yn nhw. Ma dicon o herllugrwdd yn rhai ohonyn nhw i hala cwilydd ar gwn potchars.

Weti llygatu am boitir rhwm, dyma fan gialw am lasid o wishci, ag yn troi i ddishgwil ar Nel nes iddi fynd yn nyrfas reit, ag i gymryd ticyn o shem.

Ifwch chi dot or jwg ma, Mir Savage, ebe Ianto wthto.

Na, dim, diolch, ba fa, Beth out ti Ianton pido bod lawr na gina fiach i giatw part dy wraig?

Pam odd na te? ba Ianto.

Isha? odd isha; ma hi a Gweni Blac Picil weti bod yn wado a thynu gwalltia, a chrafu u gilydd fel ciatha na. On in clwad yn y Tinhouse gina bod Nani chi weti cial saith blac ei yn y batl. Gita bo fan gwed felna dyma fen wingcon slei fiach ar Wil Sherwr.

Wel, ar menad i, eba Ianto, os oti Nani ni weti giatal i Gweni Blac Picil roi saith blac ei iddi, i giniff un arath gita fina yto, ciaiff ar menad i. Gita bo fan gwed felna rodd an bwrwr ford a[i] ddwrn stodd y jwg yn tampo arni, a dyma nhwnta i gyd yn werthin am i ben a.

Na, Ianto, bar giaffar, gwed hyna on i gial dy byrfoco di. Nani sy weti carior batl, ag hi sy weti carior batl, ag hi sy weti rhoir blac eis yna i Gweni.

On in meddwl, eba Ianto, dan werthin, nag odd Gweni ddim ffit i shalco Nani mwn

 

 

None

(delwedd 4357)

batl; ond wfft, shwd beth, hi fydd yn y ffitshis heno yto, trwr nos. Eba fa, wrth wraig y ty, Dotwch werth swllt o frandi mwn potal fiach i fi misis, ys gwelwch chin dda.

Wetin, dyma fan troin sytan reit at y giaffar, ag yn gofyn iddo: Oti chin gwpod am boiti beth ffriso nhw?

Wel, dyna am beth clwas i, odd yr atab, odd am boiti Mac Cinli. Fi rytws Mac Cinli ar ol ciath Gweni ir ardd, a phan odd y giath yn dringad y pren fala oddiar i ffordd a, i gias Mac afal yn i chwt hi ag i torws a off yn tsher wtht y bon.

I greta i yna, eba Ianto, wath un budur am giatha yw a, a ma shwd hold ons gita fa hed, ma nhw fel danadd llew. Pun odd an gwed felna fi ddigwyddws ddishgwl ata i a dyma fa yn cofio am i bromish.

Mr Savage, ba fa, ma gita ni ma fachgian diarth or fro na; a dyma fan mynd drost yn hanas i wthto.

Wel, bar giaffar, win cretu gialla i shiffto gwaith labro iddo, dan giatw i olwg ar Nel.

(Iw barhau.)

 

+Pennod III Camgymeriad (3 Ebrill 1897)

 

None

(delwedd 4358)

IANTOR SHORTAR

[Gian Fachgian o Fro Morganwg.]

YSGRIF III. CAMGYMERIAD:

Fel on in gwed wthtoch chin y dechra, nit achos bod un cewc ddrwg gian i ato, win scyrfenu hanas Iantor Shorter.

Scyrfeni i hanas a otw i, er mwyn addysc ag adiladath ir bobl ifanc syn cwnu.

Bachgian piwr digynig gwelas i fa, ag fel ych chin gwpod, trwyddo fa ceso i waith yn Glyndwynant; a fa hed wetws ble gialswn i gial ty no.

Pan gwetws y giaffar yn y Tinmans, ych chin cofio, busa fan shiffto gwaith labro i fi yn y gwaith tin, i ddiolchas i iddo am ny, ag i wetas buswn in dechra dy Llun (dydd Iau odd hir diwarnod hyn), ag na alswn i ddim dechra yn gynt achos bod isha doti ty fyny a phetha arna in gynta.

Ol reit, ba fa, dewch ir gwaith dy Llun, ta. Win cretu ta tyna achos beth odd a mor short odd achos na busa Nel yn diolch iddo hed gita fi, a fynta falla weti cymryd treni am dani hin fwy na fi.

Beth bena, yn y Tinmans cysgson nir noswath hyny. Dranoth, ni rentson y ty secur odd drws nesa Iantor Shortar, ag ni brynson gelfi a phopath odd isha arnon ni at yn iws yndo, ag ni dotson a fyny gora

 

 

None

(delwedd 4359)

galsan ni.

Bora dy Llun, ron in dechra labro yn y gwaith tin am dri a grot y dydd, ag i withas i dair blynadd no, a thri a grot y dydd on in gial no yr amsar dwetha; ond on i ddim yn un or pudlars. Labrar on i no. Tuswn i weti dechra yn y gwaith tin i simir col rowls am ddeg cinog, lle swllt y dydd, i fasa gian i shawns i wpon hunan mlan i enill racor lwar; ond alsa Nel a fi ddim byw ar hyny am flynydda falla; wetny rodd yn well i fi fod fel on i.

Rodd Nel a fin gallid bywn net ar yr hir on in enill wtht labro, a throi amball swllt hibo hed; dodd dim cwmint o isha petha glyb i ngiatw i yn iradd, ag odd isha i giatwr pudlars yn iradd; don i ddim weti bod gwmint o flaen tan, falla, a nhw.

 

 

None

(delwedd 4360)

Rodd tylur Shortars drws nesa, ych chin gwpod, ond Meri a Ianto biach ar hen William Hwals (tad rhen Ianto), ron nhwn gorffid cial lot o betha glyb iddi ciatw nhwn iradd; a felny don nhwn giallid troi dim hibo. Rodd William Hwals, tad Ianto, yn hen wr ffiletig wtht i ffon, ag yn aros gita Ianto, achos rodd a weti colli i dre.

Rodd yr hen wr yn cial gwaith sefyll ar i drad gian mor wan odd a; rodd a mor wan gialsach chi fwrwi menydd a jest o welltan; ond rodd an ciatw i gerad ticyn o boiti hed o hyd am fishodd weti fi ddwad i fyw no.

On in gwpod net na pharsa fa ddim yn hir iawn yn y clema hyny, ond on i ddim yn meddwl busa fa farw shwt, fel gnath a.

On i weti clwad yn y Fro nag odd un pudlar byth yn marw, tai troi yn glers ag yn gacwns ag yn frain on nhw, a ta nhw ywr brain i nin weld yn hetfan om boiti dai gwyr mawr yn gwlad ni; ond win gwpod gwell na pheth felna nawr.

Beth bena am hyny, i ath yr hen William o dicyn i dicyn, fel odd twydd yn oiri, i giatwr gwely, ag rodd hyny yn rhoi ticyn o ofid i Iantoi fab.

Peth arath odd yn i ofitio fa, odd fod Mac-

 

 

None

(delwedd 4361)

Cinli yn mynd mas ir rhewl i utan o hyd, ag rodd a witha yn troi i ben at y ty i utan hed.

Un noswath, dyma Ianto yn dwad miwn in ty ni, ag yn gwed wthto i, weti pleto ticyn am y twydd a phetha, Wi mwn ticyn o ofid am boiti rhen ddyn y nhiad, bachgian, win ofni i fod ar ben na.

Wel, oti mach tad yn wan na, ba fi. Beth mar doctor yn wed am dano fa?

Os mo ni weti gialwr doctor miwn yto, ond i ni weti solfo iddi ialw fa miwn foru, eba Ianto.

Weti ni whilia cwmint a hyna am yr hen ddyn, ni ethon i whilia am boitir gwaith tin, a phetha erith.

Dranoth, dymar doctor yn cial i alw miwn ato. Wetir doctor idd examino fa, dyma fan gwed, Os dim un dolur arno, dim ond gwendid henant, ag os fawr iddi neyd i hyny, ond i roia i botal fiach iddo i sharpo ticyn arno, os licwch chi.

Gora, wir, eba Misis Hwals (rodd Ianton y gwaith), giaiff Ianto ddwad, heno iddi moyn hi, ser.

 

 

None

(delwedd 4362)

Am boiti saith ar gloch y noswath hyny, dyma Ianton mynd shar syrjari a photal gianto, ac ag wtht roir moddion iddo, dymar doctor yn gwed wthto, Rhowch lond lwy giawl o hwn bob petar awr iddo, a chofiwch i ysgwd an dda, cyn i roi a iddo.

Ol reit, ser, ba Ianto, ag off a fa.

Wel, ddath Ianto ddim nol yn gwmws or syrjari i drows peth cynta ir Prins, ag oddno wetin ir Lion, ag odd a bown o droi ir Tinmans wetin cyn dwad sha thre; a dyna lle bu a stoi stop tap; achos i gwrddws ar giaffar a chwmpni erith no. Pan dath a sha thre, rodd a weti ifad ticyn ag wtht i weld a felny, i ath Misis Hwals yn bowdwr gwyllt i gyd, ag i wetws i fod an od o ddigownbt oi diad a phetha.

Dodd a ddim yn ddigownt hed oi diad ne fasa fa ddim yn mynd shar syrjari o gwbwl.

Rodd yr hen wr yn cyscun dawal pun dath Ianto sha thre; ond wtht i glwad a, a Misis Hwals yn ffrio, i ddihunws, ag wtht i weld a weti dihuno, rodd yn rhaid i Ianto gial rhoi moddion iddo.

 

 

None

(delwedd 4363)

Nawr, nani, ba fa. arllws di lond llwy giawl or moddion na i gwpan i ti gial i roid a i nhiad ar ol i fi i ysgwd yn dda, fel odd y doctor yn gwed wthto i am neyd.

Dyma fan citcho yn i diad ag yn i ysgwd a stodd i anal a mas oi gorff, ag ddath hi byth yn ol, achos ysgwtws a i farwolath; ond baswd popath yn dawal, ag i gladdwd yr hen wr yn deidi yn mynwant y plwyf gita i wraig.

Misteco nath Ianto am boiti ffordd odd y doctor yn gweyd; gwed wthto am ysgwd y moddion ag nit ysgwd i diad nath y doctor.

Wtht ddwad nol or angladd, i ifws lymid biach ar y ffordd, ar noswath ny wetin yn y ty rodd an llefan yn fudur ar ol i diad ag yn dotir bai ar MacCinli am boiti iddo, ag yn gwed busa fan i seuthu fan gwmws.

(Iw barhau.)

 

+Pennod IV Siomedigaeth (10 Ebrill 1897)

 

 

 

 

None

(delwedd 4382)

 

IANTOR SHORTAR
[Gian Fachgian o Fro Morganwg.]
YSGRIF IV. - SIOMEDIGAETH.

Suthwd dim or milgi wetin, achos i sefws Bili n gros (Bili Hwals ma pawb yn gialw bachgian hena Ianto), ag i wetws Bili wtht i diad, os todd an mynd i suthu MacCinli, celsa fa suthu fynta hed; ag ta fai hunan odd pia MacCinli, fa odd weti gial a yn welpyn am whigan gita Shonir Cwn.

Ianto biach setlws dyngad MacCinli, Nhiad, eba Ianto biach wtht i diad, dan lefan, ma dicon o hirath arna i nawr ar ol nhadcu, ond os otych chin mynd i ladd MacCinli yto, i dora i nghialon.

Rodd cwmint o olwg gitar hen Ianto ar Ianto biach, achos bod ar un enw a fai hunan, a ta fa odd y ciw melyn ola a phob peth, fel ma alsa fa ddim godda gweld Ianto biach yn llefan byth am ddim byd.

Felny pun clwys a Ianto biach yn gwed dan lefan y busa fan tori i gialon ar ol MacCinli, dyma fan crafu i gern, ag etrych yn ofitus am dicyn.

Na, eba fa mwn cetyn biach, na machgian i, paid ti tori dy gialon, er dy fwyn di, i giaiff MacCinli fyw yto; ond wi ddim yn lico i dricsis e; ond i giaiff fyw er dy fwyn di, ac nit er mwyn neb arath.

Felna cias y milgi i arbad rhag marwolath am actor cyhirath o flan marwolath yr hen Wiliam Hwals. Dodd dim bai ar MacCinli, os dyw an dwad i wpod petha felna cyn bo nhwn dicwdd, i le fa odd rhoid gwpod

 

 

None

 

(delwedd 4383)

 


ny galswn i feddwl.

Ar ol y ticyn helynt yna, i basws mishodd na ddigwyddws dim byd neilduol i Ianto na neb oi deulu. Rodd Misis Hwals, man wr, yn cial ambell i ffit pun busa hin ffili cial i ffordd i hunan gita phetha; ond dodd neb yn gnithur llwar o notis o hyny, achos llymid biach o frandi odd yn i gwella o hyny.

Peth arath odd yn blino Misis Hwals yn fudur odd gwendid, ag rodd hin gorffid mynd ir gwely lwar pyrnawn oi achos a hed.

Dyna ddolur nag os gita doctoriad yn gwlad ni ddim byd i nithur a fa. Peth gora odd Misis Hwals yn gial ato odd cwmryd cwpwl o bupurmint drops a mynd ir gwely i gysgu cwpwl o oria. Rodd hyny yn i gwella hi witha am wthnos ne naw dwarnod. Win cofio un tro shwt i ffilws y pupuimint drops a gneud dim dioni iddi. Win cofio hyny nawr fel ddo, ag ar ddydd Iau digwyddws hyny hed, ta fatar am hyny.

Rodd pay gita ni yn y gwaith tin nos Sadwn, cynny; a bora dy Merchar ar ol y pay, i etho i a Nel sha Llanelli i gladdu perthynas i Nel (un odd yno yw hi). Pun dethon ni nol nos Iau, rodd hin how and cry fawr trwr lle fod Misis Hwals weti llyncu gwenwn; au bod nhw weti hala moyn y doctor no, ei bod hi weti marw cyslad, ond bod yr anal yto heb i giatal hi.

Fi gyrhyddws Nel a fi no o flan y doctor; ac yno rodd hi ar asgwrn i chefen yn y gwely ai llycid ar spred i gyd. Rodd i gena hi yn wablyn fel bocs wablyn y barbwr, ac i alswn i feddwl i bod hin gwed rhwpeth am boitir cloc. Rodd hin ffrenshan rhwpeth hed.

Gitan bod nin no jest, dymar doctor yn dod no hed, a dyma fan bwrw mlan ati i gial i examino hi; ond gita bo fan i gweld hi, i ddalltws a i dolur hi.

 

 

None

(delwedd 4384)

Ho, ho, eba fa, dewch a chwpanad o ddwr cliar a llond llwy giawl o halan ne fwstart yman y finad.

I amcan a odd rhoid momant iddi i gial y gwenwn nol, ag weti ddo roid y dwr ar halan ny iddi hi cias a hed.

Dyna, bar doctor, weti iddi gial a nol, win cretu mod i weti safio i bywyd hi tro hyn, ta beth, dos gita fi ddim racor i neud iddi, a dos dim isha dim ond gorphws arni nawr.

Beth odd y matar arni, doctor? eba Iantor Shortar.

O! na hidiwlch, eba dootor, i fydd yn ol reit yto mwn dwarnod ne ddoi, ran hyny, nos da.

Rodd Misis Hwals weti gwellan biwr digynig erbyn nos Satwn, achos i glywas yn y gwaith dy Llun i bod i nos Satwn yn y Tinmans yn speecho ar shiapsa Ianto o fyw.

Rodd hin gneud hyny bob cyfla gelsa hi; ac rodd Ianto yn ordro glasiad or peth ifsa hin wastod iddi, gita i bod hin dechra i gwed, er mwyn cial llonydd gita hi, ac ar ol ir glasiad ddwad miwn, rodd hithan wastod yn i giatal hi.

Bora dy Sul, boiti naw or gloch, pun on i a Nel yn bytan brecwast, ni glwen Iantor Shortar yn cwnu lais; ac yn gofyn i rwun: Ble man whigan i? Gwed, ble man whigan i, gwed, ble man whigan i, ne ar menad i, ma tin i chial hi; gwed! gwed! gwed! gwe--d! a chitar giar yna, dyma nin clywad crash clinges crash clinges -

 

 

None

(delwedd 4385)

 

Dwmp dalo, udiad MacCinli, a screch Meri yn rhoid Jwp O! mam anwl!

Am nenor andros, be, sy na? ebwn i.

Cyn i Nel gial gwed dim, dyma Ianto biach yn atab dan lefan yn y drws: - Mam sy mwn ffit, O! dewch, waff, waff!

Y peth cynta welas i, weti mynd ir drws, odd gweld MacCinli yn yr ardd gita three down and carry one yn gneud lot o fiwsig fel sa fan cystadlu am wobor.

Pan etho i miwn ir ty, rodd Misis Hwals yn y giatar gefan wtht y tan yn rhincian i danadd yn dicon i hala ofon ar y gwr drwg i hunan; Meri a Ianto biach yn llefan deuawd am fywyd; Bili yn rhecu i diad, a hwnw wetin yn whilmantan yn y cwbwrt cornal am frandi.

Peth nesa welas i odd gweld yr American cloc oddno yn fflintars ar hyd y llawr, glass, coud, pina, whils, cogs, &c., yn shang-di-fang trw i gilydd i gyd, ond dodd dim amsar i nithur llawar o notis o nhw, achos rodd isha cial Misis Hwals or ffit.

Weti whilmantan lot, dyma Ianto yn cial giafal yn y botal frandi, ond potal wag odd hi! Ar fencos i, eba Ianto, dos ma ddim i gial pun bo fwya oi isha fa. Da machgian i, eba fa wthto i, rhytwch ir Tinmans i moyn gwerth swllt ar yn enw i; a dewch nol mwn boiti shiffad, i gofia i am danoch yto.

Dos dim isha chi gofio dim am dano i, ebwn i, win falch i gial gneud rhwpath am beth i chi weti neud i fin barod, ac off a fi nerth y nhraed.

(Iw barhau.)

 

+Pennod V Ianto ar goll (17 Ebrill 1897)

 

 

None

(delwedd 4386)

IANTOR SHORTAR

[Gian Fachgian o Fro Morganwg.]

YSGRIF V. IANTO AR GOLL.

Os otych chin cofio, hanas y munan yn mynd shar Tinmans i mofyn brandi i Misis Hwals odd gian in cwplar wthnos wetha. Fuas i byth yn y Tinmans wetin, ond nit achos na cheso i ddim brandi no. O! na, i geso ir brandi reit i wala no, a hyny y mhen boiti shiffad.

Fuas i ddim pum mynad i gyd cyn mod i tool yn ty Ianto; ac mwn llai na, mynad arath, rodd hanar y brandi weti mynd lawr trw wddwg Misis Hwals; ag mwn llai na mynad wetin, rodd Misis Hwals yn acor i llycid, ag yn dishgwl yn od arno ni, fel sa hi ddim wetin gweld ni riod or blan.

Rodd popath yn ol reit no mwn rhw ddeng mynad. Rodd Misis Hwals weti dwad or ffit yn ol reit, ag yn rhoid pryd o bwdin fflama i Ianto am frwar cloc; a Ianton godda gianti fel clwtin llestri rhog ofon, ba fa wthto i wetin, y basa hin cial ffit arath.

Weti gweld pethan dwad felna, i ath Nel a fi nol ir ty gian atal rhyntin nhw au busnas. Weti mynd nol ir ty,

Sam, eba Nel wthto in ddistaw fiach, dyna waith geso i, i bito wherthin pun dest ti nol ar brandi.

Achos y ngweld i weti slafo, iefa?

O! naco wir nit hyny, gweld Misis

 

 

None

(delwedd 4387)

Hwals yn acor un llycad i gial gweld os ta ti odd yn dwad, netho i, ag fuas i jest bosto gian wherthin, dyna ti.

Dyna, ba fi, dynar tro dwetha i fi rytag i moyn brandi iddi ta.

Os dim isha ti rytag, eba hitha, ond giad iddi, dyna ffor ma hi yn i drafod a, wyt tin gwpod shwd un natur wyIlt yw a. I fusa weti lladd hi ganwaith, tysa isha, i lladd hi rhacor nag unwaith, tysa hi yn tafoti a fa pun bo fa yn i banga fel ma hi yn gneud brytia erith.

Dyna sponiad Nel ar ffitsis Misis Hwals.

Nos Lun weti fi ddwad or gwaith, ni geson sponiad Ianto ar drosadd y cloc. Ath Ianto ddim shar gwaith dy Llun, i startws or ty fel arfar, ond ir Tinmans ath a; a dyna lle buws a trwr dydd gola, spo Misis Hwals yn dwad iddi moyn ar noswath ny. Weti dwad sha thre, rodd yn raid iddo gial dwad in ty ni, i gial diolch i fi am rytag dy Sul i moyn y brandi.

Samwal, eba fa, rych chin gwpod, i fuas i dicyn biach on lle ddo; a weta chi nawr achos beth hed. Ron i a Wil Sherwr a doi ne dri arath weti setlo yn bod ni yn mynd yn boniffeid trafilars sha Pentracwrw dy Sul ar ol y pay dwetha; ond fel ych chin gwpod, i ath yn law, ag etho ni ddim achos y glaw; a. ddo, on nin setlo mynd wetin. Wel, ron i weti ciatw whigan or pay ar Nani ar gownt mynd, wlw chi; ond trw nag etho ni ddim pyrtyny i giatwas y whigan i gial mynd wetin ddo ag i cwatas hi yn y cloc. Bora ddo, i etho i nawr i ddishgwl am y whigan, wlw chi, ond dodd gian i whigan yn y byd no. Rodd Nani ne Wil weti mynd a hi, a pun gwelas i hyny, i gollas yn sensis, ag fi gitchas yn y pocar ag fi scwaras i waith yr hen gloc, ych chin gwpod, acha dwy whad stodd a trw i gilydd fel crecyn cocs, ag yn y mhang, i ellyngas y pocar wetin at MacCinli hed. Ddylswn

 

 

None

(delwedd 4388)

i ddim gneud hyny; wlw chi, achos ma fa i rytjag am wajar o dair punt yr ochor a Topar Dic y Washman, dy Satwn nesa, ych chi gwpod? O! nag ych chi? Otin, otin; ma nhw i rytag ar Waunlwn am y cynta bump o naw; ac ma MacCinli siwr o ffisto Topar hed gewch chi weld yto. Os dim ots i fod an gloff nawr, i fydd Mac yn reit i wala, dy Satwn, achos i fyna i beth foru welliff i gos an ol reit - potelad o St. Jacobs Oil, ych chin gwpod? Ia, itha reit, un da yw a; fi welas i Wil ma weti cial cic yn i benlin, rw dro wrth ymladd; rodd a mor gloff dronoth ag ma MacCinli nawr; and rodd an gallid cico ffwtbol mwn doi ddwarnod weti dechra rhwtor oil yna yndi. Ond giarw shwd beth, i fi ellwng y pocar o gwbwl. Y ngweld i weti cial yn nhwlu mas on shianel netho i. Nani, win cretu ath ar whigan or cloc. Wi ddim yn cretu tar cloc, na MacCinli ath a hi, er i fi, yn y mhang, ddial arnyn nhw.

Mae Misis Hwals rhy gialad i chi, nwrth Ifan, eba Nel.

Nwrth Ifan, odd Nel yn i alw fan wastod.

Do, fin ffistws i tro yna wir, eba fynta, ond os bydda i yn cwato arian yto rhwpryd, i cwata i nhw mwn lle na ffindiff hi nhw byth. Fi cwata i nhw yn y Beibl, eba fan y nghlust i yn ddistaw fiach.

Ple gwetsoch chi? eba Nel, O! dos mana in gwed ynt wtht bobun, ba fa, gian wingco arna i.

 

 

None

(delwedd 4389)

Dyw Nani ddim rhy gialad i fi, fel yeh in gweyd, eba fa, wtht Nel, rol ticyn o ddishtawrwdd, niag yw, niag yw; dim lico gneud dim iddi, achos bod hi mor afiach otw i, a dyna shwt ma hi mor hir i thafod hed; ond pun bo fin mynd ir panga gwyllt, ma Nani yn cial yn ofon i, a dyna beth sy yn i hala hi ir ffitsis ma hin gial, wlw chi. O! ia, ia, dynar achos, wath fusa dim trist i fi na laddswn i ddi, tysa hin iach fel gwelas i ddi; lond nawr, alia i ddim meddwl gneud dim iddi, pun bo hi mwn ffit; ond fi naf fi dric a hi yto, i gofiff am dano. Fusan well iddi atal yn whigan in llonydd.

Fi basws yr wthnos hono yto heb ddim byd arath nellduol, hyd nes dath dy Satwn dy Satwn payr Gwaith Tin; ar dy Satwn hyny odd macCinli a Topar i rytag ar Waunlwm am y gora am dair punt yr ochor.

Pun dath doi or gloch pyrnawn dy Satwn, dyma Iantor Shortar yn starto or ty yn i ddillad glian, shar pay offis; a Misis Hwals yn gwiddi ar i ol a: - Cofia di, Ianto, ddwad nol yn gynar heno or pay, i fi gial mynd shar shop.

Mwn boiti hanar awr ar i ol a, dyma Bili a MacCinli yn i starto i hed; a Misis Hwals yn glwiddi ar i ol ynta hed, am gofio run peth, achos rodd hin gneud hynyn wastod bob nos Satwn pay.

Rodd Meri yn arfar dwad ai phay nol yn gynar bob tro, ond dodd Ianto a Bili ddim yn dwad a fa, spo hi rhwpryd or nos witha.

Y nos Satwn hyn, i ddath Meri a fa fel arfar, ond ddath Bili a dim, ond i hunan a MacCinli, sha thre, a hyny boiti hanar nos; ond welws neb o Ianto yn Glyndwynant hyd dy Mercher ar ol ny. Cewch yr hanas wthnos nesa. (Iw barhau.)

 

+Pennod IX Pethau Bachgenaidd (15 Mai 1987)

 

 

None

IANTO'R SHORTAR

[Gian Fachgian o Fro Morgianwg.]

YSGRIF IX.- PETHAU BACHGENAIDD

Rodd Misis Hwals weti gwylltu'n fudur am i Meri weyd i bod hi'n mynd sha'r angladd y pyrnawn ny; ond achos beth, wydda neb ond i hunan prytyny. Redd Nel ni yno pun gwetws Meri i bod hi'n mynd sha'r angladd; ag fi ath jest yn hurt wtht weld Misis Hwals ym cial cwmint o ddychryn ag yn mynd i shwd nwyda.

Misis Hwals fiach, ba Nel, pwy ddrwg yw bod Meri'n mynd i'r angladd?

Pwy ddrwg yn siwr? eba hi. Ia, ond pwy dda, ysgwn i! Mynd i hofran dy ben yn y gwynt, fel rhw hen afar, ar ol Dai'r Nelar, a ngiaital i, nos Satwn fel hyn, yn nghianol y gwaith iafa? Fi dy spario di!

Dos dim isha i fi ddilyn Dai'r Nelar, mam, ba Meri, fi ddela Dai'r Nelar yma yn ddicon mynych iawn i'n lwo iddo ddwad.

Paid di tafoti a fi, lyco, ne fi dora i gos y brwsh na ar dy gefan di, weld di! eba hi'n ffyrnig.

Rodd ticyn biach o gewc gita Nel ni ar Meri, ag fi wydda'n net fod Meri'n gwed itha gwir am boiti Dai'r Nelar achos rodd a jest a dwlu am dani, ond dodd dim whant prioti ar Meri.



 

 

None

Misis Hwals, eba Nel, trw bod whant ar Meri i fynd sha'r angladd biach na, gadwwh iddi fynd, fi witha i gita chi'n i lle hi ys delo hi nol.

Chiaiff hi ddim mynd, dyna fi weti gwed, eba hi'n ffyrnig reit, a'i llycid hi'n fflashes o dan.

Ho, ho, eba Nel, a ma's a hi oddno weti pwtu. Rhai budur i bwtu yw'r mynwod ma. Ma Nel yn pwtu wthto i, am dd'warnod cyfan wrtha, withach hyny. Beth bena, whiliwn hi ddim giair a Miss Hwals wetin am ddyrnota, nes i Misis Hwals i nithur apologi iddi, a sponio ffor odd petha'n sefyll.

Mwn dou ne dri d'warnod, dyma Misis Hwals yn dwad i'n ty ni at Nel i fecan i ffardwn hi.

Elan, eba hi, 'r ych chi weti pwtu'n fudur wthto i am bido giatal Meri fynd i'r angladd ar ych caish chi, dy Satwn.

Wel, eba Nel, fe licswn i weld Meri yn cial myn'd, trw bod cwmint o whant mynd arni.


 

 

None

Elan fiach, ba hi'n dorcalonus, fi fusa Meri'n cial mynd tysa popath ma fel arfar, ond on nhw ddim; beth dal whalu? Cheso i ddim dima orwth William a'i diad y pay o'r blan, ych chi'n gwpod; a dim ond arian Meri odd gian i wetin i gial bwyd a phetha; ac rodd isha cinog arna i dechra'r wthnos na i gial rhwpath biach at yn iws; a beth netho i, ond bwrw a jacad sealskin Meri i shop y Thri Bols; a rodd i jacad hi yno, gwir i chi.

Ron i'n meddwl bod rhwpath od arnoch chi, ba Nel.

Wel, dyna odd a, eba hitha.

Ar ol yr helynt yna, fi gerws popath i gwrs arferol gita thylu'r drws nesa ma am lot fawr o fishodd, niag wi ddim yn cofio faint.

Yr unig beth odd yn u blino nhw nawr odd bod Ianto biach yn moyn cial mynd i simi'r col rows yn lle ciario bwyd i'r gwaith

 

 

None

iddi diad a Bili a'i whar. Rodd Misis Hwals yn gingli o'i chof, bod Ianto biach yn moyn mynd ir gwaith; achos, fi fusa raid iddi gial morwn yn i le fa, ne giatw Meri yn y ty; ag rodd Meri n gwed, na rosa hi ddim yn ty, bod well da hi fod yn y gwaith lwar na bod yn ty.

Rodd Ianto biach wetin yn gwed mynsa fa fynd i witho, niag odd dim ots gita fa beth nelsa nhw; bod crots biach lwar yn llai na fa'n cial mynd i witho, ag ron nhw hefyd.

Pan odd petha yn rhytag i bwynt batl jest felna, a Ianto biach yn argoli ciarior dydd arnyn nhw, fi ddath begar, odd y plant yn gialw Mwtshi-Mwtshi arno, hibo un dwarnod, a chonsartina gita fa; ag fi ffansiws Ianto biach y consartina; wetin, dodd dim byw na bywyd iddo heb gial y consartina hyny, ne un newydd.

Un budur am ffansio petha odd a; ond dodd a ddim weti ffansio petha i whalu miwsig fel hyn yriod o'r blan; rhw betha fel whip, cyllath bocad, ne fwrthwl, odd a'n ffansio o'r blan yn wastod.

Nawr dyna ller odd a yn poini i fam bob dydd am boiti gial consartina, a i fod a bown o fynd i withio i gial enill arian i brynu'r consartina.

Ianto biach, ba i diad wthto un noswith, wi'n clwad fod ti a whant cial consartina; wel, ond i ti bido moyn myn'd i'r


 

 

None

gwaith yto, fi ddwa i a chosartina i ti; ag fi ddwa i a phistol, a phowdwr, a shots, a chaps, i ti gial suthu atarn biach; ond cofia, os dim o ti i gial seithu ciatha a dynon o hono fa, wel'd di.

Rodd Ianto biach yn hobo o lawenydd pun clyws a i fod a i gial consartina, a phistol yn y fargian; ag fi bromishws yn rhwydd, na fusa fa ddim yn u poini nhw am boiti gial myn'd i withio wetin.

Rodd Ianto biach i gial y petha yna ar ol y pay cynta gelsa nhw wet'in, ag fi cias nhw hed.

Weti ddo u cial nhw, dyna lle'r odd a yn practiso i hunan arnyn bob cetyn odd gita fa; ond win cretu i fod a weti dwad yn fwy o law ar seuthu o'r pistol, niag odd a ar whalu miwsig o'r consartina; ond win dallt dim am boiti fiwsig.

Mwn cwpwl o ddyrnota ar ol i Ianto biach gial y taclins yna, ron i weti dwad o'r gwaith, ag yn bita bwyd wtht y ford; nawr, fi glywswn rhw ddyn yn dwad yn wyllt reit at ddrws y ty nesa, ag yn gofyn, fel dyn ag attal gwed arno, dan grynu gyd, Oti Ifan, ych mab, yn ty?


 

 

None

Niag yw ddim, be sy'n bod? ba Misis Hwals.

Oti i diad ma ta?'' eba fa, yn lle atab y peth ofynws hi.

Niag yw wir, eba hi, gwetwch wthto i, beth sy'n bod?

Ma dicon, eba fa, mar crotyn Ifan na sy da chi weti lladd mochyn i fi.

Lladd miochyni i chi, os dim shwd beth, dyn?

Oes, oes, mar mochyn weti cael i seuthu'n gelan gianto, a dwi ddim yn myn'd i lolan racor a chi, gryndwch, os na newch chi gollad y mochyn na fyny i fi cyn deg or gloich heno, fi ddota i'r matar yn llaw y polis.

Gita bo fa'n cwpla gwed, rodd a'n troi off a golwg gias fudur arno,

 

 

None

Moc y Lion, odd y dyn. Rodd Ianto'r Shortar ar y pryd yn y Tinmans, ond fuws a fawr amsar no, achos, fi ath Misis Hwals iddi moyn a, i gial mynd i'r Lioin i setlo a Moc oboiti'r mochyn. Rodd Moc shwt hen gnaif; wetin, dodd dim iws oidi. I fod yn fyr, fi setlws Ianto a Moc am y mochyn wtht dalu dwy bunt; dodd y mochyn ddim yn un mawr iawn.

Samwal, ba Ianto withto i, weti ddo ddwad nol or Lion, Win gwed y gwir wthto chi, mae'n well gian i, na phum punt i fod a weti lladd y mochyn na heddii, na bod neb yn gweyd i fod a weti ffili; ond rodd a rhy ddrwg. Ma Ianto biach yn becso'n fudur boiti'r mochyn, wi'n gwpod; ag mae fa heb dwad sha thre yto; lle bo fan gnithir racor o ddrwg, wi'n cretu ta i adael a ddwad i'r gwaith bydda ora, Samwal?

Wel, dyna marn ina, eba fi.

(I'w barhau.)


 

 

 

 

 

+Pennod X Camgymeriadau Digrif (22 Mai 1897)

 

 

None

(delwedd 4340)

Papur Pawb, Mai 22, 1897.

IANTOR SHORTAR
[Gian Fachgian o Fro Morgianwg.]

X. - CAMGYMERIADAU DIGRIF.

Rodd yn hen bryd i Ianto biach i ddechra gwitho; fi ddylsa fod weti cial dechra ys blwyddyn ne racor, ag fi fusa hed onibai bod i isha fa ar Misis Hwals i giario bwyd ir gwaith a phetha.

Nawr rodd Ianto biach weti dwad yn grotyn cryf yn grotyn cryf drwg hed - ag rodd rhw gomplaints new gilydd yn dwad iddi fam am boiti ddo bob dydd, jest.

Rodd pethan gyfleus net iddo gial gwaith nawr, achos rodd "Dan Biach Simi Hunan" yn cial i symud mlan i "dendo" rwthnos ar ol ny.

"Dan Biach Simi Hunan odd crots y col rowls yn gialwr crotyn biach hyny, achos i fod an simi cwmint jest ar i ddillad i hunan ag odd an simi ar y col rowls; and dodd dim isha nhw neyd hyny, wath on nhw gyd no yn simi hunen am y gora.

Tysa Dan ddim yn simi hunan, fi fusa crots y col rowls bown o gial doti rhw lysenw arno, achos rodd rhw lysenwa arnyn nhw gyd no, ag wtht y rhiny on nhwn napod u gilydd no.


 

 

None

(delwedd 4341)

 

Beth bena, rodd Iantor Shortar weti gnithur i feddwl fynydd i ofyn ir giaffar am le Dan i Ianto biach, a mynu morwn fiach a Misis Hwals yn i le fa; ond dynar point nawr, y noswith hyny, ble rodd Ianto biach?

Rodd hi weti mynd yn nos ys tair awr, a Ianto biach heb ddwad sha thre yto.

Rodd Mac Cinli weti dwad ys dwy awr, ond ble rodd Ianto? Dyna gwestiwn. Fi wydda Mac Cinli falla ble rodd a, ond dodd mo Mac Cinli yn gallid siarad wetin alsa fa ddim gwed. Pan dath Iantor Shortar nol or Lion weti ddo setlo am boitir mochyn, rodd Misis Hwals a Meri weti mynd i whilio am Ianto biach, ac rodd Bili heb ddwad sha thre o giaru; felny, dodd neb yn ty, a thrw niag odd neb yn ty, fi ddath Ianto miawn i gial whiff fiach yn ty ni, hyd nes delsa un o nhw sha thre.

Fi fuws Misiis Hwals a Meri off dicyn cyn dwad nol, ond fi ddethon nhw sha thre lot o flan Bili wetin; rodd hin hwyr budur ar Bilin dwad.

 

 

None

(delwedd 4342)

Pun odd Ianto a fi yn whilia beth odd ora i neyd a Ianto biach, dyma Misis Hwals a Meri yn dwad nol ir ty, a dyma hi yn ishta lawr dab yn i chiatar, ac yn cwato i gwynab yn i ffetog, ac yn i hacor hi fel bytheuad.

Wtht glwad Misis Hwals felny, fi gretson ni bod rhwbeth dychrynllid weti dicwdd i Ianto biach, a miwn etho nin tri ati, Ianto, a finna, a Nel, gial clwad beth odd weti dicwdd.

"Misis Hwals fiach, eba Nel, "be sy weti dicwdd?

"O! machgian anwl i sy weti mynd na wn i ar ben bywyd ble ma fa heno, eba hi, dan lefan ac ochnidon dorcalonus iawn.

"O! diar mi," eba hi wetin, cyn i neb arath gial gwed dim. "O! machgian anwl i, fi fusan well gita fi iddo ladd holl foch y gredicath na chilio off orwtht y ty fel hyn. O! machgian biach i.

"Misis Hwals fiach, eba Nel, "pidwch becso felna, ne fi dorwch ych cialon; ma Ifan siwr o fod yn reit i wala rhwle - yn nes,


 

 

None

(delwedd 4343)

falla, niag ych chin meddwl i fod a; whilwch y ty, falla ta cwaton ty ma fa, a chitha[]n whilo pobman arath am dano."

Fi rows Nel wtht wed felna rhw fywyd a gobath newydd yn Misis Hwals, a dyma hin tampo fel dima, ac yn citsho yn y gianwll odd ar y ford, ac off a hi lan drost y star ir llofft mor smartiad a tysa hi ddim ond tair ar ddeg od.

Mwn ticyn biach weti ddi gyradd y llofft, fi clywswn hin gwed yn uchal fel sa hi weti cial rhw ofon budur:

"Y mawradd anwl! yn y gwely wyt tir bwbach? Ma whant arna i dy ladd di nawr, a os?

"Syn di, Nani, na thwtsho ti ar crotyn, ne gai di weld ffor bydd hi," ebar hen Ianto ddar y llawr wthti hi, a eba fa wetin wtht Ianto bach, "Dera lawr, Ianto biach, i fi gial clwad ta ti ffor buws hi am boitir mochyn a phetha."

"Wyt ti, Ianto, yn distrwar crotyn ma, a wyt? Ta pwy ddrwg yn y byd nelo fa, rwyt tin cwnu lewish an wastod, a wyt?" eba Mislis Hwals.

"Dera lawr ar gola na," eba fynta, ar y

 

 

None

(delwedd 4344)

llawr, "a chiad dy glepar, a dera oddar ffordd y crotyn, nei di? Nawr, fi glywswn Misis Hwals yn dechra i ffordd lawr, a phun odd hi jest cyradd y llawr, fi glywswn Ianto biach hed yn dechrar ffordd shar llawr ar i hol hi.

Tysa chi ddim ond gweld clema Ianto, gian mor falch odd a i weld Ianto biach, chi wharddsach; fi wherthas i ta beth, ac fin halws i hed, i gofio am yr hen wheddal syn gwed: "Gwyn y gwel pob bran ei chyw," achos rodd gwynab a dilo Ianto biach mor dduad a tysa nhw weti cial u pinto o flacyn sgidia, gian y baw odd arnyn nhw.

Beth bena, rown ni gyd yn falch digynnig iddi weld an fyw ac yn iach; ond dodd Misis Hwals ddim yn dangos llwar, achos rodd hi fel y dyn ny fun hongad drost ochor y graig, rodd hin tyfaru i bod hi weti ciatw cwmint o drwst boiti ddo.

Falla na chlwsoch chi mor stori.

Wel, rodd dyn unwath ar noswith dywyll gias, yn dwad sha thre drost y mynydd, ac achos i bod hi mor dywyll, fi ath i ben

 

 

None

(delwedd 4345)

craig, ac fi slipws lawr drosti; ond fi gias afal mwn hen wriddyn cyn bo fan cyradd y gwilod, a dyna lle bu fa yn hongad fan ny am amseroedd wtht i frichia.

Alsa fa ddim dringad nol, a tysa fan gellwn i hunan lawr, rodd ar [sic; = an] cretu celsa fa ddiwadd; achos rodd an cretu bod rhw gwn dychrynllid o dano, ac rodd an cretu hed i fod an clwad yr afon odd ar i wilod a boiti gianllath o dano.

Fi weddiws yn gynta am achubiaeth, ac y busa fan troi yn ddyn da; y busa fan giatal y baco ar cwrw, ac yn mynd at grefydd a phetha; ond dodd neb yn dwad. Rodd a nawr yn mynd yn wanach, wanach, o hyd, ac yn clwad i hunan jest colli iafal [sic; = i iafal] yn y gwriddyn; a dyma fan gweddio dros i wraig ai blant biach, ac felly yn y blaen.

Eba fa, ar ddiwadd i weddi, "Alla i ddim dala racor, dyma fin dwad."

Gita hyny, rodd an colli i iafal ar y gwriddyn, ac yn dishgyn ar y gwastod net odd boiti whech modfedd o dano.

"Jawst yriod," ba fa weti dishgyn, "tyswn i mond gwpod, fuswn i ddim yn ciatw cwmint o gynhalath."

 

 

None

(delwedd 4346)

Rhw dimlad felna jest, alswn i feddwl, odd yn Misis Hwals hed.

Beth bena am hyny, weti cial mynd i ochor i diad, fi rows Ianto biach sponiad i ni ar y cwbwl boitir mochyn, ac am boiti ffor ath a ir gwely, heb iddi nhw weld, a phobpath; ond rhaid giatal y sponiada hyny hyd yr wythnos nesa.

(Iw barhau.)

 

 

 

 


+Pennod XI Dechreu Chwalur Nyth (29 Mai 1897)

None

(delwedd 4307)

IANTO'R SHORTAR
[Gian Fachgian o Fro Morgianwg.] XI. DECHREU CHWALUR NYTH.

Af fi ddim i wed wthtoch chi am boitir holi a'r crosholi fuws ar Ianto biach boiti'r mochyn - dim ond gwed sponiad Ianto biach yn short naf fi; achos ma stori'r mochyn yn mynd dicyn biach yn hir, ych chi'n gwpod.

 

 

None

(delwedd 4308)

Beth bena, rodd y sponiad rhwpath fel hyn: Weti i Ianto biach ddwad nol or gwaith tin, rol bod a chino iddyn nhw, fe ddath Shoni biach Wil Sherwr iddi moyn a gial mynd ar hyd y lle i seuthu adarn biach; ac ar hyd y lle i seuthu adarn biach etho'n nhwch dou.

Rodd yr adarn biach yn gwpod ta dwad ar u cownt nhw own nhw; felny, ar ol cerad a cherad am oria, cheson nhw ddim cynnyg ar seuthu dim at ddim, ond at un goch giam fiach; dodd hono ddim yn gwpod dim am boiti nhw, ond fi ffilws Ianto a seuthu hono hed.

Weti Ianto biach ffili seuthur goch giam, dyma Shonin dechra shimplor pystol, trw wed niag odd a ddim gwerth; nia laddsa fa ddim cleran withach deryn, a lot o rhw flagardath felny. Rodd Ianton cynnyg dala wager a fa, lladdsa fa fuwch ne geffyl; a felna on nhwn tafoti au gilydd wtht gerad sha thre, nes ton nhw o flan y Lion.

 

 

None

(delwedd 4309)

Fan ny, fi welws Shoni fochyn y Lion yn acor bedd iddo i hunan yn y doman.

Ianto, eba Shoni, wyt tin gwed y lladda dy bystol di fuwch ne geffyl, ond fi ddala i a ti ginog a dwrnad o farbls nawr nia ladda fa ddim mochyn.

Fi dala i y consartina a ti, ebe Ianto, lladdiff a.

Nawr, ta, giad i ni weld, nawr, ta, ba Shoni.

Mwn mynad arath ne lai, rodd y mochyn yn cwmpo yn farw clotshan iddi fedd weti cial i seuthun gwmws yn i lycad whith.

Gita bod y mochyn yn cwmpo, fi glwsan laish menw yn gwiddi: Beth wyt tin neyd, y scowndral biach; am beth owt tin lladd y mochyn, Ianto? &c.

Gwraig y Lion odd y fenw. Rodd hin gweld y cwbwl, ond wydda hi ddim beth odd gita nhw mwn llaw, stodd y peth weti dicwdd.

 

 

None

(delwedd 4310)

Don nhw ddim weti gweld hi cyn iddi widdi felna, ond nhw gwelson hi nawr; ond ethon nhw ddim i ddala pen stori a hi, achos fi rhytson nerth u trad i gwato ir coud odd jest ar bwys no; a dyna lle buo nhwch tri yn gwato fan ny ys to hin nos pitsh.

Rodd Mac Cinli, ych chin gwpod, gita nhw or dechra. Weti ddi fynd yn nos felny, fi ddechreuson u ffordd sha thre; ond rodd gormod o ofon cial i whado gian i fam ar Ianto i fynd ir ty; ir ardd i gwato yn y coud gwsberis ath a, ond fi ath Mac Cinli a Shoni shar tyn streit.

Rodd Ianto biach yn gweld i fam a Meri yn mynd i whilo am dano, ac weti iddi nhw fynd, y slipws a ir ty ac ir gwely heb wmolch nia byta bwyd nia dim.

Weti Ianto biach fynd drost i stori, dymar hen Ianto yn gofyn iddo:

Ceso tir ginog ar marbls gian Shoni?

Do, ba fynta.

O! dera di, ta, ebai diad, dan winco arna i, dywr gollad ddim yn gollad i gyt,

 

 

None

(delwedd 4311)

yto ta? Os gialla i gial gwaith i ti fori, gai di dechra gwitho dy Llun nesai ti gial talu am y mochyn yto. Wi weti setlo a Mac y Lion felna hono, wyt tin folon?

Otw i, ba fa, ar dwr yn tascu oi lycid a, gian mor falch odd a i glwad. Rodd i diad yn rhoi dwy newydd dda iddo gitau gilydd wtht wed felna.

Fi gias Ianto waith i Ianto biach fel rodd an meddwl; ac fi gias Ianto biach ddechra gwithor dy Llun cyntar ol ny; ac wetin, nath a ddim llwar o ofid i neb gitar pystol ar consartina.

Rodd Bill Hwals nawr yn dechra mynd

 

 

None

(delwedd 4312)

yn fachgian drwg, ac o ddrwg i wath rodd an mynd o hyd.

Weti ddo ddechra ciaru, rodd an gias budur iddyn nhw yn ty, ac rodd an colli llwar tyrn ar i waith i herlid cwrw a potchan giam a phetha. Rodd a weti cial tair symans am botshan, ond dodd a ddim weti dala dim giam; ac achos hyny a phetha, rodd i diad a fynta yn ffrio yn ty yn rown abowt fel ci a mochyn.

Ond ta beth yn byd nelsa Bili, dodd dim bai ar Bili gian i fam. Bili odd ffafrat i fam, a Ianto biach odd ffafrat i diad; ond dyn helpo Meri, pwr dab, dodd neb yn ffafro llwar ar Meri. Rodd Ianto biach yn bwcwth prynu lot o betha iddi pun delsa fan rhowlar-man i enill saith a whech y dydd fel rodd Bilin gneyd.

Dodd dim gwerth o giam am boiti Glyndwynant; rodd y pydlars au cwn au dryllia ar u gol nhw ddydd a nos; ond rodd Bili bown o gial mynd i whilo o hyd, er ir jestysed wed wthtor tro dwetha buws a ou blan

 

 

None

(delwedd 4313)

nhw ta carchar odd yn i haros a pun delsa fa no wetin.

Un bora, fi ballws Bili a chwnu i fynd shar gwaith; rodd i ben a rhy dost iddo witho, ba fa; ond fi gwnws heb fod yn hir i gial mynd i whilo am sgwarnog; rodd a, man depig, weti setlo y noswith cyn ny a Dic y Washman a Shoni'r Cwn ffor odd hi fod.

Rodd i ben an iach net i fynd i gwrdd a Dic a Shoni boiti ddeg or gloch ir Tinmans, ac i fynd gita nhw ar cwn wetin i whilo am sgwarnog i dir Gelligron. Weti nhw whilo lot dyma nhw or diwadd yn cwnu sgwarnog, odd weti diwad no o rhwle arath, dyma hin hylyw fawr gita nhw stodd y llen eco.

Hylyw! Mac Cinli; O! iafal a! ba Bili, fel dyn yn crio acshwn jest.

 

 

None

(delwedd 4314)

O! Topar biach a fa! O! nghi biach i; O! rhen gianon a fa, eba Dic. []Hylyw, ngiast fiach i; O! nghloman i a hi! eba Shoni.

Erbyn hyn, rodd y sgwarnog ar gianol y ca, ar cwn yn closo am boiti ddi.

Dyna honan reit, ta beth, ba Shoni; achos rodd an proffesu i fod ai hunan yn dallt lot am boiti hela. Reit o gial i dala odd an feddwl odd y sgwarnog.

Pun odd y sgwarog yn gweld y cwn yn closo am boiti ddi felny, dyma hi'n rhoid naid lan boiti betar llath i'r air, ac wtht i gweld hi weti mynd i golli felny, heb wpod iddyn nhw mor sytan, fi gretws Topar ta Flei, giast Shoni, odd weti llyncu ddi, ac fi gretws Flei ta Topar odd weti llyncu ddi, a dyman nhw mynd i wmladd au gilydd yn ffyrnig.

Fi farcws Mac Cinlir sgwarnog yn dishgyn,

 

 

None

(delwedd 4315)

ac yn gwrsi yr ath hi rhynti nhw hyd y berth. Fan ny, fi nidws y sgwarnog i ben clawdd, ac off a hin gros trw'n berth; a dyma Mac Cinlin mynd i roid naid drost ben y berth ar i gol hi; ond rhwffordd, fi slipws i ddwy trod ol a, ne rhwpath. Yn lle rhoid naid drost ben y berth, fel rodd an feddwl, rhoid naid nath a, stodd an dishgyn ai ben yn erbyn poplan odd yn y clawdd ac wetin, dyma fan dishgyn yn fon [sic; = ym mn] y clawdd fel cwtad o hoilon yn farw clotshan. Nawr, rodd y sgwarnog weti dianc, a Mac Cinli weti marw!

Erbyn hyn, rodd Topar a Flei weti dwad i ddallt ffor odd pethan iawn, ac yn dishgwl mor wirion a dwy ddafad ar gorph Mac Cinli, gita. Bili, Dic, a Shoni. Pun on nhw yn pendrwmu fan ny, uwchben corph Mac Cinli, rodd y dyn odd bia'r tir yn dotiu henwa nhw lawr mwn llyfyr rochor arath i'r berth; ac weti ddo fa gwpla, dyma fa'n gwed wthtyn nhw:

Wel, Wiliam Hwals, a Richad Lwys, a John Jones, gewch chi glwad am hyn yto. Dydd da chi heddi.
(I'w barhau.)

 

 

 

 


+Pennod XII Damwain (5 Mehefin 1897)

 

 

.. None
(delwedd 4333)


Papur Pawb, Mehefin 5, 1897.

IANTOR SHORTAR [Gian Fachgian o Fro Morgianwg.]

YSGRIF XIII. DAMWAIN.

Dodd y boys ddim weti gweld y dyn a gwbwl nes iddo wed wthtyn nhw ffor odd hi i fod; ond pun gwetws a hyny wthtyn nhw; ethon nhw ddim i ddatla na becan i bardwn a na dim byd; ond off a nhiw gymint alsau trad nhw, gian atal MacCinli yn y manny; a manny ma fa yto trw wpod i fi.

Ron i y dwarnod hyny yn dicwdd bod yn whilbero bocisis tin or tinhows ir van. Dyna odd y ngwaith ir dwarnod hyny trwr dydd. Pun on i yn y pyrnawn yn llanw whilberad o din yn y tinhows, dyma Ianto biach yn dwad miwn at i diad dan lefan sto i wynab an strabwd i gyd.

Be syn bod, Ianto biach? Weti bod yn wmladd a chollir batl, iefa? ba i diad wthto.

Niaca ddim, MacCinli sy weti cial i ddiwadd heddi ar Gelligron gian Bili, eba Ianto biach, dan snwffan mwy niag odd a cyn hyny.




 

None
(delwedd 4336)

Mar andras yn y bachgian yna wi weti facu, oti ar menad i, eba Iantor Shortar wthto i, ac eba fa wetin wtht Ianto biach, Ffor buws hi, Ianto biach, wyt tin gwpod?

Taro i menydd yn erbyn poplan yn y clawdd nath a, wtht drio nido ar ol scarnog, odd yr atab.

Celwdd i gyd, celwdd i gyd; marw o glefyd y gialon nath MacCinli; ag on i weti gwed dicon wtht Wil ta felna busa hi rhw getyn; ond chretsa fa ddim; ond fi gretiff yr hen hurtyn nawr falla. Pun a gretiff a ne bido, ma fan siwr o gnoc gian i, mor gynad ai giaf fi afal yndo; oti ar menad i.

Pait ti a llefan, y machgian i, eba fa wtht Ianto biach, fi fyna; i filgi i ti yto yn le MacCinli. Pait ti llefan.

Fel wi weli gwed or blan, dodd Ianto Shortar ddim yn un cias trwyddo i gyd; dim ond pun busa fa yn i banga rodd an beryclus; a dodd neb yn gwpod hyny hed yn well na Bili Hwals, i fab.

Felny, ath dim a Bili sha threr noswith hyny rhag ofon ta cnoc gelsa fa; fi gysgws y noswith hyny gita Shonir Cwn; rodd Shoni a fyntan lot o bartnars yriod.

Erbyn nos dronoth, rodd Misis Hwals weti gwithor bont i Bili gial ddwad sha thre mwn heddwch; ag fi ddath hed, ag fi



 

None
(delwedd 4338)

basws popath gita dim ond ticyn biach o row yno.

Er i betha basio felnyn itha cheap, rodd yn ddicon hawdd i chi napod, tysa chin i weld a wetin trwr wthnos, niag odd Bili ddim hanar wtht i fodd.

Ron in gwpod bod rhw ofid arno, ond wyddwn i ddim, am boiti beth odd y gofid pryd hyny; ond fi geson ni sponiad ar i ofid a dechrar wthnos ar olny; achos fi ddath y bobi a symans iddo am botchan ar dir Gelligron yn ddiweddar buws MacCinli farw.

Chias dim o Iantor Shortar wpod dim am boitir symans y noswith hyny lle busa fan mynd iddi hen banga at Bili.

Rodd Bill weti gwed wtht i fam i fod an yn i herfyn hi ddwad; ac weti gwed hed niag odd a ddim yn mynd i gwmryd carchar







 

None
(delwedd 4337)

fel gwetws y jestis wthto pun buws a oi flan a wetha. Beth bena, dranoth ir dwarnod dath y symans no fi halws Misis Hwals trwr dydd yn y gwely; ag rodd hin llefan trwr dydd hed; a chelsa neb glwad gianti beth odd arni.

I gial bod yn fyr, dyna beth odd yn i becsio hi: rodd Bili, Dic y Washman, a Shonir Cwn, weti cilo sha Merica y bora ny.

Weti cilo cyn bo dynon yn cwnun y bora ny oun nhw; ag rodd Misis Hwals am u giatal nhw i fynd yn ddicon pell cyn bod neb yn gwypod u bod nhw weti mynd o gwbwl; fel na alsa neb fynd ar u gol nhw iddi stopid rnhw.

Dyna achos beth odd hin pallid gwed beth odd arni. Rodd hirath cialon arni ar ol Bili. Fi fusan well ta hi weld pob un trwr ty yn mynd sha Merica na gweld Bilin mynd no; ond dodd dim i neud, Bili odd yn gorffid mynd.

Mwn boiti bump wthnos fi ddath llythyr orwtht Bili iddi i wed i fod a weti cyradd yn saff; ag fi wellws Misis Hwals lot ar ol hyny.




 

None
(delwedd 4334)

Fi basws lot o fishodd nawr yto na ddigwyddws dim byd nellduol iddyn nhw; ond u bod nhwn cial amball i lythyr orwtht Bili, yn gwed i fod an cial lot o arian yn Merica am ddyscur ffordd ir Iancis i nithur tin; ag yn cynyg talu u pass nhw iddyn nhw gial dwad ato fa.

Rodd Misis Hwals yn fudur isha mynd ato; ond giad a man na, wst ti blen y byd bydd Wil erbyn bod ni yno, odd i diad yn wed wthti.

Ia, eba hi, giad a man na wyt tin wed yn wastod am William; ond tysa Ianto no n i le fa, fi fusa isha arnat ti fynd no eto.

Wel cera di ato dhunan trw bod cwmint o whant arna ti, eba fa.

O af, af, gai di weld yto, ba hi.

O! ia, ia, eba fynta, cera di, cera di, os myn di.

Felna oun nhw nawr jest yn rown; ag ar ol rhw hen whilia hing-hang felna, rodd Misis Hwals yn llefan, ag yn pwtu, falla, am wthnos or bron wtht Ianto.

Dodd petha fel hyn ddim i baran hir; rodd yn rhaid i Misis Hwals ne Ianto Shortar i garior dydd ne fatal au gilydd am byth; a matal au gilydd nethon nhw, ond mewn ffordd od ryfeddol.

Un pyrnawn yn y gwaith tin pun oun ni








 

None
(delwedd 4335)

jest giatal no, rodd Iantor Shortar weti giatal; a dyma fan bwrw mas or tinhows at y melina, gial whilia rhwpath a Wil Sherwr.

Wtht ochor y melina, rodd Wil yn shero, fanny odd i sher a, yn cial i gwitho wtht strapan. Wel, pun oun nhw yn whilia au gilydd (am boiti fynd ir Tinmans ar o1 i Wil attal, win specto), dymar strapau [sic; = strapan] yn tori, a dyma un or pena yn bwrw Ianto ar i dalcan spo fan dishigyn ir llawr mor farw a hol; whimlws a ddim modfadd or manny. Fi rhytws rhwun i moyn y doctor, ag fi ddath hed mwn boiti dic; ond i neud dim ond gwed i fod a weti marw.

Nawr fi gishws y giaffar gian i fynd ar newydd i Misis Hwals ai dori a iddi mor dirion a gialswn i. Fi fusan well ta fi i rwun arath i fynd; ond trw bod y giaffar



 

None

(delwedd 4339)

weti gwed wthto i, dodd gian i ddim i neud ond mynd.

Pun etho i miwn i dy Misis Hwals, rodd hi yn hifad ciawl; fi nabyddws pun gwelws hi fi yn dwad miwn no bod rhwpath weti dicwdd.

Be sy weti dicwddd yn y gwaith, Samwal, eba hi, []oti Ianto biach weti gwanu i law ir rhowl, ne beth?

Na nit hyny sy, pidwch cwmryd ofon, ma Efan Hwals weti cial ticyn o drwg.

Ianto weti cael drwg! Wtht beth neno dyn cias Ianto ddrwg?

Wtht strapau [sic; = strapan] y sher, eba fi, hono dorws.

Wel am neno dyn beth odd an moyn manny? Gwetwch oti a weti cial llwar?

Oti wir, ba fi, ma fa weti cial lot, ma fa weti cial - y gwir am dano, ma fa weti m- arw!

Rhoswch chi, eba hi, i fi gial cwpla hifad y ciawl ma, gewch chi glwad llisha spor ddiar yn crynu.

(Iw barhau.)



+Pennod XIII Yn Ol Yn Y Fro (12 Mehefin 1897)

 

 

 

None
(delwedd 4366)

IANTOR SHORTAR

[Gian Fachgian o Fro Morgianwg.]

YSGRIF XIII. - YN OL YN Y FRO.

Af fi ddim i fod yn byrticilar i scyrfenu am boiti bopath ddigwyddws; ag am boitu bob whilia fuws amsar cias Iantor Shortar i ddiwadd. Dicon yw gwed i Misis Hwals gial dicon o amsar i gwpla hifad i chiawl cyn ir pydlars gario Ianto sha thre, ag iddi nithur i gora i ddangos i gofid ai gialar fod y peth weti dicwdd.

Rodd pobun yn timlon flin budur fod yr anhap weti dicwdd; achos, hen fachgian itha piwr odd Iantor Shortar; er i fod a dicyn biach yn rhyff witha; ond rodd pawb yn paso hibo i betha felny nawr.

Trw ta cial i ddiwadd nath a, rodd yn rhaid cial cwest arno; ag fi ddath crownar no o rhwle iddi giatw fa, yn y Tinmans; ag rodd gwr y Tinmans a Moc, or Lion, yn ddou or jiwris.

Rodd duddag o jiwris no gyd. Roun nhwn dduddag o ddynion ciall digynig hed; achos, tafarnwrs a shopwrs, tilwriad a

 

 

None
(delwedd 4367)

chryddion oun nhw gyd.

Beth bena, fi bason ar y cwest ta Damwan odd yr achos i Iantor Shortar gial i ddiwadd. Dodd dim o hanar pobol Glyndwynant yn cretu hyny, ishwt.

Dyma odd i blaned a, eba nhw, felny odd raid i betha fod, a felny odd raid iddo fynta fynd or byd ma. Roun nhwn cretu bod i amsar a weti i gownto lan, a ta dyna gyd odd gita fa fyw; ag roun nhwn anfolon budr ir jiwris baso ar y cwest ta damwan odd hi.

Dodd dim iws ciatw dim trwst shwt, achos rodd y crownar o ochor y jiwris; ag rodd y crownar yn dallt y gyfrath ir sixteen, eba nhw.

Rodd y gwaith tin ar [sic; = ar] stop dwarnod yr angladd. Rodd y giaffar weti stopir gwaith i gial dangos ticyn o barch i Ianto achos roun nhwch deu weti bod yn hifad gitan gilydd gianwaith.

Trw fod y gwaith ar stop a phopath, fi gias Iantor Shortar angladd fawr digynig; rodd yndi lond yr Eclws, ag rodd lot wetin ar y fynwant; allwch chi wpod i bod hin angladd gryf.

Yn fynwant yr Eclws wtht ochor i diad

 

 

None
(delwedd 4368)

ai fam claddson nhw fa; ag rodd y ffirad yn gwed petha neis digynig wtht i gladdu fa hed.

Dyna fi weti scyrfenur ticyn hanas sy gita fi iddi ddwed am Iantor Shortar, heb i fi fynd i scyrfenu petha wi weti glwad o ben i ben am boiti ddo fa; ond naf fi ddim o hyny; achos wi ddim yn gwpod pun ne wir ne gelwdd fyddwn in scyrfenu.

Beth bena, pun odd Nel a fi jest cyradd y ty rol bod yn yr angladd; ni welsan rhw fenw ar gefan ceffyl yn dwad i gwrdd a ni; ag rodd rhw grotyn biach gita hi yn arwan pen y ceffyl.

Ron in gwpod mod i napod y fenw, ta pwy odd hi. Ron in napod wtht i shap hi mod i weti gweld hi yn rhwle a nes nes ato ni odd hin dwad o hyd.

Pwy yw hongco, Nel, eba fi, win i napod hin net ta, pwy yw hi?

Wn i ddim pwy yw hi, eba Nel, ma hin dishgwl yn itha tepig i dy fam o bell.

Ia, dyna pwy yw hi hed, a Shoni biach, Wil Sherwr, gy gita hi. Ia, wir, dyco hin

 

 

None
(delwedd 4369)

sefyll o flan yn ty ni! Be syn bod, wys?

O! eba Nel, wi ddim yn cretu bod dim mas o le, ne fusa hi ddim yn dwad yma o gwbwl.

Pun ethon ni mlan jest ar i phwys hi: O! mlant biach anwl i, eba hi, shwd ych chi? Wi weti dwad i gial ych gweld chi, shwd ych chi?

Wel, da digynig, mam, eba fi, dish- gynwch a dewch ir ty, shwd ma nhiad yco; byw ne farw yw a?

O! eba hi, ma dy diad yn fyw i wala, machgian i, trw drugaradd.

Erbyn bod hin gwed felna, rodd y mam weti dishgyn, a Nel yn citcho yn i braich hi, ag yn mynd a hi miwn ir ty gianti; ag fi gymras inar ceffyl off sha stapal y Lion - dodd dim stapal wtht y Tinmans i gial.

Weti setlo am ler ceffyl no ys busa i isha fa wetin, fi eitho i nol shar ty; a dyna ller odd Nel a mam yn hifad te i chalon hi; ag yn i gwed hi fel sa nhw mwn cwrdd politics.

I fod yn fyr, necas y mam odd dwad i moyn i a Nel nol ir Fro atyn nhw i fyw ar y ffarm.

 

 

None
(delwedd 4370)

Rodd y nhiad weti colli i iechyd achos ffili cysgu a becso am boiti fi; ag rodd a weti maddar cwbwl i fi a Nel am byth.

Pun ath a nol sha thre o ffair Penybont y dwarnod hyny priotson ni, ych chin cofio: fi nath i wllys yn gwmws i nghendar; wetin fi ath i fecsio am ny, a wetin i ffilli cysgur nos.

Wtht i weld a felny, fi cynghorws mam a fynd i flongo ir cwrdd ag un noswith fi ath sha seiat cwrdd y Methadis i moyn lle no; ag fi lwws yntar cwbwl wthtyn nhw no, beth odd yn i flino, a ffor odd a weti pechu gyd.

Weti cial clywad hyny, fi cynghorson nhwnta fa i newid i wllys, a madda i fi a Nel; bod ni weti mynd nol y drefan fawr; ag am iddo halan moyn ni nol, ag wetin celsa fa ddwad i flongo iddi cwrdd nhw.

Dyna odd necas y mam nawr, odd, dwad i fecan arnom ni ddwad nol i fyw ir Fro er mwyn i nhiad gial gwella a chial lle i fynd i flongo at y Methadis i Moriah.

 

 

None
(delwedd 4371)

Ron in giatal ar Nel i wed ffor odd ora ni neud, ag rodd hithan giatal hyny arna i; ond bora dronoth, dyma Nel yn gwed wthto i: Fydda well i ni fynd nol ir Fro falla, Samwal; achos, ta dy diad yn ffili gwella ni fyddan yn becso yto fel ma fa nawr, yn bod ni weti pallid mynd no.

Wel, yn gora ni awn ta, eba fi, a felny setson ni; ag mwin llai niag wthnos wetiny, roun ni weti gwerthu yn celfi, ag weti symud yn hunen nol ir Fro.

Rodd yr hen ddyn yn falch digynig in gweld nin dwad ag fi wellws wetin bob dydd, ag fi ath i flongo i Moriah ag, fi nethon nina yn gora ar y ffarm.

Un dwarnod, pun on i yn Penybont ar necas, pwy welswn in dwad trwr dre i gwrdd a fi, ond Wil Sherwr; pun gwelws a fi, dyma fan gwiddu: Holo rhen gerdyn, shwd ych chi slwar dydd w?

Da digynig, eba fi, gian roid yn llaw iddo, shwd ych chi, a shwd ma hin mynd mlan sha Glyndwynant yco?

Wel win biwr, thengciw, odd yr atab, ond dyw hi ddim yn dda nawr yn Glyndwynant: mar gwaith tin weti stopi.

Cerwch ona, eba fi.

 

 

None
(delwedd 4372)

Oti, wir, eba fa, ma tariff MacCinli weti distrwa trad y gwitha tin, mar gwitha tin yn stopid or bron, dyn.

Wtht i glwad an gwed am MacCinli, fi gofias am dylu Iantor Shortar; a ba fi wthto: Ma clwad son am MacCinli yn yn hala i gofio am Iantor Shortar. Shwd ma Misis Hwals yco nawr, fi gias gollad budur.

Do, eba fa, ond don in meddwl dim am yr hen filgi hyny nawr wtht -.

Na, na, eba fi, win gwpod, ond shwd ma Misis Hwals yco?

Diar anwl, dyn, fuws hi ddim tri mish yco ar ych hol chi; fi halws Bili i moyn hi a Meri a Ianto biach sha Merica, ag yno ethon nhw, pac and bagedj.

Ia, eba fi, gwetwch yto, odd y ffitsis yn blino llwar arnir amsar wetha?

Nia, eba fa, dan wherthin, rodd y ffitsis weti giatal hi; ne rodd hi weti giatal y ffitsis, falia.

Weti whilia ticyn felna am boitir peth hyn ar peth arath; ag am boiti hwn ar nall, ni ffarwelson an gilydd, fel win mynd i neud nawr a chi, darllenwrs Papur Pawb.

CYNWAL.

 

 

 

 




Sumbolau: ā ǣ ē ī ō ū / ˡ ɑ ɛ ɪ ɔ ʊ ə ɑˑ eˑ iˑ oˑ uˑ ɑː ː eː iː oː uː / ɥ / ɬ ŋ ʃ ʧ θ ʒ ʤ / aɪ ɔɪ əɪ ɪʊ aʊ ɛʊ əʊ / ә ʌ ŵ ŷ ẃ
---------------------------------------
Y TUDALEN HWN: www. kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_105_ianto-r-shortar-1897_01_0079k.htm


---------------------------------------
Creuwyd: 11-04-2017
Adolygiad diweddaraf : 11-04-2017
Delweddau:
---------------------------------------
Ble'r wyf i? Yr ych chi'n ymwld ag un o dudalennau'r Wefan CYMRU-CATALONIA
On sc? Esteu visitant una pgina de la Web CYMRU-CATALONIA (= Galles-Catalunya)
Where am I? You are visiting a page from the CYMRU-CATALONIA (= Wales-Catalonia) Website
Weə-r m ai? Yu a-r vziting ə peij frm dhə CYMRU-CATALONIA (= Weilz-Katəluniə) Wbsait