Gwefan Cymru-Catalonia:
La Web de Galles i Catalunya

CYNNWYS Y TUDALEN HWN:

Murmuron Tawe / Parch D. G. Jones (Pontardawe) / 1913

banerihttp://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_089_murmuron_tawe_2788k.htm


LLWYBR:

Yr Hafan 0001 kimkat0001

Cynhwyslen Cywaith Sin Prys 0960k kimkat0690k
y tudalen hwn


CHWILIWCH Y WEFAN HON



(delwedd 7375)

Pe buasai dolen gyswllt ar gyfer tudalen arall yn y wefan hon yn methu am ryw reswm,

gellir dod o hyd ir tudalen trwy gyfrwng Google. Teipiwch kimkat ac wedyn rhif y tudalen

er enghraifft, ar gyfer dolen gyswllt 1276k, rhowch kimkat1276k

 

 

 

Gellir gweld y llyfr yn ei gyfanrwydd ar YOUTUBE:

http://www.youtube.com/watch?v=KuuJPPAToic

-------------------------
(tudalen 0)

Yr eiddoch yn gywir,
D. G. JONES.

-------------------------
(tudalen 2)

MURMURON TAWE
GAN Y PARCH. D. G. JQNES
PONTARDAWE

PRIS SWLLT

ABERDAR:

W, WILCOX; ARGRAFFYDD, BTC., HEOL CAEBliYDD.
1913

-------------------------
(tudalen 3)

RHAGYMADRODD.

PRINDER darnau adroddiadol i bobl ieuainc a phlant sydd yn cyfrif am ymddangosiad y llyfr hwn. Parotowyd ef ar gyfer Cyfarfodydd Dirwestol ac Adloniadol ein cymydogaethau. With ei barotoi, ni cheisiwyd dringo i uchelderau barddoniaeth, a choethder clasurol; dewiswyd yn hytrach aros gydar syml ar naturiol ar agos ar wastadedd synwyr cyffredin. Rhoddwyd ychydig doddeidiau ac eglynion i mewn i lanw bylchau.

YR AWDWR

-------------------------
(tudalen 4)

Y FELLTEN.

LLAWN o wg hyll yw y nen,
Ac ni welir cain heulwen:
Brasgama dibris gwmwl
Y daran ddewr drwy ne ddwl;
Nwydwyllt gan drydan ydyw,
Cawr cad-gamlan anian yw.
Yna mellten ymwylltia
Oi fwa ef, ac hyf
Ar ei thaith mewn nerth weithian.
Wele hin dod ai phlun dn;
Ei harddwch syn fyw urddas.
Y cymoedd ar glynoedd glas
A lenwir ai goleuni
O gaer y Nef; a gyrr ni
O flaen gwae, yn flin a gwan,
Or golwg is rhyw geulan,
Yn y fan hon cawn ffyddlon ffau
Ond tawel iawn ywn telynau.

Yn ddigllon wrth ddrygioni
Llefarai holl leufer hi:
Cryned y cewri annuw,
Ar fellten rwyn darllen Duw.

Y fflam danbaid naid or nen
I dorri balchder derwen;

-------------------------
(tudalen 5)

Esgyrn cedyrn y coedydd.
Uchelion rai, chwal yn rhydd;
Dewr wedd y gedrwydden
A dyn i lwch o dan len;
Diorchest, y dywarchen
Yrr yn wyllt i awyr nen;
Adeilad gref hudolus
Nid yw i hon onid us;
Palasau a llysau llon,
Tyr eu muriau tra mawrion:
Enwog waith coed a meini
I lwyr warth faluria hi;
A chan ei cherth nerth yn wir,
Y graig arw agorir;
Ni all barn eistedd arni,
Gyda nerth y gwawdia ni.

Rol fflam dn, y daran dyr
I ruo yn yr awyr;
A ywr byd yn awr ar ben?
A yrir y ddaearen
I daroi hun i drueni?
Ai i ryw nos teflir ni
Yn filoedd dan adfeilion
Dihedd a hyll bydoedd Ion?
Yn y cynhwrf hwn canaf,
Llywio ei nerth mae llaw Nef;
Cliria nen, clywir yn awr

-------------------------
(tudalen 6)

O gyntedd y wig, gantawr
O liw du, hudol dn
A ymlifa mal afon,
Yn diolch am wrandawiad
Ir nefol ar dwyfol Dad.

___________________
Doctor Parry.

CARUAIDD arwr, angel cerddorol,
Un yn taraw y tannau naturiol;
Ei olud goreu oedd fflam wladgarol
Oleuai ei enaid mawr, ymlynol;
Am Parry bydd loes oesol, pery sain
Ei awen firain yn frwd anfarwol.


___________________
Y Meistr ar Gwas.

YSTYR a gwel feistr a gwas, hael arwyr,
Pileri cymdeithas;
Beunydd gwn mai bywn ddi-gas
Yw eu harddwch, au hurddas.

Eu buddiant ydyw boddio en gilydd
O galon, ac uno
I droi ing i dir ango,
A darnio brad drwy ein bro.

-------------------------
(tudalen 7)

PLENTYN Y MEDDWYN.

EI dad sydd yn gwario ei arian yn llwyr
Rhwng muriau y dafarn o foreu hyd hwyr;
Afrada ei enaid, a sarna ei hun,
Dirywian anifail anhebyg i ddyn.
Ei gariad at blentyn ei fynwes a rodd
Ar allor ei flysiau di-reol, oi fodd;
Ac heddyw dyhiryn sychedig yw ef
Yn teithio i ddistryw o olwg y nef.

Maer plentyn heb sgidiau, na dillad, na bwyd,
Ei esgyrn heb gysgod, ai wyneb yn llwyd;
Pan ddaw ei dad adref or dafarn fel llew,
Y bychan a yrir ir gawod ar rhew;
A threulia y noson dan lewyrch y lloer,
A brigau rhyw goeden, ai galon yn oer:
Ac yno gweddia ar Dduw yn y nef
Am achub y meddwyn ai taflodd oi dref.

Na fydded i ni sydd an dillad yn glyd,
An cartref y goreu a geir yn y byd,
Ddirmygu y plentyn anffodus a thlawd,
Yn nyfnder ei angen y mae i nin frawd.
Rhown iddo ein cariad, an cymhorth yn rhydd,
Yn dirion awn rhyngddo ai boenau bob dydd;
Pwy wyr na char meddwyn syn dad iddo ef
Ei achub, ai sobri, gan Dad yn y nef.

-------------------------
(tudalen 8)

CYSGUN Y CWRDD.

LLE hyfryd iawn, gyfeillion
........Yw y cwrdd,
Mae gwleddoedd mynydd Seion
........Yn y cwrdd,
Ond y mae rhai yn cysgu
Tra paro y pregethu,
Ac ambell un yn chwyrnu
........Yn y cwrdd.

Arferiad drwg yw cysgu
........Yn y cwrdd,
Nid iawn troi st yn wely
........Yn y cwrdd,
Peth hynod annaturiol,
A gwrthun, ac annuwiol,
Yw peidio gwrandon siriol
Am iachawdwriaeth ddwyfol
........Yn y cwrdd.

Fe glywais i am rywun
........Yn y cwrdd,
Yn cysgu fel rhyw blocyn
........Yn y cwrdd,
A dechreu wnaeth freuddwydio,
A galw ar ei Weno,
A gwaeddi am ei ginio,
........Yn y cwrdd.

-------------------------
(tudalen 9)

Fe glywais am unarall
........Yn y cwrdd,
Yn bloeddio fel rhyw anghall
........Yn y cwrdd;
Mewn cwsg yr oedd yn credu
Fod arthes yn ei drechu,
A bwytai gnawd i fynny,
........Yn y cwrdd.

Gyfeillion, byddwch effro
........Yn y cwrdd,
A pheidiwch a breuddwydio
........Yn y cwrdd;
Mae pethau llawn dwyfoldeb,
Ac adsain tragwyddoldeb,
Yn hawlio difrifoldeb
........Yn y cwrdd.

___________________

Evan Evans, Gelligweirdy.

IR cwrdd trwy eira cerddai, ar ystorm
Er ei stwr ni sylwai:
Trwy ddwr a thn Evan ai,
Yr hen flaenor ni flinai.

___________________

Victoria.

GYWIR, ddiguro hedd gares, banon
Benaf oesau hanes;
Tirion ei llaw, Victorian lies,
Y firain anwyl frenhines.

-------------------------
(tudalen 10)

CARIOR BAICH.

ROEDD geneth fach or enw Jane
Yn myned adref gyda gwn,
Ac ar ei chefn flinedig un
Nas gallai symmud llaw na chlun.
Wrth ddringor rhiw o waelod cwm
Yr oedd y baich yn hynod drwm,
Ond nid oedd hi yn teimlo dim,
Ei brawd oedd ef, a cherddain chwim.

Roedd ef yn gymmaint corn a hi,
Rhyw flwydd oedd rhwng y bychain cu;
Ac ar ei chefn yr ai ag ef
Heb gwyno dim, na chodi llef;
Dywedodd rhywun wrthin awr,
Fy ngeneth hoff, maer baich yn fawr,
Atebodd hithaun iach a llon,
Nid ydywn drwm, fy mrawd yw John,

Gall cariad gario beichiau trwrn
I ben y bryn, o waelod cwm,
A chanun ddifyr ar y daith,
A llawenychu yn y gwaith;
I ddynion llawn o gariad byw,
Nid trymion yw gorchmynion Duw,
Grymusa cariad goes a braich,
Dwed Haleliwia dan y baich.

-------------------------
(tudalen 11)

HELPUR GWAN.

ROEDD gwraig oedrannus, dlawd, ddi-ffrynd
Yn groes ir heol eisieu rnynd,
Cerbydau buain oedd yn llu
Yn gwau trwyu gilydd ar bob tu,
Ac anhawdd iawn i un mor wan
Oedd mentro symmud dim or fan,
Ond bachgen bychan roes ei law
Iw helpu hi ir ochr draw.

Rol derbyn cusan gan y wraig,
Daeth Tom yn ol mor gryf ar graig,
A llawen oedd ei galon iach
Am iddo helpur ddynes fach,
Ond chwerthin wnaeth ei gyfaill ef,
Ai wawdion hyf, a chodii lef.
A Tom atebodd gyda grym,
Mae honan fam i rywun, Jim.

Pan welwch fachgen bychan, tlawd,
Yn welwi wedd, a noeth ei gnawd,
Achubwch ef rhag pob rhyw gam
Mae yntaun fachgen i ryw fam;
Os gwelwch ddynes eisiau llaw
Iw helpu trwyr peryglon draw,
Tarianwch hi rhag pob rhyw loes,
Mae hithaun fam i rywun, boys.

-------------------------
(tudalen 12)

Y PŴD


Mae torf o ddoluriau iw cael yn y byd,
Nis gallaf gael amser iw henwi i gyd;
Y ddanodd ofnadwy a boena y plant,
Lumbago syn elyn pechadur a sant,
Consumption wna berson yn welw a main,
Rheumatic sydd debyg i orwedd ar ddrain,
Ond dyma ywr dolur a elwir y pŵd
Rhyw berson yn suddo or golwg iw gwd;

Chwi welsoch y draenog yn nghongl yr ardd,
Creadar diniwed a hynod o hardd;
Ond pan aethoch ato, fe guddiodd ei big
Tu ol iw fidogau, fel pe bae mewn dig;
Maer gwr sydd yn pwdu yn debyg ir bach,
Yn tynu ei wyneb i mewn i ryw sach;
Dystawrwydd deyrnasa, ni chlywir ei lef,
Maer brawd wedi pwdu wrth ddaear a nef,

Gofynwch ir person, Sut ydwyt ti, wr?
Ni cheir un atebiad or cwdyn, rwyn siwr,
Dywedwch, Maer tywydd yn hynod o oer,
A rhewi wnaiff heno, mor oleu ywr lloer,
Ni chyfyd y pwdwr ei olwg ir nen,
Oi enau ni chlywir canmoliaeth na sen,
Mae wedi dystewi or golwg mewn cwd,
Un rhyfedd ofnadwy yw dolur y pŵd.

-------------------------
(tudalen 13)

Gyfeillion, na sylwch ar blentyn mor fawr,
Gadewch ef yn llonydd, ai wyneb i lawr;
Diolchwch ir Arglwydd ei fod yn ddi-rym,
Dangoswch ir pwdwr nad ydyw yn ddim;
Ymlaen yn egniol symudwch heb goll,
A bendith y nefoedd a ddaw arnoch oil;
Mhen tipyn dawr afiach ir goleu oi gŵd,
Fel yna mae gwella hen ddolur y pŵd.

___________________
Cythraul y Canu.

HWN wna gynnen o ganu, a rhwyga
Diriogaeth yr Iesu;
Gwladdwn ar ddydd ei gladdu,
Uthrol dalp o gythraul du.

___________________
Watcyn Wyn.

UN oedd ddiwenwyn, ein Watcyn ddoniol,
Hawddgar ei enaid, o ffyrdd gwerinol,
Athraw gwir addien, pregethwr gwreiddiol,
Odiain soniarus, awdlain synwyrol.
Darlithiai mor ddyddorol: yn ein llys,
Ei dalent erys, delyn naturiol.

-------------------------
(tudalen 14)

PARCH. D. LLOYD JONES, M.A.

MI welais fyw dorfeydd o flaen,
Y gwr a safain ddi-ystaen
Ar lwyfan y Gymanfa fawr,
Yn dweyd yn glir am doriad gwawr
Yr Iachawdwriaeth ar ein byd,
A Gwaed y Groes in golchi i gyd.
Goleuni tragwyddoldeb gwyn
Dywynnai arno y pryd hyn;
A chredais i mai Cerub gln
O fryniaur cof, ai fron yn dn,
A safai ymhlith dynion Duw
I groew ddweyd am ffordd i fyw.

Pan roddai floedd, y miloedd hyn
Gan awel o Galfaria fryn,
Ysgydwent fel rhyw goedwig fawr
Mewn byw fwynhad; disgynnai i lawr
Ogoniant nef yn ddiluw gwyn
I foddin llwyr y cwm ar bryn.
Yn nheimlad pawb fe safodd amser,
Ymgollodd mewn tragwyddol leufer.

Ddyn pur ei eiriau, o ddawn perorol,
Glan bregethwr, llefarwr llifeiriol;
Ai sain, heb aberth, swynai y bobol,
Y werin yfent ei eiriau nefol;
Un o enaid eneiniol, dan wlith gras,
Grewyd yn addas gawr diwinyddol.

-------------------------
(tudalen 15)

Ein cawr rol oes o fawredd, a dwedyd
.....Y didwyll wirionedd,
Aeth adref i dangnefedd,
Uwchlaw y byd, a chlai bedd.

Hoff angel cariad hen wlad ei dadau
A gerdd y fynwent, yn llawn griddfanau;
Corff y pregethwr gan Awdwr rhodau
Yma a wylir tra fflamia heuliau,
Aeth yr enaid at thronau nefol lys,
Ei lwch a erys am loewach oriau.

___________________

Clod.

LLEWYRCH wynebaur lluoedd ydyw clod,
Clir ganmoliaeth pobloedd;
Ateb llon calon y coedd
I iaith rhadaun gweithredoedd.

___________________

Cerflun Tom Ellis.

WELE hardd gerflun Ellis fwyn hunodd.
Oi ol y werin yn ddwys alarodd:
Bu lyw i gedyrn, au bobl a gododd
Hwn yn goffa iw yrfa o wirfodd,:
Gwir ddelwr gwr a garodd ei wlad gain,
Goleuai Brydain, Gwalia briododd.

-------------------------
(tudalen 16)

Y WRAIG ANNIBEN.

UN hynod anniben yw Mari, gwraig Shn,
Am dani trwyr ardal mae llawer o sn,
Nid ydyw yn credu rhyw lawer mewn dwr,
Edrycha ar sebon fel gelyn rwyn siwr,
Maei gwyneb mor ddued ag aden y frn,
Fel pe bae hin byw y tucefn ir tn,
Ond hollol gysurus ywr ddynes o hyd.
A choelia mai hi ydyw lili y byd.

Maer caws ar ymenyn trwyr dydd ar y bwrdd,
Trafferthus ywr gorchwyl ou cario i ffwrdd,
Mae llestri y frecwast ar ginio i gyd
Mewn heddwch au gilydd yn trigo yng nghyd.
Os golchir hwy heddyw, bydd ddamwain go fawr,
Mae Mari ers oriau yn eistedd i lawr
Yn hynod gysurus ar garreg y drws,
Ai gwyneb yn edrych yn rhyfedd o dlws.

Mae gwe y pryf copyn bron llanw ei phlas,
Ei symmud ef ymaith fain weithred ddi-ras;
Fe ddylai y coryn gael llonydd i fyw,
Mae yntaun greadur a waethpwyd gan Dduw;
Creulondeb fai tynu ei fywyd i ben,
A digid drwy hyny hoff Arglwydd y nen;
Mae Mari mor dirion, yn galon i gyd,
Ni chaiff y pryf copyn byth bron ei llid.
-------------------------
(tudalen 17)

Ond pe bae y ddynes yn gloewi ei gwedd,
A gwneuthur ei chartref yn fangre o hedd,
Ni chiliai ei phriod i dafarn y Pant,
Arosai ar aelwyd ynghanol ei blant.
Ac elai ai deulu bach allan am dro,
I weled prydferthion dihafal y fro.
Gofidus cyhoeddi mai dyma y gwir
Gall gwragedd anniben wneyd meddwon ou gwyr.

___________________

Cartref.

TAWELAF loches teulu, ei furiau
.....Fwriant storm or neilldu;
...Asgell yr Ior di-gysgu
...Yw hanfod nef cartref cu.

___________________

Y Morgrugyn.


RHOWCH foliant ir trychfilyn, y diwyd,
.....Hoew, gall forgrugyn:
...Athraw da a doeth ir dyn,
...A diwygiwr diogyn.

___________________

Y Glaswellt.

BYWIOL a hardd bali Ion, dihalog
Wisg dolydd teleidion:
Toi y llawr maer glaswellt hon,
Braf odiaeth borfa eidion.

-------------------------
(tudalen 18)

GWAITH Y DDIODI

AETH Evan ir dafarn i yfed
...At frodyr trwyn-gochion y fro,
Gwaghaodd y peintiaun ddiarbed,
...A meddwodd a chollodd ei go.
Ac wrth fyned adref ei hunan,
...Fe grwydrodd i reilffordd y cwm,
Ac yno gorweddodd y truan,
...A chysgodd am oriau yn drwm,

Ond trn a ddaeth heibio yn sydyn,
...Ac Evan a gollodd ei goes.
Ni wyddair cysgadur o feddwyn
...Pler ydoedd, nac ystyr ei loes.
Ond clywodd cymydog en gwaeddi,
...Bron colli ei fywyd yn llwyr,
A rhedodd mewn dycrhyn iw noddi
...Yn nyfnder a chaddug yr hwyr.

Fe gludwyd y meddwyn truenus
...Mewn cerbyd i sbytty y dre,

Ni feddai y bachgen anffodus
...Un syniad beth ydoedd y lle.
Ond sobrodd or diwedd, a gwelodd
...Ei gyflwr yn gyflawn a chlir;
Yn ungoes gruddfanodd ac wylodd,
...A digiodd wrth dafarn y br.

-------------------------
(tudalen 19)

Mae Evan uwchben ei ffyn baglau
...Yn araeth ddirwestol ddi-ail;
Condemnia y dafarn ai drygau,
...A hawlia ei chwalu iw sail.
Pan dyfwn i fyny, fy ffryndiau,
...Fe roddwn y fasnach ar dn,
A chilia trueni a phoenau,
...Daw rhagor o gysur a chan.

___________________

Ceridwen Beynon.

Y garadwy Geridwen a hwyliodd
.....I balas ei Pherchen:
...Mae hi yn fyw mewn nef wen,
...Uwchlaw ing a chlwy angen.

___________________

Dall yr Hydref.

GAN nos rewol ai dolef, gwywedig
.....Ydynt, a di-dangnef;
...Ar li gryrn yr awel gref,
...Rhaiadra dail yr Hydref.

___________________

Esiampl.

AR y gair maen rhagori yn ei swydd,
.....Esiampl ni all dewi;
...Egwyddor yn ymgorffori,
...Cynllun i oes, canllaw i ni.

-------------------------
(tudalen 20)

HELYNT STOP TAP.

ROEDD Tomos yn yfed yn nhafarn y Graig
Yn lle bod ar aelwyd yn nghwmni ei wraig,
Wrth dori ei syched cai fwyniant ddi-ball,
Ei enaid oedd ddedwydd, ai fyd yn ddi-wall.
A phan ddaeth y funyd i adael y lle
Gwrthododd fynd allan i heol y dre.
Pa synwyr oedd cefnu ai syched mor fawr?
Rhowch i mi beint arall, medd Tomos fel cawr.

Ni chafodd beint arall er taered ei gri,
Roedd yno heddgeidwad yn ymyl y ty;
A gwas y llywodraeth yn araf a ddaeth
I symmud yr yfwr sychedig a ffraeth;
Ond Tomos gynhyrfodd, a phoethodd fel ffwrn,
Ymwylltiodd fel bwysfil, a chododd ei ddwrn
I daro ei elyn yn ymyl ei gap
Am iddoi droi allan ar amser stop tap.

Ond gwas y llywodraeth a dynodd i ms
Y pastwn ofnadwy na luniwyd gan ras;
A Tomos gadd ergyd ar ochr ei ben
Nes iddo weld myrddiwn o ser yn y nen;
Ac yna fe syrthiodd fel cwdyn i lawr,
A chollodd ei hunan hyd doriad y wawr; ;
Pan gofiodd pwy ydoedd fe deimlodd yn chwai,
Ei glopa chwyddedig oedd gymmaint a dau.

-------------------------
(tudalen 21)

Aeth Tomos i feddwl yn sobr a sỳn,
A gwelodd ei gyflwr mewn goleu glan, gwyn;
Ffieiddiodd ei enaid y dafarn yn wir,
A rhyfel gyhoeddodd yn erbyn y br.
Nid gwrthod mynd allan or dafarn ywr drwg,
Ond myned i mewn, meddai Tomos mewn gŵg,
A heddyw, ni hidiar diwestwr ddim rap

Pa bryd daw heddgeidwad, nac amser stop tap.

___________________

Y Gydwybod.

Y farn fanol gynrychiola, thn
.....A thwrf Duw condemnia;
...O hon y daw Jehenna
...Ynfyd wr, a nef y da.

___________________

Awgrym.

Hebddo wyf dlawd a chibddall, y gair bach
.....Egyr borth fy neall;
...Hwn dyr o enaid arall,
...Goreu em cu, awgrym call,

___________________

Y Gragen.

GRAGEN gain, gywrain i gyd, ar feusydd
.....Ffurfiau isaf bywyd;
...Clyd drigfan rhag clwy drygfyd,
...Bwthyn bach gwan bethaun byd.

-------------------------
(tudalen 22)

EISIEU BOD YN DDYN.

ROEDD awydd yn William am ddyfod yn ddyn,
A theimlai fod dyddiau bachgendod yn flin;
Fe chwiliai ei gernau am egin ei flew,
A da ganddou gweled er nad oent yn dew.
Dyheai ei galon am ryddid a nerth,
A bywyd di-gadwyn, ardderchog ei werth;
A chredodd maer llwybr i ddyfod yn fawr,
Oedd yfed a meddwin y dafarn fel cawr.

Dechreuodd ddiota er mwyn bod yn ddyn,
A geiriau anweddus a ddoi dros ei fin;
Yn fuan, daeth meddwin gynefin ir llanc,
A gwariodd y geiniog oedd ganddo yn y banc,
A gwelir ein William bob noson y pai
Yn mynd yn sigledig iw gartref rhwng dau;
Maen methu a sefyll ar goesau ei hun,
Ond dyna ei lwybr i ddyfod yn ddyn.

Mae William, y meddwyn, yn rhegu ei fam,
A rhoi ambell ergyd ir druan, ddi-nam,
Fei gyrodd hi allan ryw noson or ty,
A gorwedd wnaeth wedyn ar aelwyd fel ci.
Maen glod i John Heidden, does undyn ai gwad,
Ond melldith iw ardal, a gwarth ir holl wlad;
Wrth droi ir gyfeddach er mwyn bod yn ddyn,
Y bachgen addawol a ddamniodd ei hun.

-------------------------
(tudalen 23)

EMYN PRIODAS.

I DY bresenoldeb grasol,
...Arglwydd tyner, gad in ddod;
Yn ngoleunith gariad dwyfol
...Y dymunem fyw, a bod.
Glan belydrau dy Shecina
...Arwydd dy foddlonrwydd mawr,
Ar y ddeuddyn ieuanc yma:
...Fyddon llif yn dod i lawr.

Dan dy aden ddwyfol, dirion,
...Boed eu cartref yn y byd;
Rhag cynddaredd stormydd mawrion
...Cadw hwynt mewn noddfa glyd.
Dyro iddynt law Rhagluniaeth
...Ddoeth, iw harwain ar eu taith;
Cynhal hwynt yn dy wasanaeth,
...Tywallt fendith ar eu gwaith.


Cyssegredig fyddou bywyd
...Ith ogoniant, Ior y nef;
Rho dy ddelw ar eu hysbryd,
...Tro dy glustiau at eu llef;
Wedi oes o garur Iesu,
...Wedi cofio dyn a Duw,
Dyro iddynt ymddyrchafu
...Attat i dragwyddol fyw.

-------------------------
(tudalen 24)

NI PHALLA EF.

EUOGRWYDD y byd sydd yn drwm,
...A chalon dynoliaeth yn friw,
Mae pechod yn sarnu yr oes,
...A herio sancteiddrwydd fy Nuw.
Ond dyfod i fyny maer da,
...Maen cerdded yn enw y Ne,
Daw diwedd ar ormes y drwg,
...Diolchwn, Ni phalla Efe.

Mae uffern yn symmud trwyn gwlad,
...A lluoedd ar lawr dan ei thraed;
Di-ystyr yw hi o bob ing,
...Ymhoffa mewn ochain a gwaed;
Ond udgyrn byddinoedd yr Oen
...A glywir or ddaear ir Ne,
Mae nerthoedd yr Ior ar y maes,
...Diolchwn, Ni phalla Efe.

Mae ffydd yn rhagweled yr awr
...Y tynir y rhyfel i ben;
Sancteiddrwydd yn llanw pob gwlad,
...Ac engyl yn canu uwch ben;
Yr Iesu yn frenhin pob man,
...A chariad yn addurn pob lle;
O brysied y boreu di-ail,
...Diolchwn, Ni phalla Efe.

-------------------------
(tudalen 25)

MAWL I GRIST.

YN Methlem disgynaist fy Nuw
...I groesi anialwch y byd;
Ti chwysaist yn ingoedd yr ardd,
...Calfaria enillodd dy fryd;
Cyfodaist or bedd yn y graig,
...Esgynaist i orsedd y Nef,
Teyrnasi yn rhinwedd dy waed,
...Eirioli yn dyner dy lef.

Cerubiaid a blygant oth flaen,
...Seraphiaid ymgrymant i Ti;
Y saint yn y nefoedd sydd oll
...Ar dn yn eu moliant ith fri;
Rym ninau yn anial y byd
...Yn rhoi i Tin calon yn awr,
O derbyn hin rhinwedd dy glwy,
...A thywallt dy fendith i lawr.

Pan gollwn ein llygredd yn llwyr,
...Pan gefnwn ar ofid y byd,
Ein telyn fydd burach ei sain
...A synnwn y nefoedd i gyd;
Am i Ti roith einioes i lawr
...I godi y marw yn fyw,
Cei anthem dragwyddol o glod,
...Fy Iesu, Fy Mhrynwr, Fy Nuw.

-------------------------
(tudalen 26)

Y WLAD BELL.

Y WLAD bell, dymar dlawd bau
Wna anhydyn eneidiau
Iddynt eu hunain heddyw
Yn Ganaan o fan i fyw;
Tir odiaeth, cartre hudol,
Yw yn awr, heb wae yn ol;
Rhyddid, a phob arwyddion
O fwyn hedd, geir y fan hon;
Enllib yw son am gibau
Y fro hon, gai dyfrhau
Gan y gloewon afonydd
O lwyddiant redant yn rhydd
Ar i lawr, dros yr aur lwch,
I foroedd o ddifyrwch;
I wyr ieuainc direol,
Eden yw, heb dan oi hoi.

Eir i hon dros glawdd rhinwedd,
A thrwy neidio heibio hedd;
Wele, llanc, gan ddisgwyl llwydd,
A wir red i waradwydd;
Ffarwelia a phur aelwyd
Yn dra hawdd dan nawdd ei nwyd;
Dros galon mam y cama

-------------------------
(tudalen 27)

Ar ei hynt i wlad yr Ha;
Llama y gwr llwm a gau
Yn nwydwyllt dros adnodau
I weled teg heolydd,
Golud yr oes, a gwlad rydd.

Wedi rhoi taith drwy y tir,
Y dall yn awr ddidwyllir;
Blas sur sydd ar bleserau
Anghyfreithlon gweigion, gau;
Cwterydd ywr afonydd fu
Yn ddawnus yn ei ddenu;
Aur y lle ni cheir or llaid,
Ar hanes a wyr enaid;
Derbyn newyn ai waeau
A gar ffol yn yr hagr ffau;
Byw fỳn ar gibau y fall,
Try i ing rol tro anghall;
Wedir hau, a byw ir drwg,
Gwelir yn dod ir golwg
Gnwd o warth, a gwenau dyn
Wir giliant fel rhag gelyn
Oddiwrtho ef, hawdd werthodd
Ei wyn-fyd yno oi fodd.
Iddo rhyw drom siom y sydd,
Caled yw byd cywilydd.

-------------------------
(tudalen 28)

Yn y wlad annuwiol, wyllt,
Lle y gyra llu gorwyllt
Tuar dinystr adwaenwn,
Un di-barch dan enaid-bwn
A ymhola am aelwyd,
Golud di-boen, a gwlad bwyd,
A chusan Tad, a chysur,
A swn can, heb seiniau cur;
O ryw enbyd dlawd ranbarth,
Eto, e gwyd, uwch brat gwarth,
Ei lef grynedig ir lan,
I gynyg am hen Ganaan;
Daioni ei dlawd enaid,
Nid yw yn llwyr dan y llaid;
Wrth gynghor ei natur orau
Ei hiraeth gwyd uwch nerth y gau;
Er buchedd o fawr bechu,
Uthrol dalp o gythraul du
Nid ydyw; ond daw i adael
Gwag firi ei gwmni gwael;
Y wlad bell nid ywr bellaf,
Euro ei nos mae gwawr Naf.
Or ffyrdd hyll ceir ffordd allan
I wyn glod, ac enw glan;
Edifeirwch glodforaf,
R annuwiol yn ol at Naf
Arweinia yn wronawl,
Daw ar gwr i dir y gwawl.

-------------------------
(tudalen 29)

Di-ildio, dros y doldir,
Fel rhyw lanc ieuanc ac r,
Rhed Tad yn ei gariad tyn
Iw dda arbed, ai dderbyn.
Hyfrydle gar afradlon
Or wlad erch dan gronglwyd Ion;
Yn y bri ar lloni braf
Brwd uned y brawd hynaf.

___________________

Athan Fardd.

CYWIR oedd Athan, y cawraidd ddoethwr,
Un hyawdl, gwrol, cenedlgarwr;
Cadernid creig oedd yn y Cymreigiwr
Anwyl ei wyneb, taniol awenwr;
Ysgydwai, llosgai wawdiwr ei iaith ln,
Dyn o bur anian, adwaenai Brynwr.

___________________

Mel.

MELUSDER, bob dyferyn, ydyw ml,
.....Dyma olud blodyn;
...Try ei glod ar dafod dyn
...Yn ogoniant in gwenyn.

-------------------------
(tudalen 30)

GWYLIAUR HAF.

Y MAER gwyliau wedi dechreu,
Dyman wir yr amser goreu;
Cauwyd drysau yr ysgoldy,
Mae y whistle wedi tewi,
Ar athrawon wedi cefnu,
.....Hwr! Hwr !

Rhowd y llyfrau yn y cwpbwrdd,
Nid oes eisiau nawr eu cyffwrdd;
Rhoddwyd ffarwel i Algebra,
Ar holl dylwyth poenus yna,
Braidd na chanwn Haleliwia,
.....Hwr! Hwr;

Ffwrdd yr awn ar hyd y meusydd,
Cerddwn lanau yr afonydd;
Daliwn bysgod yr aberoedd,
O! na byddair mis yn fisoedd,
Dyma wall nar mil biynyddoedd,
.....Hwr! Hwr !

Mae yr adar yn ymloni,
Ac maer cwn yn treio gwaeddi;
Cnt ein cwmni yn y caeau,
Wrth ein bodd rym ni a hwythau,
Dyma fendigedig ddyddiau,
.....Hwr! Hwr!

-------------------------
(tudalen 31)

Y mae mam yn dechreu siarad
Am fy mod yn torim dillad,
Ond caf ddillad newydd eto,
Y mae nhad yn dal i weithio,
Ac yn enill faint a fynno,
.....Hwr! Hwr!

Ar ol gorphen dyddiaur pleser
Byddwn yn gyflymach lawer;
Dringwn eto ffyn yr ysgol,
Awn i fyny oll yn unol,
Deuwn yn ddysgedig, bobol,
.....Hwr! Hwr!

___________________

Y Gwlith.

ANRHEG nos, gwynfyd rhosyn, yw y gwlith
....Gln a esmwyth ddisgyn
...I fendithio bro a bryn,
....A llesau pob llysieuyn.

___________________

Fy Nhad.

GWR o enaid gwerinol, iw ardal,
....Awdurdod glofaol;
...Dewr o nerth, di-droi-yn-ol;
Un o ben annibynol.

-------------------------
(tudalen 32)

DILYN GWYR MAWR.

MAE swynion angfayffredin
...Mewn gwyr mawr,
Mae pawb yn ceisio dilyn
...Y gwyr mawr,
Y mae y crydd ar teiliwr,
Y gweithiwr tin ar glowr,
Ar ffeiriad ar pregethwr,
Er cymmaint yw eu mwstwr,
Yn dilyn yn un pentwr
...Y gwyr mawr,
Mae pob rhyw ddyn yn gredwr
...Mewn gwyr mawr.

Dilyna tlodion lwybrau
...Y gwyr mawr,
Rhont arian ar geffylau,
...Fel gwyr mawr.
I redegfsydd y Derby
Hwy ant yn rheglyd gwmni,
Gan holi a phryderu,
Au synwyr wedi drysu,
...Fel gwyr mawr,
Maen rhaid cael efelychu
...Y gwyr mawr.

-------------------------
(tudalen 33)

Mae ambell un yn cablu
...Y gwyr mawr;
Ond dilyn mae er hyny
...Y gwyr mawr;
A phe bae ganddo arian
Fe godai yntau, druan,
Ei balas helaeth eirian
Yn nghanol coedwig lydan,
...Fel gwyr mawr;
Mae yn y bachgen anian
....Y gwyr mawr.

Peth hyfryd yw cyfarfod
...A gwyr mawr;
A phlygu yn ddiddarfod
...I wyr mawr;
Os nad ym ni yn parchu
Y dyn a gadd ei eni
Ar lethrau moelion tlodi,
Ond sydd yn dda, er hyny
Yr ydym yn dyrchafu
...Y gwyr mawr;
A rhuthrwn i addoli
...Y gwyr mawr.

Diolchwn am gael gweled
...Y gwyr mawr;
A pharchwn yn ddiarbed
...Y gwyr mawr;

-------------------------
(tudalen 34)

Os sangwn ar ein gilydd,
Os tlodion ydym beunydd,
Na foed i ni, rhag cwilydd,
Ddiddymu yn ein broydd
...Y gwyr mawr;
Dilynwn yn dragywydd
...Y gwyr mawr.

___________________

Yr Alcanwr.

YN ei grys bach, mewn gwres y bydd hoenus
.....Alcanwr byw beunydd;
...Rhyw wych was sydd yn arch-chwysydd
...Weithia ar dn wyth awr y dydd.

___________________

Colofn Glan Geirionydd.

ENWOG wr uniawn, ein Glan Geirionydd,
Dyn oedd a hoffwyd, ai glod ni ddiffydd,
Pa wr mwy anwyl nan per emynydd
Puraf ei anian, an prif awenydd?
Ei golofn ni ddwed gelwydd. mewn gwlad wen,
Triga ei awen mewn parch tragywydd.

-------------------------
(tudalen 35)

FFYNHON GELLIONEN.

HEN ffynhon y ffynhonau, -- fwyn ei llif,
.....Fun lladd pob clefydau:
...A gwaith ffol pobol ein pau
...Ydyw gwrthod ei gwyrthiau,

Llawenydd Gellionen y bu hi,
.....Heb ei hail dan wybren;
...Afiach frodyr, wyr di-wn,
...Yfwch ei dwr fel hufen.

Y gweiniaid, deuwch yn ganoedd, i hoew
.....Awel y mynyddoedd;
...Codwch ach llaw gawg ar goedd
...O win dyr or dyfnderoedd.

Fyddin y ddiod feddwol, hen yfwyr
.....Anafus a thrwynol;
...At y dwr pur, naturiol,
...Dewch yn awr, da chwi, yn ol.

Tra sych, rol tori syched, yw y gwr
.....Ga eich trwyth iw yfed;
...Da fir iach ywr dwfr red
...Ar ro aur ar i waered.

Dewch or bron i Gellionen, i fri
.....O frad Syr John Heidden;
...Uwch y byd chwi gewch iach ben,
...A hwylus fwynhau heulwen.

-------------------------
(tudalen 36)

___________________

AR LAN YR AFON.

EFRYDIOL, difyr rodiaf lan afon
.....Lon nwyfus brydferthaf;
...O ymyl Ner, moli wnaf,
...Ac o enaid y canaf.

Canaf yn nghanol ceinion anian dderch
.....Lawn o Dduw wrth afon;
...Yr hwylus r awelon
...Ogleisiant Har Wynfa hon.

Y Wynfa hon lona fenaid, i mi
.....Mr o swyn bendigaid
...Ydyw byw chwareu di-baid
...Difyr baradwys defaid.

Y defaid ar wyn dofion a welant
.....O geulan yr afon
...Eu lluniau oll yn llawnion
...Yn y dwr sydd heb un don.

Heb un dn, ond aflonydd ydyw hi
.....Ar daith rhwng y glenydd;
...Yr haul, enwog arlunydd,
...Yn y dwr wna lun y dydd.

Llun y dydd, bronydd, a bryniau, a geir
.....Yn gain a difrychau;
...Oriel lawn o ddarluniau
...Yn y fan hon wnaf fwynhau.

-------------------------
(tudalen 37)

Mwynhau wyf emyn nefol hael afon
.....Lifa heibion siriol;
...Ei seiniau da yw swyn d1
...Er ei hawen ddireol.

Direol, hudol odiaeth yw y pysg,
.....Pwy mor lawn o afiaeth?
...Aelodau mud, erlid maeth
...Wna y teulun eu talaeth.

Yn eu talaeth ar hynt hwyliog yr nt
.....Rhag drwg fardd anenwog;
...Brithyllod mn, gln o glog,
...Seirianant yn serenog.

Serenog fel asur anian yw y llu
.....Llon mewn afon burlan,
...Eu gwylio gaf ar geulan,
...O frawdol lwyth hyfryd-ln.

Hyfryd-ln, di-afradloniad, yw cr
.....Cain y llwyni telaid;
...Edn hoew diniwaid,
...Ar ei hwyl syn wrando raid.

Gwrando raid ar lef frefol anifail
.....Oi nefoedd borfaol;
...Ei waedd iach ysgydwa ddol,
...O fro odiaeth hyfrydol.

-------------------------
(tudalen 38)

GYMRU ANWYL.

GYMRU anwyl, gwlad y bryniau,
.....Gwyn fo dy ddydd;
Clywaf sŵn dy fn raiadrau
.....Mewn awel rydd;
Mae dy wyneb oll yn hawddgar
A cherddorion yw dy adar,
Cyssegredig yw dy ddaear,
.....Gwlad iach y ffydd.

Gymru anwyl, gwlad y bryniau
.....Mawr yw dy fri;
Cryd athrylith lanar oesau
.....Sydd ynot ti;
Wyt ffynhonell fy llawenydd,
Nith anghofiaf yn dragywydd,
Adgof grwydra attat beunydd
.....Dros donaur lli.

Gymru anwyl, gwlad y bryniau,
.....Tir meib y gn;
Taena engyl dros dy feddau
.....Eu hedyn gln;
Ambrose Lloyd a Doctor Parri,
leuan Gwyllt, a llu o gewri,
Yn dy ddaear sydd yn tewi
.....Wedir hwyl ar tn.

-------------------------
(tudalen 39)

Gymru anwyl, gwlad y bryniau,
.....Gwlad fach a mawr;
Adsain englyn syn dy greigiau
.....Bob dydd ac awr;
Ynot huna dy Nicander,
Ath Galedfryn cryf awenber,
Gyda llwch dy Islwyn tyner,
.....Nes tyr y wawr.

Gymru anwyl, gwlad y bryniau,
.....Clir fo dy gn;
Goleur nef a loewoth lwybrau,
.....Boed fyw dy dn;
Dal dy afael yn dy angel,
Dringan uwch o hyd ir awel,
Eistedd ar yr uchaf oriel
.....Ath wisg yn ln

___________________

Pelydryn.

AUR linell o dr oleuni o haul
.....Wyt, belydryn gwisgi;
...Saeth hudol, syth ehedi
...I eigion nos, iw gwn hi.

-------------------------
(tudalen 40)

GALAR.

DYW enynol boen enaid
I wr yw, ai odde raid;
Gan aredig, gwna rodiaw
Yn y fron sy lawn o fraw;
Yn y galon yi gwelir,
Ai waith ef yw trin ei thir;
Ysbryd a wnan ddiasbri,
A di-nerth gwnan bywyd ni;
Ochain a wnawn oi achos,
Dros y nef daeth dyrus nos.

O alar, pwy nas gwelodd
Wyneb hwn heb ei wahodd?
Dawn ddi-floedd, di-gyhoeddiad,
I ein ty heb ganiatad;
Er nad oes iddo roesaw
I enaid dyn, yno daw;
Rhyfedd ei fod artrefol
A neb yn gyru iw nol;
Er siomiant, erys yma,
Taro i fedd ein hedd wna.

Am ei dylwyth mud holaf,
Eu henwi au nodi wnaf;
Tad yr oll oedd datod draw
Yn Eden, wedin hudaw,

-------------------------
(tudalen 41)

Gadwyn serch a gydiain siwr
Eneidiau wrth Greawdwr,
A chododd amgylchiadau
Blin o hyn in herbyn, au
Hanes yw ein poeni
Hyd ein hoes, an gwawdio ni;
Angau, ai erchyll ingoedd,
A beddau llawn, gawn ar goedd;
Wele hanes ei linach,
Poena y byw, dipyn bach.

Er trwyr byd i gyd heb gr,
Nid gelyn ydyw galar;
Egyr yn ddwys ei gwysau
Yn fy mron i fy mawrhau;
Daear galed wir gilia,
Hael i ddyn yw ei law dda;
Ai oreu had ar ei hol,
Dyfod maer Hauwr dwyfol,
I lawr y teifl e ir tir,
Ai loches a fwyn wlychir
Gan wlith-wlaw gras bras, a bro
Wir anwyl Ior yw hono.
Daw engyl byd diangen,
Loew wyr Naf, ardalwyr Nen
Ffraeth rai hoff, at ffrwyth yr hau,
Ai hanes nt gwenau
Iw tir llon, at Ior eu llyw;
A dywedant, da ydyw.

-------------------------
(tudalen 42)

Nid gelyn ydyw galar,
Efe, gwn, ywm penaf gr;
Er nychum hoen am poeni,
Y loes fawr wna les i fi;
I ln, nwyfus, Ion nefoedd
Oreu y gwawl, af ar goedd;
Yno ceir trigfanau cu
A di-alar, iach, deulu.

___________________

Y Glowr.

HYF un dyr drwyr dyfnderau, fe ŵyr hwn
.....Gyfrinach eigionau;
...Du arwr, glowr yn glau
...Yng nghwr ing heria angau.

___________________

Yr Urdd Iforaidd.

BYW uno fo pob enaid i enill
Cynydd in hurdd delaid;
Ymgodwn, byddwn heb baid,
Hyd farwn frwd Iforiaid.

-------------------------
(tudalen 43)

IR CWRDD MEWN PRYD.

CHWI, foneddigion, deuwch
...Mewn pryd i foddion gras;
Mae bod ar ol, chwi gofiwch,
...Yn hen arferiad cs;
Os nad ych oll yn fyddar,
...Gwrandewch, fy mrodyr gwiw,
...Mae dyfod yn ddiweddar
...Yn gam Seion Duw.

Pe byddai cwrdd y borau
...Yn dechreu am un-ar-ddeg,
Diweddar fyddai rhywrai
...Syn perthyn ir rhyw deg;
Feu gwelid hwy yn cerdded
...I mewn yn iach, a llon,
Er mwyn i bawb gael gweled
...Eu dillad newydd spon.

Maer haul yn dechreun brydlon
...Bob boreu ar ei waith;
Mae llanwr mr yn gyson
....Ir eiliad ar y traeth;
Mewn pryd bu farw Iesu!
...Dros weiniaid daear lawr,
Ir cwrdd dewch i addoli
...Mewn pryd yn dyrfa fawr.

-------------------------
(tudalen 44)

DWED Y GWIR.

NIS gall celwydd sefyll llawer
...Ar ei waelod yn y byd,
Rhaid cael celwydd arall atoi
...Bwyso arno am ryw hyd;
Rhagor o gelwyddau ddeuant
...At y ddau syn crynun fawr,
Ond fe syrthiant gydau gilydd,
...Rhaid i gelwydd ddod i lawr.

Saif gwirionedd wrthoi hunan
...Ar ei draed, heb ofni dim;
Nid ywn crynu yn y cyhoedd,
...Heriar stormydd mwyau grym,
Ni raid iddo gael gwirionedd
...Arall ato, er mwyn byw;
Gwrando, blentyn, paid ag ofni,
...Dwed y gwir yn enw Duw.

Gelli weithiau gael dy demtio
...I ddweyd stori na fon iawn;
Rhywbeth ynot gais dy dwyllo
...A gwobrwyon mawrion, llawn;
Tro i ffwrdd rhag pob temtasiwn,
...Gwyliath galon tra fot byw;
Gwrando, blentyn, paid ag ofni,
...Dwed y gwir yn enw Duw.

-------------------------
(tudalen 45)

Mae yr Iesu yn dy glywed
...Di yn siarad yn mhob man;
Maen dy wylio yn ofalus,
...Gydag Ef nid ydwyt wan;
Os dywedi di anwiredd,
...Clwyf ir Ceidwad tyner yw;
Gwrando, blentyn, paid ag ofni,
...Dwed y gwir yn enw Duw.

Penderfyniad Plentyn.

PAN fyddaf wedi tyfu
...I fynyn fachgen mawr,
Ac enill arian fel y gro,
...A theimlo fel rhyw gawr,
Ni welir fi yn meddwl
...A rhegu, nos y pai,
Ond fe ddilynaf Iesu Grist,
...A chwmnir sanctaidd rai.

___________________Colli Mam.

Os gweli di blentyn a gollodd ei fam,
Bydd iddo yn darian, saf rhyngddo a cham;
Feallai ceir dithau ryw ddydd yn ddi-hedd,
Ac isel dy galon, ath fam yn y bedd.

-------------------------
(tudalen 46)

PWY GOLLODD EI BEN?

FE feddwodd ffermwr mewn rhyw ffair,
...A rhowd ef ar ei ebol
I fyned adref gydar hwyr,
...Am hyn diolchain rasol;
Or diwedd daeth at glwyd y ty,
...A gwaeddodd, Shan, tyrd yma,
Maer poni wedi collii ben,
...Wel dyma dro ysmala.

Y wraig, ar gwas, ar forwyn ddaeth
...A chanwyll ynon union
I weled ceffyi heb ei ben,
...A dyn o glwb y meddwon;
Y meistr ar y cyfrwy oedd
...Ai wyneb at y gynffon,
Efe oedd wedi collii ben,
...Nid Jack, yr ebol gwirion.

Mae llawer un yn gwneuthur ffwl
...Oi enaid yn y dafarn;
Yn is nar un anifail
...Yn nghwmnir ddiod gadarn;
Gwrandewch gyfeillion hoff a mwyn,
...Ar hyn o air yrwan,
Pan gaiff y ddiod ddod i mewn,
...Fe giliar synwyr allan.

-------------------------
(tudalen 47)

DYN A MWNCI .

MAE rhai yn dweyd fod mwnci
...Yn gallu dod yn ddyn,
Ond anhawdd credur stori,
...Ei gwadu rwyf fy hun,
Am ddolen goll bu chwilio
...Drwy hen goedwigoedd tew,
Ond ofer oedd y crwydro,
...Ni chafwyd gwr y blew.

Maec rhai yn dweyd fod mwnci
...I ni yn agos frawd,
Ond ein bod yn rhagori
...Rhyw chydig ar y tlawd;
Gwell genyf gredur Beibl
...Fy mod ar ddelw Duw,
Ac y caf ganddo deitl
...Iw etifeddiaeth wiw.

Mae rhai yn dweyd fod mwnci
...Yn gallu dod yn ddyn,
Ond pwy a all eu credu?
...Maer syniad mor ddi-lun.
Pe byddent yn cyhoeddi
...Fod meddwi yn y ffair Y
Yn gwneuthur dyn yn fwnci,
... Feu credwn hwy bob gair.

-------------------------
(tudalen 48)

YR HEN GOUNT
.

CHWI glywsoch oll, gyfeillion,
...Am hen gount;
Mae lliaws mawr o ddynion
...Dros hen gount;
Mae yn y byd ers tipyn,
Maen henach peth nag undyn,
Ond ni wanycha ronyn,
Mae bywyd anghyffredin
...Mewn hen gount.

Maer siopwyr oll yn rhegu
...Yr hen gount;
Ond byw ymlaen er hyny
...Mae hen gount;
A phe bain son am farw
Fe wylai llu yn arw
Mewn helynt hynod chwerw,
A chedwid byd o dwrw
...Am hen gount.

Fe brynir llu o bethau
...Ar hen gount;
Ceir blouses, a bonetau,
...Ar hen gount;

-------------------------
(tudalen 49)

Fe brynir skirts a sgidiau,
Y costumes ar sidanau,
A bangles a rhibanau,
A thyrfa fawr o nwyddau
...Ar hen gount.

Fe brynir blawd a thorthau
...Ar hen gount;
Ysgadan, ac afalau,
...Ar hen gount;
Os teimlir chwant gabitshen,
A bacwn, a phytaten,
A vinegar, a halsn,
A thrap i ddal llygoden,
Fe geir yr oll syn angen
...Ar hen gount.

Mae merched lu yn credu
...Mewn hen gount;
Cnt ddillad at briodi
...Ar hen gount;
Pan ddaw eu gwyr i wybod
Bydd yno helynt hynod,
A mwstwr yn ddi-ddarfod,
Un drwg i greu anghydfod
...Yw hen gount.

-------------------------
(tudalen 50)

Maen amser i ni saethu
...Yr hen gount;
A byw yn ln a theidi
...Heb hen gount;
Chwi ferched hoff a phurlan,
Gwnewch dalu i lawr mewn arian
Am bopeth brynwch rwan,
Na fydded ynoch anian
...Yr hen gount.

Chwi, fechgyn, mynwch wragedd
...Heb hen gount;
Na roddwch ddim trugaredd
...I hen gount;
Os gwnewch ei oddef flwyddyn,
Ni welwch byth ei derfyn,
Cynydda bob yn dipyn,
Ach bywyd aiff yn ddychryn,
A bedd cyn hir wnach derbyn
...Mewn hen gount.

Hwr i arian parod,
...Nid hen gount,
A chefner byth ar ddifrod
...Yr hen gount;
Os nad wyn gallu talu
Am siwt o ddillad leni,
Fe dreiaf shiffto hebddi,
Mil gwell i mi yw hyny,
...Na hen gount.

-------------------------
(tudalen 51)

Gobeithio caf fy nghladdu
...Heb hen gount;
Peth hyfryd iawn fydd codi
...Heb hen gount;
Mae llawer heddywn gorwedd
Yn ddistaw mewn tangnefedd
A godant yn y diwedd
...Mewn hen gount.

___________________

Y Darn Tair.

Y darn enwog dryn heini, un tr cain,
Tair ceiniog gynnwysi;
Om gwydd mor hawdd ymguddi,
Yn yrnyl dim wele di.

___________________

Dechreu Gweithio.

RWYT wedi dechreu gweithio
...Ac enill arian mawr;
Ymgadw di, fy machgen hoff,
...Rhag bachaur gelyn nawr,
Aeth llawer un yn sglyfaeth
...I ddrwg yr adeg hon.
Rho le i gynghor tad a mam,
...A Christ, o dan dy fron.

-------------------------
(tudalen 52)

DYWEDWCH AMEN.

MAE gwrandon ystwrllyd yn dipyn o fai,
A dyna arferiad cyffredin rhyw rai,
Ni chlyw y pregethwr ei udgorn ei hun
Gan uthr floeddiadau rhyw flaenor o ddyn;
Ond cofiwch fod gwrando fel darnau o goed
Yn beth na fwriadodd y nefoedd erioed,
A dyma fy nghyngor, rol tipyn o sen,
Na fyddwch amharod i ddwedyd Amen.

Pan fyddor pregethwr yn symmud dros riw,
Rhowch ysgwydd wrth olwyn yn enw eich Duw,
A help ir gwasanaeth i fynd ar ei daith,
A theflwch eich enaid i ganol y gwaith.
I ddynion heb farw nau claddu yn llawn,
Llonyddwch y fynwent nid ydywn beth iawn;
Os ydych yn derbyn Efengyl y Nen,
Dywedwch o galon yn hwylus, Amen.

Rym ni y plant bychain yn hoffir Un Gwyn
Fu farw dan hoelion ar Galfari fryn,
Paham rych chwi ddynion mor drymaidd euch gwedd
Wrth wrandor Efengyl gyfoethog o hedd?
A ydych yn cofio am ingoedd yr Ardd?
A glywsoch fflangellu y cefn oedd mor hardd?
Ac onid ywr Iesu yn eiriol uwchben?
Dihunwch, grefyddwyr, a dwedwch Amen.

-------------------------
(tudalen 53)

DAWNSIO.

YN herwydd ei lygredd dychrynllyd ei sawr,
Pregethodd y tadaur arferiad i lawr;
Or diwedd fei gyrwyd or dafarn i ms
Am nad oedd yn deilwng o leoedd diras,
Ond heddyw i gylchoedd crefyddol y daw
Yn sanctaidd ei osgo, a hynod ddi-fraw;
Rol bod yn ddibarch, ac afradlon, yn hir,
Maer ddawns am aelodi yn Seion, yn wir.

Mae bechgyn a merched am ddilyn gwyr mawr,
Drwy ddawnsio a dawnsio hyd doriad y wawr;
A gwelir gwr priod tra ysgafn ei glop
Ai fraich am ryw eneth yn troi fel y top.
Yn enw gweddeidd-dra a chrefydd y groes
Fe yrwyd y dawnsio o olwg yr oes;
Ond heddyw dychwela, yn barchus ei liw,
I hawlio aelodaeth yn eglwys fy Nuw.

Os yw y gwyr mawr am ei gadw ir lan
Pob llwyddiant fo iddynt, rai ysgafn a gwan;
Ond pam aiff y werin i ddilyn eu drwg
A phoeni gweddeidd-dra, a thynu ei wg?
Gan sefyll yn wrol yn ymyl y groes
Cyhoeddwn y dawnsio yn elyn i foes,
Tra byddo sancteiddrwydd a chrefydd yn fyw,
Na chaffed aelodaeth yn Eglwys fy Nuw.

-------------------------
(tudalen 54)

Y BOREU.

O FOREU llawn o fawredd,
Enw Ior wyna ei wedd;
Ei dirion wawr dery nos,
Bwria hi draw heb aros;
Yr haul mawr ai li mirain
Mewn gwynfyd gyfyd yn gain;
Y mae Sol mewn gorfoledd,
A du nos ni adwaen hedd;
Gelynol ywr goleuni
Oi orsedd aur iw swydd hi;
Ni cha ffau dan gangau gwŷdd,
Erlidia hi drwy wledydd.

Hedegog lu coedwigoedd
Ddi-hunant, ganant ar goedd;
Hardd, fywiog, gr y borau
Ai seiniau per, yw swyn pau;
Ir Wynfa mewn bri enfyn
Oreu gerdd ir Crewr gwyn;
Aderyn du dery hen dn
Ei dylwyth; daw awelon
Yma yn llu mwyn a llon
I gu wrandawr gywreindon.

Wedir nos fun duor nen,
Ar laswellt ceir elusen
Bur y gwlith, yn ei bri gln,
Yn lloni holl lu anian;
Y daoedd corniog diwyd

-------------------------
(tudalen 55)

I fwyniant godant i gyd;
Blysiant am ddydd o bleser,
A saig syn gymysg a sr.

Y forwynig ddiddig, dda,
Yn wisgi iawn esgyna
Ir fron deg, ai gwartheg hi
A ymdynant am dani;
Ei hewyllys ddeallant,
Ac ar ei hoi cywir ant;
Ardderchog faeth, llaeth yn lli,
Roddant yn ddifyr iddi.

Dan ei groes, rhydd claf roesaw
I loew drem yr haul draw;
Balmau y borau mor bur
Ddaliant i ladd ei ddolur;
Ar ei wyneb, eur-wenau
Oriau gwell syn dechreu gwau.

Allan iw waith yn llawn nwyf,
O galon yn iach, gwelwyf
Lu o weision dewrion da
Yn myned er mwyn manna;
Deffro mae bryn a dyffryn,
Hwylia i daith ful a dyn;
Bywyd hoew byd ieuanc
Wna y lleddf mor llon a llanc;
O foreu llawn o fawredd
Enw Ior wyna ei wedd.

-------------------------
(tudalen 56)

TALU Y SlOP.

MAE llawer mewn dyled o hyd ac o hyd,
A ledgers masnachwyr iw herbyn i gyd,
Hwy wisgant fel mawrion, a bwytant yn fras,
A cheisiant ymddangos fel pobol y Plas.
Mae celfi ardderchog yn llenwi eu tai,
Ond pwy yw eu perchen? yw cwestiwn rhyw rai,
Ymbwyllwch, gyfeillion, maen amser dweyd stop,
Cynilwch ychydig, a thalwch y siop.

Y mae anonestrwydd ar gynydd yn awr,
Ar awydd am bleser yn hynod o fawr;
Dilynir cerbydau holl fwyniant y byd,
A rhedir i ddyled ofnadwy run pryd;
Tae deng mil o bunnau yn llaw ambell un
Ni byddent yn ddigon i gynhal ei hun,
Ti fachgen trwsiadus, na fydd y fath ffop,
Ond parcha dy hunan trwy dalu y siop.

Mae ambell i eneth olygus a gln
Mewn dyled or golwg un ryfedd yw Shn,
Mae bod fel brenhines yn bechod go fawr,
Gan nad yw am sidan yn talu i lawr;
Ei hanes syn hysbys drwyr ardal or bron,
Does neb a brioda y ddynes fach hon;
O eneth, paid rhoddir fath bluf ar dy glop,
Gwaradwydd yw hyny neb dalu y siop.

-------------------------
(tudalen 57)

CAMSYNIED Y MEDDWYN.

TRAn ceisio mynd adref ar noson oer ddamp,
Fe safodd y meddwyn yn ymyl post lamp,
Ac wrth weled goleun tywynnu uwchben
Aeth ati o ddifrif i alw ar Gwen,
Ond nid oedd hin clywed bloeddiadau ei gwr,
Am hyny y meddwyn ddechreuodd wneyd stŵr,
A synnu na ddeuai ei Weno ir drws
I dderbyn ei.phriod caredig a thlws.

Mae Gwen yn y gwely yn cysgu, medd ef,
A chododd yn uchel a thrystfawr ei lef,
Fy ngeneth, pam cysgu a minnaun y gwlaw
Bron rhynu gan anwyd, mor oer yw fy llaw;
Maer llusern yn ffenestr y stafell yn glir,
A rhyfedd dy fod di yn gorwedd mor hir,
Cyn clywed dy briod yn curo y drws,
Paid bod mor ddifater o ddyn ar y bŵs.

Or diwedd gorweddodd y meddwyn i lawr,
A chysgodd yn esmwyth am dri chwarter awr;
Daeth heibio heddgeidwad, a gofyn a wnaeth,
Beth wyt yn wneyd yma, ar noson mor laith?
Atebodd y meddwyn, Mae Gweno, fy ngwraig,
Yn methu fy nghlywed, maen cysgu fel craig.
Hebryngwyd y meddwyn iw gartref yn syn,
A thalodd y goron ar costau am hyn.

-------------------------
(tudalen 58)

Y BACHGEN DEWR.

FEi magwyd ef yn dyner
...Ar aelwyd bur ddinam;
Roedd ynddo gryfder hoewi dad,
...A swyn ei anwyl fam;
Pan glywodd am y danchwa
...Yn nwfn y ddaear, draw,
Disgynodd ef ir Sodom erch
...Ai fywyd yn ei law.

Y nwy ymgasglodd eilwaith,
...A ffrwydrodd gyda nerth,
A chollodd yntaui fywyd hoflT
...O dan y creigiau certh;
Yr olaf un a gafwyd
...Or dinystr oedd ein brawd,
Am mai efe oedd bellan mlaen::
...Yn noddir gweithwyr tlawd.

Mae hiraeth yn ei gartref
...Am dano nos a dydd;
Ac uwch ei anwyl dad ai fam
...Y croga cwmwl prudd;
Ond Duw a sych eu dagrau
...A thywel tyner cain
Wrth achub eraill marw wnaeth
...Fel Gwr y Goron Ddrain.

-------------------------
(tudalen 59)


Y PERERIN CREFYDDOL.

DECHREUODD fel Bedyddiwr,
...Ac nid oedd arno fai;
Arhosodd am ryw flwyddyn gron
...Yn mysg y tanllyd rai.
At y Wesleyaid nerthol
...Yn nesaf aeth y gwr,
A safodd yno bymtheg mis
...Cyn dechreu cadw stŵr.

Yn nesaf, at y Senters
...Yr aeth, bererin blin,
Ond buan digiodd wrth y rhain,
...A dwedodd wrthoi hun,
Af at y Methodistiaid,
...Yr enwad parchus mawr,
Ond ciliodd oddiynon chwim
...Cyn iddo eistedd lawr.

Rhodd dro am Blant yr Arglwydd
...Am eu bod hwy mor gall,
Ond credodd cyn pedwar mis
...Eu bod yn hanner dall;
Ac aeth i Eglwys Loeger
...Am urddas mawr a chlod,
Ond heddyw ar y comin mae,
...Lle dylair Ismael fod.

-------------------------
(tudalen 60)

OCSHWN EVAN SHON.

HYSBYSWYD y plwyfolion am Ocshwn Evan Shn,
Parwydydd, drysau, pontydd, am dani oedd yn sn,
A gyrwyd at y Brewer am bedair cascen fawr
O gwrw coch iw ranu er gwneyd y llwfr yn gawr,
Ac hefyd jar o wisci i wellar cwrw cryf,
Ai wneuthur yn effeithiol i fagu prynwyr hyf.
Fe ddaeth y cwrwn brydlon, ar wisci at y ty,
A rhoddwyd hwy or neilldu mewn congl dywell, ddu.

Yn awr, gwrandewch yn ddistaw, yr hanes rof ar gn
Am Ocshwn Glanyrafon o fewn i Walia ln.
Ymledodd gwawr y boreu yn siriol dros y tir,
Ar haul ymgododd hefyd mewn glan ogoniant gwir,
Ac Evan Shon fendithiodd Ragluniaeth am ei gwaith
Yn rhoddi tywydd hyfryd heb ddim cawodydd llaith.
Daeth pedwar cant o ffermwyr, a labrwyr, ynon nghyd,
Ac ambell grydd a theiliwr i geisio gwellai fyd;
Ac aml un sychedig, or cyrau pellaf draw,
A gerddodd ynon flysig, heb arian yn ei law;
Yr Ocshwner gyhoeddodd delerau clir y sl,
Ac allan daeth y ddiod i godi hwyl a zl,
Ni wyddai neb o honynt fod wisci yn y br,
Ac yfodd llu yn helaeth or hylif afiach, sur.

-------------------------
(tudalen 61)

Gofynodd yr Arwerthwr,
Faint am yr asyn hwn?
A gwaeddodd gwr Ty-ucha,
Maen werth rhyw ddegpunt, gwn,
Ond gwaeddodd gwr y Berllan
Rhof ddegpunt arall, frawd,
A chafodd ef ar unwaith,
Ymlonodd yn ei ffawd.

Fe ddygwyd caseg henaidd
Ir cylch yn awr heb oed,
A chredodd gwr Twyn Heulwen
Nad oedd ond teirblwydd oed,
A gwaeddodd, deugain sovren
Am yr eboles chwim,
A chafodd yr hen sgerbwd
Nas gallai weithio dim.

Awd ati i werthu whilber,
A chredodd gwr Pen-pant
Mai carriage prydferth ydoedd
I gludo gwraig a phlant.
Cynygiodd ugain sovren
Am dani there and then,
A rhoddwyd hi ar enw
Yr hurtyn gwag ei ben.

-------------------------
(tudalen 62)

Bu yno brynu, a gwerthu, ar cwrwn gwneyd ei waith,
A phawb yn teimlon sicr fod ganddo chwech neu saith
O filoedd gln o bunnau yn manciau mawr y wlad,
Ac na ddylasai brynu y nwyddau yn rhy rad;
Gall dynion mor gyfoethog hawdd fforddio bod yn hael,
Ac action anrhydeddus, a byw uwch popeth gwael;
Ond druain or creduriaid, au harian oll, au bost,
Codasant foreu dranoeth au pennaun ddigon tost,
A gwelsant eu ffolineb, ond rhy ddiweddar, wir,
Rhaid talu am yr eboles ar carriage cyn bo hir.

Seiniwch y pledge, gyfeillion,
A chedwch eich pennaun glir;
Torwch y jar ar wisci,
A holltwch y cascis br;
Byddwch yn sobr, gyfeillion,
Dirwestwyr or brig ir bn,
A chofiwch yr hanes rhyfedd
Am Ocshwn Evan Shn.

___________________

Llawysgrif Eifionydd.

TRAMWYAR wlad ar bob adeg, rhyfedd
.....Sgrifen gwr di-floneg;
...Uthr yw, melldith a rheg,
...Llun adar hyll yn hedeg.

-------------------------
(tudalen 63)

YR ADYN MEDDW.

PAlD gwario dy arian ar gwrw,
...Au heisiau i gynal dy blant;
Yn esgyrn dy deulu, ddyn meddw,
...Mae newyn yn gosod ei ddant;
Yr ydwyt yn cario y torthau
...Sydd eisiaun dy gartref yn awr,
Iw rhoddi ar fyrddau tafarnau,
...O feddwyn, maeth bechod yn fawr.

Fe wyddost fod angen esgidiau
...Ar Tomos, a Mary, a Jane,
Dy briod a welodd sidanau
...Syn awr yn ei charpiaun ddi-wn;
Maeth galon fel carreg rwyn coelio,
...Aeth cariad o honi yn llwyr,
O feddwyn, yr ydwyt yn damnio
...Dy hunan, y nefoedd ai gwyr.

Mi welais dy briod ddiniwaid
...Pan ydoedd yn eneth ddi-nam,
Addewaist wrth enill ei henaid,
...Ei chadw, ai noddi rhag cam;
Dywedaist, rwyn cofior diwrnod,
...Y byddet yn dŵr iddi hi,
Ond toraist y sanctaidd gyfammod,
...O feddwyn, wyt waelach na chi.

-------------------------
(tudalen 64)

MARI HOPKIN.

AR waelod y mynydd roedd Mari yn byw
Mewn bwthyn diaddurn yng nghysgod ei Duw;
Ffordd gul amgylchiadau a deithiodd trwyr byd,
Ffordd gul iachawdwriaeth a gerddodd o hyd;
Ni wenodd y ddaear yn ngwyneb y fam,
Ond haul yr efengyl roes oleu iw cham,
Cyrhaeddodd ogoniant, ai phwys ar yr Iawn,
Ar Beibl y credodd ei eiriau yn llawn.

Hawdd iawn ir cyfoethog yn mhethau y byd
Gyhoeddi Rhagluniaeth yn berffaith o hyd;
Ond mewn amgylchiadau fain gwasgu yn dyn
Ni byddent mor barod i ddwedyd fel hyn.
Roedd Marin anwyl o Rhagluniaeth ai llaw,
Ac am ei thynerwch diolchodd heb daw,
Ac os gwelodd arni i storm yn ei hoes,
Esboniodd y cwbl yn ymyl y Groes.

Ai ffydd yn ddiysgog, a gloew ei bryd,
Y cerddodd i oedfa Gwaredwr y byd;
Pa le mae ei llaw-ffon, ar lantern fach lan?
Bydd coffa am danynt yn Nefoedd y Gn;
Ffarwel, Mad Hopkin, rwyt ti yn y nef
Yn para i addoli yn hwylus dy lef;
O na ddeuai deuparth oth ysbryd i lawr
I danio crefyddwyr ein cymoedd yn awr.

-------------------------
(tudalen 65)

CLOD I SHAN.

ROEDD Deio yn treulioi nosweithiau
...Yn nhafarn y pentref o hyd,
Gan adael ei wraig yn y bwthyn
...Yn unig a thlodaidd ei byd;
Yn sydyn, un noson, hi gododd,
...Ac aeth at yr yfwr di-ball,
Eisteddodd yn nghanol y meddwon
...Gan edrych yn siriol a chall.

Yn union, hi glywodd ei Deio
...Yn galw am lasiad o fr,
A galw wnaeth hithau am lasiad
...Or gwlybwr afiachus a sur,
Rhowch i mi un arall, medd Deio,
...I minnau un arall, medd Shn,
A llanwyd y llestri ir ymyl
...Gan rywun o wyneb lliw tn.

Ond methu ei yfed wnaeth Deio
...Er talu am dano i lawr,
A chododd i adael y dafarn
...Gan deimloi gywilydd yn fawr,
Ai ddilyn o hirbell wnaeth hithau
...Ir bwthyn bach syml a gln,
Ac heddyw, dirwestwr yw Deio
...Yn diolch ir nefoedd am Shn.

-------------------------
(tudalen 66)

TYNU DYN I LAWR.

OS gwelir chwin codi, gyfeillion,
...Cais llawer eich tynu i lawr,
Arferiad y byd ydyw hyny,
...Ond na ddigalonwch yn fawr;
Ewch rhagoch, a dringwch i fyny
...O afael cenfigen yn llwyr;
Gadewch iddi rincian ei danedd
...Mewn gofid o foreu hyd hwyr.

Os gwelir chwin codi, gyfeillion,
...Fe geisir gafaelun eich traed,
Ach tynu yn ol ir gwaelodion;
...Ich sarnu, a thywallt eich gwaed;
Ond daliwch i ddringo yn wrol,
...Na sylwch ar giwaid y pant;
Mhen tipyn, bydd melldith cenfigen!
Yn disgyn ar bennau ei phlant.

Os gwelir chwin driugo, gyfeillion,
...Bydd llu am eich tynu i lawr,
Ond rol i chwi fyned ou gafael,
...A sefyll ar fynydd sydd fawr,
Dechreuant eich canmol yn union,
...A gwaeddant Hwr bob yr un,
Gelyniaeth eu calon dryn foliant,
...Mor uchel, mor isel yw dyn!

-------------------------
(tudalen 67)

WYTH TRENED O SOVROD.

A WYDDOCH chwi, blant, faint o arian an ofer
Yn Nghymru, Iwerddon, Ysgotland a Lloeger,
Wrth brynu diodydd i greu mwy o syched,
A gyru y miloedd i yfed ac yfed?
Can miliwn a thrigain o bunnau bob blwyddyn
A werir yn gyfain ar fasnach y gwenwyn,
Maer meddwl bach dynol yn methu cwmpasu
Y gwastraff ofnadwy, ai ddirfawr drueni.

Wyth tynell o bwysau yw miliwn o sovrod,
Os nad ych yn credu, gofynwch ir clercod
Syn gweithio yn galed bob dydd yn y banciau,
A chwi a gewch wybod mai gwir yw fy ngeiriau,
Pe baech chwi am gludo holl sovrod y cwrw
I dref Abertawe, heb wneuthur fawr twrw,
Mi fyddain rhaid i chwi, blant anwyl ein pabell,
Gael cant a thriugain o dryciau wyth tynell.

A rhoi ugain wagen wrth gynffon pob engin,
Wyth trn fyddai hyny, ac onid ywn ddychryn?
Wyth trened o sovrod yn dilyn eu gilydd,
Ar engins yn ochain wrth fyned trwyn brydd
Wyth trened o sovrod yn dweyd am yr yfed
Ar meddwi disynwyr, ofnadwy, di-arbed
Wyth trened o sovrod yn hyglyw gyhoeddi
Fod yman dygyfor erch for o drueni.

-------------------------
(tudalen 68)

CAUR DAFARN.

PE cauid y dafarn, gyfeillion,
...Fe gauid y pawnshops yn llwyr;
Ni welid y llu truenusion
...Byth mwyach yn mynd gydar hwyr,
Gan gario eu dillad au celfi,
...At Iddew trachwantus a llym;
Darfydded y dafarn, ar meddwi,
...Fe dderfydd y pawnshops yn chwim.

Pe cauid y dafarn, gyfeillion,
...Fe gauid y workhouse run ryd;
Ni byddai ei eisiau ar ddynion
...Rol sobri, a gwella eu byd;
Wrth sychu ffynhonau trueni,
...Fe sychir y ffrydiau yn llwyr;
Os na cheir y boreu i feddwi,
...Ni chaiff yr un workhouse yr hwyr.

Pe cauid y dafarn, gyfeillion,
...Fe gauid carcharau y wlad;
Hwy fyddent yn segur a gweigion
...Rol colli y ddiod ai brad,
Ac onid ywn werth in ymdrechu
...I symmud y felldith or byd,
A thynu dan seiliau trueni
... A siomi pyrth uffern i gyd?

-------------------------
(tudalen 69)

Pe cauid y dafarn, gyfeillion,
...Fe dynid llys ysgar i ffwrdd,
Ei lywydd ain segur yn union,
...Tae sobrwydd yn frenhin pob bwrdd;
Pe cauid llond gwlad o dafarnau
...Taer fasnach yn chwilfriw ar lawr,
Arbedid y brwnt ddatguddiadau
...A lygrant gymdeithas yn awr.

Ymlaen ewch yn wrol, ddirwestwyr,
...Mae nerthoedd y nefoedd och plaid,
Dadweiniwch gleddyfau, fy mrodyr,
...Encilio rhag gelyn ni raid;
Ymlaen ewch ar trymion fagnelau
...A thaniwch ar gestyll y brad,
Os uffern fydd lawn o ofidiau,
...Llawenydd a leinw fy ngwiad.

___________________

Phrenologist.

CHWILIWR pen, pwyswr ymenydd, hanes
.....Cudd enaid a edrydd;
...Ein talent ai heolydd
...Wl ai ddawn mewn gloew ddydd.

___________________

Ioan Alaw.

IOAN ALAWr anwylyn, yn ein cylch
.....Bun ben-cerdd ac emyn;
...Hunodd ef, organ o ddyn,
...Da iw waelod, di-elyn.

-------------------------
(tudalen 70)

CODI SAIS.

GAN Mari a Tomas mae bachgen bach gln,
Ond nid yw yn dysgu hen iaith Gwlad y Gn,
Nid mam a ddyweda, ond mother o hyd,
Nid nhad glywir ganddo, ond father bob pryd,
A thybiaii rieni y bydd yn fwy dyn
Wrth ddilyn y Saeson nai genedl ei hun,
Ac felly hwy ddysgant y mebyn yn awr
I siarad iaith Lloegr er mwyn dod yn fawr.

Mae iaith yr hen Gymry mor arw ei gwedd,
Rhyw eiriau clogyrnog dychrynllyd a fedd,
Mae ech yn arswydol o boenus ir llwnc,
A seinio yr er sydd yn dipyn o bwnc;
Mae Harold mor dyner, ac esgyrn ei geg
Yn llawer rhy egwan i wneyd chwareuteg
A geiriau hil Gomer; eu dweyd sydd yn drais,
Am hyny fei codir yn sbrigyn o Sais.

Pan ddwed wrth ei dad, I want some more bread,
Pan ddwed wrth ei fam, I am going to bed,
Hwy gredant ei fod yn ddysgedig yn wir,
Ac y bydd ymhen tipyn yn Farchog y Sir;
Siaradant am dano wrth fychan a mawr,
A soniant am wyrthiau ardderchog y cawr;
A chodant yn uchel a bostfawr eu llais
Gan ddisgwyl gogoniant drwy godi y Sais.

-------------------------
(tudalen 71)

Cymerwch fy nghyngor, rieni di-nd,
Na fyddwch ddifyrwch i bawb is y rhod;
Bu dda gan frenhinoedd lefaru ein hiaith,
Gorchfygodd elyniaeth ar byd ei holl daith;
A gwelodd ddaearu gormeswyr ein gwlad,
Marchogodd yn wrol i deml a chd;
Mawrygwch iaith Gwalia syn drech na phob trais,
A chodwch y bachgen yn Gymro, nid Sais.

___________________

Ben Bowen.

GWR ieuanc oedd wir grewr, a anwyd
.....Yn freiniol feddyliwr;
...Fe erys yn fyw arwr
...Tra awyr, tn, tra rhed dwr.

___________________

Pregethwr Methodist.

DYSTAW y dwed ei destyn, a pheswch
.....Tra phwysig yn canlyn;
...Maith ydyw y Methodyn,
...Ara deg yw mottor dyn.

-------------------------
(tudalen 72)

SUDDIAD Y TITANIC.

O BORTHLADD Southampton cychwynodd mewn bri
Dan wisgo gogoniant brenhines y lli;
Edrychair Titanic fel dinas fawr, gain,
Cerddoriaeth ei seindorf oedd felus ei sain;
Y teithwyr ffarwelient au ffryndiau yn llon
A gobaith freuddwydiai yn nyfnder pob bron.
Yn nwrn yr Anfeidrol yr hunai y gwynt,
Croesawai yr eigion y llong ar ei hynt;
Y tonau ostyngent eu pennau i lawr
Wrth weled y ddinas ardderchog ei gwawr;
Ni welwyd ei hafal ar ddyfnder y mr,
Trech oedd nag elfenau holl gread yr Ior.

Yn groes ir Atlantic symudai mewn hedd,
Ar lluoedd ymfudwyr yn llawen eu gwedd;
Roedd dawnsio, a chanu, a gwledda di-ball,
O fewn ei stafelloedd ysblenydd di-wall;
Rhaid gwneyd y daith gyntaf yn enwog drwyr byd,
A churo holl longau yr eigion i gyd.

Dibrisiwyd y rhybudd a gaed fod ymlaen
Elynion ofnadwy or Gogledd ar daen
Gelynion a nofient yn dawel ar aig,
Gelynion fel darnau tragwyddol o graig.

-------------------------
(tudalen 73)

Ymlaen air Titanic yn gyflym ar hynt
Heb ofni na rhewfryn na thonau na gwynt;
Roedd hin ansuddadwy, yn herio pob brad,
Yn gyru peryglon oi golwg yn rhad;
Ac onid oedd gwyddor yn dywedyd yn hy
Nad oedd y Titanic ond meistres y lli?

Ond och! dacw rewfryn ai nerthoedd i gyd
Yn taro y falchaf o longau y byd;
Agorodd ei hystlys, diddymodd ei gwerth,
A llammodd y tonau i mewn yn ei nerth,
A chrynair Titanic fel deilen ar bren,
Trar lloer yn ei phruddder yn edrych or nen.

......Gollyngwyd y cychod i gyd
......Dros ochraur Titanic i lawr;
......Chwiorydd, a bychain y cryd,
......Oedd ynddynt ar eigion mor fawr;
......A brodyr o rwyfwyr di-wall
......Au noddent yn ngoleu y ser;
......Trar seindorf yn canun ddi-ball
......Eu nodau calonog a phr.

Yn sydyn, codi wnaeth y llong yn syth,
Ac ar ei phen ir eigion aeth i lawr,
A channoedd o drueiniaid yn ei chol,
A mil ymdrechent ar y dyfnder du,

-------------------------
(tudalen 74)

Ac angau yn eu claddu wrth y cant
Mewn beddrod, dan wanegaur werydd mawr,
Y tlodion ar cyfoethog yn y dwfn,
A phob gwahaniaeth rhyngddynt nid oedd mwy.

Byddwch Brydeinwyr, medd Cadben Smith,
Buont Brydeinwyr, au clod fydd byth;
Wthiwyd run ddynes oi chyfle i fyw,
Fathrwyd mo urddas na dyn na Duw,
Dewr y safasant heb gyffro dim,
Dewr y boddasant mewn mr ai rym;
Canodd y seindorf yn mhorth y bedd
Emyn y nefoedd yn llawn o hedd,
A thra bo byw dynoliaeth cofia hi,
Yn nes i Ti, fy Nuw, yn nes i Ti.

___________________

Toll y Tori.

Y DIWYD weithiwr, deall di dy les,
.....Dod i lawr wyr cibddall;
...I ddyn y bwthyn, heb ball,
...Hyll ingoedd rydd toll anghall

-------------------------
(tudalen 75)

YR HEN WEINIDOG.

PREGETHODD yr Efengyl dan lygaid tanbaid Duw,
Cyhoeddodd Iawn Calfaria a gras yr Iesu gwiw;
Fei gwelais dan eneiniad, fel angel uwch y llu,
Ar ddaear wedi dianc yn llwyr om golwg i.

Roedd gras ar ei wefusau, ai galon fawr ar dn,
A gweddnewidiad prydferth nefolaii wyneb gln;
Cyfodaii law i fyny, cyfeiriai at y Groes,
Dangosai waed yr Aberth i olchi beiau oes.

Nid duwinyddiaeth newydd na sonia am y gwaed,
Gynygiai i bechadur iw godi ar ei draed,
Ond hen ddysgeidiaeth iachus gwroniaid dyddiau gynt,
Syn gwybod am yr anadl oddiwrth y pedwar gwynt.

Ni choeddodd dlawd amheuon uwchben gwamalrwydd gwlad,
Ac ni fychanodd haeddiant anfeidrol Fab y Tad;
Nid carreg yn lle bara gynygiai ei ir sant,
Hen ŷd y wlad a falai iw roi yn fwyd ir plant.

Hiraetha ein pwlpudau am sain ei udgorn clir,
Ac wylan Cymanfaoedd am dano drwy y tir;
Ei lef a aeth yn eisiau rhwng creigiaur anial maith,
Do, collwyd y gweinidog, ond llwydda Duw ei waith.

-------------------------
(tudalen 76)

OEDFA ADFYD.

I ADAR mn y gn i gyd,
Rhydd eira oedfa adfyd;
Ant mewn braw rhag y gawod,
Rhai i berth i dreio bod
Yn dawel mewn chwyrn dywydd,
A bywn iach hyd decach dydd,
Rhai o blith y difyr blant
I goedwig a ehedant
I ryw ddedwydd freuddwydio
Am foreu o haf ir lom fro.
Diaros, gan bryderu,
Iw dy gln, dan geulan gu,
Y dryw bach a dry ei big
I ddioddef yn ddiddig;
Yna tyn aderyn t
Dry i fwynder rhyw fondo;
Crea helynt, cweryla
Brwydron wyllt a brodyr wna,
Ar darawiad ir heol
Oi dy nerth daw yn ol,
A brysia at y briwsion
Mewn eiliad llygad llon;
Er y gwynt ar eira ga
Un yw hwn na newyna.

-------------------------
(tudalen 77)

Wedir ystorm ai gormes, daw adar
.....Er dwedyd eu hanes,
...A cheisio groeso a gwres,
...Au cn at letty cynhes.

Y robyn ai arabedd a erys
.....Wrth ddor y wraig lanwedd;
...Ai fain lais gofyna wledd,
...Ar gwirion gaiff drugaredd.

Ai dirion dn, aderyn du a ddaw
.....Yn ddof, bron llewygu,
...Mewn cryndod am gardod gu
...I wylied porth y teulu.

Deulu anwyl, bur delynau y maes
.....Rhowch i mich caniadau
...Wrth fy mhorth, a chewch dorthau
...Iach Llwynon ich llawenhau.

___________________

John Jones, Talysarn.

HWN waeddodd wirioneddau y Cadw
.....Nes ysgydwyd creigiau;
...Mae yn hawdd in mynyddau ddweyd beges
...A mawredd hanes cawr y myrddiynau.

-------------------------
(tudalen 78)

OWEN DAFYDD, CWMGRENIG.

AWEN, rhaid it ganun rhydd
Fawl enwog hen felinydd;
Un cywir, dewr, fun creu dydd
Yn ei lanerch fwyn lonydd;
Y duwiol wr, diau haul oedd,
Goleuaii enaid y glynoedd;
Ar ei ol gogoniant drig,
Ac mae graen ar Gwmgrenig.

Hwnt, yno, cornant anwyl
Fu ar rod yn fawr ei hwyl,
Canai dn ir bardd cyn dydd,
Ar miwsig lanwair meusydd;
Ymlonai y melinydd
Wrth ei gweld rhwng perthi gwydd
Yn nwydus, ddifyr neidio
A gwir drwst mawn garw dro;
Hola hi am hael Owen,
Hen was gwar yn ei wisg wen.

Ei hen felin wnai falu
Yn dra llon ydau ir llu,
Yn ysgyrion wasgarwyd,
Ar y llawr maer muriau llwyd.

Mewn cn hardd maer bardd yn byw
Yn ei wlad, anwyl ydyw;

-------------------------
(tudalen 79)

Ei awen ef wnai yfed
O fywyd ysbryd a bed
Awyr gwlad dros berlaur gwlith
I heolydd athrylith:
Awen bur, anghlasurol,
Awen fyw, heb unrhyw ol
Athenaidd ar ei thannau,
A lonai bobl ei hen bau.
Awen gu dan swyn y Gair
Ag Anghrist ni wnai gynghrair;
Hi gloddiodd dari gelwyddau
Uthr, gwyllt, yr athraw gau;
Ac ar y garnedd heddyw
Mae ei thr faner yn fyw.

Hen ddiwinydd awenol
O gref ffydd, fun gyru ffol
Wadwyr ei Grist ar edyn,
Au camwedd, or cymoedd hyn.
Diolchai am Gyfammod
Iach, ar Iawn sydd uwch y rhod;
Gwleddai ar Ber-arglwyddiaeth
Ddiorfod, ar Duwdod aeth
I annwn ein trueni,
A siom a nos drosom ni;
Iddo byw wnaeth yn ddi-baid,
Gras Hwn oedd gwres ei enaid.

-------------------------
(tudalen 79)

Mae yn ei fedd, ond myn fyw,
Brwd odiaeth ysbryd ydyw;
Ai anadl rhwng ein bryniau
Lwydda y gwir, ladd y gau.

Rhyw foreu braf, Owen Dafydd,
I awyr Ior gwyd yn rhydd;
A hyf lef, tyr dwyfol lais
Wahanlen Ystradgynlais.

Lle y claddwyd ef.

___________________

Yn y Dwymyn.

POETH fy mhen, berwai fymenydd, a rhodiai
.....Ysbrydion digwilydd
...Yn y fro yn nifer rhydd
...O fileiniaid aflonydd.

Cedyrn gor-hyll yn codi a welais
.....Yn niwl fy nhrueni;
...Gelynion pob goleuni
...Yno oedd im poeni i.

-------------------------
(tudalen 81)

YMAITH AG EF
.

YMAITH ag Ef oddiar wyneb y ddaear.
Mae hwn yn dywedyd yn erbyn Cesar;
Ymaith ag Ef y tu hwnt i fodolaeth,
Maen gablwr y Duwdod, bechadur anhywaeth;
Fei magwyd ef acw, yn nhir Galilea,
Lle ni chododd proffwyd yn llaw y Gorucha;
Cableddau ewyniant bob dydd ar ei wefus,
Oi galon y llifa honiadau arswydus,
Disgwyliwn Fessia brenhinol ir ddaear,
Nid ydyw yr Iesu ond twyllwr anhygar;
Ymaith ag Ef. y terfysgwr di-urddas,
Y chwalwr di-gwilydd, syn llunio galanas
Yn ngwiad yr hen genedl etholwyd yn gynhar
I fod yn offeryn yr Arglwydd digymhar
I sarnu fel sothach bob math o genhedloedd,
Au gyru i ddistryw fel us o flaen gwyntoedd,
Ymaith ag Ef, mae un arall yn dyfod,
Messia milwrol, nid honwr gwael, dinod;
Yn enw breuddwydion ein tadau ardderchog
Croeshoelier yr Iesu, y bradwr llwm euog.

Fel hyn y llefar canoedd
...Ger bron paganaidd ddyn,
A chrynai galon ef oi fewn,
...Ac ofnai lais ei hun,

-------------------------
(tudalen 82)

Cynddaredd sydd oi gwmpas,
...Ai swn fel storm ar fr,
Ni wyr fod Duw ei Hun oi flaen,
...Ac yntau ger bron Ior.

Maer nef yn wylon hidl,
...Angylion oll yn brudd,
Wrth glywed cenedl Duw ei Hun
...Yn cablu toriad dydd;
Mae Arwr tragwyddoldeb,
...Y Meichiau mawr, di-wall,
Fel darn o balmant o dan draed
...Ysbrydion brwnt y fall.

Ymaith ag Ef! y mae rheswm yn wylo,
Ymaith ag Ef! mae cyfiawnder yn udo,
Ymaith ag Ef! mae y creigiau yn ochain,
Ymaith ag Ef! y mae natur yn ubain,
Cysgodaur hen oesau alarant yn uchel,
Ysprydion prophwydi ddont heibion yr awel,
Ond swn eu tystiolaeth yn ymyl y sylwedd
Ni chywir gan Israel mewn mr o gynddaredd;
Ymaith ag Ef, mae y croesbren yn barod,
Ac uffern ir mynydd yn mynd iw gyfarfod,
Satanaid ymlonant, ymddawnsia ellyllon,
A gwaeddant iw erbyn trwy gegau Iddewon,
Ymaith ag Ef! Aeth, a threngodd yn ufudd,
Mae Israel yn dawel, ar wlad gafodd lonydd.

-------------------------
(tudalen 83)

Ymaith aeth, dychwelodd eilwaith
...Gyda boreur trydydd dydd;
Torodd holl gadwynaur fagddu,
...Cerddar wlad yn ngolwg ffydd;
Byw ar gelwydd y maer Iddew,
...Crwydrar byd o oes i oes,
Ymaith aeth o wlad ei dadau,
...Digiodd Dduw gerllaw y Groes.

___________________

Cofian Gwlad.

IOR, i Walia rho wylwyr, a hoffus
.....Seraffaidd bregethwyr;
...Rol ardderchog enwog wyr
...Mae gwae yma a gwewyr.

Rho sereiff o wyr i siarad a ni
.....Am y nef ai chariad;
...Engyl glwys yn ngolwg gwlad,
...Nid dynion wnaed i enwad.

Carwn hynt ein cornentydd, mae eisieu
.....Miwsig ffrwd y mynydd;
...Dyro ddyfnion afonydd
...Per eu dawn tra paro dydd.

Cu aros mae Duwr cewri, daw eraill
.....Frwd arwyr in lloni;
Rhai glanach nar goleuni,
O! Awdwr Nef, dyro i ni.

-------------------------
(tudalen 84)

CADWR ENAID AR BYWYD.

ACHUBWYD enaid lleidr
...Yn ing ei olaf awr;
Pentewyn ydoedd dynodd Crist
...O fflam y colli mawr;
Mawrygwn gariad dwyfol,
...Ar wyrth ardderchog hon,
Maer lleidr heddyw yn y nef,
...Yn canun iach ei fron.

Ond Timotheus achubwyd
...Yn foreu ar ei ddydd,
Yn swn cynghorion aelwyd lan
...Fei magwyd yn y ffydd;
Pregethodd waed Calfaria,
...Ac aeth ir nef yn gain,
Ei fywyd ar ei hyd a roes
...I Wr y goron ddrain,

Fe gadwyd enaid lleidr
...Ar ymyl bythol dan,
Ond cadwyd bywyd Timotheus
...Yn llawr Ysgrythyr Ln;
Gadewch i Grist eich arwain
...Yn mysg peryglon gant,
Nid digon cadwr enaid mawr,

...Rhaid cadwr bywyd, blant.

-------------------------
(tudalen 85)

CYNHWYSIAD


TUDALEN


DARLUN
Gwyneb-Ddalen ...1
Rhagymadrodd ...3
Y Fellten ...4
Doctor Parri ...6
Y Meistr ar Gwas ...6
Plentyn y Meddwyn ...7
Cysgun y Cwrdd ...8
Evan Evans, Gelligweirdy ...9
Victoria ...9
Carior Baich ...10
Helpur Gwan ...11
Y Pŵd ...12
Cythraul y Canu ...13
Watcyn Wyn ...13
Parch. D. Lloyd Jones M.A. ...14
Clod ...15
Cerflun Tom Ellis ...15
Y Wraig Anniben ...16
Cartref ...17
Y Morgrugyn ...17
Y Glaswellt ...17
Gwaith y Ddiod ...18
Ceridwen Beynon ...19
Dail yr Hydref ...19
Esiampl ...19
Helynt Stop Tap ...20
Y Gydwybod ...21
Awgrym ...21

-------------------------
(tudalen 86)

TUDALEN
Y Gragen ...21
Eisieu bod yn Ddyn ...22
Emyn Priodas ...23
Ni phalla Efe ...24
Mawl i Grist ...33
Y Wlad Bell ...26
Athan Fardd ...29
Mel ...29
Gwyliaur Haf ...30
Y Gwlith ...31
Fy Nhad ...31
Dilyn Gwyr Mawr ...33
Yr Alcanwr ...34
Colofo Glan Geirionydd ...34
Ffynhon Gellionen ...35
Ar Lan yr Afon ...36
Gymru Anwyl ...38
Pelydryn ...39
Galar ...40
Y Glowr ...42
Yr Urdd Iforaidd ...42
Ir Cwrdd mewd pryd ...43
Dwed y Gwir ...44
Penderfyniad Plentyn ...43
Colli Mam ...43
Pwy Gollodd ei Ben? ...46
Dyn a Mwnci ...47
Yr Hen Gount ...48
Y Darn Tair ...31
Dechreu Gweithio ...51
Dywedwch Amen ...52
Dawnsio ...53
Y Boreu ...54

-------------------------
(tudalen 87)


TUDALEN
Talu y Siop ...56
Camsyniad y Meddwyn ...57
Y Bachgen Dewr ...58
Y Pererin Crefyddol ...59
Ocshwn Evan Shon ...60
Llawysgrif Eifionydd ...62
Yr Adyn Meddw ...63
Mari Hopkin ...64
Clod i Shan ...65
Tynu Dyn i Law ...66
Wyth Trened o Sovrod ...67
Caur Dafarn ...68
Phrenologist ...69
Ioan Alaw ...69
Codi Sais ...70
Ben Bowen ...71
Pregethwr Methodist ...71
Suddiad y Titanic ...72
Toll y Tori ...74
Yr Hen Weinidog ...75
Oedfa Adfyd ...76
John Jones, Talysarn ...77
Owen Dafydd, Cwmgrenig ...28
Yn y Dwymyn ...80
Ymaith ag Ef ...81
Cof an Gwlad ...83
Cadwr Enaid ar Bywyd ...84


-------------------------
(tudalen 88)

W. WILCOX
ARGRAFFYDD
ABERDAR



 

______________________________________________

 

Adolygiad diweddaraf: 2011-02-12 11.50;

Ble'r wyf i? Yr ych chi'n ymwld ag un o dudalennau'r Gwefan "CYMRU-CATALONIA" (Cymreg)
On sc?
Esteu visitant una pgina de la Web "CYMRU-CATALONIA" (= Galles-Catalunya) (catal)
Where am I?
You are visiting a page from the "CYMRU-CATALONIA" (= Wales-Catalonia) Website (English)
Weə-r m ai? Yu a-r vziting ə peij frm dhə "CYMRU-CATALONIA" (= Weilz-Katəluniə) Wbsait (ngglish)

 

Archwiliwch y wefan hon 
---
Adeiladwaith y wefan 
---
Gwaith cynnal a chadw

 

Cysylltwch ni trwyr llyfr ymwelwyr: YMWELFA

 

CYMRU-CATALONIA


Free counter and web stats