2589k Gwefan Cymru-Catalonia. Y Siswrn. Blwyddyn 1888. Daniel Owen (1836-1895)

http://www.kimkat.org/amryw/1_testunau/sion_prys_080_y_siswrn_daniel_owen_1888_delwau_a_thestun_2589k.htm

0001z Yr Hafan / Home Page

..........
1864k Y Fynedfa yn Gymraeg

.....................
0009k Y Barthlen

...............................0960k Y Gyfeirddalen i Gywaith Sin Prys (testunau Cymraeg yn y wefan hon)

............................................2387k Y Gyfeirddalen ir llyfr hwn (Y Siswrn, Daniel Owen)

...........................................................y tudalen hwn


baneri
..


Gwefan Cymru-Catalonia
La Web de Galles i Catalunya


Cywaith Sin Prys Aberhonddu
(Casgliad Arlein o destunau Cymraeg)
Llond y We o Ln y Brython


Y Siswrn
Daniel Owen, Yr Wyddgrug (1836-1895)
1888




(delw 0729)


Maer sylwadau sydd wedi eu hychwanegu gennym mewn llythrennau oren.
Our comments are added in orange type

Ar ffurf delwau y maer llyfr hwn. Maer tudalennau isod mewn lliw coch iw gweld hefyd ar ffurf teip HTML

000 / 001 / 003 / 005 / 006 / 007 / 008 / 009 / 010 / 011 / 012 / 013 / 014 / 015 / 016 / 017 / 018 / 019 / 020 / 021 / 022 / 023 / 024 / 025 / 026 / 027 / 028 / 029 / 030 / 031 / 032 / 033 / 034 / 035 / 036 / 037 / 038 / 039 / 040 / 041 / 042 / 043 / 044 / 045 / 046 / 047 / 048 / 049 / 050 / 051 / 052 / 053 / 054 / 055 / 056 / 057 / 058 / 059 / 060 / 061 / 062 / 063 / 064 / 065 / 066 / 067 / 068 / 069 / 070 / 071 / 072 / 073 / 074 / 075 / 076 / 077 / 078 / 079 / 080 / 081 / 082 / 083 / 084 / 085 / 086 / 087 / 088 / 089 / 090 / 091 / 092 / 093 / 094 / 095 / 096 / 097 / 098 / 099 / 100 / 101 / 102 / 103 / 104 / 105 / 106 / 107 / 108 / 109 / 110 / 111 / 112 / 113 / 114 / 115 / 116 / 117 / 118 / 119 / 120 / 121 / 122 / 123 / 124 / 125 / 126 / 127 / 128 / 129 / 130 / 131 / 132 / 133 / 134 / 135 / 136

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0864) (tudalen 0)


Argraffiad Cyntaf: J. Ll. Morris, Yr Wyddgrug, 18-
Ail Argraffiad: J. Ll. Morris, Yr Wyddgrug, 1888.
Trydydd Argraffiad: Gwasg y Brython, 1937.
Pedwerydd Argraffiad: Gwasg y Brython, 1939.

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0863) (tudalen 1)


Y SISWRN: SEF DETHOLION PRUDD A DYDDANOL, NEWYDD A HEN, O WEITHIAU DANIEL OWEN
(Awdwr Rhys Lewis, Y Dreflan, &c.)

Hwyl lawen gaiff teuluoedd a mn iawn
I ymwneyd gwisgoedd;
Ni syfl gwerth na safle goedd
Y SISWRN yn oes oesoedd!

Neifion.

Lerpwl.
Yng Ngwasg y Brython.
Hugh Evans ai Feibion, Cyf., 356/358/360 Stanley Road 1939

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0866) (tudalen 3)


AT Y DARLLENYDD.
Gyda chaniatad ein cymydog, Mr. Daniel Owen, yr ydym wedi anturio cyhoeddi y gyfrol fechan hon o ddetholion oi weithiau. Mae y croesaw gwresog a roddwyd gan ein cyd-genedl i weithiau yr Awdwr, sef Y DREFLAN a RHYS LEWIS, yn peri i ni obeithio na fydd Y SISWRN yn annerbyniol. Gwl y cyfarwydd fod yma amryw or detholion na fuont mewn argraff or blaen, ac eraill a ymddangosasant mewn Cylchgronau na feddent ond dosbarth neillduol o ddarllenwyr, ac eraill a gyhoeddwyd mewn cyfrol sydd allan o argraff er ys llawer o flynyddoedd. Ir lliaws bydd yr oll yn newydd, ac ir ychydig sydd yn cofio wyneb ambell ddernyn hyderwn nad anhyfryd a fydd ail-gydnabyddiaeth.

Yr Wyddgrug.
Y Cyhoeddwr.

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0865) (tudalen 5)

AT Y DARLLENYDD
Wedi cyflwyno ir Cyhoedd yr Ail Argraffiad or SISWRN, dymunwn gydnabod yn ddiolchgar y derbyniad croesawgar a roddwyd ir Argraffiad Cyntaf. Ein crediniaeth fod llawer eto on cydgenedl a ddymunent feddu y llyfr, ond sydd hyd yn hyn heb ei feddu, ydyw ein rheswm dros ymgymeryd ar anturiaeth hon, a hyderwn na siomir hi.
Y CYHOEDDWR.


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0867) (tudalen 6)


CYNNWYSIAD.
Yr Ysmygwr x9
Tiberias x34
Siarad a Siaradwyr x36
Beth sydd oreu x41
Ganig x42
Rhai o Fanteision Tlodi x44
Oriel x50
Y Bethma x53
Darlun x58
Yn y Capel x61
Mr. Jones y Shop a George Rhodric x66
Mr. Jones y Shop a William Thomas x72
William Thomas ar dewis Blaenoriaid x80

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0868) (tudalen 7)


Y CYNNWYSIAD.
Dewis Blaenoriaid x88
Y Blaenoriaid newydd yn y Glorian x99
Y Parch. Richard Owen y Diwygiwr x107
Hiraethgan x108
Llythyr fy Nghefnder x116
Adgof x133
Ioan Jones, Rhuthyn x135
Englynion x136


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0869) (tudalen 9)


Yr Ysmygwr.
Pennod agoriadol i hanes anysgrifenedig.

Yr wyf yn meddwl, ond nid wyf yn sicr, mai y flwyddyn 1876 neu 1877 ydoedd. Y gwaelaf yn y byd ydwyf am gofio dyddiau a blynyddau wedi yr elont heibio; ac oherwydd fy mod yn ymwybodol or diffyg hwn, a rhag poeni y darllenydd gydag anghysonderau, ni wnaf ond can lleied ag a allaf o gyfeiriadau at ddyddiadau, gan nad ydynt ar y goreu ond pethau sychion, ac oddiar i ystyriaeth mai gwell i ddyn diofal beidio bod yn fanwl.
Am yr adroddaf y ffeithiau yn gywir pa bwys am y dyddiad? Pethau amser ydyw dyddiadau, ond nid allwn ymysgwyd oddiwrth ffeithiau bywyd hyd yn nod yn y byd a ddaw. Geidw rhai pobi ddydd-lyfr yn yr hwn y croniclant eu teimladau, au gweithredoedd, a phrif ddygwyddiadau pob diwrnod ou

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0870) (tudalen 10)


bywyd. Os ydyw eu bywyd yn gyffelyb ir eiddo fi ac i eiddo dynion yn gyffredin, ac os ydynt yn onest gydar gwaith hwn, da fyddai ganddynt, mi gredaf, gael hamdden cyn marw iw losgi. Ond os ysgrifenu y maent bethau difyr iw darllen ganddynt hwy eu hunain a chan eu perthynasau ryw amser sydd i ddyfod, yna rhagrithwyr ydynt, a chnt allan ryw dro fod llyfr coffadwriaeth arall yn bod cwbl wahanol o ran ei fanylion. Ond yr wyf yn meddwl, fel y dywedais, mai y flwyddyn 1876 ydoedd tua chanol y cynhauaf ŷd. Yr oedd wedi bod yn dymor poeth iawn, ac yr oedd rhai ffermwyr yn gallu dyrnu eu hŷdoedd ar y maes cyn eu casglu iw hŷdlanau. Mae ffaith fechan yn peri i mi gofio hyn: Yr oedd cynrychiolydd y Feibl Gymdeithas Frytanaidd a Thramor wedi anfon gair at y pen blaenor yma y byddai efe yn dyfod in hardal ar y diwrnod ar diwrnod i ddadleu hawliau y Gymdeithas; ac yr oedd y pen blaenor yntau, yn ei dro, yr hwn oedd ffermwr cyfrifol wedi anfon gair yn ol i ddyweyd y byddai raid ir cynrychiolydd oedi ei ymweliad oherwydd fod cyhoeddiad yr engine ddyrnu yn ein hardal ar y diwrnod hwnw; yr hwn drefniant a hysbyswyd yn ei amser priod ir frawdoliaeth ac a dderbyniodd gymeradwyaeth ddyladwy. Yr oeddwn yn feistr arnaf fy hun, fel y dywedir; hyny ydyw, gallwn fyned oddicartref heb ofyn cenad neb, ac aros cyhyd ag y mynwn heb golledu neb ond fy hunan.
Nid oedd genyf na meistr na gwraig i ofyn caniatad ganddynt. A hon

________________________________________________


Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0871) (tudalen 11)


oedd rhagorfraint benaf fy mywyd rhyddid. Nid oedd genyf ddim at fy nghynaliaeth ond a ennillwn gyda fy neng ewin nid oeddwn yn anghenus ac nid oedd genyf ond ychydig wrth gefn. Pa fodd bynag, un bore, cefais ddrychfeddwl newydd, sef nad oeddwn lawn can iached ag y dylaswn fod. Yr wyf yn lled sicr erbyn hyn mai drychfeddwl ydoedd, oblegid dygai gydag ef fwy o bleser nag o ofid, a theimlwn braidd yn falch ohono, fel y gwna bardd o linell newydd, bert. Yn wir effeithiodd arnaf mor fawr nes fy nwyn ir penderfyniad fy mod yn haeddu gŵyl, neu holiday, yr hwn beth mai ychydig, fel y tybiwn i, oedd yn ei haeddu, ac mai y rhai oedd yn ei haeddu leiaf oedd yn cael mwyaf ohono. Oddiar yr egwyddor pwyth rhag llaw a arbed naw, a rhag i mi waethygu, tybiais mai goreu po gyntaf yr awn oddicartref. Ni chymerodd i mi prin bum mynyd i benderfynu ar y lle yr awn i dreulio fy ngŵyl, ac awgrymodd Llandrindod ei hun i mi ar unwaith. Gan mor gyflym y daeth y lle i fy meddwl, yr wyf erbyn hyn braidd yn tybied fy mod wedi penderfynu ar y lle cyn darganfod nad oeddwn mor iach ag y dymunaswn fod. Ni fuaswn erioed or blaen yn Llandrindod, ac eto, wedi darllen fwy nag unwaith y Tridiau ar Tridiau Eto, gan Glan Alun, teimlwn raddau o gydnabyddiaeth r lle. Cychwynais im taith, a phan oeddwn ar fy ffordd ir orsaf yn myned heibio yr Hendre Fawr, gwelwn fod yr engine ddyrnu wedi dyfod yn ffyddlon iw chyhoeddiad. Yn wir yr oedd hi wrthi


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0872) (tudalen 12)


ers meityn yn drystfawr ac ysglyfaethus, ai holwynion yn troelli yn gyflym, ai hagerdd ai mŵg yn esgyn ir awyr, ac amryw wŷr oi deutu heb gb na gwasgod rhai yn taflu yr ysgubau iw chrombil, eraill yn pentyru y gwellt, ac eraill yn cylymu cg y sachau, a phawb yn ymddangos cn brysured a iar a deugyw, ac yn gwaeddi mor uchel wrth siarad fel ag yr oeddwn yn gallu eu deall yn burion or ffordd. Gwelwn Ifan Wmphre, y pen blaenor, nid fel y byddai yn y capel, sef yn araf-deg a hamddenol, ond wedi deffro oi goryn iw sawdl ac yn llawn bywiogrwydd. Ymddangosai yr hen frawd i mi fel pe buasai yn argyhoeddedig ped arosasai y gwr chwimwth a ddiwallai yr engine gegrwth ond am un eiliad, y buasai y peiriant yn ddiymdroi yn ymosod yn ffyrnig ac ysglyfaethus ar bob copa walltog or rhai oedd oi ddeutu, os nad ar y tŷ, ac ar y wraig ar plant hefyd. Pan euthum yn ddigon pell oddiwrth sŵn y peiriant i allu clywed fy myfyrdodau, meddyliwn mai nid peth dibwys, wedir cwbl, oedd dyfodiad yr engine ddyrnu i ardal, pe na buasai ond am y bywyd ar egni a ddygai gyda hi, ac a gyfranai ir rhai oeddynt, ar brydiau eraill, yn hollol ddifraw. Ac eto nid allwn beidio dychymygu am wyneb cynrychiolydd y Beibl Gym-deithas, yr hwn oedd wr doniol a thafodog, ar sense of humour yn gryf ynddo y bore y derbyniodd efe y llythyr a gynwysai y rheswm digonol dros iddo oedi ei ymweliad an hardal. Diammheu genyf iddo roddi i mewn ar unwafth, yn ei feddwl, i resymoldeb

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0873) (tudalen 13)


y cais, ac iddo ganfod fod un engine ddyrnu yn llawn ddigon yn ein hardal ar yr un diwrnod! Tybiwn hefyd mai y gair uchaf yn meddwl Ifan Wmphre y diwrnod hwnw oedd, Nid ar Feibl yn unig y bydd fyw dyn. Tarawyd fi gyda hyn gan y syniad pe buasai ymweliad gwahanol gynrychiolwyr galluog y Fam Gymdeithas yn cael edrych arno gydar fath ddyddordeb, ac yn dylanwadu mor rymus ar bawb yn ein hardal ag a wnai dyfodiad yr engine ddyrnu ar deulu yr Hendre Fawr mai nid deuddeg punt a fuasai swm ein casgliad blynyddol at y gymdeithas ddigyffelyb hono.

Yr oeddwn wedi rhoi fy ngharbed bag dan ofal hogyn, ai anfon o fy mlaen ir orsaf nid am fy mod yn rhy falch iw gario fy hun, ond rhag i neb wybod fy mod yn myned oddicartref ac iddynt holi a stilio i ba le yr awn. Canys gwyddwn pan elai un diwraig neu ddiŵr i Landrindod fod tuedd mewn rhai pobl i briodoli iddo neu iddi amcanion amgen na gwellhu yr iechyd; er na fuasai raid i mi ofni y priodolasid amcan felly i mi, gan fy mod, fel y tybiwn, yn un pur annhebyg i wneyd argraff ddofn ar neb, neu o dderbyn argraff arosol gan neb. Eto meddyliwn fod cadw safnau y trigolion yn ngheuad yn werth chwe cheiinog, yr hwn swm a delais yn onest ir hogyn, ac am yr hwn swm yr oedd efe yn dra diolchgar, oblegid can gynted ag y derbyniodd efe y chwe cheiniog, poerodd arno ir dyben, gallwn feddwl, iddo lynu yn ei law, oherwydd nid oedd ganddo boced gyfan ar ei helw, mi

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0874) (tudalen 14)


gymerwn fy llw. Yn wir telais fwy na hyny lawer gwaith drosodd yn ystod fy oes, i gadw tafodau yn segur, a theimlaf y fynyd hon mai dyna yr investment goreu y gall dyn ei wneyd.

Yr oeddwn wedi prysuro yn gymaint i ddal y trn fel, pan gymerais fy eisteddle yn y gerbydres, y teimlwn dipyn yn wasgedig a churedig fy nghalon, ac yr oedd ynof duedd gref i orwedd. Nid anhyfryd genyf oedd teimlo felly, oblegid dyfnhai fy argyhoeddiad nad oeddwn mor gryf ag oedd ddymunol, ac elai ymhell i dawelu fy nghydwybod nad oeddwn yn myned oddicartref i wastraffu wythnos neu bythefnos o amser gwerthfawr heb amcan teilwng. Wrth farnu yn dg a diduedd yr wyf yn cael fod dyn hyny ydyw, yr wyf yn cael fy hunan oblegid nid oes ynof awydd pinio fy meiau fy hun wrth ddynion yn gyffredinol yr wyf yn cael fy hun, meddaf, yn chwareu llawer cast gyda fy nghydwybod.
Rhaid i mi, a phob dyn gonest, gydnabod mai hi ydyw y frenines, gŵg neu wn yr hon gan nad pa mor deyrngarol ydym nis gallwn ei anwybyddu. Pob dyn gonest, meddaf; ac wrth hyny y meddyliaf pob dyn sydd wedi ymddeffroi o gysgadrwydd anystyriaeth i ymholi o ba le y daeth? i ba le y mae yn myned? beth ydyw neges a dyben ei fodolaeth? beth ydyw ystyr yr hyn a wl oi amgylch? ai breuddwyd ai dammeg ydyw? beth ydyw ef ei hun, ai math o beiriant bwyta? ai canwyll a lysg i lawr iw socet rai or dyddiau nesaf? ai ynte seren i fyned or golwg i oleuo ar ryw hemisphere arall? Nis gall y fath un

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0875) (tudalen 15)


fod yn ddiystyr o lais ei gydwybod. Ond nid cydwybod ydyw yr oll o ddyn: mae ganddo ei ddymuniadau ai dueddiadau, ac nid ydyw y rhai hyn bob amser yn cydgordio llais ei gydwybod. A phan ddygwyddo yr anghydgord hwn, y fath ystumiau a wna dyn i geisio perswadio ei hun mai anghydgord naturiol, ys dywed y cantorion, ydyw, neu discord o anghenrheidrwydd. Er mwyn gwneyd fy hun yn eglur, a pha ddyben ydyw ysgrifenu os nad ysgrifenir yn eglur a pha mor fynych y priodolir i ambell ysgrifenydd ddyfnder pryd nad ydyw mewn llawer amgylchiad yn ddim amgen na niwl, ac fe ŵyr pawb fod niwl, pa un bynag ai naturiol ai meddyliol, yn gamarweiniol, ac yn peri ir anghyfarwydd weithiau dybied ei fod yn canfod eidion, pryd mewn gwirionedd mai ll fydd o flaen ei lygaid ond er mwyn gwneyd fy hun yn eglur, fel y dywedais, meddylier yn awr, er engraifft, am ddyn ai gydwybod yn dyweyd wrtho y dylai fynd i foddion gras ir cyfarfod gweddio, neu ir Ysgol Sul, (os ydyw yr Ysgol Sul yn foddion gras, oblegid tybia rhai dynion call y dyddiau hyn mai sefydliad i blant a phobl dlodion ydyw, a chredant pe buasai Mr. Charles ar dir y rhai byw pryd y mae gan Gymru dair o brif ysgolion, y gwelsai y ffolineb o anog pob dosbarth ac oedran o bobl i ddyfod ynghyd i ddarllen y Beibl) ac fod ei dueddfryd yn wrthwynebol hollol i hyny. Yn yr amgylchiad hwnw onid ydyw unrhyw esgus gwirioneddol neu ddychymygol sydd yn ffafrio ei ddymuniad ac yn tueddu i ddystewi ei gydwybod yn draderbyniol ganddo?

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0876) (tudalen 16)


Wel, dyna oedd fy sefyllfa i pan oeddwn yn cychwyn i Landrindod. Dywedai fy nghydwybod fy mod yn berffaith iach; ar cwestiwn a ofynwn i mi fy hun oedd a oedd genyf hawl i dreulio nifer o ddyddiau oddicartref heb amcan uwch yn fy ngolwg na mwynhu fy hun? Ammheuwn fy hawl, a dechreuais chiwilio am amcan uwch, ac, fel y dywedais, bu agos i mi berswadio fy hun nad oeddwn yn gryf o ran fy iechyd. Ffanswn fod y gydwybod yn ysgwyd ei phen arnaf. Ond pa beth a wyddai hi am ystd iechyd dyn? pethau moesol oedd ei phethau hi, ac wrth ymyraeth a rhoi ei barn ar bwnc o iechyd yr oedd yn myned allan oi thiriogaeth. A chofiwn ddwy linell o hen gan, chwai ir pwrpas

Ac os na chf fwynhu fy hun,
Waeth bod yn geffyl nag yn ddyn.

Heblaw hyny, pa raid oedd i mi fod yn well na fy nghymydogion? Yn sicr nid oeddwn yn cymeryd arnaf fy mod yn well na hwy; a gwyddwn nad oedd y rhai a adwaenwn i a arferent fyned i Landrindod yn blino eu hunain gyda chwestiynau or fath. Y ffaith oedd mai y rhai iachaf, gwridocaf, a hoenusaf, a welwn i bob amser yn myned yno. Dyna Mr. Jones, y Faenol Fawr, ffermwr bochgoch, cnodiog, croen yr hwn a ymddangosai bob amser yn rhy fychan iw gorff, ar hwn na welid un amser yn gwisgo menyg, am nad oedd yn bossibl cael y size elai ef bob blwyddyn yn ddiffael ir ffynonau. Dyna Mr. Prydderch, y draper, pictiwr o iechyd yn werth ei fframio


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0877) (tudalen 17)

unrhyw ddiwrnod onid elai yntau yno? A dyna y ddwy Miss Davies, Rosemary Cottage, y rhai nad oedd raid iddynt byth ofni orfod rhoddi cyfrif am waethio yn rhy galed, ar rhai pe gwyddai Mr. Evans yr hyn a wn i, sef eu bod ryw dro, ers talwm, wedi yfed rhyngddynt hanner potel or Quinine Bitters, na phetrusai wario can punt i gael eu darlun ar ei advertisement, gan mor gwmpasog a llyfndew ydynt! Os oes rhywrai yn ammheu am y rhai olaf, gadewch iddynt ofyn ir ci bach gwyn, blewog, sydd yn Rosemary Cottage, ac fe ddywed ef wrthynt, ai wallt yu ei lygaid, os nad ei ddagrau, fod yn gs ganddo feddwl am dymor yr haf, pryd y gadewir ef at drugaredd y forwyn, heb neb iw nyrsio tra bydd ei ddwy feistres yn Llandrindod. Meddyliais am lawer eraill cyffelyb na fyddai o un dyben son am danynt yn y fan hon, tystiolaeth unfrydol y rhai, wedi iddynt ddychwelyd gartref, a fyddai eu bod wedi derbyn lles dirfawr ac wedi cael ail lease ar eu bywyd.

Erbyn hyn yr oeddwn ar delerau da mi fy hun, a fy myfyrdodau yn hyfryd. Goleuais fy mhibell, ae oherwydd nad oedd neb ond mi fy hun yn y smoking compartment, ffurfiais bont rhwng y ddwy fainc gyda fy nghoesau, ac arni y lledais fy mhapyrnewydd, ond ni ddarllenais ddim ohono, eto tybiwn, os dygwyddai i mi gael cwmni, mai yr argraff a wnai yr olwg arnaf a fyddai fy mod wedi ei ddarllen oll. Yr wyf yn meddwl ei bod yn ffaith mai ychydig or rhai, cyffelyb i mi fy hun, nad nt oddicartref ond rhyw unwaith


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0878) (tudalen 18)

yn y flwyddyn, a allant fwynhu newyddiadur yn y tren.
Y mae ein newyddion yn yr hyn a welwn oddi allan yn hytrach nag yn y newyddiadur. Ond yr ydym yn dymumo ymddangos fel rhai arferol a theithio, ac yr ydym wedi cael allan mai yr arwydd ydyw y newyddiadur, a cbymeryd arnom ein bod wedi ymgolli ynddo. Y mae un arwydd arall, sef bod yn hollol ddiystyr o bawb a phobpeth oddifewn ac oddiallan, a ryw hanner cysgu a gofalu am ddeffro yn sydyn wrth ddyfod i station. Yr hwn a dalo sylw ir arwyddion hyn, ac a ofalo na wna yr argraff ar neb ei fod yn feddw, a all gael ei ystyried yn hen stager. Yr oeddwn wedi dewis y smoking compartment nid am fy mod mor hoff o ysmygu, fel y gŵyr pawb sydd yn fy adnabod, ond er mwyn diogelu fy bun rhag merched a babanod yn eu breichiau, a rhag personiaid neu fel y dywed pobl Llandrindod, offeiriaid yn enwedig yr rhai olaf; ac hefyd fel protest yn erbyn hymbygoliaeth. Oblegid mi a welais fwy nag un person, ac eraill, o ran hyny, pan ddygwyddent ddyfod i compartment a rhywun yn ysmygu ynddo, yn y fan yn dechreu crychu eu trwynau, fel pe buasent yn cymeryd ffisig, yn pesychu, ac yn tagu, ac yn arddangos y fath wewyr o drueni fel y tybid eu bod ar drengu, tra y gwyddwn or goreu eu bod, pan fyddent gartref, yn byw ac yn bod mewn mŵg tybaco. Ceisient ymddangos eu bod yn ffieiddio yr arferiiad ffol, ond yn fy ngolwg i oedd yn eu hadwaen, hymbygs oeddynt. Na chamddealled neb fi. Mi wn fod llawer yn casu.

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0879) (tudalen 19)



ysmygu ac nad allant oddef yr arogl, ac y mae ganddynt berffaith hawl i ddadgan eu teimlad ac i amddiffyn eu hunain rhag y fath anghyfforddusrwydd: ond pe buasai pob ysmygwr fel fi ni chlywsid neb yn cwyno, oblegid ni fedrais erioed fwynhau mygyn os gwyddwn fod hyny yn blino rhywun. Bydded i bob ysmygwr roddi esiampl dda ir gwrthysmygwyr drwy ymwadu i fwyniant ei hun er mwyn dedwyddwch eraill. Ond gyda golwg ar argyhoeddi y gwrthysmygwr fod gwir fwyniant (daearol, wrth gwrs,) iw gael yn y mŵg, mae hyny yn anobeithiol oherwydd yn gyntaf, fod ei ragfarn yn rhy gryf; yn ail, am nad ydyw yn dyfod o fewn cylch ei brofiad; yn drydydd ac yn olaf, am ei fod yn ammheus a ydyw y pwnc ynddo ei hun yn beth i ymresymu yn ei gylch.
Cymwysiad bydded pob un sicr yn ei feddwl ei hun.

Yr hyn a achlysurodd i mi wneyd y sylwadau uchod oedd hyn: wedi teithio am hanner awr ar draws gwlad boblog, a phan safodd y trn gyntaf i gymeryd ei wynt, daeth i mewn ir un compartment a mi wr corphol, a phibell yn ei ben, gan anadlu yn drwm trwy ei phroenau, fel un yn cerdded yn ei gwsg ai lygaid yn agored. Yr oedd efe mor drwsiadus ei wisgiad a phe buasai yn mynd i gael tynu ei lun. Yr oedd ei wallt ai wiscars can goched a gwasgod gwas gwrboneddig, ai wyneb yn enwedig ei drwyn yn tueddbenu at yr un lliw, yr hyn a barai i mi feddwl yn gyfeiliornus, hwyrach nad y bibell oedd ei unig foeth. Cn gynted ag y cauodd efe y drws ac yr

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0880) (tudalen 20)


eisteddodd, dechreuodd siarad. Yr wyf wedi sylwi fwy nag unwaith y gellir teithio yn y trn am ugain milldir gyda chydymaith ansmygyddol, heb dori Cymraeg; ond ni welais erioed hyn yn dygwydd mewn smoking compartment. Athromaeth y peth, mi debygaf, ydyw hyn: mae y cydymaith ansmygyddol yn unknown quantity nid oes dim rhyngom ag ef i dori ar y dyeithrwch: pryd mai gweled cetyn yn nghilfin un ar y fainc acw, ar ymwybyddiaeth fod un gyffelyb yn ein cilfin ninau ar y fainc yma, yn arwydd ac yn gyfaddefiad o frawdoliaeth, an bod yn un mewn un peth o leiaf, ac yn arweiniad diseremoni i ymddyddau. Wel, wedi gwneyd sylw ar yr hin ac i minau gydolygu ag ef, ebe fy nghydymaith,

Peth rhyfedd ryfeddol (nid oedd efe yn ofalus am siarad yn ramadegol mwy nag y byddaf finau yn fynych) yn bod ni wedi n gadel yn hunen, a nine mewn smoking compartment.

Mae y frawdoliaeth fygyddol yn brin bore heddyw, atebais.

Nid hyny oeddwn yn feddwl, ebe fe, ond synu **roeddwn i fod y compartment heb ei lenwi efo merched, achos mae nhwn wastad yn stwffiou hunen lle bydd smocio.

Tybed? ebe fi, yr oeddwn bob amser yn meddwl mai fel amddiffyniad i ferched, a rhiai cyffelyb, y gofalodd y Cwmni am le i ni, yr ysmygwyr, ar ein penau ein hunain.

Digon gwir, syr; ond y maer amcan wedi **gollin


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0881) (tudalen 21)


hollol. Esgusodwch fi am ofyn dau beth i chi: ydach chi wedi priodi? ac ydach chin mynd efor trn yn amal?

Nac ydwyf, y naill nar llall, atebais.

Hir y prathoch chi felly, ebe fe. Cyn priodi mi fydde hon acw a fine yn mynd am dro, wyddoch, ac yn cymyd diwrnod o holiday rwan ac yn y man; a mi fyddwn, wrth gwrs, yn smocio tipyn weithie nid rhw lawer, a sigrs fyddwn i yn smocio pan fydde hi efo fi. A welsoch chi **rioed mor ffond fydde hi o arogl y mwg, a mi fydda yn synu pa wrthnebiad oedd gan rai merched i ddyn fydde yn smocio. Ond toc ar ol i ni briodi mi newidiodd my lady ei chn, a wel . Hyny oeddwn in mynd i ddeyd wrthoch chi yr ydw in mynd efor trn ir Mwythig unweth, ac weithie ddwyweth, bob wythnos; a fyddai byth yn mynd i smoking compartment na ddaw no ferched i mewn.

Pa fodd yr ydych yn rhoddi cyfrif am hyny? ai am eu bod yn hoffi mŵg tybaco, gofynais.

Dim peryg! ebe fe, ond gwybod y mae nhw y bydd yn y smoking compartment ddynion, a mi aiff merched i bob man lle bydd dynion, hyny ydi, merched ifinc a gwragedd gweddwon.

Yr ydych yn rhy galed arnynt, ebe fi.

Ydach chin arfer betio? gofynodd fy nghydymaith, ac wedi i mi ateb yn nacaol, ychwanegodd

Ho, felly. Wel, does dim drwg mewn betio catied o dybaco?, Dyma ni rwan just a chyrhaeda station Ruabon, ac os rhowch chi ch llaw allan gan ddal eich


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0882) (tudalen 22)


pibell yn y golwg, ac os na ddaw yma ferch i mewn aton ni, mi fyddaf wedi collir gatied. Treiwch chi.

O ran cywreinrwydd gwneuthum felly; a chan sicred ar byd wele ddynes ieuanc, ac nid anmhrydferth, gweddus ei gwisgiad, yn agor y drws. Yr oedd hi mewn du isel bris a ddynodai ei bod yn perthyn ir dosbarth gweithiol ai bod yn galaru ar ol rhywun. Duw ŵyr pa faint o hyny sydd yn myned ymlaen yn y byd o hyd! a phe gallai y du y mae ambell un yn ei wisgo ddangos y duwch sydd yn ei ysbryd, y gofid ar hiraeth sydd yn ei galon, hwyrach y byddai llai o gynghori a mwy o gydymdeimlo yn bod. Pan oedd y ferch yn yr act o agor y drws, gwaeddodd fy nghyd-deithiwr

Wraig! rydan nin smocio yma!

Dim pŵs, yr odw i wedi hen arfer a hyni, ys gwn i, eber ferch, ac i mewn a hi.

Wrth ei chwt daeth i mewn wr brethynog ond fod y brethyn dipyn yn ddigotwm llaes ei gb, a chantelog ei het. Gwisgai wasgod heb fotymau arni yn y golwg o leiaf ac ymddangosai ei du blaen fel ffrynt pulpud pan fyddo y gweinidog newydd farw, ond fod ar ei ffrynt ef y gwr yr wyf yn son am dano rai ysmotiau a ddangosent nad oedd efe wedi camgymeryd y compartment. Edrychodd oi gwmpas yn gyffelyb, fel y tybiwn i, ir modd yr edrychasai ar ei berchyll cyn cychwyn oddicartref, a gwthiodd ei
hunan ir gornel bellaf oddiwrthym, a rhoddodd besychiad cras, hyglyw, am hargyhoeddodd, ei fod wedi ei hen arfer mewn Eglwys wag.

________________________________________________)

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0883) (tudalen 23)

Ac yr ydach chi wedi arfer mŵg tybaco? ebe fy nghyd-deithiwr, fel apology wrth oleuo ei bibell ac ail ddeohreu ysmygu.

O odw, mwy nag y gwnai eto ys gwn i prid, ebe y wraig. .

A ydwyf i ddeall, wraig fach, eich bod wedi collich gwr? gofynodd fy nghydymaith diseremoni.

Odw, eber wraig, ac fel pe buasai yn falch o gael siarad ychwanegodd, Odw, syweth! Dos ond wthnos pan gleddes e, ac anghofia i hyni rhawg. Dos nemor gyda blwyddin er pan gwities i gartre, ond mi weles lywer tro ar fid ddar hyni! I weini y dos i ir lan or South, a thoc mi drewes
arno e. Rodd e yn llencyn del a chwmws ddigon, a minen estron. Dai wiw mor son, dodd cwrdd na chapel na welwn i e. Y machgen gln! mae e heddi yn isel ei ben! Fe gerddws lywer ir plas ller own in gweini i moin am dana ar dywidd a hindda; dodd naca arno. Dodd idde na thd na mem, na browd na chwr. Mi testes en dst tuhwnt, a mawr mor front fum wrtho e! Rodd arna i fai, mi wn, waith rodd y nghalon gydag e or funid gynta, oc os palle ddod ir lan ar noson pwylmant, nid gwiw cawn gau fy llygaid hid adeg cwnu, rhag ofan taw gwl odd e, ne idde gwrdd a lodes decach. Ai e ai fi odd fwya ynfid, nis gwn i prun dodd ddewis arnon. Cyn imi weini dou gwarter fe brodson; a heles air o hyni i mem am fis ne fw waith rodd arna i gwiddil, ac nid heb reswm. Dodd gynon na thi na dodren na lle i drigo ond lodging. Ond pa iws son

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0884) (tudalen 24)


am hynin awr. Ron nin fferon buron i aros ti, a fu dou yriod fw dedwdd heb air na chs. Ond Duw syn rwlo! Toc gyda thrimis ar ol in brodi heb arna i feddwl, fe frifws y ngws gwrion yn y gwath yn dst. Dath arno e bywer o bwyse nas gwn i sut, ai sigon enbid. Anghofia ir diwamod tra fw i biw! Pan weles en dod ir lan mewn cert, a dou or dynon ar i bwsn ei gynal, mi ffentes off, a Duw am safodd rhag mynd i mas om co! Rodd ei lefen tori nghalon, a mowr odd y ngofid nad allwn sheroi bon.

Yn y fan hon torodd argae teimladau y weddw ieuanc, a dechreuodd wylo yn hidl, yr hyn a barodd i mi feddwl yn well ohoni, oblegid rhaid i mi ddyweyd fod ei dull o adrodd ei hanes yn ymddangos i mi braidd yn iach. Siaradai yn gyflym, accenai ei geiriau yn groew a hyglyw, fel un yn adrodd dernyn o blank verse. Ond deallais am y tro cyntaf nad oedd teimlad gwir ofidus wedi ei gysylltu yn annatodol thn hirllaes a throm fel yr eiddom ni, y Gogleddwyr, a gwelais mai gwahaniaeth talaethiol yn unig a barai iddi hi ymddangos i mi yn iach ei hysbryd. Gwyddwn fod fy nghydogleddwr yn teimlo yn gyffelyb i mi, ac i ni ein dau newid ein syniad am y weddw yr un foment. Anghofiodd fy nghydymaith fygu, ac edrychodd gyda llygaid llaith a thosturiol ar yr eneth, oblegid nid oedd hi, o ran oedran, ond geneth. Edrychai y person fel pe buasai yn gwrando ar un yn areithio ar Ddadgysylltiad, ac ni ddywedodd un ohonom air arosem i ruthr ei theimladau fyned drosodd. Yn y

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0885) (tudalen 25)


man, sychodd y ferch ei llygaid, ac wedi ocheneidio ddwywaith neu dair ychwanegodd yn gyflym,

Rown in estron, fel gwedes, ac ynte nemor well. Thynesi mo nillad am thefnos gron, ond tendo, tendo, arno e ddidd a nos. Ond dodd hyni ddim, waith dodd arna i gwsg na blinder, a fe odd yn dodden giwt na choeliech, a digon gwth i un fod ar i bŵs i sychur chwys oddar i ben. Fe wede rhywbeth wrthw i or funid gynta na chiwrie, a fe fu fisodd lywer yn dihoeni ir dim ar weli, a ninen dlowd. Rodd gen i, bid siwr, rou punodd wediu safo at ddodren ti; ond toc yr oethon i gael chware teg iddo e, ac am ddim dos dim i gael o gartre. Fe fu, serch hyni, rou cymdogon yn ffeind tuhwnt, nes iddynt flino. Mae pawb yn blino rhoi os na fydd cariad fe ddala hwnw byth. Fe nes y ngore ac eitha mhywer idde, a rodd canmil mwyn y nghalon. Ond rodd ei amser wedi dod i ben, a Duw a fyne i hyni fod, a mi glous y mem yn gweud lle llysio Duw na thycie ffisig na phlaster, a phan for Ne yn galw y rhaid i ddyn farw. Mi wn yn serten fod e heddin well ei le, waith rodd en fachgen piwr, a fe wede gant o dnode oi go, ai ofid mwya odd ei ofan fod e wedi ngharu i yn fwy nai Brynwr. Rodd arno whant cael trengu ers tro, waith rodd en rhy wan i ddal ei wendid, a dodd prin ei lun mewn gweli. Rodd en pni hefyd pan ffeindodd fod pob penny wedi mynd, an bod nin biw ar wyllys dan cymdogon. Mi gedwes hyn oddiwrtho e cyd y medrwn, ond ffeindo nth. A phan

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0886) (tudalen 26)


ffeindws fod nin derbyn lusen plw dodd
arno e mwyach whant cael biw. Serch hyni e lingrws yn hir. Y noson ola bu e biw, rown i ar **i bws yn **i wylio. Rodd ei bne lywer llai, a minen meddwl taw gwell odd e. Fe slwmbrws; ac fe slwmbres ine am clustien agored. Nid hir y bu heb waeddi Mary?

Be sy fy machgen? be fine.

Be sy ar bobol y capel eisie yman nawr? be fe.

Dos dim ohonynt yma, machgen, be fine.

O s, maent or tu fas ir ddr yn canun brf, chlywch chi monyn, Mary? be fe, ac fe geuws ei lygaid fel i wrandon well, ac fe drengws, a mi greda byth taw canur Ne a glywe ngwas. Rodd arna i whant cael trengu gydag e, waith dodd gen i ddim ar y ddaear wedi iddo e fynd i hido am dano. Dodd gen i beni i hela llythyr i mem. Fe ddarur Plw ei gladdu, a rown iu crigo fwy nag y coeliech wrth weld ei goffin rodd en wl drosben a mi goelia taw hen focs sebon odd e, a mi gries nes own in sick. Siawns y gwelsoch y relieving officer yn station yn moin tocyn i mi im hela gartre. Ac ynon awr rw in mynd; ond ma nghalon gydag e n y fynwent yn mhlw Riwabon.

Ymhle y mae eich cartre, wraig fach? gofynodd yr ysmygwr.

Aberdar, ebe hi.

Oes gynoch chi deulu yno? gofynodd eilwaith.

Ma imi fem afiach a thlowd; ond **dawn unweth yno mi fyddwn efo **mhobol, a ma pobol y South yn gnesach a mw cymdogol.


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0887) (tudalen 27)


Edrychodd yr ysmygwr i wyneb y person, cystal a dyweyd rhowch gynghor neu air o gysur ir weddw ieuanc, a chymerodd yntau yr awgrym, ac ebe fe,

Mae on trugaredd mawr i chi bod chin ifanc a dim plant gynoch chi.
Mi gellwch mynd i lle ar unweth, a dene peth gore i chi gneyd mynd i service at once.

Wedi clywed cynghor y person, ebe yr ysmygwr,

Dydwin amme dim, wraig fach, nad ydach chi wedi dwad trwy lawer o helynt; ac yr ydw i wedi sylwi, ac yn brofiadol or peth fy hun, y gellir priodoli y rhan fwyaf, os nad yr oll, o helyntion y byd yma ir ffaith fod pobol yn mynu priodi. Dydw i yn gwbod am ddim da yn deillio i neb or priodi yma ond ir personiaid ar pregethwyr mae on rhan ou hincwm nhw yn enwedig y personiaid, achos mi glywes fod rhai or pregethwyr yn gneyd y job am ddim. Ond bydae pawb yn gneyd penderfyniad i beidio priodi mi fydde diwedd ar yr helyntion i gyd ymhen rhyw drugain mlynedd fe ai pawb i ffwrdd yn ddystaw ac yn llonydd, ac fe fydder cwbl drosodd. Ond y mae yn debyg mai nid felly y bydd hi, a thra mae pawb ond ychydig o rai synwyrol yn mynu priodi, **does dim ond helyntion iw dysgwyl yn oes oesoedd. Cyn i mi briodi a chymeryd geneth ddiarth iw chadw, nad oedd hi yn perthyn ddim byd i mi yr oeddwn i yn berffaith hapus; ond ar ol gneyd y job hono, wel, dawch am danaf! Ddiwmod **y mhriodas mi gs ddigon o Eglwys am byth bythoedd.; ac felly dydw i

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0888) (tudalen 28)


ddim yn gweld fy hun yn gymwys i roi cynghor i chi yn eich helynt; ac ychydig eraill a gewch chi yn barod ich cynghori os na cha nhw dl am **u gwaith. Mi ddarllenes stori dda ers talwm mi cofies hi byth. Un tro yr oedd dau longwr yr unig ddau or criw oedd wediu safio pan aeth y llong i lawr yn y storm., Yr oedd y ddau rywfodd wedi llwyddo i gael cwch, ac yr oeddan nhw wedi bod am rai dyddiau ar wyneb y dyfnder heb damed na llymed ac heb obaith am waredigaeth. Or diwedd fe feddyliodd y ddau fod hi yn y pen arnyn nhw, ac y bydde raid iddyn nhw farw, ac entro ir byd mawr tragwyddol, a fe aethon i feddwl am **u heneidie, fel y bydd raid i ni gyd ryw ddiwrnod, ddyliwn.
Wel i chi, roedd y ddau yn ddigon annuwiol, fel fine. Fedre **run or ddau ddarllen, bydase gynyn nhw lyfr iw ddarllen, a fedre nhw na chanu na gweddio. A bre un o honyn nhw

Jack, mae hi yn y pen arnom ni, a rhaid i ni neyd rhywbeth. Fedrwn ni na chanu na gweddio, ond ni fedrwn neyd casgliad, a mi ath efor het o gwmpas, a mi deimlodd y ddau yn well o lawer ar ol gneyd y casgliad. Wel, wraig fach, yr ydw inau yn teimlo yn debyg iawn iddyn nhw dydio ddim yn fy line i ich cynghori, ond mi fedraf neyd casgliad i chi.

Gan gymeryd ei het a rhoi dau ddarn hanner coron ynddi, estynodd hi ataf fi a chyfrenais inau rywbeth yn ol fy mhoced. Estynodd yr ysmygwr yr het drachefn at y person, ond ysgydwodd y gwr eglwysig ei ben gan ddadgan fod ganddo ef ddigon o le yn ei

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0889) (tudalen 29)

blwyf ei hun i gyfranu ei arian, ac nad oedd efe yn adnabod y wraig oedd newydd adrodd ei hystori.

Dowch, dowch, peidiwch a bod yn galed, wr da, eber ysmygwr. Yn gwneuthur daioni na ddiffygwn.

Digon gwir, eber person, ond mae isio edrach yn lle ac i pwy i gneyd daioni.

Risciwch hi am y tro, eber ysmygwr. Be wyddoch chi na yriff rhagluniaeth briodas extra i chi am y weithred dda hon?
Ac y mae amser y degwm yn ymyl, chwi wyddoch.

Na, fi dim rhoi dim.

Agorwch eich calon, frawd, eber ysmygwr yn daer. Yr ydw i yn credu yn solet yn yr olyniaeth. apostolaidd, a mi glywes fod pobpeth yn gyffredin ganddyn nhw. A mi gewch chi gredit am y weithred hyd yn nod bydae chi yn gneyd mistake; ond am danaf fi dydw i yn dysgwyl dim, achos yr ydw i wedi fy gazettio mewn gweithredoedd da ers talwm.

Gyda llawer o ymadroddion eraill, ac yn hollol hamddenol, y blinodd, y cribodd ac y crafodd yr ysmygwr y gwr eglwysig, gan ddefnyddio rhai geiriau rhyfygus, ac arfer hyfdra mawr, gydar canlyniad naturiol o chwerwi a brochi y person, yr hwn, or diwedd, a waeddodd allan yn ffyrnig

Pa right sy gynoch chi i hymbygio fi? chi ddim yn gwrboneddig.

Gwir bob gair, syr, eber ysmygwr, gan danio i getyn, fum i **rioed yn wrhoneddig, a fydda i byth


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0890) (tudalen 30)


chwaith. Ffermwr tlawd ydw i, syr, a phrif amcan a diben **y modolaeth i ydi talu degwm i hyny y crewyd fi a fy sort. Gwr boneddig wir! be bydae chi yn **y ngweld i gartre, syr, mewn cls cord ac yn faw at benau **y ngliniau? adwaenech chi byth mona i! Twyllo pobol yr ydw i, wyddoch, efor dillad brethyn yma; achos dydw i ddim wedi talu am danyn nhw, cofiwch. Mi fyddaf yn gneyd ir teiliwr rodio wrth ffydd a byw mewn gobaith, ac yn deyd wrth y siopwr ar gf am gymeryd eu gwynt; ond bydawn i ddiwrnod ar ol heb dalur degwm fedrwn i ddim cysgu yn **y ngwely, syr, gan gnofeydd cydwybod! Y diwrnod or blaen, syr, yr oeddwn i yn talu deunaw-punt-ar-hugain o ddegwm, a choeliech chi byth mor hapus oeddwn i yn teimlo ar ol gneyd hyny! Beti, meddwn i wrth hon acw, wyt ti ddim yn meddwl y mod i yn ddyn ods o liberal! Be wyt ti yn son am dy swllt yn y mis at yr achos! Dyma fi heddyw wedi talu agos i ddeugain punt i ddyn am bregethur Efengyl na chlywes i **rioed mono yn agor ei geg, ond pan oedd o yn claddu fewyrth Ned ond mi dales iddo am y job hono ar ei phen ei hun. Son a wnaiff pobol am Rd Rs! Symol rhd, os gwelwch chin dda! Wyddost ti be, Bet, meddwn i, os na chawn ni fynd ir nefoedd yn y diwedd mi fydd yn andros o gwilydd. Dyma ti efo dy swllt yn y mis, a fine efo fy dros dair punt yn y mis, wel, siwr ddyn na wrthoda nhw monon ni yn y diwedd? ne mi ddylen droir arian yn ol a mi fydde hyny ir plant yma yn swm

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0891) (tudalen 31)



go deidi. Ond prun bynag, meddwn i, maer degwm wedi **i dalu a mi gaiff y Cymry, druain, Efengyl am dipyn eto, a chymered pawb eraill **u siawns! Mae nghydwybod i yn dawel, a mi gysges fel top y noswaith hono, syr.

Cyrhaeddasom station nid wyf yn cofio ei henw a phrin y cafodd y trn sefyll cyn ir gwr eglwysig ruthro allan. Edrychodd yr ysmygwr ar ei ol: ac wedi tynu ei ben i mewn a chyflwyno yr arian ir weddw yr hon, ar y dechreu, oedd yn anmharod iawn iw derbyn, ond wedi hyn au cymerodd yn ddiolchgar ebe fe

Mi wyddwn mai newid ei compartment yr oedd y brawd. Yr ydw i yn nabod yr hen godger yna cyn heddyw. Fe ddaru in cyfeilles yma pan soniodd hi am gwrdd a chapel adamanteiddio olynwr yr apostolion mewn chwinciad! Wn i ddim be ydach chi, syr, (gan fy anerch i) o ran eich crefydd, a dydio ddim llawer o bwys gen i. Ond a wyddoch chi? feder y chaps yna ganfod, na deall, na theimlo dim os na fyddant ar dop y clochdy. Y clochdy ydyw eu harsyllfa eu deddf foesol, au hefengyl, a goreu po gyntaf y tynir y clochdy i lawr, meddaf fi. Yr ydach chi yn dallt **y meddwl i? Fel **roeddwn in deyd wrthoch chi yr ydw i yn nabod y chap yna cyn heddyw. Mae ganddo living yn Sir Ddinbych, a hono yn un dda rhy dda or hanner iw groen o. Mae y gymydogaeth wedi ei meddianu gan yr Ymneillduwyr, au capeli nhw yn llawn, ac y mae nhw yn talu yn ewyllysgar


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0892) (tudalen 32)


iw gweinidogion ou pocedau eu hunain; ac yntau, y creadur druan! ar ol iw gloch o fod yn tincian yn ddigalon am chwarter awr, yn gorfod wyebu cynnulleidfa anferth agos gymaint a hono yr oedd Noah yn pregethu iddi yn yr arch, adeg y diluw. Pan fydd o yn darllen y Deg Gorchymyn, bydae o yn **u rhanu nhw rhwng ei gynnulleidfa mi fyddai raid i rai o honyn nhw gymeryd mwy nag un hyd yn nod bydae o yn cymeryd Na ladrata iddo fo ei hun. Tuag ugain mynyd fydd hyd y gwasanaeth. Yr hen bum munyd, mae nhw yn **i alw fo achos dyna ydi hyd **i bregeth o. Wyr o fwy am pulpit sweat nag a wyr pry copyn am y frech wen. Ei waith ar hyd yr wythnos ydi dawnsio ir Squire, a cheisio creu rhagfarn yn erbyn ysgolfeistr y Board School, yr hwn, am chwarter y cyflog, sydd yn gneyd mwy o waith mewn wythnos nag y mae ef yn ei neyd mewn blwyddyn. Bydae o yn gorfod byw ar gynnyrch ei ymenydd fe lwge cyn pen yr wythnos os na wnai ei floneg ei gadw yn fyw dipyn yn hwy.
Pa fath bobol, syr, ydach chi yn ein galw ni y Cymry? Slaves dienaid a diyni yr ydw i yn **u galw nhw yn dyodde y pla yma ers oesoedd. Mi fyddaf yn synu na fasen ni ers talwm wedi codi fel un gwr i ymlid y lot ddiog hyn oddiar ein porfeydd! Maent yn casau ein hiaith, ac wedi gneyd eu goreu in cael dan draed y Saeson, ac ar yr un pryd y maent yn bwyta brasder ein gwlad a chynnyrch ein tiroedd a ninau an llaw wrth ein het iddynt am neyd hyny! Ond y mae


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0893) (tudalen 33)


dydd eu dial hwythau yn dod dydi eu barnedigaeth nhw ddim yn hepian. Henffych fore! Pan welaf ddydd y Dadgysylltiad ac yr ydw in credu y gwelaf fi o a phan fydd raid i bawb fyw ar **i liwt i hun, mi fyddaf yn barod i ddeyd Yr awr hon y gollyngi dy ws! Wel, dyma fi ymhen fy nhaith. Siwrnai dda i chwi, a pheidiwch a synu os gwelwch chwi finau yn Llandrindod.

Ni welais yr ysmygwr byth ond hyny. Dichon ei fod yn extreme man, ond er hyny yr oedd rhywbeth yn ddymunol ynddo. Bore dranoeth yn Llandrindod, mi a yfais fel ynfydion eraill oedd yno wyth gwydriad o iechyd da ir ysmygwr, a hyny cyn brecwest.

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0894) (tudalen 34)

________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0895) (tudalen 35)


________________________________________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0896) (tudalen 36)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0897) (tudalen 37)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0898) (tudalen 38)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0899) (tudalen 39)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0900) (tudalen 40)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0901) (tudalen 41)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0902) (tudalen 42)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0903) (tudalen 43)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0904) (tudalen 44)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0905) (tudalen 45)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0906) (tudalen 46)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0907) (tudalen 47)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0909) (tudalen 48)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0909) (tudalen 49)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0910) (tudalen 50)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0911) (tudalen 51)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0912) (tudalen 52)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0913) (tudalen 53)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0914) (tudalen 54)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0915) (tudalen 55)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0916) (tudalen 56)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0917) (tudalen 57)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0918) (tudalen 58)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0919) (tudalen 59)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0920) (tudalen 60)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0921) (tudalen 61)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0922) (tudalen 62)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0923) (tudalen 63)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0924) (tudalen 64)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0925) (tudalen 65)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0926) (tudalen 66)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0927) (tudalen 67)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0928) (tudalen 68)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0929) (tudalen 69)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0930) (tudalen 70)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0931) (tudalen 71)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0932) (tudalen 72)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0933) (tudalen 73)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0934) (tudalen 74)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0935) (tudalen 75)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0936) (tudalen 76)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0937) (tudalen 77)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0938) (tudalen 78)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0939) (tudalen 79)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0940) (tudalen 80)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0941) (tudalen 81)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0942) (tudalen 82)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0943) (tudalen 83)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0944) (tudalen 84)

_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0945) (tudalen 85)

_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0946) (tudalen 86)

_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0947) (tudalen 87)

_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0948) (tudalen 88)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0949) (tudalen 89)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0950) (tudalen 90)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0951) (tudalen 91)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0952) (tudalen 92)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0953) (tudalen 93)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0954) (tudalen 94)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0955) (tudalen 95)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0956) (tudalen 96)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0957) (tudalen 97)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0958) (tudalen 98)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0959) (tudalen 99)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0960) (tudalen 100)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0961) (tudalen 101)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0962) (tudalen 102)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0963) (tudalen 103)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0964) (tudalen 104)

_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0965) (tudalen 105)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0966) (tudalen 106)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0967) (tudalen 107)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0968) (tudalen 108)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0969) (tudalen 109)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0970) (tudalen 110)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0971) (tudalen 111)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0972) (tudalen 112)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0973) (tudalen 113)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0974) (tudalen 114)

_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0975) (tudalen 115)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0976) (tudalen 116)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0977) (tudalen 117)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0978) (tudalen 118)

_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0979) (tudalen 119)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0980) (tudalen 120)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0981) (tudalen 121)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0982) (tudalen 122)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0983) (tudalen 123)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0984) (tudalen 124)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0985) (tudalen 125)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0986) (tudalen 126)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0987) (tudalen 127)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0988) (tudalen 128)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0989) (tudalen 129)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0990) (tudalen 130)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0991) (tudalen 131)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0992) (tudalen 132)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0993) (tudalen 133)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0994) (tudalen 134)


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
???


_____________________

Free Image Hosting at www.ImageShack.us
(delw 0996) (tudalen 136)


_____________________



DOLENNAU AR GYFER GWEDDILL Y GWEFAN HWN

0043c
Yr iaith Gymraeg

0005k
Mynegai yn nhrefn y wyddor ir hyn a geir yn y gwefan; or tudalen hwn gellir hefyd
chwilior gwefan hwn r archwiliwr mewnol